Adhyaya 6

Verse 1

सूत उवाच पवमानः पावकश् च शुचिरग्निश् च ते स्मृताः निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

సూతుడు పలికెను—పవమాన, పావక, శుచి—ఇవి అగ్ని యొక్క రూపాలుగా స్మరించబడతాయి. వీటిలో పవమానుడు మథనజన్య అగ్ని; పావకుడు విద్యుత్‌జన్య అగ్ని అని ప్రసిద్ధి.

Verse 2

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्त्रयस्तु ते पुत्रैः पौत्रैस्त्विहैतेषां संख्या संक्षेपतः स्मृता

శుచిని సూర్యుని కుమారుడిగా తెలుసుకోవాలి. ఆ ముగ్గురూ స్వాహా పుత్రులని చెప్పబడతారు; ఇక్కడ వారి కుమారులు, మనవళ్ల సంఖ్య సంక్షేపంగా స్మరించబడింది.

Verse 3

विसृज्य सप्तकं चादौ चत्वारिंशन्नवैव च इत्येते वह्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्ते ऽध्वरेषु च

మొదట ఏడు (పవిత్ర) అగ్నులను, తరువాత నలభై తొమ్మిది (49)నూ వివరించి—ఇవన్నీ వహ్నులు అని చెప్పబడినవి; యజ్ఞాలలో విధివిధానంగా స్థాపించి ప్రయోగిస్తారు.

Verse 4

सर्वे तपस्विनस्त्वेते सर्वे व्रतभृतः स्मृताः प्रजानां पतयः सर्वे सर्वे रुद्रात्मकाः स्मृताः

వీళ్లందరూ నిజంగా తపస్వులు; వీళ్లందరూ వ్రతధారులని స్మృతిలో చెప్పబడింది. వీళ్లందరూ ప్రజల అధిపతులు; అందరూ రుద్రాత్మకులు—రుద్రతత్త్వ స్వరూపులని స్మరించబడతారు.

Verse 5

अयज्वानश् च यज्वानः पितरः प्रीतिमानसाः अग्निष्वात्ताश् च यज्वानः शेषा बर्हिषदः स्मृताः

పితృదేవతలు రెండు విధాలు—అయజ్వానులు (యజ్ఞం చేయనివారు) మరియు యజ్వానులు (యజ్ఞకర్తలు); అందరూ ప్రీతిమనస్సుతో ఉంటారు. వారిలో అగ్నిష్వాత్తులు యజ్వానులు; మిగిలినవారు బర్హిషదులని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 6

मेनां तु मानसीं तेषां जनयामास वै स्वधा अग्निष्वात्तात्मजा मेना मानसी लोकविश्रुता

వారినుండి స్వధా మనోజాత (మానసీ) కుమార్తె మేనాను జన్మింపజేసింది. అగ్నిష్వాత్త వంశజమైన ఆ మానసీ మేనా లోకాలందరిలో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 7

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजामुमाम् गङ्गां हैमवतीं जज्ञे भवाङ्गाश्लेषपावनीम्

మేనా మైనాకుడు, క్రౌంచుడు అనే వారిని ప్రసవించింది; అలాగే వారి అనుజ ఉమాను కూడా. హిమవంతుని నుండి హైమవతి గంగా జన్మించింది—భవుడు (శివుడు) అంగస్పర్శతో పరమపావనమైనది.

Verse 8

धरणीं जनयामास मानसीं यज्ञयाजिनीम् स्वधा सा मेरुराजस्य पत्नी पद्मसमानना

స్వధా—మేరు రాజుని పద్మసమాన ముఖముగల భార్య—మనోజాత (మానసీ) ధరణిని జన్మింపజేసింది; ఆమె యజ్ఞయాజిని, యజ్ఞకర్మలో నిమగ్నమైనది.

Verse 9

पितरो ऽमृतपाः प्रोक्तास् तेषां चैवेह विस्तरः ऋषीणां च कुलं सर्वं शृणुध्वं तत्सुविस्तरम्

పితరులు అమృతపానులు అని ప్రకటించబడ్డారు; ఇక్కడ వారి విస్తారమైన వివరణ చెప్పబడుతోంది। ఋషుల సమస్త కులపరంపరను కూడా మీరు సంపూర్ణంగా వినండి॥

Verse 10

वदामि पृथगध्यायसंस्थितं वस्तदूर्ध्वतः दाक्षायणी सती याता पार्श्वं रुद्रस्य पार्वती

నేను ఇప్పుడు వేరొక అధ్యాయంలో స్థాపించబడినదాన్ని, అలాగే తరువాత చెప్పబడేదాన్ని వివరిస్తాను: దాక్షాయణీ సతి మళ్లీ రుద్రుని పార్శ్వానికి చేరి పార్వతిగా అయ్యింది॥

Verse 11

पश्चाद्दक्षं विनिन्द्यैषा पतिं लेभे भवं तथा तां ध्यात्वा व्यसृजद्रुद्रान् अनेकान्नीललोहितः

ఆ తరువాత ఆమె దక్షుణ్ణి నిందించి భవుడు (శివుడు)నే పతిగా పొందింది। ఆమెను ధ్యానించి నీలలోహితుడు అనేక రుద్రులను సృష్టించాడు॥

Verse 12

आत्मनस्तु समान्सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान् याचितो मुनिशार्दूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्

ఓ మునిశార్దూలులారా! బ్రహ్ముడు ప్రార్థించినప్పుడు—తనతో సమానులుగా భావింపబడే, సమస్త లోకాలు నమస్కరించే వారు—క్షణమాత్రంలో చిరునవ్వు చిందించారు, సమ్మతించినట్లుగా॥

Verse 13

तैस्तु संछादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान्नीललोहितान्

వారిచేత చతుర్దశ విధమైన సమస్త జగత్తు పూర్తిగా ఆవరించబడి వ్యాపించింది। ఆ వివిధ రుద్రులను చూసి—నిర్మల స్వరూపులు, నీలలోహిత వర్ణధారులు—(ఒకే ప్రభువు యొక్క అనేక రూపాలు దర్శనమయ్యాయి)॥

Verse 14

जरामरणनिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान्पितामहः नमो ऽस्तु वो महादेवास् त्रिनेत्रा नीललोहिताः

పితామహుడు బ్రహ్మ జరా–మరణముక్తులైన రుద్రులను ఉద్దేశించి పలికెను—“హే మహాదేవులారా, మీకు నమస్కారం; హే త్రినేత్రులారా, నీల-లోహితవర్ణులారా।”

Verse 15

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा ह्रस्वा वामनकाः शुभाः हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः

వారు సర్వజ్ఞులు, సర్వవ్యాపకులు; ఎప్పుడో దీర్ఘరూపం, ఎప్పుడో హ్రస్వరూపం, ఎప్పుడో వామనరూపం—సదా శుభకరులు. స్వర్ణకేశులు, చూపును కూడా జయించగలవారు; నిత్యులు, బుద్ధులు, నిర్మలస్వభావులు.

Verse 16

निर्द्वंद्वा वीतरागाश् च विश्वात्मानो भवात्मजाः एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम् प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान्कनकाण्डजः

భవుని కుమారులు ద్వంద్వరహితులు, విరాగులు, విశ్వాత్మలో స్థితులై ఈ విధంగా రుద్రులను స్తుతించారు. ఆపై స్తోత్రం ముగించి భగవాన్ కనకాండజుడు ప్రదక్షిణ చేసి రుద్రుడు—భవుడు, శుభశివుడు—ను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 17

नमो ऽस्तु ते महादेव प्रजा नार्हसि शंकर मृत्युहीना विभो स्रष्टुं मृत्युयुक्ताः सृज प्रभो

హే మహాదేవా, నీకు నమస్కారం. హే శంకరా, మరణరహిత ప్రజలను సృష్టించడం నీకు తగదు. హే సర్వవ్యాపి ప్రభూ, హే స్వామీ—మరణయుక్త ప్రజలను సృష్టించు.

Verse 18

ततस्तमाह भगवान् न हि मे तादृशी स्थितिः स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

అప్పుడు భగవాన్ అతనితో పలికెను—“అటువంటి స్థితి నాకు లేదు. కాబట్టి, హే ప్రభూ, నీవు నీ ఇష్టానుసారం మరణయుక్త ప్రజలను సృష్టించు.”

Verse 19

लब्ध्वा ससर्ज सकलं शंकराच्चतुराननः जरामरणसंयुक्तं जगदेतच्चराचरम्

శంకరుని నుండి సృష్టిశక్తి మరియు ఆజ్ఞను పొందిన చతుర్ముఖ బ్రహ్మ, జరా మరణాలతో కూడిన ఈ సమస్త చరాచర జగత్తును సృష్టించాడు।

Verse 20

शंकरो ऽपि तदा रुद्रैर् निवृत्तात्मा ह्यधिष्ठितः स्थाणुत्वं तस्य वै विप्राः शंकरस्य महात्मनः

అప్పుడు రుద్రులచే అధిష్ఠితుడై, అంతర్ముఖుడైన (నివృత్తాత్మ) శంకరుడు స్థాణుత్వాన్ని—అచల ధృఢరూపాన్ని—ధరించాడు; ఓ విప్రులారా, ఆ మహాత్మ శంకరుడు।

Verse 21

निष्कलस्यात्मनः शम्भोः स्वेच्छाधृतशरीरिणः शं रुद्रः सर्वभूतानां करोति घृणया यतः

నిష్కలమైన, నిరాకారమైన స్వరూపుడైన శంభువు స్వేచ్ఛతో శరీరాన్ని ధరించి, కరుణతో సమస్త భూతాలకు శుభమంగళం కలిగిస్తాడు; అందుకే ఆయన ‘రుద్రుడు’ అని పిలువబడతాడు।

Verse 22

शंकरश्चाप्रयत्नेन तदात्मा योगविद्यया वैराग्यस्थं विरक्तस्य विमुक्तिर्यच्छमुच्यते

శంకరుడు—ఆ పరమ తత్త్వస్వరూపుడే—యోగవిద్య ద్వారా వైరాగ్యంలో స్థితుడైన విరక్తునికి శ్రమలేకుండా ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు; ఆ ముక్తియే పరమ శమం, పరమ మంగళశాంతి అని చెప్పబడింది।

Verse 23

अणोस्तु विषयत्यागः संसारभयतः क्रमात् वैराग्याज्जायते पुंसो विरागो दर्शनान्तरे

సంసారభయంతో మనిషి క్రమంగా విషయత్యాగాన్ని ప్రారంభిస్తాడు—అణుమాత్రమైనా. ఆ వైరాగ్యంనుండి లోతైన విరాగం పుడుతుంది; దృష్టి మార్పుతో మరో విధమైన దర్శనం ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 24

विमुख्यो विगुणत्यागो विज्ञानस्याविचारतः तस्य चास्य च संधानं प्रसादात्परमेष्ठिनः

విషయాలనుండి విముఖత, దోషగుణాల త్యాగం, కేవలం బౌద్ధిక జ్ఞానంపై విచారణను విడిచిపెట్టడం—ఆ పరతత్త్వం మరియు ఈ జీవుని యథార్థ సంధానం పరమేష్ఠి పతి (శివ) కృపవల్ల సిద్ధిస్తుంది।

Verse 25

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं शंकरादिह स एव शंकरः साक्षात् पिनाकी नीललोहितः

ఇక్కడ ధర్మం, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం—ఇవన్నీ శంకరుని నుండే ఉద్భవిస్తాయి. ఆయనే సాక్షాత్ శంకరుడు—పినాకధారి నీలలోహిత మహాదేవుడు।

Verse 26

ये शंकराश्रिताः सर्वे मुच्यन्ते ते न संशयः न गच्छन्त्येव नरकं पापिष्ठा अपि दारुणम्

శంకరుని శరణు పొందినవారందరూ నిస్సందేహంగా ముక్తి పొందుతారు. వారు ఘోర పాపాలలో ఉన్నా కూడా భయంకర నరకానికి వెళ్లరు।

Verse 27

आश्रिताः शंकरं तस्मात् प्राप्नुवन्ति च शाश्वतम् ऋषय ऊचुः मायान्ताश्चैव घोराद्या ह्य् अष्टविंशतिरेव च

కాబట్టి శంకరుని శరణు పొందినవారు శాశ్వత పదాన్ని పొందుతారు. ఋషులు అన్నారు—‘ఘోర మొదలైన శ్రేణి మరియు మాయాంత—ఇవి కలిపి మొత్తం ఇరవై ఎనిమిది.’

Verse 28

कोटयो नरकाणां तु पच्यन्ते तासु पापिनः अनाश्रिताः शिवं रुद्रं शंकरं नीललोहितम्

నరకాలు కోటానుకోట్లు ఉన్నాయి; వాటిలో పాపులు దహించబడతారు—శివుడు, రుద్రుడు, శంకరుడు, నీలలోహితుని శరణు పొందని వారు।

Verse 29

आश्रयं सर्वभूतानाम् अव्ययं जगतां पतिम् पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम्

సర్వభూతాలకు ఆశ్రయమైన, అవ్యయమైన, జగత్తుల అధిపతి—పరమపురుషుడు, అంతర్యామి, అనేకులచే ఆహ్వానింపబడిన, జ్ఞానులచే స్తుతింపబడిన శివ పశుపతిని నేను శరణు పొందుతున్నాను; ఆయన పశువును పాశబంధం నుండి విమోచిస్తాడు।

Verse 30

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

తమోగుణంలో ఆయన ‘కాలరుద్ర’గా, రజోగుణంలో ‘కనకాండజ’ (హిరణ్యగర్భ-బ్రహ్మ)గా, సత్త్వగుణంలో సర్వవ్యాపి ‘విష్ణు’గా ప్రసిద్ధుడు; నిర్గుణ స్వరూపంలో ఆయన ‘మహేశ్వరుడు’—గుణాతీత పరమ పతి।

Verse 31

केन गच्छन्ति नरकं नराः केन महामते कर्मणाकर्मणा वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः

హే మహామతీ! ఏ కారణంతో మనుష్యులు నరకానికి వెళ్తారు, ఏ కారణంతో దానిని తప్పించుకుంటారు? అది కర్మవల్లనా, అకర్మవల్లనా? వినాలని మాకు గొప్ప కుతూహలం ఉంది।