Adhyaya 36
Anushanga PadaAdhyaya 3661 Verses

Adhyaya 36

Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā

ఈ అధ్యాయం గురు–శిష్య పరంపరగా వసిష్ఠుడు సందర్భాన్ని స్థాపిస్తాడు. సమస్త కారణాన్ని గ్రహించిన కుంభసంభవ అగస్త్యుడు ప్రసన్నుడై భార్గవ రామునికి (పరశురామునికి) ఉపదేశిస్తాడు. భక్తి త్రివిధ స్వరూపాన్ని తెలుసుకొని నియమబద్ధ సాధన చేయడం వల్ల శీఘ్రంగా మంత్రసిద్ధి లభిస్తుందని ప్రాయోగిక మార్గాన్ని చెప్పి హామీ ఇస్తాడు. అనంతదర్శన కోరికతో ఒకసారి నాగరాజుల వైభవంతో అలంకృతమైన పాతాళానికి వెళ్లి, అక్కడ సనకాదులు, నారదుడు, గౌతముడు, జాజలి, క్రతువు మొదలైన సిద్ధ-ఋషులు జ్ఞానార్థం ఫణినాయకుడు శేషుని పూజిస్తున్న సభను చూస్తాడు. అగస్త్యుడు అక్కడ కూర్చొని ఆనందంగా వైష్ణవీ కథను వింటాడు; భూతధాత్రి భూమి శేషుని ఎదుట కూర్చొని నిరంతరం ప్రశ్నిస్తుందని వర్ణన. శేషకృపతో ఋషులు ‘కృష్ణప్రేమామృత’మని చెప్పబడే ఉపదేశాన్ని శ్రవణం చేస్తారు. తరువాత అగస్త్యుడు వరాహాది అవతారచరితంతో కూడిన స్తోత్రాన్ని ప్రసాదిస్తానని, అది పాపనాశకము, సుఖ-మోక్షప్రదము, జ్ఞాన-వివేకకారణమని చెబుతాడు. చివరికి భూమి కృష్ణలీలలు, నామాలపై భక్తితో ప్రశ్నించి, దివ్యనామతత్త్వం మరియు లీలావతార సాధకత్వం ప్రధానమవుతుంది.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवच रिते पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३५// वसिष्ठ उवाच अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः / उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగమున తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదములో భార్గవచరితమున పంచత్రింశత్తమో అధ్యాయము. వసిష్ఠుడు పలికెను—సర్వ కారణమును గ్రహించి ప్రీతమనస్కుడై కుంభసంభవుడైన అగస్త్యుడు భార్గవ రామునితో పలికెను.

Verse 2

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कथयामि हितं तव / मन्त्रस्य सिद्धिं येन त्वं शीघ्रमेव समाप्नुयाः

అగస్త్యుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ రామా, వినుము; నీ హితమును చెప్పుచున్నాను, దానివలన నీవు మంత్రసిద్ధిని శీఘ్రమే పొందగలవు.

Verse 3

भक्तेस्तु लक्षणं ज्ञात्वा त्रिविधाया महामते / यो यतेत नरस्तस्य सिद्धिर्भवति सत्वरम्

హే మహామతే! త్రివిధ భక్తి లక్షణాన్ని తెలిసికొని యెవడు దానిలో యత్నించునో, అతనికి సిద్ధి శీఘ్రముగా కలుగును.

Verse 4

एकदाहमनुप्राप्तो ऽनन्तदर्शनकाङ्क्षया / पातालं नागराचैन्द्रैः शोभितं परया मुदा

ఒకసారి అనంతుని దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో నేను పాతాళానికి చేరితిని; అది నాగరాజులు మరియు ఇంద్రసములచే శోభిల్లి, పరమానందంతో నిండియుండెను.

Verse 5

तत्र दृष्टा महाभाग मया सिद्धाः समन्ततः / सनकाद्या नारदश्च गौतमो जाजलिःक्रतुः

హే మహాభాగ! అక్కడ నేను చుట్టూరా సిద్ధులను దర్శించితిని—సనకాదులు, నారదుడు, గౌతముడు, జాజలి, క్రతువు.

Verse 6

ऋभुर्हंसो ऽरुणिश्चैव वाल्मीकिः शक्तिरासुरिः / एते ऽन्ये च महासिद्धा वात्स्यायनमुखा द्विज

ఋభు, హంస, అరుణి, వాల్మీకి, శక్తి, ఆసురి—ఇవీ మరియు వాత్స్యాయనముఖులైన ఇతర మహాసిద్ధులు కూడా ఉన్నారు, హే ద్విజా.

Verse 7

उपासत ह्युपा सीना ज्ञानार्थं फणिनायकम् / तं नमस्कृत्य नागैन्द्रैः सह सिद्धैर्महात्मभिः

వారు జ్ఞానార్థం ఫణినాయకుని (నాగనాయకుని) ఉపాసనలో ఆసీనులై ఉన్నారు; నాగేంద్రులు మరియు మహాత్మ సిద్ధులతో కలిసి ఆయనకు నమస్కరించి.

Verse 8

उपविष्टः कथात्तत्र शृण्वानो वैष्णवीर्मुदा / येयं भूमिर्महाभाग भूतधात्री स्वरूपिणी

అతడు అక్కడ కూర్చొని వైష్ణవీ కథను ఆనందంతో వింటున్నాడు; ఓ మహాభాగ, ఈ భూమియే భూతధాత్రి స్వరూపిణి.

Verse 9

निविष्टा पुरतस्तस्य शृण्वन्ती ताः कथाः सदा / यद्यत्पृच्छति सा भूमिः शेषं साक्षान्महीधरम्

ఆ భూమి అతని ముందర కూర్చొని ఎల్లప్పుడూ ఆ కథలను వింటూ ఉండేది; ఆమె ఏది అడిగినా, సాక్షాత్తు మహీధరుడైన శేషునినే అడిగేది.

Verse 10

शृण्वन्ति ऋषयः सर्वे तत्रस्था तदनुग्रहात् / मया तत्र श्रुतं वत्स कृष्णप्रेमामृतं शुभम्

ఆ అనుగ్రహంతో అక్కడ ఉన్న ఋషులందరూ వింటున్నారు; ఓ వత్సా, నేను అక్కడ శుభమైన కృష్ణప్రేమామృతాన్ని విన్నాను.

Verse 11

स्तोत्रं तत्ते प्रवक्ष्यामि यस्यार्थं त्वमिहागतः / वाराहाद्यवताराणां चरितं पापनाशनम्

నీవు ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చావో, ఆ స్తోత్రాన్ని నేను నీకు చెప్పుదును; వరాహాది అవతారాల చరితం పాపనాశకము.

Verse 12

सुखदं मोक्षदं चैव ज्ञानविज्ञान कारणम् / श्रुत्वा सर्वं धरा वत्स प्रत्दृष्टा तं धराधरम्

ఇది సుఖదాయకము, మోక్షదాయకము, జ్ఞానవిజ్ఞానాలకు కారణము; ఓ వత్సా, అన్నీ విని ధర ఆ ధరాధరుని ప్రత్యక్షంగా దర్శించింది.

Verse 13

उवाच प्रणता भूयो ज्ञातुं कृष्णविचेष्टितम् / धरण्युवाच अलङ्कृतं जन्म पुंसामपि नन्दव्रजौकसाम्

ప్రణమించి ఆమె మళ్లీ పలికింది—శ్రీకృష్ణుని లీలాచేష్టలను తెలుసుకోవాలని ఉంది. ధరణి పలికింది—నందుని వ్రజంలో నివసించిన మనుష్యుల జన్మ కూడా అలంకృతమై ధన్యమైంది.

Verse 14

तस्य देवस्य कृष्णस्य लीलाविग्रहधारिणः / जयोपाधिनियुक्तानि संति नामान्यनेकशः

లీలావిగ్రహాన్ని ధరించిన ఆ దేవుడు శ్రీకృష్ణునికి, విజయోపాధులతో నియుక్తమైన అనేక నామాలు ఉన్నాయి.

Verse 15

तेषु नामानि मुख्यानि श्रोतुकामा चिरादहम् / तत्तानि ब्रूहि नामानि वासुदेवस्य वासुके

ఆ నామాలలో ప్రధానమైనవాటిని నేను చాలాకాలంగా వినాలని కోరుతున్నాను. ఓ వాసుకే, వాసుదేవుని ఆ నామాలను చెప్పుము.

Verse 16

नातः परतरं पुण्यं त्रिषु लोकेषु विद्यते / शेष उवाच वसुंधरे वरारोहे जनानामस्ति मुक्तिदम्

ఇదికన్నా గొప్ప పుణ్యం మూడు లోకాలలో లేదు. శేషుడు పలికాడు—ఓ వసుంధరా, ఓ వరారోహే, ఇది జనులకు ముక్తిని ప్రసాదించేది.

Verse 17

सर्वमङ्गलमूर्द्धन्यमणिमाद्यष्टसिद्धिदम् / महापातककोटिघ्न सर्वतीर्थफलप्रदम्

ఇది సమస్త మంగళాలలో శిరోమణి, అణిమాది అష్టసిద్ధులను ప్రసాదించేది; కోట్ల మహాపాతకాలను నశింపజేసేది, సమస్త తీర్థఫలాన్ని అందించేది.

Verse 18

समस्तजपयज्ञानां फलदं पापनाशनम् / शृणु देवि प्रवक्ष्यामि नाम्नामष्टोतरं शतम्

ఇది సమస్త జపయజ్ఞాలకు ఫలప్రదమై, పాపనాశకమై ఉంది. దేవీ, వినుము—నేను నామాల అష్టోత్తర శతాన్ని ప్రవచిస్తాను.

Verse 19

महस्रनाम्नां पुण्यानां त्रिरावृत्त्या तु यत्फलम् / एकावृत्त्या तु कृष्णस्य नामैकं तत्प्रयच्छति

పుణ్యమైన సహస్రనామాలను మూడుసార్లు జపించిన ఫలం ఏదో, అదే ఫలం కృష్ణుని ఒక్క నామాన్ని ఒక్కసారి జపించడమే ఇస్తుంది.

Verse 20

तस्मात्पुण्यतरं चैतत्स्तोत्रं पातकनाशनम् / नाम्नामष्टोत्तरशतस्याहमेव ऋषिः प्रिये

కాబట్టి ఇది మరింత పుణ్యప్రదమైన, పాతకనాశకమైన స్తోత్రము. ప్రియే, ఈ అష్టోత్తర శతనామానికి ఋషి నేనే.

Verse 21

छन्दो ऽनुष्टुब्देवता तु योगः कृष्णप्रियावहः / श्रीकृष्णः कमलानाथो वासुदेवः सनातनः

దీనికి ఛందస్సు అనుష్టుప్; దేవతా-యోగం కృష్ణప్రియతను కలిగించేది. శ్రీకృష్ణుడు, కమలనాథుడు, వాసుదేవుడు—సనాతనుడు.

Verse 22

वसुदेवात्मजः पुण्यो लीलामानुषविग्रहः / श्रीवत्सकौस्तभधरो यशोदावत्सलो हरिः

ఆయన వసుదేవుని కుమారుడు, పుణ్యస్వరూపుడు, లీలార్థం మానవదేహాన్ని ధరించినవాడు. శ్రీవత్స-కౌస్తుభాలను ధరించి, యశోదపై వాత్సల్యముగల హరి.

Verse 23

चतुर्भुजात्तचक्रासिगदाशङ्खाद्युदायुधः / देवकीनन्दनः श्रीशो नन्दगोपप्रियात्मजः

ఆయన చతుర్భుజుడు; చక్రం, ఖడ్గం, గద, శంఖం మొదలైన దివ్యాయుధాలను ధరించినవాడు; దేవకీనందనుడు, శ్రీపతి, నందగోపునకు ప్రియాత్మజుడు।

Verse 24

यमुनावेगसंहारी बलभद्रप्रियानुजः / पूतनाजीवितहरः शकटासुरभञ्जनः

ఆయన యమునా నది ఉగ్రవేగాన్ని సంహరించినవాడు, బలభద్రునకు ప్రియానుజుడు; పూతన ప్రాణహరుడు, శకటాసురభంజనుడు।

Verse 25

नन्दप्रजजनानन्दी सच्चिदानन्दविग्रहः / नवनीतविलिप्ताङ्गो नवनीतनटो ऽनघः

ఆయన నందుని వ్రజజనులకు ఆనందదాత, సచ్చిదానంద స్వరూపుడు; నవనీతంతో లేపబడిన అంగములు కలవాడు, పాపరహిత నవనీత-నటుడు।

Verse 26

नवनीतलवाहारी मुचुकुन्दप्रसादकृत् / षोडशस्त्रीसहस्रेशस्त्रिभङ्गी मधुराकृतिः

ఆయన నవనీతపు తుక్కును దొంగిలించేవాడు, ముచుకుందునకు అనుగ్రహం చేసినవాడు; పదహారు వేల స్త్రీలకు అధిపతి, త్రిభంగి భంగిమతో మధురాకృతి గలవాడు।

Verse 27

शुकवागमृताब्धीन्दुर्गोविन्दो गोविदांपतिः / वत्सपालनसंचारी धेनुकासुरमर्द्दनः

ఆయన శుకదేవుని వాణి అనే అమృతసముద్రానికి చంద్రుడు, గోవిందుడు, గోపుల అధిపతి; దూడలను మేపుతూ సంచరించేవాడు, ధేనుకాసురమర్దనుడు।

Verse 28

तृणीकृततृणावर्त्तो यमलार्जुनभञ्जनः / उत्तालतालभेत्ता च तमालश्यामला कृतिः

తృణావర్తుని తృణంలా చేసి సంహరించినవాడు, యమలార్జున వృక్షాలను భంజించినవాడు, ఎత్తైన తాళవృక్షాలను చీల్చినవాడు, తమాలవృక్షంలా శ్యామవర్ణ కాంతితో ఉన్నవాడు।

Verse 29

गोपगोपीश्वरो योगी सूर्यकोटिसमप्रभः / इलापतिः परञ्ज्योतिर्यादवेन्द्रो यदूद्वहः

గోపగోపికల ఈశ్వరుడు, యోగి, కోటి సూర్యుల సమాన ప్రభ కలవాడు; ఇలాపతి, పరంజ్యోతి, యాదవేంద్రుడు, యదువంశోద్ధారకుడు।

Verse 30

वनमाली पीतवासाः पारिजातापहरकः / गोवर्द्धनाचलोद्धर्त्ता गोपालः सर्वपालकः

వనమాల ధరించినవాడు, పీతవస్త్రాలు ధరించినవాడు, పారిజాతాన్ని అపహరించినవాడు; గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తినవాడు, గోపాలుడు, సమస్తాన్ని పాలించే వాడు।

Verse 31

अजो निरञ्जनः कामजनकः कञ्जलोचनः / मधुहा मथुरानाथो द्वारकानाथको बली

అజుడు, నిరంజనుడు, కామాన్ని జనింపజేసేవాడు, కమలనేత్రుడు; మధువును సంహరించినవాడు, మథురానాథుడు, ద్వారకానాథుడు, బలవంతుడు।

Verse 32

वृन्दावनान्तसंचारी तुलसीदामभूषणः / स्यमन्तकमणेर्हर्त्ता नरनारायणात्मकः

వృందావనాంతరంలో సంచరించేవాడు, తులసీదామంతో అలంకృతుడు; స్యమంతకమణిని హరించినవాడు, నరనారాయణాత్మకుడు।

Verse 33

कुब्जाकृष्टांबरधरो मायी परमपूरुषः / मुष्टिकासुरचाणूरमल्लयुद्धविशारदः

కుబ్జా లాగిన వస్త్రాన్ని ధరించిన మాయామయ పరమపురుషుడు; ముష్టికాసురుడు, చాణూరుడు వంటి మల్లయుద్ధంలో విశారదుడు।

Verse 34

संसारवैरी कंसारिर्मुरारिर्नरकान्तकः / अनादि ब्रह्मचारी च कृष्णाव्यसनकर्षकः

సంసారానికి శత్రువు, కంసారిగా, మురారిగా, నరకాంతకుడుగా; అనాది బ్రహ్మచారి, కృష్ణభక్తుల వ్యసనాలను హరించువాడు।

Verse 35

शिशुपालशिरस्छेत्ता दुर्योधनकुलान्तकृत / विदुराक्रूरवरदो विश्वरूपप्रदर्शकः

శిశుపాలుని శిరఛ్ఛేదకుడు, దుర్యోధన వంశాంతకుడు; విదురుడికి, అక్రూరుడికి వరదాత, విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించువాడు।

Verse 36

सत्यवाक्सत्यसंकल्पः सत्यभामारतो जयी / सुभद्रापूर्वजो विष्णुर्भीष्ममुक्तिप्रदायकः

సత్యవాక్కు, సత్యసంకల్పుడు; సత్యభామారతుడు, జయశీలుడు; సుభద్రకు అన్న అయిన విష్ణువు, భీష్మునికి ముక్తి ప్రసాదించువాడు।

Verse 37

जगद्गुरुर्जगन्नाथो वेणुवाद्य विशारदः / वृषभासुरविध्वंसी बकारिर्बाणबाहुकृत्

జగద్గురు, జగన్నాథుడు, వేణువాద్యంలో విశారదుడు; వృషభాసుర విధ్వంసకుడు, బకాసుర శత్రువు, బాణాసురుని భుజాలను ఛేదించినవాడు।

Verse 38

युधिष्टिरप्रतिष्ठाता बर्हिबर्हावतंसकः / पार्थसारथिरव्यक्तो गीतामृतमहोदधिः

యుధిష్ఠిరుని ప్రతిష్ఠించినవాడు, నెమలి పింఛాల కిరీటంతో అలంకృతుడు; పార్థసారథి, అవ్యక్త ప్రభువు—గీతామృత మహాసముద్రం।

Verse 39

कालीयफणिमाणिक्यरञ्जितः श्रीपदांबुजः / दामोदरो यज्ञभोक्ता दानवैद्रविनाशनः

కాలీయ సర్ప ఫణి మాణిక్యాల కాంతితో రంజితమైన శ్రీపాదపద్మాలు; దామోదరుడు, యజ్ఞభోక్త, దానవసమూహ వినాశకుడు।

Verse 40

नारायणः परं ब्रह्म पन्नगाशनवाहनः / जलक्रीडासमासक्तगोपीवस्त्रापहारकः

నారాయణుడు, పరబ్రహ్మ; సర్పభక్షకుడైన గరుడుడు వాహనంగా ఉన్నవాడు; జలక్రీడలో ఆసక్తుడు, గోపికల వస్త్రాపహారకుడు।

Verse 41

पुण्यश्लोकस्तीर्थपादो वेदवेद्यो दयानिधिः / सर्वतीर्थान्मकः सर्वग्रहरूपी परात्परः

పుణ్యశ్లోకుడు, తీర్థపాదుడు; వేదములచే వేద్యుడు, దయానిధి; సమస్త తీర్థముల స్వరూపుడు, సమస్త గ్రహరూపుడు, పరాత్పరుడు।

Verse 42

इत्येवं कृष्णदेवस्य नाम्नामष्टोत्तरं शतम् / कृष्णोन कृष्णभक्तेन श्रुत्वा गीतामृतं पुरा

ఇలా శ్రీకృష్ణదేవుని నామాల అష్టోత్తర శతం పూర్తయింది; పూర్వకాలంలో కృష్ణభక్తుడు కృష్ణుని నుండి గీతామృతాన్ని విని (ఇది పలికెను)।

Verse 43

स्तोत्रं कृष्णप्रियकरं कृतं तस्मान्मया श्रुतम् / कृष्णप्रेमामृतं नाम परमानन्ददायकम्

ఈ స్తోత్రం శ్రీకృష్ణునికి అత్యంత ప్రియమైనది; నేను అక్కడి నుండి విని రచించాను. దీని పేరు ‘కృష్ణప్రేమామృతం’, పరమానందాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 44

अत्युपद्रवदुः खघ्नं परमायुष्य वर्द्धनम् / दानं व्रतं तपस्तीर्थं यत्कृतं त्विह जन्मनि

ఇది తీవ్రమైన ఉపద్రవాలు, దుఃఖాలను నశింపజేసి పరమాయుష్షును వృద్ధి చేస్తుంది; ఈ జన్మలో చేసిన దానం, వ్రతం, తపస్సు, తీర్థసేవ ఫలమూ ఇందులోనే ఉంది.

Verse 45

पठतां शृण्वतां चैव कोटिकोटिगुणं भवेत् / पुत्रप्रदमपुत्राणामगती नां गतिप्रदम्

ఇది చదివేవారికీ వినేవారికీ కోటి కోటి రెట్లు ఫలిస్తుంది; సంతానం లేనివారికి పుత్రప్రదం, ఆశ్రయం లేనివారికి గతిప్రదం.

Verse 46

धनवाहं दरिद्राणां जयेच्छूनां जयावहम् / शिशूनां गोकुलानां च पुष्टिदं पुण्यवर्द्धनम्

ఇది దరిద్రులకు ధనాన్ని తెచ్చేది, విజయాన్ని కోరువారికి విజయాన్ని కలిగించేది; శిశువులకు మరియు గోకులవాసులకు పుష్టిని ఇచ్చి పుణ్యాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది.

Verse 47

बालरोगग्रहादीनां शमनं शान्तिकारकम् / अन्ते कृष्णस्मरणदं भवतापत्रयापहम्

ఇది బాలరోగాలు, గ్రహాదుల బాధలను శమింపజేసి శాంతిని కలిగిస్తుంది; అంత్యకాలంలో కృష్ణస్మరణను ప్రసాదించి భవతాపత్రయాన్ని తొలగిస్తుంది.

Verse 48

असिद्धसाधकं भद्रे जपादिकरमात्मनाम् / कृष्णाय यादवेन्द्राय ज्ञानमुद्राय योगिने

హే భద్రే! ఈ జపాది ఆత్మలకు అసిద్ధమును కూడా సిద్ధి చేయునది—యాదవేంద్రుడు, జ్ఞానముద్రాధారి యోగి శ్రీకృష్ణునకు (అర్పితం)।

Verse 49

नाथाय रुक्मिणीशाय नमो वेदान्तवेदिने / इमं मन्त्रं महादेवि जपन्नेव दिवा निशम्

రుక్మిణీనాథుడు, వేదాంతవేత్త అయిన ప్రభువుకు నమస్కారం. హే మహాదేవీ! ఈ మంత్రాన్ని పగలు-రాత్రి జపించుచుండుము.

Verse 50

सर्वग्रहानुग्रहभाक्सर्वप्रियतमो भवेत् / पुत्रपौत्रैः परिवृतः सर्वसिद्धिसमृद्धिमान्

అతడు సమస్త గ్రహాల అనుగ్రహాన్ని పొందుతూ అందరికీ అత్యంత ప్రియుడవుతాడు; కుమారులు-మనుమలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని సిద్ధులతో సమృద్ధుడవుతాడు.

Verse 51

निषेव्य भोगानन्ते ऽपिकृष्णासायुज्यमाप्नुयात् / अगस्त्य उवाच एतावदुक्तो भागवाननन्तो मूर्त्तिस्तु संकर्षणसंज्ञिता विभो

భోగాలను అనుభవించినప్పటికీ చివరికి అతడు కృష్ణసాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు. అగస్త్యుడు పలికెను—ఇంత చెప్పి, ‘సంకర్షణ’ అనే మూర్తిగా ప్రసిద్ధుడైన భగవాన్ అనంతుడు, ఓ విభో! (మౌనమయ్యెను).

Verse 52

धराधरो ऽलं जगतां धरायै निर्दिश्य भूयो विरराम मानदः / ततस्तु सर्वे सनकादयो ये समास्थितास्तत्परितः कथादृताः / आनन्द पूर्ण्णंबुनिधौ निमग्नाः सभाजयामासुरहीश्वरं तम्

జగత్తును ధరించే భూమికి ‘ఇంత చాలు’ అని సూచించి, గౌరవదాత ధరాధరుడు మరల విరమించాడు. అప్పుడు చుట్టూ కూర్చున్న సనకాదులందరూ కథలో లీనమై, ఆనందపూర్ణ సముద్రంలో మునిగి, ఆ అహీశ్వరుని సత్కరించారు.

Verse 53

ऋषय ऊचुः नमो नमस्ते ऽखिलविश्वाभावन प्रपन्नभक्तार्त्तिहराव्ययात्मन् / धराधरायापि कृपार्णवाय शेषाय विश्वप्रभवे नमस्ते

ఋషులు పలికిరి—హే సమస్త విశ్వాన్ని పోషించువాడా! నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. శరణాగత భక్తుల ఆర్తిని హరించు అవ్యయాత్మా! ధరాధరుడైన, కృపాసముద్రమైన శేషా, విశ్వప్రభూ—నీకు నమస్కారం.

Verse 54

कृष्णामृतं नः परिपायितं विभो विधूतपापा भवता कृता वयम् / भवादृशा दीनदयालवो विभो समुद्धरन्त्येव निजान्हि संनतान्

హే విభో! నీవు మాకు కృష్ణామృతాన్ని పానము చేయించితివి; దానితో మా పాపాలు తొలగిపోయాయి. హే విభో! నీ వంటి దీనదయాళువు తన శరణాగతులను నిశ్చయంగా उद्धరించును.

Verse 55

एवं नमस्कृत्य फणीश पादयोर्मनो विधायाखिलकामपूरयोः / प्रदक्षिणीकृत्य धराधराधरं सर्वे वयं स्वावसथानुपागताः

ఇలా ఫణీశ్వరుని పాదములకు నమస్కరించి, సమస్త కోరికలను నెరవేర్చు ఆ పాదములపై మనస్సు నిలిపి, ధరాధరధారకుడైన (శేషుని) ప్రదక్షిణ చేసి, మేమందరం మా మా నివాసాలకు చేరితిమి.

Verse 56

इति ते ऽभिहितं राम स्तोत्रं प्रेमामृताभिधम् / कृष्णस्य राधाकान्तस्य सिद्धिदम्

హే రామా! ఈ విధంగా నీకు ‘ప్రేమామృత’ అనే స్తోత్రము చెప్పబడినది; ఇది రాధాకాంత శ్రీకృష్ణునది, సిద్ధిని ప్రసాదించునది.

Verse 57

इदं राम महाभाग स्तोत्रं परमदुर्लभम् / श्रुतं साक्षाद्भगवतः शेषात्कथयतः कथाः

హే మహాభాగ రామా! ఈ స్తోత్రము పరమ దుర్లభము; కథలను చెప్పుచున్న సాక్షాత్ భగవాన్ శేషుని నుండే నేను ప్రత్యక్షంగా విన్నాను.

Verse 58

यावन्ति मन्त्रजालानि स्तोत्राणि कवचानि च

ఎన్ని మంత్రజాలాలు, స్తోత్రాలు, కవచాలు ఉన్నాయో—అవి అన్నీ।

Verse 59

त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि सिद्ध्यन्त्येवास्य शीलनात् / वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा महाराज कृष्णप्रेमामृतं स्तवम् / यावद्व्यरसींत्स मुनिस्तावत्स्वर्यानमागतम्

త్రిలోకాల్లో అవన్నీ దీనిని ఆచరించుటవలననే సిద్ధిస్తాయి. వసిష్ఠుడు పలికెను—ఓ మహారాజా, ఇలా చెప్పి ఆయన కృష్ణప్రేమామృత స్తవాన్ని పఠించాడు; అంతలోనే దివ్య విమానం వచ్చింది.

Verse 60

चतुर्भिरद्भुतैः सिद्धैः कामरूपैर्मनोजवैः / अनुयातमथोत्प्लुत्य स्त्रीपुंसौ हरिणौ तदा / अगस्त्यचरणौ नत्वा समारुरुहतुर्मुदा

కామరూపులు, మనోజవులు అయిన నాలుగు అద్భుత సిద్ధులు వెంట వచ్చారు. అప్పుడు ఆ ఆడ-మగ జింకలు ఎగిరి అగస్త్యుని పాదాలకు నమస్కరించి ఆనందంతో (విమానంపై) ఎక్కాయి.

Verse 61

दिव्यदेहधरौ भूत्वा संखचक्रादिचिह्नितौ / गतौ च वैष्णवं लोकं सर्व देवन मस्कृतम् / पश्यतां सर्वभूतानां भार्गवागस्त्ययोस्तथा

వారు దివ్యదేహాలను ధరించి శంఖచక్రాది చిహ్నాలతో అలంకృతులై వైష్ణవ లోకానికి వెళ్లారు; అక్కడ సమస్త దేవతలు వారికి నమస్కరించారు—ఇది సమస్త భూతాలు, అలాగే భార్గవుడు మరియు అగస్త్యుడు చూస్తుండగానే జరిగింది.

Frequently Asked Questions

Agastya states that swift mantra-siddhi depends on recognizing the threefold character of bhakti and applying disciplined effort; spiritual qualification (bhakti-lakṣaṇa) is treated as the enabling condition for rapid attainment.

Pātāla is presented as a locus of esoteric learning where siddhas and nāga-kings venerate Śeṣa for jñāna; Bhūmi herself is depicted as repeatedly questioning Śeṣa, making Śeṣa a cosmological ‘knowledge-bearer’ (mahīdharā) and a hub for Vaiṣṇavī teaching.

The text pivots to Kṛṣṇa-centered devotion: teachings are called ‘kṛṣṇa-prema-amṛta,’ and Bhūmi requests Kṛṣṇa’s chief names and līlā—implying nāma (divine epithets) and avatāra-carita (e.g., Varāha onward) as purifying, liberating vehicles of knowledge.