Adhyaya 22
Śrāddha-vidhi for Pitṛs: Invitations, Purity, Offerings, and Conduct
ఉత్తరభాగ ధర్మోపదేశ పరంపరలో వ్యాసుడు శ్రాద్ధ విధిని సంపూర్ణంగా వివరిస్తాడు—ముందస్తు ఆహ్వానాలు, బ్రాహ్మణుల అర్హతలు, స్థల ఎంపిక, ఆసన దిశ, మంత్రావాహనం, హోమం, పిండస్థాపన. పితృదేవతలు నియతకాలంలో వచ్చి, బ్రాహ్మణులతో పాటు సూక్ష్మంగా భోజనం స్వీకరించి తృప్తితో ఉన్నత లోకాలకు వెళ్తారని తత్త్వం చెప్పబడింది. ఆపై ఆచారనీతిని కఠినం చేస్తూ—ఆహ్వానిత పురోహితుడు కర్మను వదిలివెళ్ళడం, కామదోషం, కలహాలు, నియమభంగం వలన పితృతర్పణం తగ్గుతుందని హెచ్చరిస్తుంది. వైశ్వదేవ ప్రాధాన్యం, తూర్పు/దక్షిణ ఆసనవ్యవస్థ, దర్భా-కుశ అమరిక, అర్ఘ్యము మరియు నువ్వులు-యవాల సంస్కారం, దేవకార్యంలో ఉపవీతం పితృకార్యంలో ప్రాచీనావీతం, మోకాలి భంగిమ భేదం వంటి లితుర్గీ వివరాలు ఉన్నాయి. భోజనాంతంలో స్వాధ్యాయ పఠనం, విసర్జన మంత్రాలు, పిండ నిర్వహణ, గృహంలో పంపిణీ, అనంతరం బ్రహ్మచర్యం చెప్పబడింది. చివరగా అగ్నిలేని ఆమ-శ్రాద్ధం, దారిద్ర్యానికి అనుకూల మార్గాలు, బీజీ/క్షేత్రిన్ సంబంధ పిండ నియమాలు, ఏకోద్దిష్ట కాలభేదాలు, పూర్వాహ్న శ్రేయోకర్మలు, అలాగే శ్రాద్ధానికి ముందు మాతృయాగం తప్పనిసరి అని చెప్పి—తదుపరి మాతృపూజ, త్రివిధ శ్రాద్ధక్రమానికి పీఠిక వేస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकविशो ऽध्याय इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच गोमयेनोदकैर्भूमिं शोधयित्वा समाहितः / संनिपात्य द्विजान् सर्वान् साधुभिः संनिमन्त्रयेत्
ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత ఉపరివిభాగంలో ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం. వ్యాసుడు పలికెను—గోమయం మరియు నీటితో భూమిని శుద్ధి చేసి, మనస్సును సమాధానపరచుకొని, సమస్త ద్విజులను సమీకరించి, సద్జనుల సహాయంతో విధివిధానంగా ఆహ్వానించాలి।
Verse 2
श्वो भविष्यति मे श्राद्धं पूर्वेद्युरभिपूज्य च / असंभवे परेद्युर्वा यथोक्तैर्लक्षणैर्युतान्
“రేపు నా శ్రాద్ధం జరుగుతుంది”—కాబట్టి ముందురోజే (బ్రాహ్మణులను) గౌరవంగా ఆహ్వానించి పూజించాలి; అది సాధ్యంకాకపోతే మరుసటి రోజైనా, శాస్త్రోక్త లక్షణాలు కలిగిన వారిని ఎంచుకొని (ఆహ్వానించాలి)।
Verse 3
तस्य ते पितरः श्रुत्वा श्राद्धकालमुपस्थितम् / अन्योन्यं मनसा ध्यात्वा संपतन्ति मनोजवाः
అతని శ్రాద్ధకాలం సమీపించిందని విని, అతని పితృదేవతలు మనసులో పరస్పరం గుర్తించుకొని, ఆలోచన వేగంతో వెంటనే అక్కడికి చేరుతారు।
Verse 4
ब्राह्मणैस्ते सहाश्नन्ति पितरो ह्यन्तरिक्षगाः / वायुभूतास्तु तिष्ठन्ति भुक्त्वा यान्ति परां गतिम्
అంతరిక్షంలో సంచరించే ఆ పితృదేవతలు బ్రాహ్మణులతో కలిసి అర్పితాన్నాన్ని భుజిస్తారు. వారు వాయురూపంగా అక్కడ నిలిచి ఉంటారు; తృప్తి పొందిన తరువాత పరమగతిని చేరుతారు।
Verse 5
आमन्त्रिताश्च ते विप्राः श्राद्धकाल उपस्थिते / वसेयुर्नियताः सर्वे ब्रह्मचर्यपरायणाः
శ్రాద్ధకాలము వచ్చినప్పుడు ఆహ్వానిత బ్రాహ్మణులు అందరూ నియమబద్ధులై, బ్రహ్మచర్యపరాయణులై, అక్కడే నివసించాలి।
Verse 6
अक्रोधनो ऽत्वरो ऽमत्तः सत्यवादी समाहितः / भारं मैथुनमध्वानं श्राद्धकृद् वर्जयेज्जपम्
జపం చేసేవాడు క్రోధరహితుడు, తొందరలేని వాడు, మత్తులేని వాడు, సత్యవాది, సమాహితచిత్తుడై ఉండాలి; జపకాలంలో భారమోసడం, మైథునం, దీర్ఘయాత్రలు వర్జించి, శ్రాద్ధకర్మలో జపం చేయకూడదు।
Verse 7
आमन्त्रितो ब्राह्मणो वा यो ऽन्यस्मै कुरुते क्षणम् / स याति नरकं घोरं सूकरत्वां प्रायाति च
విధిగా ఆహ్వానించబడిన బ్రాహ్మణుడు క్షణమాత్రం అయినా మరొకరి సేవకు మళ్లితే, అతడు ఘోర నరకానికి పోయి, తరువాత పంది యోనిని కూడా పొందుతాడు।
Verse 8
आमन्त्रयित्वा यो मोहादन्यं चामन्त्रयेद् द्विजम् / स तस्मादधिकः पापी विष्ठाकीटो ऽभिजायते
మోహవశంగా ఒకరిని ఆహ్వానించి, తరువాత మరొక ద్విజుని కూడా (ఆ స్థానంలో) ఆహ్వానిస్తే, అతడు మరింత పాపి; అతడు మలంలో పురుగుగా జన్మిస్తాడు।
Verse 9
श्राद्धे निमन्त्रितो विप्रो मैथुनं यो ऽधिगच्छति / ब्रह्महत्यामवाप्नोति तिर्यग्योनौ च जायते
శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానితుడైన బ్రాహ్మణుడు మైథునం చేస్తే, అతడు బ్రహ్మహత్యా పాపాన్ని పొందుతాడు మరియు తరువాత తిర్యగ్యోనిలో జన్మిస్తాడు।
Verse 10
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो ह्यध्वानं याति दुर्मतिः / भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं पांशुभोजनाः
విధిగా ఆహ్వానింపబడిన బ్రాహ్మణుడు మూర్ఖత్వంతో ప్రయాణానికి వెళ్లిపోతే, అతని పితృదేవతలు ఆ నెలంతా ధూళినే ఆహారంగా పొందుతారు।
Verse 11
निमन्त्रितस्तु यः श्राद्धे प्रकुर्यात् कलहं द्विजः / भवन्ति तस्य तन्मासं पितरो मलभोजनाः
శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానింపబడిన ద్విజుడు అక్కడ కలహం చేస్తే, అతని పితృదేవతలు ఆ నెలంతా మలసమానమైన అపవిత్ర నైవేద్యమే పొందుతారు।
Verse 12
तस्मान्निमन्त्रितः श्राद्धे नियतात्मा भवेद् द्विजः / अक्रोधनः शौचपरः कर्ता चैव जितेन्द्रियः
కాబట్టి శ్రాద్ధానికి ఆహ్వానింపబడిన ద్విజుడు నియతాత్ముడై ఉండాలి—క్రోధరహితుడు, శౌచపరుడు, కర్మనిపుణుడు, ఇంద్రియజయుడు।
Verse 13
श्वोभूते दक्षिणां गत्वा दिशं दर्भान् समाहितः / समूलानाहरेद् वारि दक्षिणाग्रान् सुनिर्मलान्
ఉదయాన్నే సమాహితచిత్తంతో దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, నీటితో కలిసి వేరులతో, దక్షిణాగ్రాలైన అత్యంత నిర్మల దర్భలను తెచ్చుకోవాలి।
Verse 14
दक्षिणाप्रवणं स्निग्धं विभक्तं शुभलक्षणम् / शुचिं देशं विविक्तं च गोमयेनोपलेपयेत्
దక్షిణానికి స్వల్పంగా వాలిన, మృదువైన, వేరు చేసి ఉంచిన, శుభలక్షణాలతో కూడిన, శుచియైన ఏకాంత స్థలాన్ని సిద్ధం చేసి, ఆ నేలను గోమయంతో లేపనం చేయాలి।
Verse 15
नदीतीरेषु तीर्थेषु स्वभूमौ चैव सानुषु / विविक्तेषु च तुष्यन्ति दत्तेन पितरः सदा
నదీ తీరాలలో, తీర్థాలలో, స్వభూమిలో, పర్వత శిఖరాల ఒడిలో మరియు ఏకాంత స్థలాలలో ఇచ్చిన అర్పణముచేత పితృదేవతలు సదా తృప్తి పొందుతారు।
Verse 16
पारक्ये भूमिभागे तु पितॄणां नैव निर्वपेत् / स्वामिभिस्तद् विहन्येत मोहाद् यत् क्रियते नरैः
ఇతరుల భూమి భాగంలో పితృకార్యమైన శ్రాద్ధ-నిర్వాపణ ఎప్పుడూ చేయరాదు; అక్కడ మోహంతో మనుషులు చేసినది ఆ స్థల స్వాములచే ఫలహీనమగును।
Verse 17
अटव्यः पर्वताः पुण्यास्तीर्थान्यायतनानि च / सर्वाण्यस्वामिकान्याहुर्न हि तेषु परिग्रहः
పుణ్య అరణ్యాలు, పవిత్ర పర్వతాలు, తీర్థాలు మరియు దేవాలయాలు—ఇవన్నీ స్వామిత్వం లేనివని చెప్పబడినవి; ఎందుకంటే అటువంటి చోట్ల స్వాధీన హక్కు ఉండదు।
Verse 18
तिलान् प्रविकिरेत् तत्र सर्वतो बन्धयेदजान् / असुरोपहतं सर्वं तिलैः शुद्ध्यत्यजेन वा
అక్కడ తిలలను చల్లివేయాలి, అన్ని వైపులా మేకలను కట్టాలి; అసుర ప్రభావంతో దుషితమైనదంతా తిలలచేత గాని మేకచేత గాని శుద్ధి పొందుతుంది।
Verse 19
ततो ऽन्नं बहुसंस्कारं नैकव्यञ्जनमच्युतम् / चोष्यपेयसमृद्धं च यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्
ఆపై యథాశక్తిగా అనేక సంస్కారాలతో సిద్ధమైన, నానావ్యంజనాలతో కూడిన, చోష్య-భోజ్య మరియు పేయాలతో సమృద్ధమైన అన్నాన్ని అచ్యుత ప్రభువుకు అర్పణార్థం సిద్ధం చేయాలి।
Verse 20
ततो निवृत्ते मध्याह्ने लुप्तलोमनखान् द्विजान् / अभिगम्य यथामार्गं प्रयच्छेद् दन्तधावनम्
తర్వాత మధ్యాహ్నం గడిచినపుడు, కేశనఖాలు కత్తిరించుకున్న ద్విజులను సమీపించి, విధి ప్రకారం వారికి దంతధావన కాష్ఠాన్ని సమర్పించాలి।
Verse 21
तैलमभ्यञ्जनं स्नानं स्नानीयं च पृथग्विधम् / पात्रैरौदुम्बरैर्दद्याद् वैश्वदैवत्यपूर्वकम्
తైలాభ్యంజనం, స్నానం, స్నానోపకరణాలు వేర్వేరుగా ఇవ్వాలి; ఉదుంబర కాఠి పాత్రలలో, వైశ్వదేవ పూర్వకంగా సమర్పించాలి।
Verse 22
ततः स्नात्वा निवृत्तेभ्यः प्रत्युत्थायकृताञ्जलिः / पाद्यमाचमनीयं च संप्रयच्छेद् यथाक्रमम्
తర్వాత స్నానం చేసి, తిరిగి వచ్చినవారిని గౌరవిస్తూ లేచి అంజలి చేసి, క్రమంగా పాద్యజలం మరియు ఆచమనీయ జలాన్ని సమర్పించాలి।
Verse 23
ये चात्र विश्वेदेवानां विप्राः पूर्वं निमन्त्रिताः / प्राङ्मुखान्यासनान्येषां त्रिदर्भोपहितानि च
ఇక్కడ విశ్వేదేవ కర్మకు ముందుగా ఆహ్వానించబడిన విప్రుల కోసం, తూర్పు ముఖంగా ఆసనాలను ఏర్పాటు చేసి, వాటిపై మూడు దర్భలను ఉంచాలి।
Verse 24
दक्षिणामुखयुक्तानि पितॄणामासनानि च / दक्षिणाग्रैकदर्भाणि प्रोक्षितानि तिलोदकैः
పితృదేవతల కోసం దక్షిణముఖ ఆసనాలను ఏర్పాటు చేయాలి; దక్షిణాగ్రంగా ఒక్కో దర్భను ఉంచి, నువ్వుల కలిపిన నీటితో ప్రోక్షణ చేయాలి।
Verse 25
तेषूपवेशयेदेतानासनं स्पृश्य स द्विजम् / आसध्वमिति संजल्पन् आसनास्ते पृथक् पृथक्
అక్కడ వారిని కూర్చోబెట్టి యజమాని ఆసనాన్ని, బ్రాహ్మణుని భక్తితో స్పృశించాలి; “ఆసధ్వం” అని పలుకుతూ ఒక్కొక్కరికి వేర్వేరు ఆసనాలు ఏర్పాటు చేయాలి।
Verse 26
द्वौ दैवे प्राङ्मुखौ पित्र्ये त्रयश्चोदङ्मुखास्तथा / एकैकं वा भवेत् तत्र देवमातामहेष्वपि
దైవకర్మలో ఇద్దరు బ్రాహ్మణులను తూర్పుముఖంగా కూర్చోబెట్టాలి; పితృకర్మలో ముగ్గురిని ఉత్తరముఖంగా. లేదా దేవ, మాత, మాతామహ కర్మలలో కూడా అక్కడ ఒక్కొక్కరినే నియమించవచ్చు।
Verse 27
सत्क्रियां देशकालौ च शौचं ब्राह्मणसंपदम् / पञ्चैतान् विस्तरो हन्ति तस्मान्नेहेत विस्तरम्
సత్క్రియ, దేశ-కాలం, శౌచం, బ్రాహ్మణసంపద—ఈ ఐదింటిని అతివిస్తారం నాశనం చేస్తుంది; అందుచేత కర్మలో అనవసర ప్రపంచాన్ని ఆశ్రయించకూడదు।
Verse 28
अपि वा भोजयेदेकं ब्राह्मणं वेदपारगम् / श्रुतशीलादिसंपन्नमलक्षणविवर्जितम्
లేదా వేదపారంగతుడు, శ్రుతిజ్ఞానం-సదాచారాది గుణసంపన్నుడు, దోషలక్షణరహితుడు అయిన ఒక్క బ్రాహ్మణునికైనా భోజనం పెట్టాలి।
Verse 29
उद्धृत्य पात्रे चान्नं तत् सर्वस्मात् प्रकृतात् पुनः / देवतायतने चास्मै निवेद्यान्यत्प्रवर्तयेत्
తర్వాత ఆ వండిన అన్నాన్ని సాధారణ అన్నరాశి నుండి మళ్లీ తీసి శుద్ధ పాత్రలో ఉంచాలి; దేవతాలయంలో ఆయనకు నైవేద్యంగా సమర్పించి, అనంతరం మిగిలిన కర్మలను కొనసాగించాలి।
Verse 30
प्रास्येदग्नौ तदन्नं तु दद्याद् वा ब्रह्मचारिणे / तस्मादेकमपि श्रेष्ठं विद्वांसं भोजयेद् द्विजम्
ఆ అన్నాన్ని పవిత్ర అగ్నిలో అర్పించాలి, లేక బ్రహ్మచారికి దానం చేయాలి. కాబట్టి ఒక్కరినే భోజింపజేయవలసి వచ్చినా, శ్రేష్ఠుడైన విద్యావంత ద్విజుణ్ణి భోజింపజేయాలి.
Verse 31
भिक्षुको ब्रह्मचारी वा भोजनार्थमुपस्थितः / उपविष्टेषु यः श्राद्धे कामं तमपि भोजयेत्
భిక్షువు గానీ బ్రహ్మచారి గానీ భోజనార్థం వచ్చితే, శ్రాద్ధంలో అతిథులు కూర్చున్నప్పటికీ సంతోషంగా అతనికీ భోజనం పెట్టాలి.
Verse 32
अतिथिर्यस्य नाश्नाति न तच्छ्राद्धं प्रशस्यते / तस्मात् प्रयत्नाच्छ्राद्धेषु पूज्या ह्यतिथयो द्विजैः
అతిథి భోజనం చేయని శ్రాద్ధం ప్రశంసనీయం కాదు. కాబట్టి శ్రాద్ధక్రియల్లో ద్విజులు శ్రద్ధతో అతిథులను తప్పక పూజించి గౌరవించాలి.
Verse 33
आतिथ्यरहिते श्राद्धे भुञ्जते ये द्विजातयः / काकयोनिं व्रजन्त्येते दाता चैव न संशयः
ఆతిథ్యం లేని శ్రాద్ధంలో భోజనం చేసే ద్విజులు కాకయోనిని పొందుతారు; దాత కూడా అలాగే—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 34
हीनाङ्गः पतितः कुष्ठी व्रणी पुक्कसनास्तिकौ / कुक्कुटाः शूकराः श्वानो वर्ज्याः श्राद्धेषु दूरतः
శ్రాద్ధక్రియల్లో అవయవహీనుడు, పతితుడు, కుష్ఠురోగి, గాయపడినవాడు, పుక్కసుడు, నాస్తికుడు—ఇవారిని; అలాగే కోళ్లు, పందులు, కుక్కలను దూరంగా ఉంచి వర్జించాలి.
Verse 35
बीभत्सुमशुचिं नग्नं मत्तं धूर्तं रजस्वलाम् / नीलकाषायवसनं पाषण्डांश्च विवर्जयेत्
అసహ్యకరమైన, అపవిత్రమైన, నగ్నంగా ఉన్న, మత్తులో ఉన్న, మోసపూరితమైన, రజస్వల అయిన స్త్రీని, నీలం లేదా కాషాయ వస్త్రాలు ధరించిన వారిని మరియు పాషండులను (మతవిరోధులను) విడిచిపెట్టాలి.
Verse 36
यत् तत्र क्रियते कर्म पैतृकं ब्राह्मणान् प्रति / तत्सर्वमेव कर्तव्यं वैश्वदैवत्यपूर्वकम्
అక్కడ బ్రాహ్మణుల పట్ల చేసే పితృ కర్మ అంతా వైశ్వదేవ పూజ (విశ్వేదేవతలకు అర్పణ) చేసిన తర్వాతే చేయాలి.
Verse 37
यथोपविष्टान् सर्वांस्तानलङ्कुर्याद् विभूषणः / स्त्रग्दामभिः शिरोवेष्टैर्धूपवासो ऽनुलेपनैः
యథావిధిగా ఆసీనులైన ఆ బ్రాహ్మణులందరినీ పూలమాలలు, శిరోవేష్టనాలు (తలపాగా), ధూపం, వస్త్రాలు మరియు సుగంధ లేపనాలతో అలంకరించాలి.
Verse 38
ततस्त्वावाहयेद् देवान् ब्राह्मणानामनुज्ञया / उदङ्मुखो यथान्यायं विश्वे देवास इत्यृचा
తదనంతరం బ్రాహ్మణుల అనుమతితో ఉత్తర దిక్కుగా ముఖం చేసి, 'విశ్వే దేవాసః' అనే ఋక్కుతో యథావిధిగా దేవతలను ఆవాహన చేయాలి.
Verse 39
द्वे पवित्रे गृहीत्वाथ भाजने क्षालिते पुनः / शं नो देव्या जलं क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा
అటుపిమ్మట రెండు దర్భ పవిత్రాలను తీసుకొని, శుభ్రం చేసిన పాత్రలో 'శం నో దేవీ' అనే మంత్రంతో నీటిని, 'యవో సి' అనే మంత్రంతో యవలను (బార్లీని) ప్రోక్షించాలి.
Verse 40
या दिव्या इति मन्त्रण हस्ते त्वर्घं विनिक्षिपेत् / प्रदद्याद् गन्धमाल्यानि धूपादीनि च शक्तितः
“యా దివ్యా…” మంత్రాన్ని జపిస్తూ దేవుని/పూజ్యుని చేతిలో అర్ఘ్యాన్ని ఉంచాలి. తరువాత తన శక్తి మేరకు గంధం, మాలలు, ధూపం మొదలైన ఉపచారాలు సమర్పించాలి.
Verse 41
अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणां दक्षिणामुखः / आवाहनं ततः कुर्यादुशन्तस्त्वेत्यृचा बुधः
తర్వాత యజ్ఞోపవీతాన్ని అపసవ్యంగా చేసి, పితృదేవతల కోసం దక్షిణముఖంగా నిలిచి, “ఉశంతస్త్వా…” అని ప్రారంభమయ్యే ఋగ్వేద ఋచతో జ్ఞాని ఆహ్వానం చేయాలి.
Verse 42
आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायन्तु नस्ततः / शं नो देव्योदकं पात्रे तिलो ऽसीति तिलांस्तथा
వారిని ఆహ్వానించి అనుమతి పొందిన తరువాత “ఆయంతు నః” అని జపించాలి. ఆపై పాత్రలోని జలంపై “శం నో దేవ్యోదకం” అని, తిలలపై “తిలోऽసి” అని జపించాలి.
Verse 43
क्षिप्त्वा चार्घं यथापूर्वं दत्त्वा हस्तेषु वै पुनः / संस्त्रवांश्च ततः सर्वान् पात्रे कुर्यात् समाहितः / पितृभ्यः स्थानमेतेन न्युब्जं पात्रं निधापयेत्
మునుపటిలాగే అర్ఘ్యాన్ని పోసి, మళ్లీ చేతుల్లో జలాన్ని ఇచ్చి, ఏకాగ్రంగా మిగిలిన చుక్కలన్నిటిని పాత్రలో సేకరించాలి. ఈ విధంగా పితృలకు స్థానం స్థాపించి పాత్రను తలక్రిందుగా ఉంచాలి.
Verse 44
अग्नौ करिष्येत्यादाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतम् / कुरुष्वेत्यभ्यनुज्ञातो जुहुयादुपवीतवान्
నెయ్యితో తడిపిన అన్నాన్ని తీసుకొని “ఇది అగ్నిలో సమర్పించనా?” అని అడగాలి. “చేయి” అని అనుమతి లభించిన తరువాత, ఉపవీతధారి కర్త అగ్నిలో హవనం చేయాలి.
Verse 45
यज्ञोपवीतिना होमः कर्तव्यः कुशपाणिना / प्राचीनावीतिना पित्र्यं वैश्वदेवं तु होमवत्
యజ్ఞోపవీతాన్ని ఉపవీత విధంగా ధరించి, చేతిలో కుశను పట్టుకొని హోమం చేయవలెను. పితృకార్యం ప్రాచీనావీతంగా చేయాలి; వైశ్వదేవమూ హోమవిధానమే అనుసరించి చేయాలి.
Verse 46
दक्षिणं पातयेज्जानुं देवान् परिचरन् पुमान् / पितृणां परिचर्यासु पातयेदितरं तथा
దేవులను సేవించుచున్నప్పుడు పురుషుడు కుడి మోకాలని నేలపై దించాలి; పితృసేవా కార్యాలలో అలాగే మరొకటి, అనగా ఎడమ మోకాలని దించాలి.
Verse 47
सोमाय वै पितृमते स्वधा नम इति ब्रुवन् / अग्नये कव्यवाहनाय स्वधेति जुहुयात् ततः
“పితృమతుడైన సోమునకు—స్వధా; నమః” అని పలికి, తదుపరి “స్వధా” అని చెప్పి కవ్యవాహనుడైన అగ్నిలో ఆహుతి వేయవలెను.
Verse 48
अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणावेवोपपादयेत् / महादेवान्तिके वाथ गोष्ठे वा सुसमाहितः
బ్రాహ్మణునికి అగ్ని లేనిచో, తన కప్పిన చేతుల్లోనే హవనం చేయవలెను. లేక మనస్సు సమాధానంగా ఉంచి మహాదేవుని సన్నిధిలో గానీ, గోశాలలో గానీ చేయవచ్చు.
Verse 49
ततस्तैरभ्यनुज्ञातो गत्वा वै दक्षिणां दिशम् / गोमयेनोपतिप्योर्वों स्थानं कृत्वा तु सैकतम्
తర్వాత వారి అనుమతి పొందినవాడు దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, గోమయంతో నేలను లేపి, అక్కడ ఇసుకతో కూడిన స్థలాన్ని విధిగా సిద్ధం చేసెను.
Verse 50
मण्डलं चतुरस्त्रं वा दक्षिणावनतं शुभम् / त्रिरुल्लिखेत् तस्य मध्यं दर्भेणैकेन चैव हि
శుభముగా దక్షిణదిశకు స్వల్పంగా వాలిన వృత్తమండలమో చతురస్రమో నిర్మించి, ఒక్క దర్భతో దాని మధ్యాన్ని మూడుసార్లు గీతవేయాలి।
Verse 51
ततः संस्तीर्य तत्स्थाने दर्भान् वैदक्षिणाग्रकान् / त्रीन् पिण्डान् निर्वपेत् तत्र हविः शेषात्समाहितः
తర్వాత ఆ స్థలంలో దర్భలను దక్షిణాగ్రంగా పరచి, ఏకాగ్రుడై హవిస్సు శేషంతో అక్కడ మూడు పిండాలను ఉంచాలి।
Verse 52
न्युप्य पिण्डांस्तु तं हस्तं निमृज्याल्लेपभागिनाम् / तेषु दर्भेष्वथाचम्य त्रिरायम्य शनैरसून् / तदन्नं तु नमस्कुर्यात् पितॄनेव च मन्त्रवित्
పిండాలను ఉంచిన తరువాత, శేషభాగాన్ని స్వీకరించువారికి లేపం అంటిన చేతిని తుడిచివేయాలి. ఆపై దర్భలపై ఆచమనం చేసి, మూడుసార్లు మెల్లగా ప్రాణాయామం చేయాలి. తరువాత మంత్రవేత్త ఆ అన్ననైవేద్యాన్ని పితృదేవతలకే నమస్కరించినట్లు నమస్కరించాలి.
Verse 53
उदकं निनयेच्छेषं शनैः पिण्डान्तिके पुनः / अवजिघ्रेच्च तान् पिण्डान् यथान्युप्तान् समाहितः
తర్వాత మిగిలిన నీటిని మెల్లగా మళ్లీ పిండాల సమీపానికి తీసుకువెళ్లి, ఏకాగ్రుడై అవి ఉంచిన విధంగానే ఆ పిండాలను మృదువుగా వాసన చూడాలి.
Verse 54
अथ पिण्डावशिष्टान्नं विधिना भोजयेद् द्विजान् / मांसान्यपूपान् विविधान् दद्यात् कृसरपायसम्
తర్వాత పిండశేష అన్నాన్ని విధిపూర్వకంగా ద్విజులకు భోజనం చేయించాలి; అలాగే వివిధ మాంసాలు, అపూపాలు, కృసర మరియు పాయసమును కూడా ఇవ్వాలి.
Verse 55
सूपशाकफलानीक्षून् पयो दधि घृतं मधु / अन्नं चैव यथाकामं विविधं भक्ष्यपेयकम्
అతడు సూపులు, వండిన కూరగాయలు, ఫలాలు, చెరకు; అలాగే పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, తేనె—ఇష్టానుసారం నానావిధ భక్ష్యపానీయాలతో కూడిన అన్నాన్ని నివేదించాలి।
Verse 56
यद् यदिष्टं द्विजेन्द्राणां तत्सर्वं विनिवेदयेत् / धान्यांस्तिलांश्च विविधान् शर्करा विविधास्तथा
ద్విజేంద్రులకు ఏది ఏది ఇష్టమో అది అంతటినీ నివేదించాలి—వివిధ ధాన్యాలు, నానావిధ తిలాలు, అలాగే రకరకాల శర్కరలు।
Verse 57
उष्णमन्नं द्विजातिभ्यो दातव्यं श्रेय इच्छता / अन्यत्र फलमूलेभ्यः पानकेभ्यस्तथैव च
శ్రేయస్సు కోరువాడు ద్విజాతులకు వేడిగా, తాజాగా సిద్ధమైన అన్నం ఇవ్వాలి; అయితే ఫలమూలాలు మరియు పానకాలు (పానీయాలు) విషయంలో మినహాయింపు ఉంది—అవి ఇతర విధంగా కూడా ఇవ్వవచ్చు।
Verse 58
नाश्रूणि पातयेज्जातु न कुप्येन्नानृतं वदेत् / न पादेन स्पृशेदन्नं न चैतदवधूनयेत्
ఎప్పుడూ కన్నీళ్లు కార్చకూడదు, కోపపడకూడదు, అసత్యం పలకకూడదు। అన్నాన్ని కాలితో తాకకూడదు, అలాగే దాన్ని ఊపి పారేయడం గానీ అవమానించడం గానీ చేయకూడదు।
Verse 59
क्रोधेन चैव यत् दत्तं यद् भुक्तं त्वरया पुनः / यातुधाना विलुम्पन्ति जल्पता चोपपादितम्
కోపంతో ఇచ్చిన దానం, తొందరపడి మళ్లీ తిన్నది, మాటలాడుతూ సాకులు చెప్పి సమర్పించినది—ఇవన్నీ యాతుధానులు దోచుకుంటారు; దాని పుణ్యం నశిస్తుంది।
Verse 60
स्विन्नगात्रो न तिष्ठेत सन्निधौ तु द्विजन्मनाम् / न चात्र श्येनकाकादीन् पक्षिणः प्रतिषेधयेत् / तद्रूपाः पितरस्तत्र समायान्ति बुभुक्षवः
చెమటతో తడిసిన దేహంతో ద్విజుల సన్నిధిలో నిలువకూడదు. ఈ కర్మలో శ్యేనము, కాకము మొదలైన పక్షులను తరిమివేయకూడదు; పితృదేవతలు అదే రూపం ధరించి భోజనార్థం అక్కడికి వస్తారు।
Verse 61
न दद्यात् तत्र हस्तेन प्रत्यक्षलवणं तथा / न चायसेन पात्रेण न चैवाश्रद्धया पुनः
ఆ దానక్రియలో ఉప్పును చేతితో ప్రత్యక్షంగా ఇవ్వకూడదు. ఇనుప పాత్రలోనూ ఇవ్వకూడదు; అలాగే శ్రద్ధలేకుండా మళ్లీ ఎప్పుడూ దానం చేయకూడదు।
Verse 62
काञ्चनेन तु पात्रेण राजतौदुम्बरेण वा / दत्तमक्षयतां याति खड्गेन च विशेषतः
బంగారు పాత్రలో, లేదా వెండి గానీ ఉదుంబర కాఠపు పాత్రలో గానీ ఇచ్చిన దానం అక్షయ ఫలాన్ని పొందుతుంది; ఖడ్గదానంతో కూడితే అది విశేషంగా అక్షయమవుతుంది।
Verse 63
पात्रे तु मृण्मये यो वै श्राद्धे भोजयते पितन् / स याति नरकं घोरं भोक्ता चैव पुरोधसः
శ్రాద్ధంలో మట్టిపాత్రలో పితృదేవతలకు భోజనం సమర్పించేవాడు ఘోర నరకానికి పోతాడు; ఆ కర్మాన్ని భుజించే పురోహితుడూ అలాగే పోతాడు।
Verse 64
न पङ्क्त्यां विषमं दद्यान्न याचेन्न च दापयेत् / याचिता दापिता दाता नरकान् यान्ति दारुणान्
పంక్తిలో కూర్చున్నవారికి అసమానంగా దానం పంచకూడదు. తానే అడగకూడదు, ఇతరుణ్ని దానం చేయమని ఒత్తిడి చేయకూడదు. అడిగేవాడు, ఒత్తిడితో ఇచ్చేవాడు, అడిగినందుకు ఇచ్చే దాత—మూవురూ దారుణ నరకాలకు పోతారు।
Verse 65
भुञ्जीरन् वाग्यताः शिष्टा न ब्रूयुः प्राकृतान् गुणान् / तावद्धि पितरो ऽश्नन्ति यावन्नोक्ता हविर्गुणाः
శిష్టులు వాక్సంయమంతో నిశ్శబ్దంగా భుజించాలి; లోకికమైన అశుభ్ర విషయాలు పలకకూడదు. హవిస్సు యొక్క పుణ్యగుణాలు పఠించబడుతున్నంతకాలమే పితృదేవతలు ఆ అర్పణాన్ని స్వీకరిస్తారు.
Verse 66
नाग्रासनोपविष्टस्तु भुञ्जोत प्रथमं द्विजः / बहूनां पश्यतां सो ऽज्ञः पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्
ద్విజుడు అగ్రాసనము/ద్వారద్వారంలో కూర్చొని భుజించకూడదు; విధి ప్రకారం క్రమంలో ముందుగా భుజించాలి. అనేకులు చూస్తుండగా అజ్ఞానంగా పంక్తిలో అనుచితంగా తింటే, ఆ భోజనపంక్తికి పాపాన్ని తెస్తాడు.
Verse 67
न किञ्चिद् वर्जयेच्छ्राद्धे नियुक्तस्तु द्विजोत्तमः / न मांसं प्रतिषेधेत न चान्यस्यान्नमीक्षयेत्
శ్రాద్ధంలో నియుక్తుడైన ఉత్తమ ద్విజుడు విధిగా సమర్పించిన ఏ పదార్థాన్నీ తిరస్కరించకూడదు; నియమానుసారం ఇచ్చినదంతా స్వీకరించాలి. మాంసాన్ని నిషేధించకూడదు, ఇతరుల అన్నంపై దృష్టి వేయకూడదు.
Verse 68
यो नाश्नाति द्विजो मांसं नियुक्तः पितृकर्मणि / स प्रेत्य पशुतां याति संभवानेकविंशतिम्
పితృకర్మలో విధిగా నియుక్తుడై కూడా నిర్దిష్ట మాంసాన్ని భుజించని ద్విజుడు, మరణానంతరం పశుజన్మలను పొందుతూ ఇరవై ఒక వరుస జన్మలను అనుభవిస్తాడు.
Verse 69
स्वाध्यायं श्रावयेदेषां धर्मशास्त्राणि चैव हि / इतिहासपुराणानि श्राद्धकल्पांश्च शोभनान्
వారికి స్వాధ్యాయ పఠనం వినిపించాలి; ధర్మశాస్త్రాలను కూడా, అలాగే ఇతిహాస-పురాణాలను మరియు శ్రాద్ధకల్పాలకు సంబంధించిన ఉత్తమ విధిగ్రంథాలను పఠింపజేయాలి.
Verse 70
ततो ऽन्नमुत्सृजेद् भुक्ते अग्रतो विकिरन् भुवि / पृष्ट्वा तृप्ताः स्थ इत्येवं तृप्तानाचामयेत् ततः
ఆపై భోజనం పూర్తైన తరువాత ముందుగా నేలపై అన్నపు భాగాన్ని విడిచి చల్లాలి. ‘మీరు తృప్తులా? సంతృప్తిగా ఉండండి’ అని అడిగి, తృప్తులైన అతిథులకు తరువాత ఆచమనం చేయించాలి।
Verse 71
आचान्ताननुजानीयादभितो रम्यतामिति / स्वधास्त्विति च तं ब्रूयुर्ब्राह्मणास्तदनन्तरम्
ఆచమనం చేసిన తరువాత వారిని గౌరవంగా వీడ్కోలు ఇస్తూ, ‘అన్నివైపులా మీరు ఆనందంగా ఉండండి’ అని చెప్పాలి. వెంటనే బ్రాహ్మణులు ‘స్వధా అస్తు’ అని ప్రతివచనం చెబుతారు।
Verse 72
ततो भुक्तवतां तेषामन्नशेषं निवेदयेत् / यथा ब्रूयुस्तथा कुर्यादनुज्ञातस्तु वै द्विजैः
ఆపై వారు భోజనం చేసిన తరువాత మిగిలిన అన్నాన్ని వారికి భక్తితో నివేదించాలి. ద్విజుల అనుమతి పొందినవాడు వారు చెప్పినట్లే ఆచరించాలి।
Verse 73
पित्र्ये स्वदित इत्येव वाक्यं गोष्ठेषु सूनृतम् / संपन्नमित्यभ्युदये दैवे रोचत इत्यपि
పితృకర్మలో ‘స్వదితం’—అంటే ‘మంచిగా రుచించింది’—అని మృదువైన సత్యవాక్యాన్ని పలకాలి; సభలలో కూడా సునృత వాక్యమే విధి. అభ్యుదయ సమయంలో ‘సంపన్నం’ అని, దైవకర్మలో ‘రోచతే’ అని చెప్పాలి।
Verse 74
विसृज्य ब्राह्मणांस्तान् वै दैवपूर्वं तु वाग्यतः / दक्षिणां दिशमाकाङ् क्षन्याचेतेमान् वरान् पितॄन्
ఆ బ్రాహ్మణులను విధివిధానంగా వీడ్కోలు ఇచ్చి, వాక్కుతో ముందుగా దేవతలను స్మరించి, తరువాత దక్షిణ దిశను ఆశిస్తూ ఈ ఉత్తమ పితృదేవతలను ప్రార్థించాలి।
Verse 75
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिरेव च / श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहुदेयं च नोस्त्त्विति
మా దాతలు అభివృద్ధి చెంది వర్ధిల్లుగాక; వేదములు మరియు మా వంశపారంపర్యమూ నిలిచియుండుగాక. మా శ్రద్ధ ఎప్పుడూ తొలగిపోక, మాకు సదా విస్తారంగా దానం చేయగల సామర్థ్యం కలుగుగాక—తథాస్తు।
Verse 76
पिण्डांस्तु गो ऽजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जले ऽपि वा / मध्यमं तु ततः पिण्डमद्यात् पत्नी सुतार्थिनी
పిండాలను గోవులకు, మేకలకు, బ్రాహ్మణులకు దానం చేయవలెను; లేక అగ్నిలో గాని జలంలో గాని సమర్పించవలెను. అనంతరం సంతానార్థిని అయిన భార్య మధ్య పిండాన్ని భుజించవలెను.
Verse 77
प्रक्षाल्य हस्तावाचम्य ज्ञातीन् शेषेण तोषयेत् / ज्ञातिष्वपि चतुष्टेषु स्वान् भृत्यान् भोजयोत् ततः / पश्चात् स्वयं च पत्नीभिः शेषमन्नं समाचरेत्
చేతులు కడిగి ఆచమనం చేసి, మిగిలిన అన్నంతో బంధువులను తృప్తిపరచాలి. నాలుగు వర్గాల బంధువులకు విధిగా సేవ చేసిన తరువాత, తన ఆశ్రితులను మరియు సేవకులను భోజనమిచ్చాలి. చివరికి భార్యలతో కలిసి తానే క్రమంగా మిగిలిన అన్నాన్ని స్వీకరించాలి.
Verse 78
नोद्वासयेत् तदुच्छिष्टं यावन्नास्तङ्गतो रविः / ब्रह्मचारी भवेतां तु दम्पती रजनीं तु ताम्
సూర్యుడు అస్తమించేవరకు ఆ మిగిలిన (ఉచ్ఛిష్ట) దానిని పారవేయకూడదు. మరియు ఆ రాత్రి దంపతులు బ్రహ్మచర్యంగా ఉండవలెను.
Verse 79
दत्त्वा श्राद्धं तथा भुक्त्वा सेवते यस्तु मैथुनम् / महारौरवमासाद्य कीटयोनिं व्रजेत् पुनः
శ్రాద్ధం సమర్పించి, తరువాత భోజనం చేసి, మైథునంలో లీనమయ్యే వాడు ‘మహారౌరవ’ నరకాన్ని పొందీ, మళ్లీ కీటయోనిలో జన్మిస్తాడు.
Verse 80
शुचिरक्रोधनः शान्तः सत्यवादी समाहितः / स्वाध्यायं च तथाध्वानं कर्ता भोक्ता च वर्जयेत्
మనిషి శుచిగా, క్రోధరహితుడిగా, శాంతుడిగా, సత్యవాదిగా, అంతర్ముఖ సమాహితుడిగా ఉండాలి. స్వాధ్యాయం, ధ్యానం ఆచరించి ‘నేనే కర్త’ ‘నేనే భోక్త’ అనే భావాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
Verse 81
श्राद्धं भुक्त्वा परश्राद्धं भुञ्जते ये द्विजातयः / महापातिकिभिस्तुल्या यान्ति ते नरकान् बहून्
ఒక శ్రాద్ధంలో భోజనం చేసి మరొకరి శ్రాద్ధంలో మళ్లీ భోజనం చేసే ద్విజులు మహాపాతకుల సమానులు; వారు అనేక నరకాలకు వెళ్తారు.
Verse 82
एष वो विहितः सम्यक् श्राद्धकल्पः सनातनः / आमेन वर्तयेन्नित्यमुदासीनो ऽथ तत्त्ववित्
ఇలా మీకు సనాతనమైన, సమ్యకమైన శ్రాద్ధ విధానం పూర్తిగా విధించబడింది. కాబట్టి తత్త్వవేత్తుడు అంతర్ముఖ ఉదాసీనతతో, సమచిత్తుడై నిత్యం యథావిధిగా ఆచరించాలి.
Verse 83
अनग्निरध्वगो वापि तथैव व्यसनान्वितः / आमश्राद्धं द्विजः कुर्याद् विधिज्ञः श्रद्धयान्वितः / तेनाग्नौ करणं कुर्यात् पिण्डांस्तेनैव निर्वपेत्
ద్విజునికి అగ్ని లేకపోయినా, ప్రయాణంలో ఉన్నా, లేదా దురదృష్టంతో బాధపడుతున్నా—విధి తెలిసి, శ్రద్ధతో ‘ఆమ-శ్రాద్ధం’ చేయాలి. ఆ కర్మ ద్వారానే అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి, అదే విధంగా పిండాలను కూడా నివేదించాలి.
Verse 84
यो ऽनेन विधिना श्राद्धं कुर्यात् संयतमानसः / व्यपेतकल्पषो नित्यं योगिनां वर्तते पदम्
సంయత మనస్సుతో ఈ విధానానుసారం శ్రాద్ధం చేసే వాడు నిత్యం కల్మషరహితుడై, యోగులు పొందే పదంలో నిరంతరం నిలుస్తాడు.
Verse 85
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं कुर्याद् द्विजोत्तमः / आराधितो भवेदीशस्तेन सम्यक् सनातनः
కాబట్టి ద్విజోత్తముడు సమస్త ప్రయత్నంతో శ్రాద్ధక్రియను చేయవలెను; దానివలన సనాతనుడైన ఈశ్వరుడు యథావిధిగా ఆరాధింపబడి సంపూర్ణంగా ప్రసన్నుడగును।
Verse 86
अपि मूलैर्फलैर्वापि प्रकुर्यान्निर्धनो द्विजः / तिलोदकैस्तर्पयेद् वा पितॄन् स्नात्वा समाहितः
నిర్ధనుడైన ద్విజుడుకూడా మూలములు లేదా ఫలములతో శ్రాద్ధాన్ని చేయవలెను; లేక స్నానం చేసి మనస్సు సమాహితముగా ఉంచి తిలమిశ్రిత జలంతో పితృదేవతలను తర్పించవలెను।
Verse 87
न जीवत्पितृको दद्याद्धोमान्तं चाभिधीयते / येषां वापि पिता दद्यात् तेषां चैके प्रचक्षते
తండ్రి జీవించి ఉన్నవాడు (ఇలాంటి) దానాన్ని చేయకూడదు—ఇది హోమాంతం వరకు వర్తించునని చెప్పబడింది; అయితే తండ్రి తానే దానం చేయునప్పుడు లేదా అనుమతించునప్పుడు, వారి విషయంలో కొందరు ఆచార్యులు అనుమతిస్తారు।
Verse 88
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः / यो यस्य म्रियते तस्मै देयं नान्यस्य तेन तु
తండ్రి, పితామహుడు, ప్రపితామహుడు—ఎవరి ఎవరు మరణించారో, వారికి మాత్రమే (శ్రాద్ధదానం/పిండం) ఇవ్వవలెను; మరొకరి కారణంగా ఇవ్వకూడదు।
Verse 89
भोजयेद् वापि जीवन्तं यथाकामं तु भक्तितः / न जीवन्तमतिक्रम्य ददाति श्रूयते श्रुतिः
జీవించి ఉన్నవానిని అతని ఇష్టానుసారం భక్తితో భోజనం పెట్టవలెను; శ్రుతి ప్రకారం జీవించువానిని దాటి మరెక్కడా దానం/అర్పణ చేయరాదు।
Verse 90
द्व्यामुष्यायणिको दद्याद् बीजिक्षेत्रिकयोः समम् / ऋक्यादर्धं समादद्यान्नियोगोत्पादितो यदि
ద్వ్యాముష్యాయణిక కుమారుడు బీజీ (జనకుడు) మరియు క్షేత్రిక (ధర్మపతి) మధ్య వారసత్వాన్ని సమానంగా పంచాలి. కానీ నియోగం ద్వారా పుట్టినవాడైతే, ప్రధాన వారసుడికి దక్కే భాగంలో సగమే తీసుకోవాలి.
Verse 91
अनियुक्तः सुतो यश्च शुल्कतो जायते त्विह / प्रदद्याद् बीजिने पिण्डं क्षेत्रिणे तु ततो ऽन्यथा
నియోగ నియామకం లేకుండా పుట్టిన కుమారుడు, అలాగే శుల్క (వధూమూల్యం) ద్వారా పుట్టినవాడిగా చెప్పబడిన కుమారుడు—ఇక్కడ పిండాన్ని బీజీ (జనకుడు)కే అర్పించాలి. కానీ క్షేత్రిజ కుమారుని విషయంలో భిన్నం—పిండం క్షేత్రిన్ (పతి)కే అర్పించాలి.
Verse 92
द्वौ पिण्डौ निर्वपेत् ताभ्यां क्षेत्रिणे बीजिने तथा / कीर्तयेदथ चैकस्मिन् बीजिनं क्षेत्रिणं ततः
ఆ ఇద్దరికీ రెండు పిండాలు సమర్పించాలి—ఒకటి క్షేత్రిన్ (ధర్మపతి)కు, మరొకటి బీజిన్ (జనకుడు)కు. తరువాత ఒకే పిండంలో ఇద్దరినీ కలిసి ఆహ్వానించాలి—ముందు బీజిన్ పేరు, ఆపై క్షేత్రిన్ పేరు పలకాలి.
Verse 93
मृताहनि तु कर्तव्यमेकोदिष्टं विधानतः / अशौचे स्वे परिक्षीणे काम्यं वै कामतः पुनः
మరణదినాననే విధి ప్రకారం ఏకోద్దిష్ట శ్రాద్ధం తప్పక చేయాలి. తన అశౌచ కాలం ముగిసిన తరువాత, కోరినట్లుగా కామ్య కర్మలను మళ్లీ ఆచరించవచ్చు.
Verse 94
पूर्वाह्ने चैव कर्तव्यं श्राद्धमभ्युदयार्थिना / देववत्सर्वमेव स्याद् यवैः कार्या तिलक्रिया
అభ్యుదయం (సమృద్ధి) కోరేవాడు పూర్వాహ్నంలో శ్రాద్ధం చేయాలి. అందులో సమస్తం దేవకర్మల వలె ఉండాలి; తిలక్రియను మాత్రం యవాలు (బార్లీ)తో చేయాలి.
Verse 95
दर्भाश्च ऋजवः कार्या युग्मान् वै भोजयेद् द्विजान् / नान्दीमुखास्तु पितरः प्रीयन्तामिति वाचयेत्
నిటారుగా దర్భలను పరచి, ద్విజులను జంటలుగా భోజింపజేయాలి. అప్పుడు—“నాందీముఖ పితృదేవతలు ప్రసన్నులగుదురు” అని పలకాలి.
Verse 96
मातृश्राद्धं तु पूर्वं स्यात् पितॄणां स्यादनन्तरम् / ततो मातामहानां तु वृद्धौ श्राद्धत्रयं स्मृतम्
మొదట తల్లికి శ్రాద్ధం చేయాలి; ఆ తరువాత పితృలకు శ్రాద్ధం చేయాలి. తరువాత మాతామహులకు కూడా—వృద్ధావస్థలో—మూడు శ్రాద్ధాల క్రమం స్మృతిలో చెప్పబడింది.
Verse 97
दवपूर्वं प्रदद्याद् वै न कुर्यादप्रदक्षिणम् / प्राङ्मुखो निर्वपेत् पिण्डानुपवीती समाहितः
మొదట దర్భతోనే అర్పణ చేయాలి; దక్షిణావర్త క్రమం లేకుండా కర్మ చేయకూడదు. తూర్పు ముఖంగా, ఉపవీతం ధరించి, మనస్సు సమాధానంగా పిండాలను నివేదించాలి.
Verse 98
पूर्वं तु मातरः पूज्या भक्त्या वै सगणेश्वराः / स्थण्डिलेषु विचित्रेषु प्रतिमासु द्विजातिषु
మొదట మాతృగణాలను భక్తితో—గణేశ్వరునితో కలిసి—పూజించాలి. అలంకరించిన స్థండిలాలపై, ప్రతిమల ద్వారా, అలాగే ద్విజుల ద్వారా వారిని గౌరవించాలి.
Verse 99
पुष्पेर्धूपैश्च नैवेद्यैर्गन्धाद्यैर्भूषणैरपि / पूजयित्वा मातृगणं कूर्याच्छ्राद्धत्रयं बुधः
పుష్పాలు, ధూపం, నైవేద్యం, గంధాది, ఆభరణాలతో కూడ మాతృగణాలను పూజించిన తరువాత, జ్ఞాని మూడు శ్రాద్ధాలను ఆచరించాలి.
Verse 100
अकृत्वा मातृयागं तु यः श्राद्धं परिवेषयेत् / तस्य क्रोधसमाविष्टा हिंसामिच्छन्ति मातरः
మాతృయాగం ముందుగా చేయక శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించి వడ్డించే వాడు ఎవడైతే ఉన్నాడో, అతనిపై కోపంతో నిండిన మాతృదేవతలు హాని కలగాలని కోరుతారు।
Frequently Asked Questions
It states that when the śrāddha time arrives the Pitṛs descend swiftly, partake along with the brāhmaṇas while remaining in subtle form (likened to wind), and after satisfaction depart toward the highest state.
A śrāddha is criticized when hospitality fails—especially if the guest does not partake of food; it also warns that improper invitee conduct (turning away, quarrels, sexual activity, journeys) and impure participants can ruin the rite’s fruit for both donor and officiants.
The chapter repeatedly places Vaiśvadeva first: ancestral acts connected to brāhmaṇas should be done only after performing Vaiśvadeva, and the rite’s vessels, bathing gifts, and worship sequence are framed as preceded by Vaiśvadeva.
It authorizes āma-śrāddha: the performer, with faith and knowledge of procedure, may make offerings in cupped hands, or in the presence of Mahādeva or a cowshed, and still present piṇḍas through the adapted method.
It claims that one who performs śrāddha with disciplined mind becomes free from taint and abides in a yogin-like state, and that the rite properly pleases the Eternal Lord (Īśa), making ritual duty an Īśvara-centered soteriological act.