Adhyaya 64: Kalavati (Vibhavari) Offers Herself and the Padmini Vidya to Svarocisha
कलावती-विभावरी-स्वरोचिषोपाख्यानम् (Kalāvatī–Vibhāvarī–Svarociṣopākhyānam)
Creation Narrative
ఈ అధ్యాయంలో కలావతి (విభావరి) మహర్షి స్వరోచిషుని ఎదుట తన హృదయభావాలను వెల్లడించి తనను తానే అర్పిస్తుంది. ఆమె ‘పద్మిని విద్య’ అనే గూఢమైన స్త్రీవిద్యను ఆయనకు ప్రసాదిస్తుంది; దాని ద్వారా రూప-లావణ్య-ఆకర్షణ సిద్ధులు కలుగుతాయని చెప్పబడింది. కథలో లజ్జ, ధర్మమర్యాద, త్యాగం, భక్తి వంటి రసాలు ఉప్పొంగుతాయి; స్వరోచిషుడు ఆమెను సాంత్వనపరచి ధర్మబద్ధంగా స్వీకరిస్తాడు।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 64
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे त्रिषष्टितमोऽध्यायः । चतुःषष्टितमोऽध्यायः- ६४ । मार्कण्डेय उवाच एवं विमुक्तरोगा तु कन्यका तं मुदान्विता । स्वरोचिषमुवाचेदं शृणुष्व वचनं प्रभो ॥
ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ పురాణంలోని స్వారోచిష మన్వంతరంలో అరవైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు అరవైనాలుగవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. మార్కండేయుడు అన్నాడు—అప్పుడు ఆ కన్య రోగముక్తురాలై ఆనందంతో నిండిపోయి స్వారోచిషునితో పలికింది—ఓ భగవన్, నా మాట వినండి.
Verse 2
मन्दारविद्याधरजा नाम्ना ख्याता विभावरी । उपकारिन् स्वमात्मानं प्रयच्छामि प्रतीच्छ माम् ॥
నేను ‘విభావరీ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధిని పొందినదాన్ని, మందార విద్యాధరుల వంశంలో జన్మించాను. ఓ ఉపకారకుడా, నా సర్వస్వాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాను—నన్ను స్వీకరించు.
Verse 3
विद्याञ्च तुभ्यं दास्यामि सर्वभूतरुतानि ते । ययाभिव्यक्तिमेष्यन्ति प्रसादपुरगो भव ॥
మరియు నేను నీకు ఒక విద్యను ఇస్తాను; దాని వల్ల సమస్త జీవుల శబ్దాలు, వాక్కు నీకు స్పష్టంగా అవగతమవుతాయి. నీవు ప్రసాదపురంలో నివసించువాడవు కావు.
Verse 4
मार्कण्डेय उवाच । एवमस्त्विति तेनोक्ते धर्मज्ञेन स्वरोचिषा । द्वितीया तु तदा कन्या इदं वचनमब्रवीत् ॥
మార్కండేయుడు పలికెను—ధర్మజ్ఞుడైన స్వరోచిషుడు “ఏవమస్తు” అని చెప్పిన తరువాత, రెండవ కన్య ఈ మాటలు పలికింది।
Verse 5
कुमारब्रह्मचार्यासीत् पारो नाम पिता मम । ब्रह्मर्षिः सुमहाभागो वेदवेदाङ्गपारगः ॥
నా తండ్రి జీవితాంతం కుమార-బ్రహ్మచారిగా ఉన్నాడు; అతని పేరు పారా. అతడు బ్రహ్మర్షి, మహాభాగ్యవంతుడు, వేదాలు మరియు వేదాంగాలలో సంపూర్ణ పాండిత్యము కలవాడు।
Verse 6
तस्य पुंस्कोकिलालापरमणीयॆ मधौ पुरा । आजगामाप्सराभ्यासं प्रख्याता पुंजिकास्तना ॥
పూర్వకాలంలో, మగ కోకిలల కూయుటలతో మనోహరమైన వసంతకాలంలో, ప్రసిద్ధ అప్సర పుంజికాస్తనా అతని సమీపానికి వచ్చింది।
Verse 7
कामवक्तव्यतां नीतः स तदा मुनिपुङ्गवः । तत्संयोगेऽहमुत्पन्ना तस्यामत्र महाचले ॥
అప్పుడు ఆ మునివరుడు కామవిషయానికి ఆకర్షితుడయ్యాడు; వారి సంయోగం వల్లనే నేను జన్మించాను—ఇక్కడే, ఈ మహాపర్వతంపై।
Verse 8
विहाय मां गता सा च मातास्मिन्निर्जने वने । बालामेकां महीपृष्ठे व्यालश्वापदसंकुले ॥
నన్ను వదిలి నా తల్లి ఈ ఏకాంత అరణ్యంలో వెళ్లిపోయింది—నేను మాత్రం భూమిమీద ఒంటరి చిన్న బాలికగా, సర్పాలు మరియు క్రూర మృగాలతో నిండిన స్థలంలో ఉన్నాను।
Verse 9
ततः कलाभिः सोमस्य वर्धन्तीभिरहः क्षये । आप्याय्यमानाहरहो वृद्धिं यातास्मि सत्तम ॥
అప్పుడు సోముడు (చంద్రుడు) యొక్క కళలు ప్రతిదినం పెరుగుతూ ఉండగా, నేనూ ప్రతిరోజు పోషింపబడి పెరిగాను, ఓ ధర్మవంతులలో శ్రేష్ఠుడా।
Verse 10
ततः कलावतीत्येतन्मम नाम महात्मना । गृहीतायाः कृतं पित्रा गन्धर्वेण शुभानना ॥
తర్వాత, ఓ సుందరముఖీ, ఒక కులీన గంధర్వుడు నన్ను పితృభావంతో స్వీకరించి సంరక్షించాడు; అతడే నాకు ‘కలావతి’ అనే నామం పెట్టాడు।
Verse 11
न दत्ताहं तदा तेन याचितेन महात्मना । देवारिणालिना सुप्तस्ततो मे घातितः पिता ॥
ఆ కులీనుణ్ని నన్ను ఇవ్వమని అడిగినప్పుడు అతడు నన్ను ఇవ్వలేదు; అప్పుడు నా తండ్రిని దేవారీణాలి నిద్రలోనే హతమార్చాడు।
Verse 12
ततोऽहमतिनिर्वेदादात्मव्यापादनodyatā । निवारिता शम्भुपत्न्या सत्या सत्यप्रतिश्रवा ॥
అప్పుడు శోకంతో మునిగిపోయి నేను ప్రాణత్యాగానికి సిద్ధమయ్యాను; కానీ శంభువు భార్య, సత్యప్రతిజ్ఞ సతీ నన్ను ఆపింది।
Verse 13
मा शुचः सुभ्रु ! भर्ता ते महाभागो भविष्यति । स्वरोचिर्नाम पुत्रश्च मनुस्तस्य भविष्यति ॥
“విషాదపడకుము, ఓ సుందరభ్రూవతీ. నీ భర్త అత్యంత యశస్సుగలవాడై ఉంటాడు; నీకు ‘స్వరోచి’ అనే కుమారుడు పుడతాడు, అతడు మనువుగా అవతరిస్తాడు.”
Verse 14
आज्ञाञ्च निधयः सर्वे करिष्यन्ति तवादृताः । यथाभिलषितं वित्तं प्रदास्यन्ति च ते शुभे ॥
హే శుభే దేవీ! సమస్త నిధులు గౌరవంతో నీ ఆజ్ఞను నిర్వర్తిస్తాయి; నీ కోరిక ప్రకారమే యథావిధిగా ధనాన్ని ప్రసాదిస్తాయి।
Verse 15
यस्या वत्स प्रभावेण विद्यायास्तां गृहाण मे । पद्मिनी नाम विद्येयं महापद्माभिपूजिता ॥
హే వత్సా, ఏ విద్యాశక్తిచేత ఇవన్నీ సిద్ధమవుతాయో ఆ విద్యను నన్ను నుండి స్వీకరించు. ఆ విద్య ‘పద్మినీ’ అని ప్రసిద్ధి, మహాపద్మా దానిని మహత్తుగా పూజిస్తుంది।
Verse 16
इत्याह मां दक्षसुता सती सत्यपरायणाः । स्वरोचिस्त्वं ध्रुवं देवी नान्यथा सा वदिष्यति ॥
ఇలా సత్యనిష్ఠురాలైన దక్షకన్య సతీ నాతో పలికింది— ‘హే దేవీ, నీవు నిశ్చయంగా స్వారోచిషీ; ఆమె వేరుగా చెప్పదు।’
Verse 17
साहं प्राणप्रदायाद्य तां विद्यां स्वं तथा वपुः । प्रयच्छामि प्रतीच्छ त्वं प्रसादसुमुखो मम ॥
కాబట్టి నేను ఈ రోజు ప్రాణదానం చేసి, ఆ విద్యను మరియు నా స్వరూపదేహాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తున్నాను. దానిని స్వీకరించు— నాపై కరుణచేసి ప్రసన్నమవు।
Verse 18
मार्कण्डेय उवाच । एवमस्त्विति तामाह स तु कन्यां कलावतीम् । विभावर्याः कलावत्याः स्निग्धदृष्ट्यानुमोदितः ॥
మార్కండేయుడు అన్నాడు— అతడు ఆమెతో ‘ఏవమస్తు’ అని పలికాడు. తరువాత విభావరీ సమ్మతితో, స్నేహభరిత దృష్టులతో కన్య కలావతీని స్వీకరించాడు।
Verse 19
जग्राह च ततः पाणी स तयोऽमरद्युतिः । नदत्सु देवतूर्येषु नृत्यन्तीष्वप्सरः सु च ॥
అప్పుడు ఆ తేజోమయ దివ్యపురుషుడు వివాహవిధి ప్రకారం వారి చేతులను గ్రహించాడు; దివ్య వాద్యాలు మ్రోగగా అప్సరసలు నర్తించసాగారు।
Frequently Asked Questions
The chapter frames dharma as restorative and legitimizing: suffering and social rupture (abandonment, violence, despair) are resolved through divine intervention (Satī’s assurance) and a sanctioned union, while vidyā functions as a moral-spiritual power that aligns the recipient with prasāda (divine favor) and right order.
It directly supports the Svārociṣa Manvantara genealogy by presenting Satī’s prophecy that Kalāvatī will wed Svarociṣa and that their son Svarocis will become Manu, thereby anchoring cosmic chronology in a narrated, divinely authenticated lineage event.
A dual transmission is emphasized: (1) biological lineage—Brahmarṣi Pāra and apsaras Puñjikāstanā producing Kalāvatī, culminating in the birth-prophecy of Manu Svarocis; and (2) knowledge lineage—Satī’s bestowal of the Padminī Vidyā (linked with Mahāpadmā worship), presenting śakti-mediated vidyā as an instrument for establishing auspicious destiny within the Manvantara framework.