Shloka 8
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
उपविष्टः कथात्तत्र शृण्वानो वैष्णवीर्मुदा / येयं भूमिर्महाभाग भूतधात्री स्वरूपिणी
Transliteration
upaviṣṭaḥ kathāttatra śṛṇvāno vaiṣṇavīrmudā / yeyaṃ bhūmirmahābhāga bhūtadhātrī svarūpiṇī
Translation
అతడు అక్కడ కూర్చొని వైష్ణవీ కథను ఆనందంతో వింటున్నాడు; ఓ మహాభాగ, ఈ భూమియే భూతధాత్రి స్వరూపిణి.
Word by Word
उपविष्टःhaving sat down
उपविष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप-विश् (धातु) → उपविष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), परस्मैपदी-धातु; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adjectival participle ‘having sat down’
कथात्from the story/discourse
कथात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
शृण्वानःlistening
शृण्वानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → शृण्वान (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘listening’
वैष्णवीःVaiṣṇava (sacred to Viṣṇu)
वैष्णवीः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवैष्णवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘कथाः’ understood)
मुदाwith joy
मुदा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; साधन/भाववाचक
याwhich
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशक (demonstrative)
भूमिःEarth
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महाभागO greatly fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (महा+भाग); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
भूतधात्रीnourisher/supporter of beings
भूतधात्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत+धात्री (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भूतानां धात्री); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वरूपिणीembodied in her own true form
स्वरूपिणी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वरूपिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (भूमेः)