Atharva Veda 4.18.4 — Kanda 4, Anuvaka 2, Sukta 18, Mantra 4

Sukta 18

Sanskrit (Devanagari)

सह॑स्रधाम॒न् विशि॑खा॒न् विग्री॑वां छायया॒ त्वम्। प्रति॑ स्म च॒क्रुषे॑ कृ॒त्यां प्रि॒यां प्रि॒याव॑ते हर

IAST Transliteration

sahásradhāman víśikhān vígrīvāṃ chāyáyā tvám | práti sma cakrúṣe kṛtyā́ṃ priyā́ṃ priyā́vate hara ||

English Translation (Griffith/Whitney)

O thou of thousand dwelling-places, with thy shadow make it crestless, make it neckless. Thou verily hast turned back the witchcraft—bear thou the dear one to him that holds it dear.

Translation

హే సహస్రధామన్! నీ ఛాయతో దీనిని శిఖలేనిదిగా చేయి, గ్రీవలేనిదిగా చేయి. నీవు నిజంగా కృత్యాను ప్రతిహతం చేసి తిరిగి మళ్లించావు—ప్రియాన్ని ప్రియంగా భావించేవాడి వద్దకు ఆ ప్రియమైనదాన్ని చేర్చు.

Word by Word

• सहस्रधामन्: O thousand-aboded / of a thousand dwellings
• सहस्रधामन्: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-धामन् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• विशिखान्: (those) with loosened/varied tufts; tufted / crest-bearing (acc.)
• विशिखान्: कर्म (यस्य प्रति क्रिया) / विशेष्य-विशेषण (कृत्याम् प्रति)
• Type: Adjective
• Root: वि-शिखा (प्रातिपदिक; ‘विशिख’ = शिखारहित/शिखाविशिष्ट)

• विग्रीवाम्: (the) crooked-/strange-necked (one) (acc. sg. f.)
• विग्रीवाम्: कर्म (कृत्याम् विशेषणम्) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वि-ग्रीवा (प्रातिपदिक; ‘विग्रीव’ = विकृत/विविध-ग्रीव)

• छायया: with (your) shadow
• छायया: करण (instrument) / साधन
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ (agent)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रति: against; toward
• प्रति: कर्म-प्रवचनिय (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• स्म: indeed; just
• स्म: वाक्य-निपात (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (निपात/अव्यय)

• चक्रुषे: you have made / you have done
• चक्रुषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति) — परस्मैपद/आत्मनेपद-रूप ‘चक्रुषे’ (परिपूर्ण/परफेक्ट)

• कृत्याम्: the witchcraft; the harmful spell
• कृत्याम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: कृत्या (प्रातिपदिक; ‘कृत’ + यत्; जादू/अभिचार-कर्म)

• प्रियाम्: dear; pleasing
• प्रियाम्: विशेषण (कृत्याम्) / कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)

• प्रियावते: for the dear one; to one who has what is dear
• प्रियावते: सम्प्रदान (for/to one who is dear) / लाभार्थ
• Type: Adjective
• Root: प्रियावत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय ‘possessing’)

• हर: carry off; remove
• हर: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √हृ (हरति)

Attribution

Rishi: Atharvanic transmission (anukramaṇī-dependent).

Devata: Apāmārga/counter-charm power; kṛtyā as adversary-object.

Chandas: Anuṣṭubh-like.

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: shanta