Adhyaya 29

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच सुदुस्तरामिमां मन्ये योगचर्यामनात्मन: । यथाञ्जसा पुमान् सिद्ध्येत् तन्मे ब्रूह्यञ्जसाच्युत ॥ १ ॥

శ్రీ ఉద్ధవుడు అన్నాడు: ఓ అచ్యుత ప్రభూ, మనస్సు నియంత్రణలో లేనివారికి మీరు చెప్పిన యోగచర్య చాలా కఠినమని నేను భావిస్తున్నాను. దయచేసి సులభంగా, మనిషి ఎలా సులువుగా సిద్ధి పొందగలడో చెప్పండి।

Verse 2

प्रायश: पुण्डरीकाक्ष युञ्जन्ते योगिनो मन: । विषीदन्त्यसमाधानान्मनोनिग्रहकर्शिता: ॥ २ ॥

ఓ పుండరీకాక్షా, సాధారణంగా యోగులు మనస్సును ఏకాగ్రం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు; కానీ సమాధి స్థితి సంపూర్ణం కాకపోవడంతో వారు నిరుత్సాహపడతారు, మనోనిగ్రహ కష్టంతో అలసిపోతారు।

Verse 3

अथात आनन्ददुघं पदाम्बुजं हंसा: श्रयेरन्नरविन्दलोचन । सुखं नु विश्वेश्वर योगकर्मभि- स्त्वन्माययामी विहता न मानिन: ॥ ३ ॥

అందువల్ల ఓ అరవిందలోచన విశ్వేశ్వరా, హంససదృశులైన మహాత్ములు పరమానందాన్ని ప్రసాదించే మీ పాదపద్మాలను సుఖంగా ఆశ్రయిస్తారు. కానీ యోగకర్మల సాధనలపై గర్వించే వారు మీ శరణు పొందరు; మీ మాయచేత ఓడిపోతారు।

Verse 4

किं चित्रमच्युत तवैतदशेषबन्धोदासेष्वनन्यशरणेषु यदात्मसात्त्वम् । योऽरोचयत् सह मृगै: स्वयमीश्वराणांश्रीमत्किरीटतटपीडितपादपीठ: ॥ ४ ॥

హే అచ్యుతా! ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది? నిన్నే ఏకైక శరణంగా ఆశ్రయించిన నీ దాసులను నీవు సన్నిహితంగా స్వీకరిస్తావు. రామచంద్రావతారంలో బ్రహ్మాది దేవతలు తమ ప్రకాశవంతమైన కిరీటాల అంచులను నీ పాదపీఠంపై ఉంచేందుకు పోటీపడుతుండగా కూడా, నీవు హనుమంతుడు వంటి వానరులపై ప్రత్యేక స్నేహం చూపించావు; వారు నిన్నే శరణం పొందారు కాబట్టి।

Verse 5

तं त्वाखिलात्मदयितेश्वरमाश्रितानां सर्वार्थदं स्वकृतविद् विसृजेत को नु । को वा भजेत् किमपि विस्मृतयेऽनु भूत्यै किं वा भवेन्न तव पादरजोजुषां न: ॥ ५ ॥

నీవే సమస్తుల ఆత్మ, అత్యంత ప్రియమైన ఆరాధ్యుడు, పరమేశ్వరుడు; శరణాగత భక్తులకు నీవు అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదిస్తావు. అలాంటినిన్ను ఎవరు విడిచిపెట్టగలరు? నీ అనుగ్రహాన్ని తెలిసి ఎవరు కృతఘ్నులవుతారు? నిన్ను మరచిపించే భోగానుభూతి కోసం ఎవరు మరేదైనా ఆశ్రయిస్తారు? నీ పాదరజ సేవలో నిమగ్నమైన మాకు ఏ లోటు ఉండగలదు?

Verse 6

नैवोपयन्त्यपचितिं कवयस्तवेश ब्रह्मायुषापि कृतमृद्धमुद: स्मरन्त: । योऽन्तर्बहिस्तनुभृतामशुभं विधुन्वन्न आचार्यचैत्त्यवपुषा स्वगतिं व्यनक्ति ॥ ६ ॥

హే ప్రభూ! దివ్య కవులు, ఆధ్యాత్మిక శాస్త్ర నిపుణులు కూడా బ్రహ్మాయుష్కాలం లభించినా నీ ఋణాన్ని పూర్తిగా వర్ణించలేరు. ఎందుకంటే నీవు దేహధారుల అంతరంగ-బాహ్య అశుభాన్ని తొలగిస్తూ, బయట ఆచార్యరూపంగా, లోపల అంతర్యామి పరమాత్మరూపంగా ప్రత్యక్షమై, జీవుడు నీ వద్దకు చేరే మార్గాన్ని బోధిస్తావు।

Verse 7

श्रीशुक उवाच इत्युद्धवेनात्यनुरक्तचेतसा पृष्टो जगत्क्रीडनक: स्वशक्तिभि: । गृहीतमूर्तित्रय ईश्वरेश्वरो जगाद सप्रेममनोहरस्मित: ॥ ७ ॥

శ్రీశుకదేవ గోస్వామి చెప్పెను: ఈ విధంగా అత్యంత ప్రేమభరిత హృదయంతో ఉన్న ఉద్ధవుడు ప్రశ్నించగా, జగత్తును తన లీలాక్రీడగా భావించే, స్వశక్తులతో బ్రహ్మా-విష్ణు-శివ త్రిమూర్తులను ధరించే, నియంత్రకులకూ నియంత్రకుడైన శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమతో మనోహరమైన చిరునవ్వుతో సమాధానం చెప్పడం ప్రారంభించాడు।

Verse 8

श्रीभगवानुवाच हन्त ते कथयिष्यामि मम धर्मान् सुमङ्गलान् । यान् श्रद्धयाचरन् मर्त्यो मृत्युं जयति दुर्जयम् ॥ ८ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను: హా, నేను నీకు నా సుమంగళమైన భక్తిధర్మాలను చెప్పుదును; వాటిని శ్రద్ధతో ఆచరించిన మానవుడు దుర్జయమైన మరణాన్ని కూడా జయిస్తాడు।

Verse 9

कुर्यात् सर्वाणि कर्माणि मदर्थं शनकै: स्मरन् । मय्यर्पितमनश्चित्तो मद्धर्मात्ममनोरति: ॥ ९ ॥

నన్ను ఎల్లప్పుడూ స్మరిస్తూ, తొందరపడకుండా, తన కర్తవ్యకర్మలన్నీ నా కోసమే చేయాలి. మనస్సు, బుద్ధిని నాకర్పించి, నా భక్తిసేవలో మనసును ప్రేమతో స్థిరపరచాలి.

Verse 10

देशान् पुण्यानाश्रयेत मद्भ‍क्तै: साधुभि: श्रितान् । देवासुरमनुष्येषु मद्भ‍क्ताचरितानि च ॥ १० ॥

నా సాధు భక్తులు నివసించే పుణ్యక్షేత్రాలను ఆశ్రయించాలి. దేవులు, అసురులు, మనుష్యులలో ప్రकटమైన నా భక్తుల ఆదర్శ కార్యాచరణను అనుసరించి మార్గదర్శనం పొందాలి.

Verse 11

पृथक् सत्रेण वा मह्यं पर्वयात्रामहोत्सवान् । कारयेद् गीतनृत्याद्यैर्महाराजविभूतिभि: ॥ ११ ॥

ఒంటరిగా గానీ, ప్రజాసమావేశాల్లో గానీ, గానం-నృత్యాది మరియు రాజసమృద్ధి ప్రదర్శనలతో, నా ఆరాధనకు నియమించిన పర్వదినాలు, యాత్రలు, విధులు, మహోత్సవాలను నిర్వహించాలి.

Verse 12

मामेव सर्वभूतेषु बहिरन्तरपावृतम् । ईक्षेतात्मनि चात्मानं यथा खममलाशय: ॥ १२ ॥

శుద్ధ హృదయంతో, సమస్త జీవులలో బయటా లోపలా వ్యాపించి ఉన్న నన్నే దర్శించాలి. అలాగే తనలోనూ పరమాత్మను చూడాలి—సర్వవ్యాపి ఆకాశంలా, భౌతిక మలినతకు అంటని వాడిగా.

Verse 13

इति सर्वाणि भूतानि मद्भ‍ावेन महाद्युते । सभाजयन् मन्यमानो ज्ञानं केवलमाश्रित: ॥ १३ ॥ ब्राह्मणे पुक्कसे स्तेने ब्रह्मण्येऽर्के स्फुलिङ्गके । अक्रूरे क्रूरके चैव समद‍ृक् पण्डितो मत: ॥ १४ ॥

ఓ మహాతేజస్వి ఉద్ధవా! ఈ విధంగా సమస్త జీవులను నాలోనే ఉన్న భావంతో చూసి, ఈ దివ్య జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి అందరికీ యథోచిత గౌరవం చేసే వాడే నిజమైన జ్ఞాని. అతడు బ్రాహ్మణుడిని, చండాలుడిని; దొంగను, బ్రాహ్మణ్యధర్మాన్ని పోషించేవాడిని; సూర్యుడిని, అగ్ని చిన్న చినుకును; సౌమ్యుడిని, క్రూరుడిని—అందరినీ సమదృష్టితో చూస్తాడు.

Verse 14

इति सर्वाणि भूतानि मद्भ‍ावेन महाद्युते । सभाजयन् मन्यमानो ज्ञानं केवलमाश्रित: ॥ १३ ॥ ब्राह्मणे पुक्कसे स्तेने ब्रह्मण्येऽर्के स्फुलिङ्गके । अक्रूरे क्रूरके चैव समद‍ृक् पण्डितो मत: ॥ १४ ॥

ఓ మహాద్యుతి ఉద్ధవా! సమస్త జీవులలో నేను నివసిస్తున్నానని భావించి, ఆ దివ్యజ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి అందరికీ యథోచిత గౌరవం చేసే వాడే నిజమైన పండితుడు. అతడు బ్రాహ్మణుడిని చండాలుడిని, దొంగను బ్రాహ్మణ్యధర్మ పోషకుణ్ణి, సూర్యుని అగ్ని చినుకును, సౌమ్యుణ్ణి క్రూరుణ్ణి సమదృష్టితో చూస్తాడు।

Verse 15

नरेष्वभीक्ष्णं मद्भ‍ावं पुंसो भावयतोऽचिरात् । स्पर्धासूयातिरस्कारा: साहङ्कारा वियन्ति हि ॥ १५ ॥

సర్వులలో నా సన్నిధిని నిరంతరం ధ్యానించే వాడిలో పోటీ, అసూయ, అవమానం చేయడం, అలాగే అహంకారం—ఇవన్నీ అతి త్వరగా నశిస్తాయి।

Verse 16

विसृज्य स्मयमानान् स्वान् द‍ृशं व्रीडां च दैहिकीम् । प्रणमेद् दण्डवद् भूमावाश्वचाण्डालगोखरम् ॥ १६ ॥

సహచరుల ఎగతాళిని లెక్కచేయకుండా, దేహాభిమానాన్ని మరియు దానితో కూడిన సంకోచాన్ని విడిచిపెట్టాలి. తరువాత నేలపై దండవత్‌గా పడుతూ అందరికీ—కుక్కలు, చండాలులు, ఆవులు, గాడిదలకైనా—ప్రణామం చేయాలి।

Verse 17

यावत् सर्वेषु भूतेषु मद्भ‍ावो नोपजायते । तावदेवमुपासीत वाङ्‍मन:कायवृत्तिभि: ॥ १७ ॥

సమస్త జీవులలో నా భావం పూర్తిగా ఉద్భవించేవరకు, వాక్కు, మనస్సు, శరీర క్రియల ద్వారా ఇదే విధంగా నన్ను నిరంతరం ఉపాసించాలి।

Verse 18

सर्वं ब्रह्मात्मकं तस्य विद्ययात्ममनीषया । परिपश्यन्नुपरमेत् सर्वतो मुक्तसंशय: ॥ १८ ॥

ఈ విధంగా సర్వవ్యాపి పరమపురుషుని దివ్యజ్ఞానం మరియు ఆత్మబుద్ధితో అతడు అన్నిటినీ బ్రహ్మమయంగా దర్శిస్తాడు. అప్పుడు అన్ని సందేహాల నుండి విముక్తుడై ఫలాపేక్షతో చేసే కర్మలను విడిచిపెడతాడు।

Verse 19

अयं हि सर्वकल्पानां सध्रीचीनो मतो मम । मद्भ‍ाव: सर्वभूतेषु मनोवाक्कायवृत्तिभि: ॥ १९ ॥

మనస్సు, వాక్కు, శరీరక్రియల ద్వారా సమస్త జీవులలో నన్ను (నా భావాన్ని) దర్శించుట—ఇదే అన్ని సాధనాలలో ఉత్తమ మార్గమని నేను భావిస్తున్నాను।

Verse 20

न ह्यङ्गोपक्रमे ध्वंसो मद्धर्मस्योद्धवाण्वपि । मया व्यवसित: सम्यङ्निर्गुणत्वादनाशिष: ॥ २० ॥

ప్రియమైన उद्धవా, నా ధర్మాన్ని ఆరంభించినవాడికి ఏ విధమైన నష్టం లేదు; నేను స్వయంగా స్థాపించినందున ఇది నిర్గుణమూ, నిష్కామమూ. కాబట్టి దీనిని స్వీకరించిన భక్తుడికి లేశమాత్ర హానీ కూడా ఉండదు।

Verse 21

यो यो मयि परे धर्म: कल्प्यते निष्फलाय चेत् । तदायासो निरर्थ: स्याद् भयादेरिव सत्तम ॥ २१ ॥

హే సత్తముడైన उद्धవా, నాపై పరమధర్మం అని ఏది నిష్ఫల ప్రయోజనంతో కల్పించబడితే, అది భయాది వ్యర్థ భావాల వలెనే నిరర్థక శ్రమ. కానీ స్వార్థరహితంగా నాకర్పించిన కర్మ, బయటకు నిష్ఫలంగా కనిపించినా, అదే నిజమైన ధర్మప్రక్రియ।

Verse 22

एषा बुद्धिमतां बुद्धिर्मनीषा च मनीषिणाम् । यत् सत्यमनृतेनेह मर्त्येनाप्नोति मामृतम् ॥ २२ ॥

ఇదే బుద్ధిమంతులలో పరమ బుద్ధి, మేధావులలో పరమ మేధ—ఎందుకంటే మర్త్యుడు ఈ జీవితం లోనే తాత్కాలికమైన అసత్యాన్ని ఉపయో గించి నన్ను, అమృతమైన నిత్యసత్యాన్ని, పొందగలడు।

Verse 23

एष तेऽभिहित: कृत्‍स्‍नो ब्रह्मवादस्य सङ्ग्रह: । समासव्यासविधिना देवानामपि दुर्गम: ॥ २३ ॥

ఇలా నేను నీకు సంక్షేపంగా మరియు విస్తారంగా—రెండు విధాలుగా—పరబ్రహ్మ సత్యవిజ్ఞానమయిన బ్రహ్మవాదసారాన్ని సంపూర్ణంగా చెప్పాను. ఈ విజ్ఞానం దేవతలకు కూడా గ్రహించుట కష్టం।

Verse 24

अभीक्ष्णशस्ते गदितं ज्ञानं विस्पष्टयुक्तिमत् । एतद् विज्ञाय मुच्येत पुरुषो नष्टसंशय: ॥ २४ ॥

నేను నీకు స్పష్టమైన యుక్తితో కూడిన ఈ జ్ఞానాన్ని పదేపదే చెప్పాను. దీన్ని యథార్థంగా గ్రహించినవాడు సందేహరహితుడై మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 25

सुविविक्तं तव प्रश्न‍ं मयैतदपि धारयेत् । सनातनं ब्रह्मगुह्यं परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ २५ ॥

నీ ప్రశ్నకు నా సమాధానం అత్యంత స్పష్టమైనది; దీనిపై మనస్సు నిలిపినవాడు వేదాల నిత్యమైన గూఢ లక్ష్యమైన పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.

Verse 26

य एतन्मम भक्तेषु सम्प्रदद्यात् सुपुष्कलम् । तस्याहं ब्रह्मदायस्य ददाम्यात्मानमात्मना ॥ २६ ॥

ఈ జ్ఞానాన్ని నా భక్తులలో ఉదారంగా పంచేవాడు బ్రహ్మదానదాత. అతనికి నేను నా స్వయంస్వరూపాన్నే ప్రసాదిస్తాను.

Verse 27

य एतत् समधीयीत पवित्रं परमं शुचि । स पूयेताहरहर्मां ज्ञानदीपेन दर्शयन् ॥ २७ ॥

ఈ పరమ పవిత్రమైన, అత్యంత నిర్మలమైన జ్ఞానాన్ని గట్టిగా పఠించే వాడు రోజుకో రోజు శుద్ధి చెందుతాడు; ఎందుకంటే జ్ఞానదీపంతో అతడు నన్ను ఇతరులకు దర్శింపజేస్తాడు.

Verse 28

य एतच्छ्रद्धया नित्यमव्यग्र: श‍ृणुयान्नर: । मयि भक्तिं परां कुर्वन् कर्मभिर्न स बध्यते ॥ २८ ॥

శ్రద్ధతో, ఏకాగ్రంగా, నిత్యం ఈ జ్ఞానాన్ని వినుతూ నాలో పరమ భక్తిని ఆచరించేవాడు కర్మబంధనాలకు లోబడడు.

Verse 29

अप्युद्धव त्वया ब्रह्म सखे समवधारितम् । अपि ते विगतो मोह: शोकश्चासौ मनोभव: ॥ २९ ॥

ప్రియ సఖా ఉద్ధవా, నీవు ఈ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని సంపూర్ణంగా గ్రహించావా? నీ మనసులో పుట్టిన మోహం, శోకం ఇప్పుడు తొలగిపోయాయా?

Verse 30

नैतत्त्वया दाम्भिकाय नास्तिकाय शठाय च । अशुश्रूषोरभक्ताय दुर्विनीताय दीयताम् ॥ ३० ॥

ఈ ఉపదేశాన్ని దంభికుడికి, నాస్తికుడికి, మోసగాడికి ఇవ్వకూడదు. శ్రద్ధగా వినని వాడికి, భక్తి లేనివాడికి, వినయంలేనివాడికి కూడా ఇవ్వకూడదు.

Verse 31

एतैर्दोषैर्विहीनाय ब्रह्मण्याय प्रियाय च । साधवे शुचये ब्रूयाद् भक्ति: स्याच्छूद्रयोषिताम् ॥ ३१ ॥

ఈ జ్ఞానాన్ని ఈ దోషాల నుండి విముక్తుడైనవాడికి, బ్రాహ్మణుల క్షేమాన్ని కోరేవాడికి, ప్రియుడికి, సాధువుకు, శుచికి చెప్పాలి. శూద్రులు మరియు స్త్రీలలో కూడా పరమేశ్వరునిపై భక్తి ఉంటే వారు కూడా అర్హ శ్రోతలే.

Verse 32

नैतद् विज्ञाय जिज्ञासोर्ज्ञातव्यमवशिष्यते । पीत्वा पीयूषममृतं पातव्यं नावशिष्यते ॥ ३२ ॥

జిజ్ఞాసువు ఈ జ్ఞానాన్ని గ్రహించినప్పుడు అతనికి మరేదీ తెలుసుకోవాల్సినది మిగలదు. అమృతసమానమైన మధుర పీయూషాన్ని తాగినవాడు దాహంతో మిగలడు కదా.

Verse 33

ज्ञाने कर्मणि योगे च वार्तायां दण्डधारणे । यावानर्थो नृणां तात तावांस्तेऽहं चतुर्विध: ॥ ३३ ॥

ఓ తాత, జ్ఞానం, కర్మ, యోగం, జీవనవ్యవహారం, రాజదండధారణ—ఇవన్నీ ద్వారా మనుషులు ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం సాధించాలని కోరుతారు. కానీ నీవు నా భక్తుడవు; అందువల్ల వీటితో సాధ్యమయ్యే ఫలమంతా నన్నందులోనే సులభంగా పొందుతావు.

Verse 34

मर्त्यो यदा त्यक्तसमस्तकर्मा निवेदितात्मा विचिकीर्षितो मे । तदामृतत्त्वं प्रतिपद्यमानो मयात्मभूयाय च कल्पते वै ॥ ३४ ॥

మనిషి సమస్త కర్మఫలాలను త్యజించి తనను పూర్తిగా నాకర్పించి, నా సేవ చేయాలని ఉత్సుకతతో కోరినప్పుడు, అతడు జన్మమరణ బంధనాల నుండి విముక్తి పొంది నా ఐశ్వర్యంలో భాగస్వామి అవుతాడు।

Verse 35

श्रीशुक उवाच स एवमादर्शितयोगमार्ग- स्तदोत्तम:श्लोकवचो निशम्य । बद्धाञ्जलि: प्रीत्युपरुद्धकण्ठो न किञ्चिदूचेऽश्रुपरिप्लुताक्ष: ॥ ३५ ॥

శ్రీశుకదేవుడు చెప్పెను—భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని వాక్యాలను విని, యోగమార్గం అంతటినీ తెలుసుకున్న ఉద్ధవుడు చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు. ప్రేమతో అతని గొంతు ఆగిపోయి, కన్నులు కన్నీళ్లతో నిండగా, ఏమీ పలకలేకపోయాడు।

Verse 36

विष्टभ्य चित्तं प्रणयावघूर्णं धैर्येण राजन् बहु मन्यमान: । कृताञ्जलि: प्राह यदुप्रवीरं शीर्ष्णा स्पृशंस्तच्चरणारविन्दम् ॥ ३६ ॥

ఓ రాజా! ప్రేమతో కలవరపడిన మనసును ధైర్యంతో స్థిరపరచుకొని, యదువంశ మహావీరుడైన శ్రీకృష్ణునికి అత్యంత కృతజ్ఞుడై, ఉద్ధవుడు చేతులు జోడించి తన శిరస్సుతో ప్రభువు పద్మపాదాలను తాకి తరువాత పలికాడు।

Verse 37

श्रीउद्धव उवाच विद्रावितो मोहमहान्धकारो य आश्रितो मे तव सन्निधानात् । विभावसो: किं नु समीपगस्य शीतं तमो भी: प्रभवन्त्यजाद्य ॥ ३७ ॥

శ్రీఉద్ధవుడు పలికెను—హే అజ, ఆద్య ప్రభూ! నన్ను ఆశ్రయించిన మోహమనే మహాంధకారం మీ సన్నిధానంతో తొలగిపోయింది. ప్రకాశవంతమైన సూర్యుని సమీపానికి వచ్చినవాడిపై చలి, చీకటి, భయం ఎలా ప్రభావం చూపగలవు?

Verse 38

प्रत्यर्पितो मे भवतानुकम्पिना भृत्याय विज्ञानमय: प्रदीप: । हित्वा कृतज्ञस्तव पादमूलं कोऽन्यं समीयाच्छरणं त्वदीयम् ॥ ३८ ॥

మీరు కరుణామయుడై, నా స్వల్ప శరణాగతికి ప్రతిఫలంగా, మీ దాసుడైన నాకు దివ్యజ్ఞాన దీపాన్ని ప్రసాదించారు. కాబట్టి కృతజ్ఞుడైన మీ భక్తుడు మీ పద్మపాదాలను విడిచి మరెవరి శరణు కోరగలడు?

Verse 39

वृक्णश्च मे सुद‍ृढ: स्‍नेहपाशो दाशार्हवृष्ण्यन्धकसात्वतेषु । प्रसारित: सृष्टिविवृद्धये त्वया स्वमायया ह्यात्मसुबोधहेतिना ॥ ३९ ॥

దాశార్హ, వృష్ణి, అంధక, సాత్వత వంశాల పట్ల నాపై బలంగా బిగిసిన స్నేహపాశాన్ని నీవు స్వమాయతో సృష్టి విస్తరణార్థం విస్తరించితివి; అది ఇప్పుడు ఆత్మజ్ఞాన శస్త్రంతో తెగిపోయింది।

Verse 40

नमोऽस्तु ते महायोगिन् प्रपन्नमनुशाधि माम् । यथा त्वच्चरणाम्भोजे रति: स्यादनपायिनी ॥ ४० ॥

హే మహాయోగీ! నీకు నమస్కారం. శరణాగతుడనైన నన్ను ఉపదేశించుము; నీ పద్మపాదాలపై నా రతి ఎప్పటికీ చెదరని విధంగా ఉండునట్లు.

Verse 41

श्रीभगवानुवाच गच्छोद्धव मयादिष्टो बदर्याख्यं ममाश्रमम् । तत्र मत्पादतीर्थोदे स्‍नानोपस्पर्शनै: शुचि: ॥ ४१ ॥ ईक्षयालकनन्दाया विधूताशेषकल्मष: । वसानो वल्कलान्यङ्ग वन्यभुक् सुखनि:स्पृह: ॥ ४२ ॥ तितिक्षुर्द्वन्द्वमात्राणां सुशील: संयतेन्द्रिय: । शान्त: समाहितधिया ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ४३ ॥ मत्तोऽनुशिक्षितं यत्ते विविक्तमनुभावयन् । मय्यावेशितवाक्‌चित्तो मद्धर्मनिरतो भव । अतिव्रज्य गतीस्तिस्रो मामेष्यसि तत: परम् ॥ ४४ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ उद्धవా, నా ఆజ్ఞను స్వీకరించి ‘బదరికా’ అనే నా ఆశ్రమానికి వెళ్ళుము. అక్కడ నా పదతీర్థమునుండి ఉద్భవించిన పవిత్ర జలములో స్పర్శతోను స్నానంతోను శుద్ధుడవగుము; అలకనందా నదిని దర్శించుటచేత సమస్త పాపకల్మషములు తొలగిపోవును. చెట్టు తొక్కల వస్త్రములు ధరించి, అరణ్యంలో సహజంగా లభించునదే భుజించుము; సంతుష్టుడై, కోరికలేని వాడై ఉండుము. ద్వంద్వములను సహించు, సుశీలుడై, ఇంద్రియనిగ్రహముతో, శాంతుడై, సమాహితబుద్ధితో జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నుడవగుము. నేను నీకు బోధించిన ఉపదేశసారాన్ని ఏకాంతముగా నిరంతరం భావించు; వాక్చిత్తములను నాలో నిమగ్నం చేసి నా ధర్మములో రతుడవు. అట్లుగా నీవు త్రిగుణగతులను అతిక్రమించి చివరకు నన్నే చేరుదువు।

Verse 42

श्रीभगवानुवाच गच्छोद्धव मयादिष्टो बदर्याख्यं ममाश्रमम् । तत्र मत्पादतीर्थोदे स्‍नानोपस्पर्शनै: शुचि: ॥ ४१ ॥ ईक्षयालकनन्दाया विधूताशेषकल्मष: । वसानो वल्कलान्यङ्ग वन्यभुक् सुखनि:स्पृह: ॥ ४२ ॥ तितिक्षुर्द्वन्द्वमात्राणां सुशील: संयतेन्द्रिय: । शान्त: समाहितधिया ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ४३ ॥ मत्तोऽनुशिक्षितं यत्ते विविक्तमनुभावयन् । मय्यावेशितवाक्‌चित्तो मद्धर्मनिरतो भव । अतिव्रज्य गतीस्तिस्रो मामेष्यसि तत: परम् ॥ ४४ ॥

అలకనందా నదిని దర్శించుటచేత సమస్త కల్మషములు తొలగును; ఓ ప్రియుడా, చెట్టు తొక్కల వస్త్రములు ధరించి, అరణ్యంలో సహజంగా లభించునదే భుజించుము, సుఖములోనూ నిరాసక్తుడై ఉండుము।

Verse 43

श्रीभगवानुवाच गच्छोद्धव मयादिष्टो बदर्याख्यं ममाश्रमम् । तत्र मत्पादतीर्थोदे स्‍नानोपस्पर्शनै: शुचि: ॥ ४१ ॥ ईक्षयालकनन्दाया विधूताशेषकल्मष: । वसानो वल्कलान्यङ्ग वन्यभुक् सुखनि:स्पृह: ॥ ४२ ॥ तितिक्षुर्द्वन्द्वमात्राणां सुशील: संयतेन्द्रिय: । शान्त: समाहितधिया ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ४३ ॥ मत्तोऽनुशिक्षितं यत्ते विविक्तमनुभावयन् । मय्यावेशितवाक्‌चित्तो मद्धर्मनिरतो भव । अतिव्रज्य गतीस्तिस्रो मामेष्यसि तत: परम् ॥ ४४ ॥

ద్వంద్వములను సహించు, సుశీలుడవు, ఇంద్రియనిగ్రహముతో ఉండుము; శాంతుడై సమాహితబుద్ధితో జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నుడవు।

Verse 44

श्रीभगवानुवाच गच्छोद्धव मयादिष्टो बदर्याख्यं ममाश्रमम् । तत्र मत्पादतीर्थोदे स्‍नानोपस्पर्शनै: शुचि: ॥ ४१ ॥ ईक्षयालकनन्दाया विधूताशेषकल्मष: । वसानो वल्कलान्यङ्ग वन्यभुक् सुखनि:स्पृह: ॥ ४२ ॥ तितिक्षुर्द्वन्द्वमात्राणां सुशील: संयतेन्द्रिय: । शान्त: समाहितधिया ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ४३ ॥ मत्तोऽनुशिक्षितं यत्ते विविक्तमनुभावयन् । मय्यावेशितवाक्‌चित्तो मद्धर्मनिरतो भव । अतिव्रज्य गतीस्तिस्रो मामेष्यसि तत: परम् ॥ ४४ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ उद्धవా, నా ఆజ్ఞను స్వీకరించి నా బదరికాశ్రమానికి వెళ్ళు. అక్కడ నా పాదపద్మాల నుండి ఉద్భవించిన తీర్థజలాన్ని స్పర్శించి, అందులో స్నానం చేసి శుద్ధుడవు. అలకనందా నదిని దర్శించుటవలన సమస్త పాపకల్మషాలు తొలగిపోతాయి. వల్కల వస్త్రాలు ధరించి, అడవిలో సహజంగా లభించేదే భుజించు; సంతుష్టుడై, నిస్పృహుడై ఉండు. ద్వంద్వాలను సహించే వాడవై, సుశీలుడై, ఇంద్రియనిగ్రహంతో, శాంతుడై, ఏకాగ్రబుద్ధితో జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నుడవు. నేను నీకు బోధించిన ఉపదేశసారాన్ని ధ్యానించు; వాక్చిత్తాలను నాలో నిలిపి నా ధర్మంలో రతుడవు. అప్పుడు త్రిగుణగతులను దాటి చివరకు నన్నే చేరుదువు.

Verse 45

श्रीशुक उवाच स एवमुक्तो हरिमेधसोद्धव: प्रदक्षिणं तं परिसृत्य पादयो: । शिरो निधायाश्रुकलाभिरार्द्रधी- र्न्यषिञ्चदद्वन्द्वपरोऽप्यपक्रमे ॥ ४५ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఇలా భౌతిక దుఃఖాన్ని నశింపజేసే బుద్ధి గల శ్రీహరి చేత సంబోధింపబడిన उद्धవుడు ప్రభువును ప్రదక్షిణ చేసి, ఆయన పాదాల వద్ద పడి తల ఉంచెను. उद्धవుడు ద్వంద్వాల ప్రభావానికి అతీతుడైనప్పటికీ, విడిపోవు వేళ హృదయం చీలిపోయెను; కన్నీళ్లతో తడిసిన చిత్తంతో ప్రభువు కమలపాదాలను తన కన్నీళ్లతో తడిపెను.

Verse 46

सुदुस्त्यजस्‍नेहवियोगकातरो न शक्नुवंस्तं परिहातुमातुर: । कृच्छ्रं ययौ मूर्धनि भर्तृपादुके बिभ्रन्नमस्कृत्य ययौ पुन: पुन: ॥ ४६ ॥

అత్యంత విడిచిపెట్టలేని ప్రేమతో వియోగభయంతో కలత చెందిన उद्धవుడు ప్రభువును విడిచి వెళ్లలేకపోయెను. చివరకు తీవ్ర వేదనతో అతడు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, తన స్వామి పాదుకలను తలపై ధరించి, దుఃఖంతో బయలుదేరెను.

Verse 47

ततस्तमन्तर्हृदि सन्निवेश्य गतो महाभागवतो विशालाम् । यथोपदिष्टां जगदेकबन्धुना तप: समास्थाय हरेरगाद् गतिम् ॥ ४७ ॥

అనంతరం మహాభాగవతుడైన उद्धవుడు ప్రభువును హృదయంలో లోతుగా నిలిపుకొని బదరికాశ్రమానికి వెళ్లెను. జగత్తుకు ఏకైక బంధువైన శ్రీకృష్ణుడు ఉపదేశించిన విధంగా అక్కడ తపస్సులో స్థితుడై, హరియొక్క పరమగతి—ప్రభువు స్వధామాన్ని—ప్రాప్తి చేసెను.

Verse 48

य एतदानन्दसमुद्रसम्भृतं ज्ञानामृतं भागवताय भाषितम् । कृष्णेन योगेश्वरसेविताङ्‍‍घ्रिणा सच्छ्रद्धयासेव्य जगद् विमुच्यते ॥ ४८ ॥

యోగేశ్వరులు సేవించే కమలపాదాలు గల శ్రీకృష్ణుడు తన భక్తునికి ఆనందసముద్రంతో నిండిన జ్ఞానామృతాన్ని ఉపదేశించాడు. దీనిని ఎవడు సత్యశ్రద్ధతో సేవించునో లేదా శ్రవణం చేయునో, వాడు ఈ జగత్తులోనే విముక్తి పొందును.

Verse 49

भवभयमपहन्तुं ज्ञानविज्ञानसारं निगमकृदुपजह्रे भृङ्गवद् वेदसारम् । अमृतमुदधितश्चापाययद् भृत्यवर्गान् पुरुषमृषभमाद्यं कृष्णसंज्ञं नतोऽस्मि ॥ ४९ ॥

నేను ఆదిపురుషుడు, సమస్తులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన శ్రీకృష్ణునికి నమస్కరిస్తున్నాను. భక్తుల భవభయాన్ని తొలగించుటకు వేదకర్త అయిన ఆయన తేనెటీగవలె వేదసారమైన జ్ఞాన-విజ్ఞాన అమృతాన్ని సంగ్రహించి, ఆనందసముద్రంనుండి ఆ మధురరసాన్ని భక్తులకు పానమిచ్చాడు.