Adhyaya 10
सुरभि–इन्द्रसंवादः (Surabhi–Indra Dialogue as a Governance Exemplar)
Upa-parva: Vyāsa–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Surabhi–Indra Ākhyāna (Dice-episode reflection)
Dhṛtarāṣṭra states that the dice-related course was not approved by Bhīṣma, Droṇa, Vidura, or Gāndhārī, and confesses inability to abandon Duryodhana due to paternal attachment. Vyāsa affirms the strength of filial attachment and introduces an exemplary narrative: Surabhi, mother of cattle, weeps in heaven; Indra inquires and Surabhi explains her sorrow at seeing her weakened son (an ox) overburdened and repeatedly struck while ploughing. Indra questions why one suffering child moves her when she has many; Surabhi clarifies that compassion becomes greater for the distressed. Indra, persuaded, sends heavy rain to obstruct the ploughing and relieve the ox. Vyāsa applies the lesson to Dhṛtarāṣṭra: equal regard for sons should be complemented by greater compassion for the afflicted; he identifies Pāṇḍu, Dhṛtarāṣṭra, and Vidura as comparable in worth, notes the Pāṇḍavas’ precarious condition, and advises that Duryodhana should seek śama with them if Dhṛtarāṣṭra desires their continued life and stability.
Chapter Arc: व्यासजी हस्तिनापुर आते हैं और धृतराष्ट्र के सम्मुख कुरुवंश के कल्याण का मार्ग रखते हैं—पाण्डवों के प्रति सद्भाव ही राज्य की रक्षा है। → व्यास के उपदेश के बाद मैत्रेय मुनि धृतराष्ट्र से निवेदन करते हैं कि यदि उन पर अनुग्रह और कुरुकुल पर दया है तो दुर्योधन को वश में करें; भीष्म, द्रोण, विदुर की सम्मति भी यही है। पर दुर्योधन अहंकारवश अशिष्टता दिखाता है, और मुनि के वचनों का तिरस्कार करता है। → मैत्रेय दुर्योधन को कठोर चेतावनी देते हैं—पाण्डवों की शक्ति का स्मरण कराते हुए (भीम द्वारा किर्मीर-वध आदि) बताते हैं कि जो क्रोध और दर्प में अंधा होकर उन्हें ललकारेगा, वह विनाश को प्राप्त होगा; दुर्योधन का अपमान मुनि-शाप/भविष्यवाणी की धार को तीक्ष्ण कर देता है। → मैत्रेय अपने वचन कहकर यथागत लौट जाते हैं; दुर्योधन भीतर ही भीतर भय और क्रोध से व्याकुल होकर सभा/नगर से बाहर निकलता है, पर अहंकार उसे झुकने नहीं देता। → मुनि का अंतिम आग्रह—‘क्रोध के वश में मत हो’—अनसुना रह जाता है; दुर्योधन के अगले कदमों से कुरुवंश पर संकट और गहराने का संकेत मिलता है।
Shlokas
Verse 1
अऑडआ हर (0) है 7-2 दशमो< ध्याय: व्यासजीका जाना
ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను—మహాప్రాజ్ఞ మునీ! మీరు చెప్పినట్లే నిజం. నేనూ అలాగే తెలుసుకొంటున్నాను; ఇక్కడ ఉన్న ఈ రాజులందరూ కూడా దానిని అంగీకరిస్తున్నారు.
Verse 2
भवांश्ष मन्यते साधु यत् कुरूणां महोदयम् । तदेव विदुरो<प्याह भीष्मो द्रोणश्न मां मुने
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—మునీ! కురు వంశానికి మహోన్నతి, సమృద్ధి కలిగించే మార్గమే మీరు శ్రేష్ఠమని భావిస్తున్నారు. ఇదే ఉపదేశాన్ని విదురుడు, భీష్ముడు, ద్రోణాచార్యుడు కూడా నాకు చెప్పారు.
Verse 3
यदि त्वहमनुग्राह्म: कौरव्येषु दया यदि । अन्वशाधि दुरात्मानं पुत्र दुर्योधनं मम,यदि आपका मुझपर अनुग्रह है और यदि कौरव-कुलपर आपकी दया है तो आप मेरे दुरात्मा पुत्र दुर्योधनको स्वयं ही शिक्षा दीजिये
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—మీ అనుగ్రహానికి నేను పాత్రుడనైతే, కౌరవ వంశంపై మీకు దయ ఉంటే, నా దుర్బుద్ధి కుమారుడు దుర్యోధనుని మీరు స్వయంగా బోధించి నియంత్రించండి.
Verse 4
व्यास उवाच अयमायाति वै राजन मैत्रेयो भगवानृषि: । अन्विष्य पाण्डवान् भ्रातृनिहैत्यस्मद्दिदृक्षया
వ్యాసుడు అన్నాడు—రాజా! భగవంతుడైన మహర్షి మైత్రేయుడు వస్తున్నాడు. పాండవ సోదరులను వెతికి కలుసుకొని, ఇప్పుడు మనలను దర్శించాలనే కోరికతో ఇక్కడికి వస్తున్నాడు.
Verse 5
एष दुर्योधन पुत्रं तव राजन् महानृषि: । अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य च,महाराज! ये महर्षि ही इस कुलकी शान्तिके लिये तुम्हारे पुत्र दुर्योधनको यथायोग्य शिक्षा देंगे
రాజా! ఈ మహర్షి నీ కుమారుడు దుర్యోధనునికి ధర్మానుసారంగా, యథోచితంగా బోధిస్తాడు; ఈ వంశంలో శాంతి స్థాపనకై.
Verse 6
ब्रूयाद् यदेष कौरव्य तत् कार्यमविशड्कया । अक्रियायां तु कार्यस्य पुत्र ते शप्स्यते रुषा
వ్యాసుడు అన్నాడు—హే కౌరవ! మైత్రేయుడు చెప్పినదాన్ని సందేహం లేకుండా చేయాలి. కానీ ఆయన నిర్దేశించిన కార్యం చేయకపోతే, ఆయన కోపించి నీ కుమారునికి శాపం ఇస్తాడు.
Verse 7
वैशम्पायन उवाच एवमुक््त्वा ययौ व्यासो मैत्रेय: प्रत्यदृश्यत । पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिप:
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి వ్యాసుడు వెళ్లిపోయెను. అంతట మైత్రేయ మహర్షి దర్శనమిచ్చెను. నరాధిపుడు ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారులతో కలిసి ముందుకు వెళ్లి ఆయనకు ఎదుర్కొని, యథావిధి పూజా-సత్కారాలతో ఆదరించి స్వాగతించెను.
Verse 8
अध्यद्धाभि: क्रियाभिरवव विश्रान्तं मुनिसत्तमम् । प्रश्रयेणाब्रवीद् राजा धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत:
పాద్యము, అర్ఘ్యము మొదలైన అతిథి-ధర్మ విధులతో పూజింపబడి మునిశ్రేష్ఠుడు మైత్రేయుడు విశ్రాంతి పొందిన తరువాత, అంబికాసుతుడు ధృతరాష్ట్రుడు వినయంతో ఆయనను సంభోదించెను.
Verse 9
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत अरण्यपर्वमें सुराभिे-उपाख्यानविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ
“భగవన్! కురుజాంగల దేశమునకు మీ రాక సుఖపూర్వకముగా జరిగిందా? మరియు ఆ వీర సోదరులు—ఐదుగురు పాండవులు—క్షేమముగా ఉన్నారా?”
Verse 10
समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च भरतर्षभा: | कच्चित् कुरूणां सौक्षात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति
“నియత సమయం వచ్చినప్పుడు ఆ భరతవంశశ్రేష్ఠులు (పాండవులు) తమ ప్రతిజ్ఞలో స్థిరంగా నిలవదలచుకున్నారా? మరియు కురువంశంలో ఉత్తమ సోదరభావం—సౌహార్దం—అవిచ్ఛిన్నంగా నిలిచివుంటుందా?”
Verse 11
मैत्रेय उदाच तीर्थयात्रामनुक्रामन् प्राप्तो5स्मि कुरुजाड्लान् । यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान् काम्यके वने
మైత్రేయుడు పలికెను—“రాజన్! తీర్థయాత్రను అనుసరించి సంచరిస్తూ నేను కురుజాంగల దేశమునకు వచ్చితిని. యాదృచ్ఛికంగా కామ్యక వనములో ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని కూడా దర్శించితిని.”
Verse 12
त॑ं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम् । समाजममुर्महात्मान द्रष्ट मुनिगणा: प्रभो,प्रभो! जटा और मृगचर्म धारण करके तपोवनमें निवास करनेवाले उन महात्मा धर्मराजको देखनेके लिये वहाँ बहुत-से मुनि पधारे थे
జటలు, మృగచర్మం ధరించి తపోవనంలో నివసిస్తున్న ఆ మహాత్మ ధర్మరాజును దర్శించుటకు అనేక మునిగణాలు అక్కడికి వచ్చి “ప్రభో! ప్రభో!” అని సమవేతమయ్యారు.
Verse 13
तत्राश्रीषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम् | अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम्
మహారాజా! అక్కడనే నేను విన్నాను—మీ కుమారుల బుద్ధి భ్రాంతి చెందింది. వారు ద్యూతరూపమైన అనీతిలో ప్రవేశించారు; అలా జూదం రూపంలో వారిపై మహాభయం ప్రత్యక్షమైంది.
Verse 14
ततोऊहं त्वामनुप्राप्त: कौरवाणामवेक्षया । सदा हभ्यधिकः: स्नेहः प्रीतिश्न त्वयि मे प्रभो
అది విని కౌరవుల స్థితిని చూడుటకై నేను మీ వద్దకు వచ్చాను. ప్రభో! మీపై నా స్నేహమూ ప్రీతీ ఎప్పటినుంచో అధికమే.
Verse 15
नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति । यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते कथंचन,महाराज! तुम्हारे और भीष्मके जीते-जी यह उचित नहीं जान पड़ता कि तुम्हारे पुत्र किसी प्रकार आपसमें विरोध करें
మహారాజా! మీరు మరియు భీష్ములు జీవించి ఉండగా, మీ కుమారులు ఏ విధంగానైనా పరస్పరం విరోధించటం తగదు.
Verse 16
मेढी भूत: स्वयं राजन निग्रहे प्रग्रहे भवान् । किमर्थमनयं घोरमुत्पद्यन्तमुपेक्षसे
మహారాజా! నియంత్రణలోనూ సడలింపులోనూ మీరు స్వయంగా స్థంభంలా నిలిచి అందరినీ కట్టడి చేయగలరు; అలాంటప్పుడు పుట్టుకొస్తున్న ఈ ఘోర అన్యాయాన్ని ఎందుకు ఉపేక్షిస్తున్నారు?
Verse 17
दस्यूनामिव यद् वृत्तं सभायां कुरुनन्दन । तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ కురునందన! రాజసభలో దొంగలవలె నీవు ప్రదర్శించిన ఆ ప్రవర్తన వలన, ఓ రాజా, తపస్వి ఋషుల సమాగమంలో ఇప్పుడు నీవు గౌరవంతో ప్రకాశించుట లేదు।
Verse 18
वैशम्पायन उवाच ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम् । उवाच श्लक्षणया वाचा मैत्रेयो भगवानृषि:
వైశంపాయనుడు పలికెను—అనంతరం అమర్షశీలుడైన రాజు దుర్యోధనుని వైపు తిరిగి, భగవాన్ ఋషి మైత్రేయుడు సునిశితమైన, మృదువైన వాక్యాలతో అతనితో ఈ విధంగా పలికెను।
Verse 19
मैत्रेय उवाच दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर | वचन मे महाभाग ब्रुवतो यद्धितं तव
మైత్రేయుడు పలికెను—ఓ మహాబాహు దుర్యోధనా, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా! నా మాట విను. ఓ మహాభాగ్యవంతుడా, నీ హితార్థమైన వాక్యమే నేను చెప్పుచున్నాను।
Verse 20
मा द्रुह: पाण्डवान् राजन् कुरुष्व प्रियमात्मन: । पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ,राजन! तुम पाण्डवोंसे द्रोह न करो। नरश्रेष्ठ] अपना, पाण्डवोंका, कुरुकुलका तथा सम्पूर्ण जगत्का प्रिय साधन करो
ఓ రాజా, పాండవుల పట్ల ద్రోహం చేయకు. ఓ నరశ్రేష్ఠా, నీ ఉన్నతాత్మకు ప్రియమైనదిగా—పాండవులకు, కురువులకు, సమస్త లోకానికి మేలు కలిగించునట్లు ప్రవర్తించు।
Verse 21
ते हि सर्वे नरव्यात्रा: शूरा विक्रान्तयोधिन: । सर्वे नागायुतप्राणा वज्ञसंहनना दृढा:
ఎందుకంటే వారు అందరూ నరవ్యాఘ్రులు—వీరులు, పరాక్రమశాలులు, యుద్ధంలో పరీక్షిత యోధులు. ప్రతి ఒక్కరిలోను పదివేల ఏనుగుల సమానమైన ప్రాణబలం ఉంది; వారి దేహాలు వజ్రంలా దృఢంగా, అచ్ఛేద్యంగా ఉన్నాయి।
Verse 22
सत्यव्रतधरा: सर्वे सर्वे पुरुषमानिन: । हन्तारो देवशत्रूणां रक्षमां कामरूपिणाम्
వారందరూ సత్యవ్రతధారులు; ప్రతి వాడూ తన్ను నిజమైన పురుషగౌరవమున్నవాడిగా భావిస్తాడు. దేవశత్రువులైన రూపాంతరగామి రాక్షసులను సంహరించువారే వారు.
Verse 23
इतः प्रद्रवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम्
మైత్రేయుడు అన్నాడు—రాత్రివేళ ఆ స్థలంనుండి వేగంగా వెళ్లుచున్న మహాత్మ పాండవుల మార్గాన్ని, పర్వతంలా విస్తారమైన భయంకర రాక్షసుడు కిర్మీరుడు అడ్డగించి వారి ముందర నిలిచెను. అప్పుడు సమరగర్వముగల బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భీమసేనుడు అతనిని అపార బలంతో పట్టుకొని, పశువును చంపినట్లు సంహరించెను—పులి చిన్న జింకను చంపినట్లే. ఓ రాజా, చూడు—దిగ్విజయకాలములో కూడా భీముడు యుద్ధములో మహాధనుర్ధరుడైన జరాసంధుని పడగొట్టెను; అతని బలం పదివేల ఏనుగుల బలంతో సమానమని చెప్పబడెను. ఇంకా జ్ఞాపకముంచుకొనుము—వసుదేవనందనుడు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు వారి బంధువు; పార్షతుడు (ద్రుపదుడు) కుమారులందరూ వారి మరిది బంధువులు.
Verse 24
आवृत्य मार्ग रौद्रात्मा तस्थौ गिरिरिवाचल: । त॑ भीम: समरश्लाघी बलेन बलिनां वर:
మార్గాన్ని మూసి ఆ రౌద్రాత్ముడు అచల పర్వతంలా నిలిచెను. అప్పుడు సమరశ్లాఘి, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు అపార బలంతో అతనిని పట్టుకొని పశువులా సంహరించెను.
Verse 25
जघान पशुमारेण व्याघ्र: क्षुद्रमूगं यथा । पश्य दिग्विजये राजन् यथा भीमेन पातितः
అతడు అతనిని పశువులా చంపెను—పులి చిన్న జింకను చంపినట్లే. ఓ రాజా, చూడు—దిగ్విజయములో కూడా (శత్రువు) భీమునిచేత యుద్ధములో పడగొట్టబడెను.
Verse 26
जरासंधो महेष्वासो नागायुतबलो युधि । सम्बन्धी वासुदेवश्व श्याला: सर्वे च पार्षता:
జరాసంధుడు మహాధనుర్ధరుడు; యుద్ధములో పదివేల ఏనుగుల బలమంత బలవంతుడు. వాసుదేవుడు (శ్రీకృష్ణుడు) వారి బంధువు; పార్షతుడు (ద్రుపదుడు) కుమారులందరూ వారి మరిది బంధువులు.
Verse 27
कस्तान् युधि समासीत जरामरणवान् नर: । तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ
మైత్రేయుడు పలికెను—జరా మరణాధీనుడైన ఏ మానవుడు యుద్ధంలో ఆ పాండవులను ఎదుర్కొనగలడు? ఓ భరతశ్రేష్ఠా, కనుక పాండవులతో నీకు శాంతియే శ్రేయస్కరం—వారితో సఖ్యతగా నివసించుము।
Verse 28
वैशम्पायन उवाच एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशाम्पते
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా, మైత్రేయ ముని ఈ విధంగా ఉపదేశించుచుండగా, దుర్యోధనుడు అవహేళనాస్మితంతో, ఏనుగు తొండంలాంటి చేతితో తన తొడను కొట్టి, పాదంతో భూమిని గీకి త్రవ్వసాగెను।
Verse 29
ऊरु गजकराकारं करेणाभिजघान स: | दुर्योधन: स्मितं कृत्वा चरणेनोल्लिखन् महीम्
దుర్యోధనుడు చిరునవ్వుతో, ఏనుగు తొండంలాంటి చేతితో తన తొడను కొట్టి, పాదంతో భూమిని గీకి త్రవ్వసాగెను।
Verse 30
न किंचिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थी किंचिदवाड्मुख: । तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम्
ఆ దుర్మేధుడు ఏమీ పలకలేదు; ముఖం కొద్దిగా వంచి మౌనంగా నిలిచెను. వినదలచని వాడై పాదంతో భూమిని గీకి త్రవ్వుచున్న అతనిని చూసి (ముని గ్రహించెను)।
Verse 31
दृष्टवा दुर्योधन राजन् मैत्रेयं कोप आविशतू । स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तम:
ఓ రాజా, దుర్యోధనుని చూచి మైత్రేయ మునిని క్రోధము ఆవహించెను; ఆ కోపవశుడై మునిశ్రేష్ఠుడైన మైత్రేయుడు ఉగ్రుడయ్యెను।
Verse 32
विधिना सम्प्रणुदित: शापायास्य मनो दे | ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचन: । मैत्रेयो धार्तराष्ट्र तमशपद् दुष्टचेतसम्
విధాత ఆజ్ఞచేత ప్రేరితుడై ఆయన మనసులో శాపం పలకాలని నిశ్చయించాడు. ఆపై మైత్రేయుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో ఆచమనం చేసి, దుష్టచిత్తుడైన ధృతరాష్ట్రపుత్రుడు దుర్యోధనుని శపించాడు.
Verse 33
यस्मात् त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि । तस्मादस्याभिमानस्य सद्यः: फलमवाप्लुहि,“दुर्योधन! तू मेरा अनादर करके मेरी बात मानना नहीं चाहता; अतः तू इस अभिमानका तुरंत फल पा ले
దుర్యోధనా! నన్ను అవమానించి నా మాటను నెరవేర్చదలచలేదు కాబట్టి, ఈ అహంకారానికి తక్షణ ఫలితాన్ని పొందు.
Verse 34
4432 ) त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत् । तत्र भीमो गदाघातैस्तवोरं भेत्स्यते बली,"तेरे द्रोहके कारण बड़ा भारी युद्ध छिड़ेगा, उसमें बलवान् भीमसेन अपनी गदाकी चोटसे तेरी जाँघ तोड़ डालेंगे”
నీ ద్రోహం కారణంగా మహాయుద్ధం చెలరేగుతుంది; ఆ యుద్ధంలో బలవంతుడైన భీముడు గదాఘాతాలతో నీ తొడను విరిచివేస్తాడు.
Verse 35
इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपति: । प्रसादयामास मुनि नैतदेवं भवेदिति,उनके ऐसा कहनेपर महाराज धूृतराष्ट्रने मुनिको प्रसन्न किया और कहा--“भगवन्! ऐसा न हो'
ఆ మాటలు వినగానే మహారాజు ధృతరాష్ట్రుడు మునిని ప్రసన్నపరచి ఇలా అన్నాడు—“భగవన్! అలా జరగకూడదు.”
Verse 36
मैत्रेय उवाच शमं यास्यति चेत् पुत्रस्तव राजन् यदा तदा । शापो न भविता तात विपरीते भविष्यति
మైత్రేయుడు అన్నాడు—“రాజా! నీ కుమారుడు ఎప్పుడైతే శాంతిని ఆశ్రయిస్తాడో, అప్పుడే ఈ శాపం అతనిపై పనిచేయదు. తాతా! అతడు విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తే, ఈ శాపం తప్పక ఫలిస్తుంది.”
Verse 37
वैशम्पायन उवाच विलक्षयंस्तु राजेन्द्रो दुर्योधनपिता तदा । मैत्रेयं प्राह किर्मीर: कथं भीमेन पातित:
వైశంపాయనుడు పలికెను— జనమేజయా! అప్పుడు దుర్యోధనుని తండ్రి మహారాజు ధృతరాష్ట్రుడు భీమసేనుని బలపరాక్రమాన్ని విశేషంగా తెలుసుకొనుటకు మైత్రేయ మునిని అడిగెను— “మునివర్యా! భీముడు కిర్మీరుని ఎలా సంహరించాడు?”
Verse 38
मैत्रेय उवाच नाहं वक्ष्यामि ते भूयो न ते शुश्रूषते सुत: । एष ते विदुर: सर्वमाख्यास्यति गते मयि
మైత్రేయుడు పలికెను— “రాజా! నీ కుమారుడు నా మాట వినదలచుకోడు; అందువల్ల ఈ వేళ నేను మరల నీకు ఏమీ చెప్పను. నేను వెళ్లిన తరువాత విదురుడు ఆ సంగతులన్నీ నీకు వివరించును.”
Verse 39
वैशम्पायन उवाच इत्येवमुक्त्वा मैत्रेय: प्रातिष्तत यथा55गतम् । किर्मीरवधसंविग्नो बहिर्दुर्योधनो ययौ
వైశంపాయనుడు పలికెను— “రాజా! ఇలా చెప్పి మైత్రేయుడు వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లిపోయెను. కిర్మీర వధ వార్త విని కలత చెందిన దుర్యోధనుడూ బయటికి వెళ్లెను.”
Verse 223
हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षस: । वे सब-के-सब सत्यव्रतधारी और अपने पौरुषपर अभिमान रखनेवाले हैं। इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले देवद्रोही हिडिम्ब आदि राक्षसोंका तथा राक्षसजातीय किर्मीरका वध भी उन्होंने ही किया है
మైత్రేయుడు పలికెను— “హిడింబ, బక మొదలైన ప్రధాన రాక్షసులు మరియు రాక్షసజాతికి చెందిన కిర్మీరుడు— వీరందరూ తమ వ్రతాన్ని సత్యంగా నిలుపుకొనువారు, తమ పౌరుషంపై గర్వించువారు. ఇష్టానుసారంగా రూపం ధరించగల దేవద్రోహులైన ఆ హిడింబాదులను, అలాగే కిర్మీరుని కూడా భీముడే సంహరించాడు.”
Verse 276
कुरु मे वचन राजन् मा मन्युवशमन्वगा: । राजन! तुम मेरी बात मानो; क्रोधके वशमें न होओ
మైత్రేయుడు పలికెను— “రాజా! నా మాటను అనుసరించు; కోపవశుడవకు.”
Frequently Asked Questions
He recognizes the dice episode as ethically unsound and contrary to senior counsel, yet admits incapacity to restrain or abandon Duryodhana due to overpowering paternal attachment, creating a conflict between governance duty and familial bias.
Compassion is not merely equal sentiment; it is a duty-responsive priority: the distressed merit greater protective action. Therefore, a ruler should actively safeguard those placed in hardship and curb enabling behavior that intensifies suffering.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is exemplarity. The ākhyāna serves as a normative proof-text (dṛṣṭānta) that legitimizes policy counsel—urging śama with the Pāṇḍavas—by demonstrating how even Indra alters action when confronted with ethically framed suffering.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.