Adhyaya 91: The Gods’ Hymn to Kātyāyanī and the Goddess’ Prophecy of Future Manifestations
देवीस्तुतिः तथा अवतार-भविष्यवाणी (Devī-stutiḥ tathā avatāra-bhaviṣyavāṇī)
Cosmic Recapitulation
ఈ అధ్యాయంలో దేవతలు కాత్యాయనీ దేవిని స్తుతించి లోకరక్షణకు వరం కోరుతారు। దేవి వారి భక్తిని అనుగ్రహించి ధర్మస్థాపనార్థం యుగయుగాల్లో వివిధ రూపాలతో అవతరించనున్నానని భవిష్యవాణి చేస్తుంది; దుష్టనిగ్రహం, సాధుసంరక్షణం చేయుదునని హామీ ఇస్తుంది।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 91
Verse 1
जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः । इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये शुम्भवधोनाम नवतितमोऽध्यायः । एकनवतितमोऽध्यायः- ९१ । ऋषिरुवाच देव्याऽ हते तत्र महासुरेन्द्रे सेन्द्राः सुरा वन्हिपुरोगमास्ताम् । कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभाद् विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः ॥
శాంతించిన అగ్నులు స్థిరంగా జ్వలించాయి; దిక్కుల నుండి లేచిన శబ్దాలు నిశ్శబ్దమయ్యాయి. (ఇక్కడ శ్రీమార్కండేయ పురాణం, సావర్ణిక మన్వంతరంలో, దేవీ మాహాత్మ్యంలో తొంభైవ అధ్యాయం ‘శుంభవధ’ ముగిసింది.) తదుపరి తొంభై ఒకటవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. ఋషి పలికెను—దేవి ఆ మహా అసురాధిపతిని సంహరించిన తరువాత, ఇంద్రునితో కూడిన దేవగణాలు, అగ్నిని ముందుంచి, ప్రసన్న ముఖాలతో, తమ ఇష్టార్థసిద్ధి వల్ల కృతకృత్యులై, కాత్యాయనీని స్తుతించసాగారు।
Verse 2
देवा ऊचुः देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद प्रसीद मातर्जगतोऽखिलस्य । प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य ॥
దేవులు పలికిరి—శరణాగతుల దుఃఖాన్ని హరించే దేవీ, ప్రసన్నమవు, ప్రసన్నమవు, సర్వజగన్మాతా. విశ్వేశ్వరీ, ప్రసన్నమై లోకాన్ని రక్షించు. దేవీ, చరాచర సమస్తానికి నీవే అధిపతి.
Verse 3
आधारभूता जगतस्त्वमेकामहीस्वरूपेण यतः स्थितासि । अपां स्वरूपस्थितया त्वयैतदाप्याय्यते कृत्स्नमलङ्घ्यवीर्ये ॥
నీవే జగత్తుకు ఆధారం; ఎందుకంటే నీవు భూమి రూపంలో నిలిచియున్నావు. అలాగే నీవు జలరూపంగా స్థితమై ఈ సమస్త విశ్వాన్ని పోషిస్తున్నావు—హే అపరిమిత శక్తిసంపన్నా.
Verse 4
त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या विश्वस्य बीजं परमासि माया । सम्मोहितं देवि समस्तमेतत्तवैव वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः ॥
నీవు అనంత వీర్యముగల వైష్ణవీ శక్తివి; నీవే జగద్బీజము; నీవే పరమ మాయ. దేవీ, నీ చేతనే ఈ సమస్తం మోహితమైంది; అయితే నీవే లోకంలో ప్రసన్నమైతే మోక్షానికి కారణమవుతావు.
Verse 5
विद्याः समास्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समास्ताः सकला जगत्सु । त्वयैकया पूरितमम्बयैतत्का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः ॥
దేవీ, సమస్త విద్యలు నీ రూపాలే; అన్ని లోకాలలోని స్త్రీలందరూ నీ రూపాలే. మాతా, నీ చేతనే ఈ సమస్త జగత్తు వ్యాపించియున్నది. నీ స్తుతి ఏమై ఉండగలదు—స్తుత్యమైన నిన్ను ఏ మాటలు సముచితంగా స్తుతించగలవు?
Verse 6
सर्वभूता यदा देवी स्वर्गमुक्तिप्रदायिनी । त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः ॥
దేవీ సమస్త భూతాలలో స్థితమై స్వర్గమూ మోక్షమూ ప్రసాదించునప్పుడు, ఆమెను స్తుతించిన తరువాత కూడా ఏ స్తుతి సరిపోతుంది? మరి ‘పరమ వాక్యాలు’ ఏమై ఉండగలవు?
Verse 7
सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते । स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
హే దేవీ, సమస్త జనుల హృదయాలలో బుద్ధిరూపంగా స్థితిచెందినవే; స్వర్గమోక్షప్రదాయిని నారాయణీ—నీకు నమస్కారం।
Verse 8
कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी । विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
కలా, కాష్ఠా మొదలైన కాలపరిమాణాల రూపాలలో నీవు పరివర్తనాన్ని ప్రసాదిస్తావు. హే ప్రళయశక్తీ, హే నారాయణీ—నీకు నమస్కారం।
Verse 9
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
సర్వ మంగళాలలో పరమ మంగళమయినవే, శివా, సర్వార్థసాధికా; శరణ్యా, త్ర్యంబకా, గౌరీ—హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 10
सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि । गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
హే నిత్యా, సనాతనీ దేవీ! సృష్టి, స్థితి, సంహార శక్తి నీవే; గుణాశ్రయా, గుణమయీ—హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 11
शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे । सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
శరణాగత దీనార్తులను రక్షించుటలో నిమగ్నమైన దేవీ, సమస్తుల దుఃఖాన్ని హరించువే—హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 12
हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणी रूपधारिणि । कौशाम्भः क्षरिके देवि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ! హంసయుక్త విమానంపై ఆరూఢురాలవై, బ్రాహ్మణీ స్వరూపాన్ని ధరించి, శాల్మలీ పట్టు కాంతివలె తేజస్సును ప్రసరింపజేసే దేవీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 13
त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि । माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ! త్రిశూలం, చంద్రుడు, సర్పాన్ని ధరించినవై, మహావృషభంపై ఆరూఢురాలవై, మాహేశ్వరీ స్వరూపంగా ప్రకాశించే దేవీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 14
मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरेऽमघे । कौमारीरूपसंस्थाने नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ! నెమలి మరియు కోడి సేవించగా, మహాశక్తి (భాలం) ధరించినవై, నిర్దోషిణివై, కౌమారీ స్వరూపంలో నిలిచే దేవీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 15
शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे । प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ! శంఖం, చక్రం, గద, శార్ఙ్గ ధనుస్సు అనే పరమాయుధాలను ధరించినవై, వైష్ణవీ స్వరూపిణీ, కరుణించుము; నీకు నమస్కారం।
Verse 16
गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे । वराहरूपिणि शिवे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ! ఉగ్రమైన మహాచక్రాన్ని ధరించినవై, దంష్ట్రపై భూమిని ఎత్తినవై, శుభమయినవై, వరాహ స్వరూపంగా ప్రకాశించే దేవీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 17
नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे । त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం—నృసింహుని ఘోరరూపంలో దైత్యులను సంహరించుటకు సిద్ధంగా ఉండి, త్రిలోక రక్షణతో సంయుక్తమై ఉన్నావు।
Verse 18
किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले । वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం—మకుటధారిణీ, మహావజ్రధారిణీ; సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క కాంతితో ప్రకాశించే; హే ఐంద్రీ, వృత్రుని ప్రాణాన్ని హరించినదానివి।
Verse 19
शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले । घोररूपे महारावे नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం—శివదూతి రూపంలో మహాబలంతో దైత్యులను సంహరించినదానివి; ఘోరరూపిణి, మహాగర్జన కలదానివి।
Verse 20
दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे । चामुण्डे मुण्डमथने नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం—హే చాముండా, భయంకర దంష్ట్రలతో వికట ముఖముగలదానివి, శిరోమాలాతో అలంకృత; హే ముండమర్దిని।
Verse 21
लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टे स्वधे ध्रुवे । महारात्रे महामाये नारायणी नमोऽस्तु ते ॥
హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం—హే లక్ష్మీ, హే లజ్జా, హే మహావిద్యా, హే శ్రద్ధా, హే పుష్టి, హే స్వధా, హే ధ్రువా; హే మహారాత్రి, హే మహామాయా।
Verse 22
मेधे सरस्वति वरे भूतिबाब्रवि तामसि । नियते त्वं प्रसीदेऽशे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
హే బుద్ధీ, హే సరస్వతీ, హే శ్రేష్ఠా; హే శ్రీ, హే బాభ్రవీ, హే తామసీ, హే నియతి—హే అధీశ్వరీ, ప్రసన్నమవు. హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం.
Verse 23
सर्वतः पाणिपादान्ते सर्वतोऽक्षिशिरोमुखे । सर्वतः श्रवणघ्राणे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥
అన్ని దిశలలో నీ చేతులు, పాదాలు ఉన్నాయి; అన్ని దిశలలో నీ కన్నులు, శిరస్సులు, ముఖాలు ఉన్నాయి; అన్ని దిశలలో నీ చెవులు, ముక్కులు ఉన్నాయి. హే నారాయణీ, నీకు నమస్కారం.
Verse 24
सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते । भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते ॥
హే సర్వరూపిణీ, హే సర్వేశ్వరీ, సమస్త శక్తులతో సమన్వితా; హే దేవీ దుర్గా, మమ్మల్ని భయాల నుండి రక్షించు. హే దేవీ, నీకు నమస్కారం.
Verse 25
एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् । पातु नः सर्वभीतिभ्यः कात्यायनि नमोऽस्तु ते ॥
త్రినేత్రాలతో అలంకృతమైన నీ సౌమ్య ముఖము సదా మమ్మల్ని కాపాడుగాక; అది సమస్త భయాలను హరించునది. హే కాత్యాయనీ, నీకు నమస్కారం.
Verse 26
ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरशूदनम् । त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकाली नमोऽस्तु ते ॥
జ్వాలలతో భయంకరమైనది, అత్యంత తీక్ష్ణమూ ఘోరమూ, సమస్త అసురులను సంహరించునది అయిన నీ త్రిశూలము మమ్మల్ని భయమునుండి సదా రక్షించుగాక. హే భద్రకాళీ, నీకు నమస్కారం.
Verse 27
हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् । सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव ॥
హే దేవీ! జగత్తును తన నాదంతో నింపి దైత్యుల తేజస్సును ఛిన్నం చేసే ఆ గంటధ్వని, తల్లి తన పిల్లలను కాపాడినట్లు, మమ్మల్ని పాపాల నుండి రక్షించుగాక।
Verse 28
असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः । शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम् ॥
అసురుల రక్తం, వసతో కలిసిన మట్టితో లేపబడిన నీ దీప్త ఖడ్గధారి హస్తం—ఆ ఖడ్గమే మా క్షేమార్థం మంగళకర రక్షకమగుగాక. హే చండికా, నీకు నమస్కరిస్తాము।
Verse 29
रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान्सकलानभीष्टान् । त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति ॥
నీవు ప్రసన్నురాలైతే సమస్త రోగాలను తొలగిస్తావు; క్రుద్ధురాలైతే కోరిన లక్ష్యాలన్నిటిని నాశనం చేస్తావు. నీ శరణు పొందినవారు నశించరు; నిజంగా, నీ శరణాగతులే ఇతరులకు శరణమవుతారు.
Verse 30
एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् । रूपैरनेकैर्बहुधाऽऽत्ममूर्ति कृत्वाम्बिके तत्प्रकरोति काऽन्या ॥
హే దేవీ! ధర్మాన్ని ద్వేషించే మహాసురుల ఈ మర్దన-వినాశాన్ని నేడు నీవే చేసావు. హే అంబికా, నీ స్వరూపాన్ని అనేక విధాలుగా, అనేక రూపాలుగా విస్తరించి—ఇలాంటి కార్యాన్ని మరెవరు చేయగలరు?
Verse 31
विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपेष्वाद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या । ममत्वगर्तेऽतिमहान्धकारे विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम् ॥
విద్యలలో, శాస్త్రాలలో, వివేకదీపాలలో, ఆద్య వాక్యాలలో—నీ తప్ప అక్కడ మరెవరు ఉన్నారు? అయినా ఈ సమస్త జగత్తు మహామోహంతో మోహితమై ‘మమత్వ’ అనే కూపపు ఘోరాంధకారంలో లోతుగా తిరుగుతోంది.
Verse 32
रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा यत्रारयो दस्युबलानि यत्र । दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम् ॥
ఎక్కడ రాక్షసులు ఉన్నారో, ఎక్కడ భయంకర విషధర సర్పాలు నివసిస్తాయో, ఎక్కడ శత్రువులు మరియు దొంగల గుంపులు ఉంటాయో; ఎక్కడ అరణ్యాగ్ని చెలరేగుతుందో, సముద్ర మధ్యలోనైనా—అక్కడ సర్వత్ర నివసిస్తూ నీవు జగత్తును రక్షిస్తావు।
Verse 33
विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसिति विश्वम् । विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः ॥
హే జగదీశ్వరి, నీవు జగత్తును రక్షిస్తావు; సమస్తుల ఆత్మస్వరూపిణిగా జగత్తును ధరిస్తావు। జగదీశ్వరుడిచేత కూడా నీవు పూజింపబడుతావు; భక్తితో నిన్ను నమస్కరించువారు లోకానికి ఆశ్రయమవుతారు।
Verse 34
देवि प्रसीद परिपालय नोऽपरिभीतेर्नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः । पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान् ॥
హే దేవీ, ప్రసన్నమవు; అసురులను సంహరించి ఎలా రక్షించితివో, అలాగే మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ భయమునుండి కాపాడు—ఇప్పుడే, తక్షణమే। సమస్త లోకాల పాపాలను త్వరగా శమింపజేయి, అలాగే అపశకునాల పరిపాకమునుండి పుట్టిన మహావిపత్తులను కూడా శాంతింపజేయి।
Verse 35
प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणी । त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव ॥
హే దేవీ, లోకదుఃఖహారిణీ, నమస్కరించి వంగి ఉన్నవారిపై ప్రసన్నమవు. త్రిలోకవాసులచే స్తుతింపబడే నీవు లోకాలకు వరదాయినిగా అవు।
Verse 36
श्रीदेव्युवाच वरदाहं सुरगण वरं यन्मनसेच्छथ । तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम् ॥
శ్రీ దేవి పలికెను—హే దేవగణమా, నేను వరదాయినిని. మీ మనస్సుల్లో ఏ ఏ వరాలు కోరుకుంటున్నారో వాటిని ఎంచుకోండి; లోకహితకరమైన వరాన్ని నేను ప్రసాదిస్తాను।
Verse 37
देवा ऊचुः सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि । एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥
దేవులు అన్నారు—హే సర్వేశ్వరీ, త్రిలోకముల సమస్త దుఃఖ‑ఉపద్రవములను శమింపజేయుము; అలాగే మా శత్రువుల వినాశమును కూడా సిద్ధింపజేయుము।
Verse 38
श्रीदेव्युवाच वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे । शुम्भो निशुम्भश्चैवाऽन्यावुत्पत्स्येते महासुरौ ॥
భగవతి దేవి చెప్పింది—వైవస్వత మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, ఇరవై ఎనిమిదవ యుగ‑చక్రంలో శుంభ‑నిశుంభ అనే ఇద్దరు మహాసురులు ఉద్భవిస్తారు।
Verse 39
नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा । ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी ॥
నంద గోపుని ఇంట జన్మించి, యశోద గర్భమునుండి ఉద్భవించి—అప్పుడు వింధ్య పర్వతమున నివసిస్తూ నేను ఆ ఇద్దరినీ (శుంభ‑నిశుంభ) సంహరిస్తాను।
Verse 40
पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले । अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान् ॥
మళ్లీ నేను అత్యంత ఘోరరూపముతో భూమితలమున అవతరించి, వైప్రచిత్త వంశజ దానవులను సంహరిస్తాను।
Verse 41
भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् सुदानवान् । रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमी कुसुमोपमाः ॥
ఆ ఘోరమైన వైప్రచిత్త దానవులను నేను భక్షించుచుండగా, నా దంతములు దానిమ్మ పుష్పములవలె ఎర్రగా మారుతాయి।
Verse 42
ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः । स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम् ॥
అప్పుడు స్వర్గంలోని దేవతలు మరియు మర్త్యలోకంలోని మనుష్యులు నన్ను స్తుతిస్తూ నిరంతరం ‘రక్తదంతికా’ (ఎర్ర దంతములు గలది) అని నన్ను ప్రకటిస్తారు।
Verse 43
भूयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि । मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविश्याम्ययोनिजा ॥
మళ్లీ వంద సంవత్సరాల కరువు వచ్చినప్పుడు—వర్షమూ నీళ్లూ లేనప్పుడు—ఋషులు స్తుతించే నేను భూమిపై అయోనిజా (గర్భజన్మ లేనది)గా అవతరిస్తాను।
Verse 44
ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् । कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः ॥
అప్పుడు నేను వంద కళ్లతో ఆ ఋషులను దర్శిస్తాను; ఆపై ప్రజలు నన్ను ‘శతాక్షీ’ (వంద నేత్రాలది) అని కీర్తిస్తారు।
Verse 45
ततोऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः । भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः ॥
అప్పుడు నా స్వశరీరమునుండి పుట్టిన కూరగాయల ద్వారా—వర్షాభావంలోనూ ప్రాణధారణ చేసే వాటితో—దేవులతో సహా సమస్త జగత్తును నేను పోషిస్తాను।
Verse 46
शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि । तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् । दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥
అప్పుడు భూమిపై నేను ‘శాకంభరీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుతాను। అక్కడే ‘దుర్గమ’ అనే మహాసురుణ్ని నేను సంహరిస్తాను; అలాగే ‘దుర్గా దేవీ’ అనే నా నామమూ విఖ్యాతమవుతుంది।
Verse 47
पुनश्चाहं यदा भीमं रूप कृत्वा हिमाचले । रक्षांसि भक्षयिष्यामि पुनीनां त्राणकारणात् ॥
మళ్లీ హిమాలయమున నేను భయంకరరూపం ధరించి, ఋషుల రక్షణార్థం రాక్షసులను భక్షించెదను।
Verse 48
तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥
అప్పుడు సమస్త ఋషులు నమ్రదేహులై నన్ను స్తుతించెదరు; ‘భీమా దేవి’ అనే నా నామము ప్రసిద్ధి పొందును।
Verse 49
यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति । तदाहं भ्रातरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम् ॥
‘అరుణ’ నామధారి మూడు లోకాలలో మహా బాధ కలిగించినప్పుడు, నేను భ్రామరీరూపం ధరించి—అనేక తేనెటీగలుగా మారెదను।
Verse 50
त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् । भ्रामरीति च मां चोका स्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः ॥
మూడు లోకాల హితార్థం నేను ఆ మహా అసురుని సంహరించెదను; అప్పుడు సర్వత్ర జనులు నన్ను ‘భ్రామరీ’ అని స్తుతించెదరు।
Verse 51
इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति । तदा तदावतार्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम् ॥
ఇలా దానవుల వల్ల కలిగే ఆపద ఎప్పుడెప్పుడూ సంభవించునో, అప్పుడప్పుడూ నేను అవతరించి శత్రువుల వినాశనాన్ని కలిగించెదను।
Frequently Asked Questions
The chapter addresses how ultimate divine power is to be understood after the restoration of order: the devas articulate a non-reductive theology in which the Goddess is both immanent (as support, nourishment, and intelligence) and transcendent (as māyā and the liberating ground), thereby framing ethical governance of the worlds as dependent on her protective sovereignty.
While embedded in the Sāvarṇika Manvantara setting, the chapter extends the Manvantara logic by presenting a cyclical model of intervention: whenever dānavic oppression arises across yugas and world-periods, the Devī descends in appropriate forms to restore equilibrium in Trailokya.
It functions as a climactic stuti-plus-prophecy unit: the repeated ‘Nārāyaṇī namo ’stu te’ hymn consolidates multiple goddess-forms into a single Śākta absolute, and the Devī’s future avatāra declarations (Raktadantikā, Śatākṣī, Śākambharī, Durgā, Bhīmā, Bhrāmarī) ground later devotional traditions in an explicit Purāṇic authorization.