Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः व्यास उवाच एवं दण्डादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः / आहूतो ऽध्ययनं कुर्याद् वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత ఉపరివిభాగంలోని పదమూడవ అధ్యాయం ముగిసింది. వ్యాసుడు పలికెను—దండాది ఉపకరణాలతో యుక్తుడై, శౌచసదాచారాలలో స్థితుడై, పిలుపు వచ్చినప్పుడు గురువు ముఖాన్ని వీక్షిస్తూ అధ్యయనం ప్రారంభించాలి।

Verse 2

नित्यमुद्यतपाणिः स्यात् साध्वाचारः सुसंयतः / आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः

అతడు నిత్యం చేతులు జోడించి (సేవకు సిద్ధంగా) ఉండాలి, సదాచారుడై సుసంయమంతో ఉండాలి. ‘కూర్చో’ అని చెప్పినప్పుడే గురువు ఎదుట కూర్చోవాలి।

Verse 3

प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् / नासीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः

శ్రద్ధగా వినడం మరియు వినయ సంభాషణ సమయంలో పడుకుని అలా చేయకూడదు; కూర్చుని, తింటూ, లేదా వెనుదిరిగి నిలబడి కూడా చేయకూడదు।

Verse 4

नीचं शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ / गुरोस्तु चक्षुर्विषये न यथेष्टासनो भवेत्

గురువు సన్నిధిలో ఎల్లప్పుడూ తన శయ్యా, ఆసనాన్ని తక్కువ స్థాయిలో ఉంచాలి. గురువు దృష్టిలో ఉన్నప్పుడు ఇష్టమొచ్చినట్లు కూర్చోకూడదు.

Verse 5

नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् / न चैवास्यानुकुर्वोत गतिभाषणचेष्टितम्

కేవలం ప్రస్తావనకోసం, పరోక్షంగానైనా ఆయన పేరును పలకకూడదు. అలాగే ఆయన నడక, మాటతీరు, చర్యలను అనుకరించకూడదు.

Verse 6

गुरोर्यत्र परीवादो निन्दा चापि प्रवर्तते / कर्णैं तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततो ऽन्यतः

గురువుపై అపవాదం, నింద మొదలయ్యే చోట అక్కడ చెవులను మూసుకోవాలి; లేకపోతే ఆ స్థలాన్ని విడిచి మరెక్కడికైనా వెళ్లాలి.

Verse 7

दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नान्तिके स्त्रियाः / न चैवास्योत्तरं ब्रूयात् स्थितो नासीत सन्निधौ

అతి దూరం నుంచి ఆయనను ఆరాధించకూడదు; కోపంలోనూ కాదు; స్త్రీల సమీపంలోనూ కాదు. ఆయనకు ప్రతివాక్యం చెప్పకూడదు; సన్నిధిలో అతిగా దగ్గరగా నిలబడి లేదా కూర్చుని ఉండకూడదు.

Verse 8

उदकुम्भं कुशान् पुष्पं समिधो ऽस्याहरेत् सदा / मार्जनं लेपनं नित्यमङ्गानां वै समाचरेत्

ఆయన కోసం ఎల్లప్పుడూ నీటి కుండ, కుశగడ్డి, పుష్పాలు, సమిధలను తీసుకురావాలి. అలాగే దేవతా అవయవాలకు నిత్యం మార్జనం మరియు లేపనం చేయాలి.

Verse 9

नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि / आक्रमेदासनं चास्य छायादीन् वा कदाचन

గురుదేవుని శయనంపై, అందులో నిర్మాల్యము (విసర్జిత పుష్పమాలలు) ఉన్నా కూడా, ఎప్పుడూ అడుగుపెట్టకూడదు. ఆయన పాదుకలు, ఉపానహలు, ఆసనం, ఆయన ఛాయ మొదలైనవాటినీ ఎప్పుడూ అతిక్రమించకూడదు.

Verse 10

साधयेद् दन्तकाष्ठादीन् लब्धं चास्मै निवेदयेत् / अनापृच्छ्य न गन्तव्यं भवेत् प्रियहिते रतः

దంతకాష్ఠము మొదలైనవి సమకూర్చి, తాను పొందినదంతా గురువుకు నివేదించాలి. అనుమతి అడగకుండా ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు; గురువుకు ప్రియమూ హితమూ అయిన కార్యాలలోనే నిత్యం నిమగ్నుడై ఉండాలి.

Verse 11

न पादौ सारयेदस्य संनिधाने कदाचन / जृम्भितं हसितं चैव कण्ठप्रावरणं तथा / वर्जयेत् सन्निधौ नित्यमवस्फोचनमेव च

గురువు సన్నిధిలో ఎప్పుడూ కాళ్లు చాపకూడదు. ఆయన సమక్షంలో ఆవలింత, గట్టిగా నవ్వడం, గొంతు/కంఠాన్ని కప్పుకోవడం, అలాగే ఉమ్మివేయడం లేదా కఫం తీయడం—ఇవన్నీ నిత్యం వర్జించాలి.

Verse 12

यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः / आसीताधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः

సమయోచితంగా అధ్యయనం చేయాలి, గురువు అసంతుష్టుడవని వరకు. అలాగే గురువుకంటే దిగువన—కుశాసనంపై గానీ, చెక్క పలకపై గానీ—కూర్చొని, సమాహితంగా ఏకాగ్రుడై ఉండాలి.

Verse 13

आसने शयने याने नैव तिष्ठेत् कदाचन / धावन्तमनुधावेत गच्छन्तमनुगच्छति

గురు ఆసనంపై కూర్చున్నా, శయనిస్తున్నా, యానంపై ఉన్నా—అప్పుడు శిష్యుడు ఎప్పుడూ నిలబడి ఉండకూడదు. గురువు పరుగెత్తితే వెనుక పరుగెత్తాలి; గురువు నడిస్తే వెంటనే అనుసరించి నడవాలి.

Verse 14

गो ऽश्वोष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च / आसीत गुरुणा सार्धं शिलाफलकनौषु च

ఆవు, గుర్రం లేదా ఒంటె లాగు వాహనాలపై, ప్రాసాదపు మేడలపై మరియు రాతి వేదికలపై, చాపపై, అలాగే శిలాఫలకంపై లేదా తెప్పలాంటిన పడవపై కూడా—ఎక్కడ కూర్చోవలసి వచ్చినా, నియమిత ఆచారంతో గురువుతో కలిసి కూర్చొని ఆయన సన్నిధిని సేవించాలి।

Verse 15

जितेन्द्रियः स्यात् सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः / प्रयुञ्जीत सदा वाचं मधुरां हितभाषिणीम्

ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియజయుడై, ఆత్మనియంత్రణతో, క్రోధరహితుడై, శుచిగా ఉండాలి; అలాగే సదా మధురమైన, హితకరమైన వాక్యాన్నే పలకాలి—శ్రేయస్సునే చెప్పాలి।

Verse 16

गन्धमाल्यं रसं कल्यां शुक्तं प्राणिविहिंसनम् / अभ्यङ्गं चाञ्चनोपानच्छत्रधारणमेव च

సువాసనలు, పుష్పమాలలు, రుచికరమైన సారాలు, శుభకరమైన ఆహారం, అలాగే ప్రాణులకు హింస కలగకుండా చేసిన పుల్లని పదార్థాలు; అలాగే నూనె మర్దన, అంజనం వాడటం, పాదరక్షలు ధరించడం, గొడుగు పట్టుకోవడం కూడా।

Verse 17

कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम् / आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालम्भनं तथा / परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्

కామం, లోభం, భయం, అతినిద్ర, పాటలు-వాయిద్యాలు-నృత్యాలలో మునిగిపోవడం, బెదిరింపు, నింద/పరనింద, కామదృష్టితో స్త్రీలను చూడటం మరియు చనువు పెంచుకొని చిక్కుకోవడం; అలాగే ఇతరులకు హాని చేయడం, దుష్ట చాడీ—ఇవన్నీ ప్రయత్నపూర్వకంగా వర్జించాలి।

Verse 18

उदकुम्भं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिकां कुशान् / आहरेद् यावदर्थानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्

శుద్ధమైన, ప్రసన్నమైన మనస్సుతో నీటి కుండ, పుష్పాలు, గోమయం, మట్టి, కుశగడ్డి—అవసరమైనంత మాత్రమే—సేకరించాలి; అలాగే భిక్షాన్నం కోసం ప్రతిరోజూ వెళ్లాలి।

Verse 19

कृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् / अनृत्यदर्शो सततं भवेद् गीतादिनिः स्पृहः

తయారుచేసిన ఉప్పు పదార్థాలన్నిటినీ, అలాగే బాసిపోయినదేదైనా వర్జించాలి. నృత్యదర్శనాన్ని ఎల్లప్పుడూ దూరం చేసి, గీతాది విషయాలపై ఆశలేకుండా ఉండాలి.

Verse 20

नादित्यं वै समीक्षेत न चरेद् दन्तधावनम् / एकान्तमशुचिस्त्रीभिः शूद्रान्त्यैरभिभाषणम्

సూర్యుని వైపు స్థిరంగా చూడకూడదు; అనుచిత సమయములో/విధానములో దంతధావనం చేయకూడదు. అశుచి స్త్రీలతో, అలాగే శూద్రులు మరియు అంత్యజులుగా భావించబడిన వారితో ఏకాంత సంభాషణను వర్జించాలి.

Verse 21

गुरूच्छिष्टं भेषजार्थं प्रयुञ्जीत न कामतः / कलापकर्षणस्नानं नाचरेद्धि कदाचन

గురువు భోజనావశేషాన్ని ఔషధ అవసరార్థమే వినియోగించాలి, కోరికతో కాదు. అలాగే శరీర ‘కలా’ (ప్రాణసారం)ను లాగివేసే స్నానాన్ని ఎప్పుడూ ఆచరించకూడదు.

Verse 22

न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कदाचन / मोहाद्वा यदि वा लोभात् त्यक्तेन पतितो भवेत्

బ్రాహ్మణుడు గురువును త్యజించాలనే భావనను మనసులోనైనా ఎప్పుడూ చేయకూడదు. మోహమో లోభమో వల్ల గురువును వదిలితే, ఆ త్యాగమే అతనిని పతితునిగా చేస్తుంది.

Verse 23

लौकिकं वैदिकं चापि तथाध्यात्मिकमेव च / आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत् कदाचन

లౌకికం, వైదికం, అలాగే ఆధ్యాత్మికం—ఎవరి ద్వారా జ్ఞానం లభిస్తుందో వారి నుండి స్వీకరించాలి; ఆ జ్ఞానదాతకు ఎప్పుడూ ద్రోహం చేయకూడదు.

Verse 24

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः / उत्पथप्रतिपन्नस्य मनुस्त्यागं समब्रवीत्

గురువు అయినా అహంకారంతో, చేయవలసినది–చేయకూడనిదీ తెలియక, కుపథంలో పడిపోయినవాడైతే—అటువంటి ఆచార్యుని త్యజించమని మనువు విధించాడు।

Verse 25

गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद् भक्तिमाचरेत् / न चातिसृष्टो गुरुणा स्वान् गुरूनबिवादयेत्

గురువు యొక్క గురువు సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, ఆయనకు కూడా తన గురువునకు చేసే విధంగానే భక్తి చూపాలి. గురువు స్వేచ్ఛ ఇచ్చినా, ఇతర పూజ్య గురువులకు నమస్కారం చేయడాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు।

Verse 26

विद्यागुरुष्वेतदेव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु / प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्स्वपि

తమ తమ పరంపరలో విద్యాగురువులకు ఇదే నిత్య ఆచారం—శిష్యులను అధర్మం నుండి నిరోధిస్తూ, వారికి హితమైన బోధనను కూడా అందిస్తారు।

Verse 27

श्रेयःसु गुरुवद् वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् / गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु

శ్రేయస్సుకు దారితీసే విషయాలలో ఎల్లప్పుడూ గురువు సమక్షంలో ఉన్నట్లే ప్రవర్తించాలి—గురుపుత్రుల పట్ల, గురుపత్నీ పట్ల, అలాగే గురువు బంధువుల పట్ల కూడా।

Verse 28

बालः समानजन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि / अध्यापयन् गुरुसुतो गुरुवन्मानमर्हति

గురుసుతుడు బాలుడైనా, సమవయస్కుడైనా లేదా సహశిష్యుడైనా—యజ్ఞకర్మలో బోధిస్తున్నప్పుడు అతడు గురువుతో సమానమైన గౌరవానికి అర్హుడు।

Verse 29

उत्सादनं वै गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजने / न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च

గురువు కుమారునికి శరీరమర్దనం చేయడం, స్నానం చేయించడం, అతని ఉచ్ఛిష్టాన్ని భుజించడం, అతని పాదాలు కడగడం కూడా చేయకూడదు।

Verse 30

गुरुवत् परिपूज्यास्तु सवर्णा गुरुयोषितः / असवर्णास्तु संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः

గురువు భార్య అదే వర్ణానికి చెందినదైతే గురువునేలా పూజ్యురాలు; వేరే వర్ణమైతే లేచి అభివాదం చేసి నమస్కారాలతో గౌరవించాలి।

Verse 31

अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च / गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्

గురుపత్నికి నూనె రాయడం, స్నానం చేయించడం, శరీరమర్దనం చేయడం, అలాగే జుట్టు అలంకరించడం—ఇవి చేయకూడదు।

Verse 32

गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्येह पादयोः / कुर्वोत वन्दनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्

గురుపత్ని యువతియైతే, ఇక్కడ ఆమె పాదాలను తాకి అభివాదం చేయకూడదు; భూమిపై సాష్టాంగంగా పడి ‘అసావహం’ అని చెప్పి వందనం చేయాలి।

Verse 33

विप्रोष्य पादग्रहणमन्वहं चाभिवादनम् / गुरुदारेषु कुर्वोत सतां धर्ममनुस्मरन्

దూరంగా వెళ్లి తిరిగివచ్చిన తరువాత గురువు పాదాలను పట్టి నమస్కరించాలి, ప్రతిరోజూ అభివాదం చేయాలి; గురుపత్నియందు సజ్జనధర్మాన్ని స్మరించి నియమితంగా ప్రవర్తించాలి।

Verse 34

मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा / संपूज्या गुरुपत्नीव समास्ता गुरुभार्यया

మాతృసోదరి (మామ), మేనమామ భార్య, అత్త (శ్వశ్రూ), పితృసోదరి (పిన్ని)—వీరందరినీ యథావిధిగా పూజించి గౌరవించాలి; గురుపత్నిని ఎలా గౌరవిస్తామో అలాగే గురుభార్య సమానంగా వీరినీ భక్తిశ్రద్ధలతో గౌరవించాలి।

Verse 35

भ्रातुर्भार्योपसंग्राह्या सवर्णाहन्यहन्यपि / विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबन्धियोषितः

సోదరుని భార్య సవర్ణ అయినా సరే, నిత్యం ఏమిటి—ఎప్పటికీ స్వీకరించరాదు. అయితే సోదరుడు ప్రవాసంలో/అనుపస్థితిలో ఉంటే, శాస్త్రవిధి ప్రకారం జ్ఞాతిసంబంధినీ స్త్రీని (నియమానుసారం) స్వీకరించవచ్చు।

Verse 36

पितुर्भगिन्यां मातुश्च ज्यायस्यां च स्वसर्यपि / मातृवद् वृत्तिमातिष्ठेन्मात् ताभ्यो गरीयसी

తండ్రి సోదరి, తల్లి సోదరి, పెద్ద అక్క—వీరందరిపట్ల తల్లివలెనే ప్రవర్తించాలి; ఎందుకంటే తల్లి వారికన్నా కూడా మరింత పూజ్యురాలు।

Verse 37

एवमाचारसंपन्नमात्मवन्तमदाम्भिकम् / वेदमध्यापयेद् धर्मं पुराणाङ्गानि नित्यशः

సదాచారసంపన్నుడు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు, దంభరహితుడు అయిన శిష్యునికి గురువు నిత్యం వేదంతో పాటు ధర్మాన్ని, పురాణాంగాలను కూడా బోధించాలి।

Verse 38

संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् / हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः

శిష్యుడు ఒక సంవత్సరం గురువద్ద నివసించినప్పుడు, గురువు ఇంకా జ్ఞానాన్ని అధికారికంగా బోధించకపోయినా, గురువాసం మరియు సేవ వల్లనే గురువు ఆ శిష్యుని దుష్కృతాన్ని తొలగిస్తాడు।

Verse 39

आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः / शक्तो ऽन्नदोर्ऽथो स्वःसाधुरध्याप्या दश धर्मतः

ఆచార్యుని కుమారుడు—సేవాపరుడు, జ్ఞానదాత, ధార్మికుడు, శుచియైనవాడు; సమర్థుడు, అన్నదాత, ధనసంపన్నుడు, సదాచారుడు—ఇలాంటి పది మంది ధర్మప్రకారం బోధనకు యోగ్యులు.

Verse 40

कृतज्ञश्च तथाद्रोही मेधावी शुभकृन्नरः / आप्तः प्रियो ऽथ विधिवत् षडध्याप्या द्विजातयः / एतेषु ब्रह्मणो दानमन्यत्र तु यथोदितान्

కృతజ్ఞుడు, ద్రోహం లేని వాడు, మేధావి, శుభకార్యాలలో నిమగ్నుడైన మనిషి; అలాగే విశ్వసనీయుడు, ప్రియుడు; మరియు నియమప్రకారం షడంగ (వేదాంగ) బోధించే ద్విజులు—ఇలాంటి వారికే బ్రహ్మదానం (పవిత్ర జ్ఞానదానం) ఇవ్వాలి; ఇతరులకు ముందుగా చెప్పిన విధంగానే దానం చేయాలి.

Verse 41

आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः / उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्षमाणो गुरोर्मुखम् / अधीष्व भो इति ब्रूयाद् विरामो ऽस्त्विति चारमेत्

ఆచమనం చేసి, నియమంతో ఉండి, ప్రతిరోజూ ఉత్తరముఖంగా అధ్యయనం చేయాలి. గురువు పాదాలను భక్తితో పట్టుకొని, గురువు ముఖాన్ని చూస్తూ—“భో భగవన్, నాకు బోధించండి” అని చెప్పాలి. ముగింపులో “విరామం కలుగుగాక” అని చెప్పి వెళ్లాలి.

Verse 42

प्राक्कूलान् पर्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः / प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत ओङ्कारमर्हति

తూర్పు తీరం వైపు ముఖం చేసి కూర్చొని, పవిత్ర కర్మాచారాలతో పవిత్రుడై, త్రివిధ ప్రాణాయామాలతో శుద్ధుడైన తరువాత—అతడు ప్రణవం ‘ఓం’ జప-ధ్యానానికి అర్హుడవుతాడు.

Verse 43

ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादन्ते च विधिवद् द्विजः / कुर्यादध्ययनं नित्यं स ब्रह्माञ्जलिपूर्वतः

బ్రాహ్మణుడు—అంటే ఏ ద్విజుడైనా—పఠనం చివర విధిపూర్వకంగా ప్రణవం ‘ఓం’ను ఉచ్చరించాలి. అతడు నిత్య అధ్యయనం చేయాలి; బ్రహ్మారాధన భావంతో అంజలి బద్ధంగా ప్రారంభించాలి.

Verse 44

सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनम् / अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याच्च्यवते ऽन्यथा

సర్వ భూతములకు వేదమే సనాతన నేత్రము. కావున దానిని నిత్యము అధ్యయనము చేయవలెను; లేకపోతే బ్రాహ్మణ్యము (బ్రాహ్మణధర్మస్థితి) నుండి పతనం కలుగును.

Verse 45

यो ऽधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या स देवताः / प्रीणाति तर्पयन्त्येनं कामैस्तृप्ताः सदैव हि

యెవడు నిత్యము ఋగ్వేద ఋచలను పఠించి క్షీరాహుతి సమర్పించునో, వాడు దేవతలను ప్రసన్నం చేయును; ఆ దేవతలు సదా తృప్తులై అతనికి ఇష్టకామ్యాలను ప్రసాదించుదురు.

Verse 46

यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः / सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्

యెవడు నియమంగా యజుర్వేదాన్ని అధ్యయనం చేయునో, వాడు దధి ఆహుతితో దేవతలను ప్రసన్నం చేయును; యెవడు సామవేదాన్ని అధ్యయనం చేయునో, వాడు ప్రతిదినం ఘృతాహుతులతో వారిని తృప్తిపరచును.

Verse 47

अथर्वाङ्गिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः / धर्माङ्गानि पुराणानि मांसैस्तर्पयते सुरान्

అథర్వాంగిరసాన్ని నిత్యము అధ్యయనం చేయుట మధు ఆహుతితో దేవతలను ప్రసన్నం చేయును; ధర్మాంగములైన పురాణములు మాంసాహుతితో సురులను తృప్తిపరచును.

Verse 48

अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमाश्रितः / गायत्रीमप्यधीयीत गत्वारण्यं समाहितः

జలసమీపమున నియమశీలుడై విధి ప్రకారం నిత్యకర్మను ఆచరించవలెను; తరువాత మనస్సును సమాహితము చేసి అరణ్యప్రదేశమునకు వెళ్లి గాయత్రీని కూడా జపించి అధ్యయనం చేయవలెను.

Verse 49

सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् / गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः

సహస్రం పరమ ప్రమాణముగా, శతం మధ్య ప్రమాణముగా, దశం అవర ప్రమాణముగా ఉన్న దేవీ గాయత్రీని నిత్యం జపించాలి; ఇదే జపయజ్ఞమని ప్రకటించబడింది।

Verse 50

गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलयातोलयत् प्रभुः / एकतश्चतुरो वेदान् गायत्रीं च तथैकतः

ప్రభువు తులలో గాయత్రీని మరియు వేదాలను తూకం వేశాడు; ఒక వైపున నాలుగు వేదాలు, మరొక వైపున గాయత్రీ ఒక్కటే ఉంచగా—రెండూ సమభారముగా కనబడినవి।

Verse 51

ओङ्कारमादितः कृत्वा व्याहृतीस्तदनन्तरम् / ततो ऽधीयीत सावित्रीमेकाग्रः श्रद्धयान्वितः

మొదట పవిత్ర ఓంకారాన్ని ఉచ్చరించి, అనంతరం క్రమంగా వ్యాహృతులు (భూః, భువః, స్వః) పలికి; తరువాత శ్రద్ధతో ఏకాగ్రచిత్తుడై సావిత్రీ (గాయత్రీ)ని అధ్యయనం/జపం చేయాలి।

Verse 52

पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवःस्वः सनातनाः / महाव्याहृतयस्तिस्त्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः

ప్రాచీన కల్పంలో భూః, భువః, స్వః అనే ఇవి సనాతనముగా ఉద్భవించాయి. ఈ మూడు మహావ్యాహృతులు సమస్త అశుభాన్ని నిర్మూలించేవి।

Verse 53

प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुर्ब्रह्मा महेश्वरः / सत्त्वं रजस्तमस्तिस्त्रः क्रमाद् व्याहृतयः स्मृताः

ప్రధానం, పురుషుడు, కాలము, విష్ణువు, బ్రహ్మ, మహేశ్వరుడు—అలాగే సత్త్వం, రజసం, తమసం—ఇవి క్రమంగా వ్యాహృతులుగా స్మరించబడుతున్నవి।

Verse 54

ओङ्कारस्तत् परं ब्रह्म सावित्री स्यात् तदक्षरम् / एष मन्त्रो महायोगः सारात् सार उदाहृतः

ఓంకారమే ఆ పరబ్రహ్మము; సావిత్రీ (గాయత్రీ) అదే అవినాశి అక్షరమని చెప్పబడింది. ఈ మంత్రమే మహాయోగము—సారములలో సారమని ప్రకటించబడింది.

Verse 55

यो ऽधीते ऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् / विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्

ప్రతిదినము ఈ వేదమాత గాయత్రీని అధ్యయనం చేసి, దాని అర్థాన్ని గ్రహించిన బ్రహ్మచారి పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 56

गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी / न गायत्र्याः परं जप्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते

గాయత్రీ వేదజనని, గాయత్రీ లోకపావని. గాయత్రీకన్నా శ్రేష్ఠమైన జపం లేదు—ఇది తెలిసినవాడు ముక్తుడవుతాడు.

Verse 57

श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः / आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्

హే ద్విజోత్తములారా! శ్రావణ మాస పౌర్ణమినాడు వేదోపాకరణం (వేదాధ్యయన ఆరంభం/పునరారంభం) స్మృతిలో చెప్పబడింది; లేదా ఆషాఢ పౌర్ణమి గాని, ప్రోష్టపదా గాని కూడా విధిగా పేర్కొనబడింది.

Verse 58

उत्सृज्य ग्रामनगरं मासान् विप्रोर्ऽद्धपञ्चमान् / अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः

గ్రామనగర జీవనాన్ని విడిచి సాడే నాలుగు నెలలు, సమాహితుడైన బ్రహ్మచారి విప్రుడు శుచియైన ఏకాంత దేశంలో వేదాన్ని అధ్యయనం చేయాలి.

Verse 59

पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद् बहिरुत्सर्जनं द्विजः / माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्ने प्रथमे ऽहनि

పుష్య నక్షత్రంలో ద్విజుడు తన వేదస్వాధ్యాయానికి ‘బహిరుత్సర్జన’ సంస్కారం చేయాలి; లేక మాఘ శుక్లపక్షం వచ్చినప్పుడు మొదటి రోజున పూర్వాహ్నంలో చేయాలి।

Verse 60

छन्दांस्यूर्ध्वमथोभ्यस्येच्छुक्लपक्षेषु वै द्विजः / वेदाङ्गानि पुराणानि कृष्णपक्षे च मानवम्

శుక్లపక్షంలో ద్విజుడు వేద ఛందస్సులను అధ్యయనం చేయాలి; కృష్ణపక్షంలో వేదాంగాలు మరియు పురాణాలను అధ్యయనం చేయాలి—ఇలా మనిషి పవిత్ర విద్యలో నిమగ్నుడవాలి।

Verse 61

इमान् नित्यमनध्यायानदीयानो विवर्जयेत् / अध्यापनं च कुर्वाणो ह्यभ्यस्यन्नपि यत्नतः

వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నుడైనవాడు ఈ నిత్య అనధ్యాయ కాలాలను ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి; బోధిస్తున్నప్పటికీ, శ్రద్ధగా అభ్యసిస్తున్నప్పటికీ ఆ సమయాల్లో పఠనం చేయకూడదు।

Verse 62

कर्णश्रवे ऽनिले रात्रौ दिवा पांशुसमूहने / विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे / आकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः

రాత్రి చెవుల్లో గర్జించేలా గాలి వీచినప్పుడు, పగలు ధూళి గుంపుగా ఎగసినప్పుడు; మెరుపు, ఉరుము, వర్షం ఉన్నప్పుడు; మహా ఉల్కలు కలకలం రేపినప్పుడు—ఇలాంటి వేళల్లో ప్రజాపతి తక్షణ (ఆకాలిక) అనధ్యాయాన్ని విధించాడు।

Verse 63

एतानभ्युदितान् विद्याद् यदा प्रादुष्कृताग्निषु / तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने

ప్రజ్వలిత యజ్ఞాగ్నుల సమక్షంలో ఈ లక్షణాలు ప్రదర్శితమైతే, అవి సంభవించాయని తెలుసుకొని అనధ్యాయమని గ్రహించాలి; అలాగే ఋతువ్యత్యాసంలోనూ, అసమయంలో మేఘదర్శనంలోనూ అనధ్యాయమే।

Verse 64

निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने / एतानाकालिकान् विद्यादनध्यायानृतावपि

భయంకర గర్జనలు, భూకంపం, అలాగే గ్రహనక్షత్రాల అశుభ విక్షోభం కలిగినప్పుడు—అధ్యయన ఋతువు ఉన్నా ఇవి అకాలిక అనధ్యాయమని తెలుసుకోవాలి।

Verse 65

प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिस्वने / सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषरात्रौ यथा दिवा

అగ్ని వ్యాపించినప్పుడు, లేదా మెరుపు మెరుస్తూ ఉరుముల ధ్వని వినిపించినప్పుడు—అనధ్యాయం; పగలు ఎలా ఉంటుందో అలాగే మిగిలిన రాత్రి అంతా కూడా వర్తిస్తుంది।

Verse 66

नित्यानध्याय एव स्याद् ग्रामेषु नगरेषु च / धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च नित्यशः

గ్రామాల్లోనూ నగరాల్లోనూ నిత్యమే అనధ్యాయమని భావించాలి; ధర్మనైపుణ్యం కోరువారు దుర్గంధం ఉన్న చోట కూడా ఎల్లప్పుడూ అనధ్యాయం పాటించాలి।

Verse 67

अन्तः शवगते ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ / अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च

శవం ఉన్న గ్రామ పరిధిలో, అలాగే వృషలుడు (అపవిత్రుడు) సమీపంలో—మరణవిలాపం జరుగుతున్నప్పుడు మరియు జనసమూహం కూడినప్పుడు—అనధ్యాయం.

Verse 68

उदके मध्यरात्रे च विण्मूत्रे च विसर्जने / उच्छिष्टः श्राद्धबुक् चैव मनसापि न चिन्तयेत्

నీటిలో ఉన్నప్పుడు, అర్ధరాత్రి, మలం-మూత్ర విసర్జన సమయంలో, ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో, అలాగే శ్రాద్ధ భోజనం చేస్తూ—మనసులో కూడా (అశుచిని) తలచకూడదు।

Verse 69

प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोदिष्टस्य केतनम् / त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके

ఏకోద్దిṣ్ట కర్మార్థం ఇచ్చిన గృహదానాన్ని స్వీకరించిన పండిత ద్విజుడు మూడు దినములు వేద/బ్రహ్మవిద్యను పఠించక, బోధించక ఉండవలెను; రాజమరణ సూతకములోను రాహు-గ్రహణ అశౌచములోను అలాగే.

Verse 70

यावदेको ऽनुदिष्टस्य स्नेहो गन्धश्च तिष्ठति / विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत्

అనుదిష్ట (అశుద్ధ) ఆసక్తి యొక్క స్వల్ప లేశమూ దాని గంధమూ పండిత బ్రాహ్మణుని దేహములో యావత్తు నిలిచియుండునో, తావత్తు అతడు బ్రహ్మవిద్యను ప్రకటించి బోధించకూడదు.

Verse 71

शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम् / नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यमेव च

పడుకొని, పాదాలను చాపుకొని, లేదా కాళ్లను అనుచితంగా ఉంచుకొని వేదాధ్యయనం చేయకూడదు; మాంసం తిన్న తరువాత, సూతకసంబంధ ఆహారం తీసుకొని వెంటనే కూడా అధ్యయనం చేయకూడదు.

Verse 72

नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरुभयोरपि / अमावास्यां चतुर्दश्यां पौर्णमास्यष्टमीषु च

దట్టమైన మబ్బులో, బాణశబ్దం వంటి అపశకున ధ్వని వినబడినప్పుడు, రెండు సంధ్యాకాలములలో, అలాగే అమావాస్య, చతుర్దశి, పౌర్ణమి మరియు అష్టమి తిథులలో (వేదపఠనంలో నియమబద్ధమైన విరతి పాటించాలి).

Verse 73

उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम् / अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्त्यासु च रात्रिषु

ఉపాకర్మము మరియు ఉత్సర్గము సందర్భములలో మూడు రాత్రుల క్షపణ (ప్రాయశ్చిత్త వ్రతం) విధించబడినది; అష్టకా దినములలో పగలు-రాత్రి పూర్తిగా, అలాగే ఋతువుల ముగింపు రాత్రులలో కూడా అది ఆచరించవలెను.

Verse 74

मार्गशीर्षे तथा पौषे माघमासे तथैव च / तिस्त्रो ऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेतु सूरिभिः

మార్గశీర్ష, పౌష, మాఘ మాసాలలో కూడా, పండితులు కృష్ణపక్షంలో ఆచరించవలసిన మూడు ‘అష్టకా’ వ్రతాలను ప్రకటించారు.

Verse 75

श्लेष्मातकस्य छायायां शाल्मलेर्मधुकस्य च / कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः

శ్లేష్మాతక, శాల్మలి, మధూక వృక్షాల నీడలో కూర్చొని వేదపఠనం/అధ్యయనం చేయకూడదు; కోవిదార, కపిత్థ వృక్షాల కింద అయితే ఎప్పటికీ వేదాధ్యయనం చేయరాదు.

Verse 76

समानविद्ये च मृते तथा सब्रह्मचारिणि / आचार्ये संस्थिते वापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्

అదే విద్యను అధ్యయనం చేసినవాడు మరణించినా, సహబ్రహ్మచారి మరణించినా, లేదా ఆచార్యుడు పరమపదించినా—మూడు రాత్రుల శుద్ధి-అనుష్ఠానం (క్షపణం) విధించబడింది.

Verse 77

छिद्राण्येतानि विप्राणांये ऽनध्यायः प्रकीर्तिताः / हिंसन्ति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान् विवर्जयेत्

విప్రులకున్న ఇవే ‘చిద్రాలు’—అంటే అనధ్యాయమని ప్రకటించిన కాలాలు. ఆ సమయాల్లో రాక్షసీయ బాదలు వారిని హింసిస్తాయి; కాబట్టి ఆ కాలాలను తప్పుకోవాలి.

Verse 78

नैत्यके नास्त्यनध्यायः संध्योपासन एव च / उपाकर्मणि कर्मान्ते होममन्त्रेषु चैव हि

నిత్యకర్మల్లో అనధ్యాయం లేదు; సంధ్యోపాసనలో కూడా లేదు. అలాగే ఉపాకర్మలో, కర్మాంతంలో, హోమమంత్రాలలో కూడా (పఠనం నిలిపివేయరు).

Verse 79

एकामृचमथैकं वा यजुः सामाथवा पुनः / अष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चातिवायति

గాలి అత్యంతంగా వీచినప్పుడు ఒక్క ఋక్‌ మంత్రమో, లేదా ఒక్క యజుః మంత్రమో, లేక ఒక్క సామమో మాత్రమే అధ్యయనం చేయాలి; అష్టకాది ప్రత్యేక దినాలలో కూడా పఠనాన్ని అతి స్వల్పంగా పరిమితం చేయాలి।

Verse 80

अनध्यायस्तु नाङ्गेषु नेतिहासपुराणयोः / न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु पर्वण्येतानि वर्जयेत्

అనధ్యాయ నియమం వేదాంగాలకు కాదు, ఇతిహాస-పురాణాలకు కాదు, ఇతర ధర్మశాస్త్రాలకు కూడా కాదు; పర్వదినాలలో సైతం వీటిని వదలకూడదు।

Verse 81

एष धर्मः समासेन कीर्तितो ब्रह्मचारिणाम् / ब्रह्मणाभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम्

ఇలా బ్రహ్మచారుల ధర్మం సంక్షేపంగా ప్రకటించబడింది; ఇది పూర్వకాలంలో బ్రహ్మదేవుడు శుద్ధాత్ములైన, నియమిత ఋషులకు ఉపదేశించినది।

Verse 82

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नमनधीत्य श्रुतिं द्विजः / स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः

శ్రుతి (వేదం) ముందుగా అధ్యయనం చేయకుండానే ఇతర కార్యాలలో శ్రమించే ద్విజుడు పూర్తిగా మోహగ్రస్తుడు; వేదబాహ్యుడైనందున ద్విజాతులు అతనితో సంభాషించకూడదు।

Verse 83

न वेदपाठमात्रेण संतुष्टो वै भवेद् द्विजः / पाठमात्रावसन्नस्तु पङ्के गौरिव सीदति

ద్విజుడు కేవలం వేదపఠనం మాత్రానికే తృప్తి చెందకూడదు; ‘పఠనమే’ అని అందులోనే కూరుకుపోయినవాడు బురదలో కూరుకుపోయిన ఆవులా దిగజారుతాడు।

Verse 84

यो ऽधीत्य विधिवद् वेदं वेदार्थं न विचारयेत् / ससान्वयः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते

విధివిధానంగా వేదాన్ని అధ్యయనం చేసి, వేదార్థాన్ని విచారించి మననం చేయనివాడు, వంశమున్నా శూద్రసమానుడై వేదఫలపాత్రతను పొందడు.

Verse 85

यदि त्वात्यन्तिकं वासं कर्तुमिच्छति वै गुरौ / युक्तः परिचरेदेनमाशरीरविमोक्षणात्

ఎవరైనా గురువునందు శాశ్వత నివాసం కోరితే, నియమబద్ధుడై దేహవిమోచన వరకు నిరంతరం ఆయనను సేవించాలి.

Verse 86

गत्वा वनं वा विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् / अधीयीत सदा नित्यं ब्रह्मनिष्ठः समाहितः

అరణ్యానికి వెళ్లినప్పటికీ విధివిధానంగా జాతవేదసు (అగ్ని)లో హోమం చేయాలి; బ్రహ్మనిష్ఠుడై సమాహితచిత్తంతో నిత్యం స్వాధ్యాయం చేయాలి.

Verse 87

सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदान्तांश्च विशेषतः / अभ्यसेत् सततं युक्ते भस्मस्नानपरायणः

నియమబద్ధుడై భస్మస్నానానికి పరాయణుడైనవాడు సావిత్రీ (గాయత్రీ), శతరుద్రీయం, ముఖ్యంగా వేదాంతాలను నిరంతరం అభ్యసించాలి.

Verse 88

एतद् विधानं परमं पुराणं वेदागमे सम्यगिहेरितं वः / पुरा महर्षिप्रवराभिपृष्टः स्वायंभुवो यन्मनुराह देवः

వేద-ఆగమాలకు సమ్యగనుగుణమైన ఈ పరమ పురాణవిధానం మీకు ఇక్కడ యథార్థంగా ప్రకటించబడింది. పూర్వం మహర్షిశ్రేష్ఠులు ప్రశ్నించగా దేవస్వరూపుడైన స్వాయంభువ మనువు ఇదే బోధించాడు.

Verse 89

एवमीश्वरसमर्पितान्तरो यो ऽनुतिष्ठति विधिं विधानवित् / मोहजालमपहाय सो ऽमृतो याति तत् पदमनामयं शिवम्

యెవడు అంతఃకరణాన్ని ఈశ్వరునికి సమర్పించి, విధానాన్ని తెలిసి నియత విధిని ఆచరిస్తాడో, అతడు మోహజాలాన్ని విడిచి అమృతత్వాన్ని పొందుతూ ఆ నిరామయమైన, శుభమైన శివపదాన్ని చేరుతాడు।