
Mantra-paribhāṣā (Technical Definitions and Operational Rules of Mantras)
అగ్ని మంత్రశాస్త్రాన్ని ద్విఫలదాయకమని—భుక్తి, ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించేదిగా—నిర్వచించి, ముందుగా నిర్మాణవర్గీకరణను చెబుతాడు: బీజమంత్రాలు, దీర్ఘ మాలామంత్రాలు, అలాగే అక్షరసంఖ్య ఆధారంగా సిద్ధి సాధ్యమయ్యే పరిమితి। తరువాత వ్యాకరణ లింగభేదం, శక్తిభేదం (ఆగ్నేయ/తీవ్ర, సౌమ్య/శాంత) ప్రకారం మంత్రాలను విభజించి, ‘నమః’, ‘ఫట్’ వంటి అంత్యప్రయోగాలు శాంతికర్మలలో గాని ఉచ్చాటన/బంధనాది (నియమ-నిషేధాలతో) క్రియలలో గాని మంత్రబలాన్ని ఎలా మార్చుతాయో వివరిస్తాడు। ఆపై సాధనాప్రయోగంలో జాగ్రతావస్థ, శుభధ్వని ఆరంభం, లిపి-వ్యవస్థ, నక్షత్రక్రమ సంబంధ శకునాలు/అమరికలు చెప్పబడతాయి। జపం, పూజ, హోమం, అభిషేకం మరియు సమ్యక్ దీక్షా-గురు పరంపర ద్వారా, గురు-శిష్యుల నైతిక అర్హతతో మంత్రసిద్ధి కలుగుతుందని బోధిస్తాడు। చివరగా జపసంఖ్య నిష్పత్తులు, హోమ భాగాలు, పఠన విధానాలు (ఉచ్చం నుండి మానసం వరకు), దిక్కు-స్థల ఎంపిక, తిథి/వారం దేవతలు, అలాగే లిపి-న్యాసం, అంగ-న్యాసం, మాతృకా-న్యాసం వివరించి, వాగీశీ/లిపిదేవినే సమస్త మంత్రాలకు సిద్ధిదాయక శక్తిగా ప్రతిపాదిస్తాడు।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे शान्त्यायुर्वेदो नामैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ द्विनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्रपरिभाषा अग्निर् उवाच मन्त्रविद्याहरिं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु विंशत्यर्णाधिका मन्त्रा मालामन्त्राः स्मृता द्विज
ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణములో ‘శాంత్యాయుర్వేద’ నామ 291వ అధ్యాయం ముగిసెను. ఇక 292వ అధ్యాయం ‘మంత్రపరిభాష’ ప్రారంభము. అగ్ని పలికెను—మంత్రవిద్య యొక్క ‘హరి’ తత్త్వమును చెప్పుదును; వినుము, అది భోగముక్తులను ప్రసాదించును. ఓ ద్విజా, ఇరవై అక్షరములకన్నా అధికమగు మంత్రాలు ‘మాలామంత్రాలు’ అని స్మరింపబడును.
Verse 2
दशाक्षराधिका मन्त्रास्तदर्वाग्वीजसंज्ञिताः वर्धक्ये सिद्धिदा ह्य् एते मालामन्त्रास्तु यौवेन
పది అక్షరములకన్నా అధికమగు మంత్రాలు ‘మాలామంత్రాలు’ అని కీర్తింపబడును; అంతకన్నా తక్కువవి ‘బీజ’మంత్రాలు అని పిలువబడును. ఇవి వృద్ధాప్యంలో సిద్ధిని ప్రసాదించును; మాలామంత్రాలు యౌవనంలో ఫలప్రదమగును.
Verse 3
पञ्चाक्षराधिका मन्त्राः सिद्धिदाः सर्वदापरे स्त्रीपुंनपुंसकत्वेन त्रिधाः स्युर्मन्त्रजातयः
ఐదు అక్షరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అక్షరాలున్న మంత్రాలు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధిని ప్రసాదించేవిగా చెప్పబడతాయి. అలాగే వ్యాకరణ లింగభేదం ప్రకారం మంత్రజాతులు మూడు—స్త్రీలింగ, పుంలింగ, నపుంసకలింగ।
Verse 4
स्त्रीमन्त्रा वह्निजायन्ता नमोन्ताश् च नपुंसकाः शेषाः पुमांसस्ते शस्ता वक्ष्योच्चाटविषेषु च
స్త్రీలింగ మంత్రాలు, అగ్ని-బీజం/అగ్ని-నామంతో ప్రారంభమయ్యే మంత్రాలు, అలాగే ‘నమః’తో ముగిసే మంత్రాలు—ఇవి నపుంసకంగా భావించబడతాయి. మిగిలినవి పుంలింగం. ఇది శాస్త్రసమ్మతం; ఉచ్చాటన కర్మల్లో వీటి ప్రత్యేక వినియోగాన్ని నేను వివరిస్తాను.
Verse 5
क्षुद्रक्रियामयध्वंसे स्त्रियो ऽन्यत्र नपुंसकाः मन्त्रावाग्नेयसौम्याख्यौ ताराद्यन्तार्द्वयोर्जपेत्
క్షుద్ర క్రియల వల్ల కలిగిన అపశకునాల నాశనార్థం స్త్రీలు—ఇతర సందర్భాల్లో నపుంసకంగా భావించినా—తారామంత్రంలోని ఆది, అంత్య అక్షరాల మధ్య ‘ఆగ్నేయ’ మరియు ‘సౌమ్య’ అనే రెండు మంత్రాలను ఉంచి జపించాలి.
Verse 6
तारान्त्याग्निवियत्प्रायो मन्त्र आग्नेय इष्यते शिष्टः सौम्यः प्रशस्तौ तौ कर्मणोः क्रूरसौम्ययोः
‘తారా’, ‘అంత్య’, ‘అగ్ని’, ‘వియత్’ (సంబంధిత ధ్వనులు/అక్షరాలు) అధికంగా ఉన్న మంత్రం ‘ఆగ్నేయ’గా భావించబడుతుంది. మిగిలినవి ‘సౌమ్య’ మంత్రాలు. ఈ రెండూ వరుసగా క్రూరకర్మలకు, సౌమ్యకర్మలకు శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించబడతాయి.
Verse 7
बन्धोच्चाटवशेषु चेति ज स्त्रियो नात्रेति ख आग्नेयमन्त्रः सौम्यः स्यात्प्रायशो ऽन्ते नमो ऽन्वितः सौम्यमन्त्रस् तथाग्नेयः फट्कारेणान्ततो युतः
బంధన, ఉచ్చాటన విషయాల్లో వరుసగా ‘జ’ మరియు ‘ఖ’ అనే అక్షర-సంకేతాలు బోధించబడ్డాయి; అలాగే ‘ఇక్కడ స్త్రీలు (అధికారిణులు) కాదు’ అని చెప్పబడింది. సాధారణంగా ఆగ్నేయ మంత్రం చివర ‘నమః’ కలిస్తే అది సౌమ్యమవుతుంది; అలాగే సౌమ్య మంత్రం చివర ‘ఫట్’ కలిస్తే అది ఆగ్నేయమవుతుంది.
Verse 8
सुप्तः प्रबुद्धमात्रो वा मन्त्रः सिद्धिं न यच्छति श्वापकालो महावाहो जागरो दक्षिणावहः
నిద్రలో గానీ, అర్ధజాగృతిలో గానీ ఉన్నప్పుడు మంత్రం సిద్ధిని ఇవ్వదు. ఓ మహాబాహో, ‘శ్వాప-కాలం’ నిద్రకు యోగ్యం; జాగరణం దక్షిణావహ (దక్షిణగతి)తో సంబంధించింది.
Verse 9
आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्यैतद्विपर्ययात् प्रबोधकालं जानीयादुभयोरुभयोरहः
ఆగ్నేయ మను-మంత్రం మరియు సౌమ్య మంత్రం విషయంలో ఈ నియమానికి విపర్యయం (తలక్రిందుల ప్రయోగం) చేసి ప్రబోధ-కాలాన్ని తెలుసుకోవాలి; రెండింటికీ తగిన దినాన్ని నిర్ణయించాలి.
Verse 10
दुष्टर्क्षराशिविद्वेषिवर्णादीन् वर्जयेन्मनून् राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्यारिः स्वरः कुरून्
రాజ్యలాభం కోసం అశుభ నక్షత్ర/రాశితో ప్రారంభమయ్యే, అలాగే శత్రుత్వ వర్ణాదులతో మొదలయ్యే మను-సూత్రాలను వర్జించాలి. ఆరంభం నుంచే ఉచ్చారణ-స్వరాన్ని ‘అరి’ (శత్రునిగ్రహక) స్వభావంగా ధ్వనించేలా చేయాలి.
Verse 11
गोपालककुटीं प्रायात् पूर्णामित्युदिता लिपिः नक्षेत्रेक्षक्रमाद्योज्या स्वरान्त्यौ रेवतीयुजौ
‘గోపాలక-కుటీ’కి వెళ్లాలి; ఈ లిపి ‘పూర్ణా’ అని ప్రకటించబడింది. నక్షత్రాల క్రమానుసారం దీనిని అమర్చాలి. మొదటి మరియు చివరి స్వరాలను రేవతితో యుక్తం చేయాలి.
Verse 12
वेला गुरुः स्वराः शोणः कर्मणैवेतिभेदिताः लिप्यर्णा वशिषु ज्ञेया षष्ठेशादींश् च योजयेत्
వేళ (కాలమానం) ‘గురు’; స్వరాలు ‘శోణ’ (ఎరుపు) మరియు కర్మ ప్రకారం భేదింపబడతాయి. లిపిలోని అక్షరాలను ‘వశి’ (శిష్ ధ్వని వర్ణాలు)లో గ్రహించాలి; అలాగే షష్ఠేశాది నియమాలను కూడా యోజించాలి.
Verse 13
लिपौ चतुष्पथस्थायामाख्यवर्णपदान्तराः सिद्धाः साध्या द्वितीयस्थाः सुसिद्धा वैरिणः परे
చతుష్పథంలో లభించిన లిఖితాన్ని ఆధారంగా శకునం చదువునప్పుడు అక్షరాలు, పదాల మధ్య ఖాళీలు ఇలా భావించాలి—మొదటి స్థానంలో ఉన్నవి ‘సిద్ధ’ (సఫలము); రెండవ స్థానంలో ఉన్నవి ‘సాధ్య’ (సాధించవలసినవి); ‘సుసిద్ధ’ కూడా రెండవ స్థానానికే; తదుపరి స్థానాల్లో ‘వైరులు’ (ప్రతిపక్షులు) సూచింపబడతారు।
Verse 14
सिद्धादीन् कल्पयेदेवं सिद्धात्यन्तगुणैर् अपि सिद्धे सिद्धो जपात् साध्यो जपपूजाहुतादिना
ఇలా సిద్ధాది (వర్గాలను) విధిపూర్వకంగా కల్పించి ప్రయోగించాలి; మంత్రసిద్ధి వల్ల కలిగే అత్యుత్తమ గుణాల ద్వారానూ. మంత్రం సిద్ధమైతే సాధకుడు సిద్ధుడవుతాడు; ఆ సిద్ధి జపం, పూజ, హోమం మొదలైన ఆచారాల ద్వారా సాధ్యమవుతుంది।
Verse 15
सुसिद्धो ध्यानमात्रेण साधकं नाशयेदरिः दुष्टार्णप्रचुरो यः स्यान्मन्त्रः सर्वविनिन्दितः
మంత్రం అత్యంత సుసిద్ధమైనా, శత్రువు కేవలం ధ్యానమాత్రంతోనే సాధకుణ్ని నాశనం చేయగలడు. అలాగే దుష్ట/అశుభ అక్షరాలు అధికంగా ఉన్న మంత్రం సర్వత్రా నిందితమని చెప్పబడింది।
Verse 16
प्रविश्य विधिवद्दीक्षामभिषेकावसानिकाम् श्रुत्वा तन्त्रं गुरोर् लब्धं साधयेदीप्सितं मनुम्
విధిపూర్వకంగా దీక్షలో ప్రవేశించి—అభిషేకంతో ముగిసే విధంగా—గురువునుంచి లభించిన తంత్రాన్ని శ్రవణం చేసి, అనంతరం కోరుకున్న మంత్రం (మను)ను సాధించి సిద్ధి పొందాలి।
Verse 17
धीरो दक्षः शुचिर्भक्तो जपध्यानादितत्परः सिद्धद्यन्तदलैर् अपीति ज जपपूर्णाहुतादिनेति ख सिद्धस्तपस्वी कुशलस्तन्त्रज्ञः सत्यभाषणः
అతడు ధైర్యవంతుడు, దక్షుడు, శుచియైన భక్తుడు—జపం, ధ్యానం మొదలైన వాటిలో నిమగ్నుడు. అతడు సిద్ధుడు: తపస్వి, నిపుణుడు, తంత్రజ్ఞుడు, సత్యవాక్కు పలికేవాడు।
Verse 18
निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते शान्तो दान्तः पटुश्चीर्णब्रह्मचर्यो हविष्यभुक्
నిగ్రహం (శిక్ష) మరియు అనుగ్రహం (కృప) రెండింటికీ సమర్థుడైనవాడే ‘గురు’ అని చెప్పబడతాడు—శాంతుడు, దమనం కలవాడు, నిపుణుడు, బ్రహ్మచర్యం ఆచరించినవాడు, హవిష్ (యజ్ఞాహారం) భుజించేవాడు।
Verse 19
कुर्वन्नाचार्यशुश्रूषां सिद्धोत्साही स शिष्यकः स तूपदेश्यः पुत्रश् च विनयी वसुदस् तथा
ఆచార్యుని శుశ్రూష (సేవ) చేస్తూ, సిద్ధి సాధనలో ఉత్సాహంతో స్థిరంగా ఉండేవాడే నిజమైన శిష్యుడు. అటువంటి వాడు ఉపదేశానికి అర్హుడు; అలాగే వినయశీలుడై వసుదుడు (ధన/సహాయం అందించేవాడు) అయిన కుమారుడూ బోధనకు అర్హుడు।
Verse 20
मन्त्रन्दद्यात् सुसिद्धौ तु सहस्रं देशिकं जपेत् यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं छलेनाथ बलेन वा
మంత్రం సుసిద్ధి పొందిన తరువాతనే దానిని ప్రసాదించాలి; శిష్యుడు దేశికుడు (గురు) అధీనంలో దానిని వెయ్యిసార్లు జపించాలి. కానీ యాదృచ్ఛికంగా—మోసం చేసి లేదా బలవంతంగా—విన్న మంత్రం విధివిధానంగా పొందినదిగా పరిగణించబడదు।
Verse 21
पत्रे स्थितञ्च गाथाञ्च जनयेद्यद्यनर्थकम् मन्त्रं यः साधयेदेकं जपहोमार्चनादिभिः
అర్థంలేని గాథలు/పద్యాలను పత్రంపై రాసి లేదా సృష్టించి వ్యాప్తి చేస్తే అది వ్యర్థం; కానీ జపం, హోమం, అర్చన మొదలైన సాధనలతో ఒక్క మంత్రాన్నైనా సిద్ధి చేసేవాడు నిజంగా లక్ష్యాన్ని సాధిస్తాడు।
Verse 22
क्रियाभिर्भूरिभिस्तस्य सिध्यन्ते स्वल्पसाधनात् सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य नासाध्यमिह किञ्चन
సమ్యక్గా సిద్ధమైన ఒక్క మంత్రం ఉన్నవాడికి స్వల్ప సాధనతోనే అనేక క్రియలు సిద్ధిస్తాయి; అటువంటి సమ్యక్-సిద్ధ మంత్రానికి ఈ లోకంలో అసాధ్యం ఏదీ లేదు।
Verse 23
बहुमन्त्रवतः पुंसः का कथा शिव एव सः दशलक्षजपादेक वर्णो मन्त्रः प्रसिध्यति
అనేక మంత్రాలు కలిగిన పురుషుని గురించి మరేమి చెప్పాలి? అతడు నిజంగా శివస్వరూపుడే. దశలక్ష జపంతో ఏకాక్షర మంత్రం కూడా స్థిరసిద్ధి, ప్రసిద్ధి పొందుతుంది.
Verse 24
वर्णवृद्ध्या जपह्रासस्तेनान्येषां समूहयेत् वीजाद्द्वित्रिगुणान्मन्त्रान्मालामन्त्रे जपक्रिया
మంత్రంలో అక్షరాలు పెరిగితే జపసంఖ్యను తగ్గించాలి; అదే నియమంతో ఇతర అనుబంధ మంత్రాల సంఖ్యలను కూడా అనుపాతంగా సర్దుబాటు చేయాలి. మాలా-మంత్రంలో జపక్రియ బీజజపానికి రెండు లేదా మూడు రెట్లు చేయవలెను.
Verse 25
सङ्ख्यानुक्तौ शतं साष्टं सहस्रं वा जपादिषु जपाद्दशांशं सर्वत्र साभिशेकं हुतं विदुः
సంఖ్య నిర్దేశించబడినప్పుడు జపాది కర్మల్లో 108 లేదా 1000 సార్లు చేయాలి. అన్ని సందర్భాల్లో హోమం జపానికి దశాంశమని, అది అభిషేకంతో కూడి చేయవలెనని చెప్పబడింది.
Verse 26
द्रव्यानुक्तौ घृतं होमे जपो ऽशक्तस्य सर्वतः मूलमन्त्राद्दशांशः स्यादङ्गादीनां जपादिकम्
ద్రవ్యము నిర్దేశించనప్పుడు హోమంలో నెయ్యి ఉపయోగించాలి. సంపూర్ణ కర్మ చేయలేని వానికి అన్ని విధాలా జపమే శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది. మూలమంత్ర జపానికి దశాంశంగా అంగమంత్రాల జపాది చేయాలి.
Verse 27
जपात्सशक्तिमन्त्रस्य कामदा मन्त्रदेवताः साधकस्य भवेत् तृप्ता ध्यानहोमार्चनादिना
శక్తియుతమైన మంత్ర జపంతో సాధకుని కోరికలను ప్రసాదించే మంత్రదేవతలు తృప్తి చెందుతారు; ధ్యానం, హోమం, అర్చన మొదలైన ఉపాయాలతో వారు సంతుష్టులవుతారు.
Verse 28
उच्चैर्जपाद्विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः जिह्वाजपे शतगुणः सहस्रो मानसः स्मृतः
ఉచ్చస్వర జపంతో పోలిస్తే ఉపాంశు (మెల్లగా) జపం దశగుణ పుణ్యదాయకం; జిహ్వాజపం శతగుణం, మానసజపం సహస్రగుణమని స్మృతిలో చెప్పబడింది।
Verse 29
प्राङ्मुखो ऽवाङ्मुखो वापि मन्त्रकर्म समारभेत् प्रणवाद्याः सर्वमन्त्रा वाग्यतो विहिताशनः
తూర్పు ముఖంగా గానీ, లేదా ఉత్తర ముఖంగా గానీ మంత్రకర్మను ప్రారంభించాలి. అన్ని మంత్రాలకు ఆదిగా ప్రణవం ‘ఓం’ ఉండాలి; సాధకుడు వాక్సంయమంతో విధివిధాన ఆహార నియమాన్ని పాటించాలి।
Verse 30
आसीनस्तु जपेन्मन्त्रान्देवताचार्यतुल्यदृक् कुटीविविक्ता देशाः स्युर्देवालयनदीह्रदाः
ఆసనంపై కూర్చుని మంత్రాలను జపించాలి; దేవతను మరియు ఆచార్యుని సమాన భక్తి-దృష్టితో భావించాలి. జపానికి అనుకూల స్థలాలు: ఏకాంత కుటీరం, దేవాలయాలు, నదీ తీరాలు, హ్రదాలు మొదలైనవి।
Verse 31
सिद्धौ यवागूपूपैर् वा पयो भक्ष्यं हविष्यकम् मन्त्रस्य देवता तावत् तिथिवारेषु वै जपेत्
మంత్రసిద్ధి కోసం హవిష్యంగా యవాగూ (బియ్యపు గంజి) మరియు పూపాలు, లేదా భక్ష్య-హవిష్యంగా పాలను సమర్పించాలి. ఆ మంత్రానికి అధిష్ఠాతృ దేవతకు విధించిన ప్రకారం తిథి, వారాలలో జపించాలి।
Verse 32
कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योर्ग्रहणादौ च साधकः दस्रो यमो ऽनलो धाता शशी रुद्रो गुरुर्दितिः
కృష్ణపక్ష అష్టమి, చతుర్దశి రోజుల్లో, అలాగే గ్రహణారంభంలో సాధకయోగం సూచించబడింది; దాని నామాలు—దస్ర, యమ, అనల, ధాతా, శశీ, రుద్ర, గురు, దితి।
Verse 33
सर्पाः पितरो ऽथ भगो ऽर्यमा शोतेतरद्युतिः त्वष्टा मरुत इन्द्राग्नी मित्रेन्द्रौ निरृतिर्जलम्
నాగులు, పితృదేవతలు; తదుపరి భగుడు, అర్యమ; శోతే మరియు తరద్యుతి; త్వష్టా; మరుతులు; ఇంద్రుడు–అగ్ని; మిత్రుడు–ఇంద్రుడు; నిరృతి; జలము—ఇవి దేవతలు।
Verse 34
विश्वेदेवा हृषीकेशो वायवः सलिलाधिपः अजैकपादहिर्व्रध्नः पूषाश्विन्यादिदेवताः
విశ్వేదేవులు, హృషీకేశుడు, వాయుదేవతలు, జలాధిపతి; అజైకపాదుడు, అహిర్బుధ్న్యుడు, పూషన్, అశ్వినీదేవులు—ఇవి మరియు ఇతర ఆదిదేవతలు ఆహ్వానార్హులు।
Verse 35
अग्निदस्रावुमा निघ्नो नागश् चन्द्रो दिवाकरः मातृदुर्गा दिशामीशः कृष्णो वैवस्वतः शिवः
అగ్ని, నాసత్యులు (అశ్వినులు), వాయువు, విఘ్ననాశకుడు, నాగుడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, మాతృదుర్గ, దిక్పాలాధిపతి, కృష్ణుడు, వైవస్వతుడు (యముడు), శివుడు।
Verse 36
पञ्चदश्याः शशाङ्कस्तु पितरस्तिथिदेवताः हरो दुर्गा गुरुर्विष्णुर्ब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः
పంచదశీ తిథికి అధిష్ఠాతృదేవత శశాంకుడు (చంద్రుడు); తిథుల దేవతలు పితృదేవతలు. ఈ పద్ధతిలో హరుడు (శివుడు), దుర్గ, గురు (బృహస్పతి), విష్ణు, బ్రహ్మ, లక్ష్మి, ధనేశ్వరుడు (కుబేరుడు) కూడా పేర్కొనబడతారు।
Verse 37
एते सुर्यादिवारेशा लिपिन्यासो ऽथ कथ्यते केशान्तेषु च वृत्तेषु चक्षुषोः श्रवणद्वये
ఇవి ఆదివారం మొదలైన దినాల అధిష్ఠాతృలుగా చెప్పబడినవారు. ఇప్పుడు లిపి-న్యాసం వివరించబడుతుంది—కేశాంతాలలో, వృత్త (కపోల/కర్ణప్రాంత) ప్రాంతాలలో, రెండు కళ్లపై మరియు రెండు చెవులపై అక్షరన్యాసం చేయాలి।
Verse 38
नासागण्डौष्ठदन्तानां द्वे द्वे मूर्धस्ययोः क्रमात् वर्णान् पञ्चसुवर्गानां बाहुचरणसन्धिषु
ఐదు వ్యంజనవర్గాల ధ్వనులు క్రమంగా ముక్కు, చెంపలు, పెదవులు, దంతాల వద్ద రెండు రెండు చొప్పున ఉచ్చరించవలెను; అలాగే మిగిలిన స్థానాలలో తాలువు మరియు కంఠములోను; ఇంకా భుజాలు, కాళ్ల సంధుల వద్ద వాటి ఉచ్చారణ సూచన చెప్పబడింది।
Verse 39
पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ हृदये च क्रमान्न्यसेत् तरेति ख पञ्चस्वरवर्गाणामिति ख यादींश् च हृदये न्यस्येदेषां स्युः सप्तधातवः
రెండు ప్రక్కలపై, వెనుక భాగంలో, నాభిలో, హృదయంలో క్రమంగా (నిర్దిష్ట అక్షరాలను) న్యసించాలి. ఐదు స్వర-సమూహాలు మరియు ‘య’ మొదలైన వర్ణాలను హృదయంలో స్థాపించాలి; వీటినుండే ఏడు ధాతువులు ఉద్భవిస్తాయి।
Verse 40
त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि धातवः वसाः पयो वासको लिख्यन्ते चैव लिपीश्वराः
చర్మం, రక్తం, మాంసం, స్నాయువు/కండరతంతువులు, మేదస్సు, మజ్జ, శుక్రం—ఇవే ధాతువులు. అలాగే వసా, పయః (పాలు) మరియు వాసకమును కూడా లిఖిస్తారు/నమోదు చేస్తారు—అని లిపీశ్వరులు చెబుతారు।
Verse 41
श्रीकण्ठो ऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः अग्नीशो भावभूतिश् च तिथीशः स्थानुको हरः
ఆయనే శ్రీకంఠుడు; ఆయనే అనంతుడు మరియు సూక్ష్ముడు. ఆయనే త్రిమూర్తి, అమరేశ్వరుడు. ఆయనే అగ్నీశుడు, భావుడు, భూతి; ఆయనే తిథీశుడు, స్థానువు, హరుడు.
Verse 42
दण्डीशो भौतिकः सद्योजातश्चानुग्रहेश्वरः अक्रूरश् च महासेनः शरण्या देवता अमूः
స్మరించవలసిన దేవతలు ఇవే—దండీశుడు, భౌతికుడు, సద్యోజాతుడు, అనుగ్రహేశ్వరుడు, అక్రూరుడు మరియు మహాసేనుడు; వీరు శరణ్యులు, అనుగ్రహదాతలు.
Verse 43
ततः क्रोधीशत्तण्डौ च पञ्चान्तकशिवोत्तमौ तथैव रुद्रकूर्मौ च त्रिनेत्रौ चतुराननः
తదనంతరం క్రోధీశ మరియు తండూ, పంచాంతక మరియు శివోత్తమ; అలాగే రుద్ర మరియు కూర్మ; ఇంకా త్రినేత్రుడు మరియు చతురాననుడు—ఇవన్నీ ఆహ్వానింపబడతాయి.
Verse 44
अजेशः शर्मसोनेशौ तथा लाङ्गलिदारुकौ अर्धनारीश्वरश्चोमा कान्तश्चाषाढिदण्डिनौ
అజేశ, శర్మసోనేశ; అలాగే లాంగలిన్ మరియు దారుక; అర్ధనారీశ్వర; ఉమా; కాంత; ఇంకా ఆషాఢి మరియు దండిన్—ఇవి శివుని నామాలు.
Verse 45
अत्रिर्मोनश् च मेषश् च लोहितश् च शिखी तथा छगलण्डद्विरण्डौ द्वौ समहाकालवालिनौ
అత్రి, మోన, మేష, లోహిత, శిఖీ; అలాగే ఇద్దరు—ఛగలండ మరియు ద్విరండ—మహాకాల మరియు వాలిన్తో కలిసి—ఇవి ఇక్కడ పేర్కొన్న నామాలు.
Verse 46
भुजङ्गश् च पिनाकी च खड्गीशश् च वकः पुनः श्वेतो भृगुर्लगुडीशाक्षश् च सम्बर्तकः स्मृतः
ఆయన భుజంగ, పినాకీ, ఖడ్గీశ అని పిలువబడతాడు; మరల వక; అలాగే శ్వేత, భృగు, లగుడీశాక్ష; మరియు సంబర్తక అని కూడా స్మరించబడతాడు.
Verse 47
रुद्रात्मशक्तान् लिख्यादीन् नमोन्तान् विन्यसेत् क्रमात् अङ्गानि विन्यसेत्सर्वे मन्त्राः साङ्गास्तु सिद्धिदाः
రుద్రాత్మక శక్తులను—లిఖ్యా మొదలుకొని ‘నమో’తో ముగియునట్లు—క్రమంగా న్యాసం చేయాలి. తరువాత అవి అంగాలపై విన్యసించాలి. అన్ని మంత్రాలు సాంగముగా (అంగమంత్రాలతో) ఉన్నప్పుడు సిద్ధిని ప్రసాదిస్తాయి.
Verse 48
हृल्लेखाव्योमसपूर्वाण्येतान्यङ्गानि विन्यसेत् हृदादीन्यङ्गमन्त्रान्तैर् यो जपेद्धृदये नमः
హృత్, లేఖా, వ్యోమ మొదలైన మంత్రాలతో ప్రారంభించి హృదయాది అంగాలలో న్యాసం చేయాలి. హృదయాది అంగమంత్రాలను అంగసూత్రంతో ముగిస్తూ జపించేవాడు హృదయంలో ‘నమః’ అని కూడా ఉచ్చరించాలి.
Verse 49
स्वाहा शिरस्यथ वषट्शिखायां कवचे च् हूं वौषत् नेत्रे ऽस्त्राय फटस्यात् पञ्चाङ्गं नेत्रवर्जितम्
‘స్వాహా’ను శిరస్సుపై, ‘వషట్’ను శిఖపై, ‘హూం’ను కవచంలో, ‘వౌషట్’ను నేత్రాలపై, ‘ఫట్’ను అస్త్ర-మంత్రానికి న్యసించాలి. ఈ విధంగా నేత్రాలను మినహాయించి పంచాంగ సమూహం స్థాపితమవుతుంది.
Verse 50
निरङ्गस्यात्मना चाङ्गं न्यस्येमान्नियुतं जपेत् क्रमाभ्यां देवीं वागीशीं यथोक्तांस्तु तिलान् हुनेत्
నిరంగ స్వరూపమైన ఆత్మను ఆధారంగా చేసుకొని అంగన్యాసం చేసి ఈ మంత్రాన్ని ఒక నియుతం (పది వేల సార్లు) జపించాలి. అనంతరం చెప్పిన రెండు క్రమాలలో దేవి వాగీశీని ఆరాధించి, యథోక్తంగా నువ్వులను అగ్నిలో హోమం చేయాలి.
Verse 51
लिपिदेवी साक्षसूत्रकुम्भपुस्तकपद्मधृक् कवित्वादि प्रयच्छेत कर्मादौ सिद्धये न्यसेत् निष्कविर्निर्मलः सर्वे मन्त्राःसिध्यन्ति मातृभिः
లిపి-దేవి జపమాల, యజ్ఞోపవీతం, కుంభం, పుస్తకం, పద్మం ధరించి కవిత్వాది అనుగ్రహిస్తుంది. ఏ కార్యసిద్ధికైనా ఆరంభంలో మాత్రికా-న్యాసం చేయాలి. కవి కానివాడుకూడా నిర్మలుడవుతాడు; మాత్రికామాతృకల వల్ల అన్ని మంత్రాలు సిద్ధిస్తాయి.
Operational mantra-taxonomy and procedure: syllable-based categories (bīja/mālā), gendered mantra classes, Agneya–Saumya functional polarity (including how “namaḥ/phaṭ” changes force), and quantified sādhanā rules (japa counts, homa as one-tenth, aṅga-mantras as one-tenth of the root).
It disciplines sacred speech through ethics (guru–śiṣya standards), purity, correct timing, and inward refinement (mental japa ranked highest), presenting mantra-siddhi as a dhārmic technology that stabilizes life (bhukti) while training attention and devotion toward liberation (mukti).