Atharva Veda 9.3.11 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 3, Mantra 11

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

यस्त्वा॑ शाले निमि॒माय॑ संज॒भार॒ वन॒स्पती॑न्। प्र॒जायै॑ चक्रे त्वा शाले परमे॒ष्ठी प्र॒जाप॑तिः

IAST Transliteration

yás tvā́ śāle nimimā́ya saṃjahā́ra vanaspátīn | prajā́yai cakre tvā śāle parameṣṭhī́ prajā́patiḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

He who, O House, measured thee forth and gathered together the forest-lords (the timbers),—Prajāpati, the Highest-Stationed, made thee, O House, for progeny.

Translation

ఓ శాలే (గృహం)! నిన్ను కొలిచి నిర్మించి, వనస్పతుల అధిపతులను (కట్టెలు/దుంగలు) సమకూర్చినవాడు—ఆ పరమేష్ఠి ప్రజాపతి, సంతానం (ప్రజ) కోసం, ఓ శాలే, నిన్ను చేసెను.

Word by Word

• यः: who (he)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शाले: in/at the hall, house
• शाले: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)

• निमिमाय: measured out / built
• निमिमाय: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मितौ) + नि (उपसर्ग) ; परस्मैपदम्

• संजभार: collected / brought together
• संजभार: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे) + सम् (उपसर्ग) ; परस्मैपदम्

• वनस्पतीन्: trees, lords of the forest (timber)
• वनस्पतीन्: Karma
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (प्रातिपदिक)

• प्रजायै: for offspring / progeny
• प्रजायै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चक्रे: made / fashioned
• चक्रे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे) ; आत्मनेपदम्

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शाले: O hall/house
• शाले: (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)

• परमेष्ठी: the Highest One (Paramesthin)
• परमेष्ठी: Kartā
• Type: Noun (epithet)
• Root: परमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)

• प्रजापतिः: Prajāpati, Lord of creatures
• प्रजापतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (house-consecration hymn; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)

Devata: Prajāpati (and the personified Śālā as recipient)

Chandas: Anuṣṭubh (predominant domestic meter; approximate)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta