Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तत्रापश्यद्बृहत्पद्मं सरोमध्यगतं सितम् । तत्र चांगुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम्

Transliteration

tatrāpaśyadbṛhatpadmaṃ saromadhyagataṃ sitam | tatra cāṃguṣṭhamātraṃ tu sthitaṃ puruṣasattamam

Translation

அங்கே அவன் ஏரியின் நடுவில் நின்ற பெரிய வெண்தாமரையை கண்டான்; அதன்மேல் பெருவிரல் அளவுருவில் புருஷோத்தமன் வீற்றிருந்தான்।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बृहत्पद्मम्: a great lotus
• बृहत्पद्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहत्पद्म (प्रातिपदिक: बृहत् + पद्म)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; दर्शनस्य कर्म

• सरः: of the lake
• सरः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6), एकवचन; ‘of the lake’ (in compound relation)

• मध्यगतम्: situated in the middle
• मध्यगतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्यगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; मध्य + गत (√गम् + क्त))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; पद्मम् इति विशेषणम्

• सितम्: white
• सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; पद्मम् इति विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अङ्गुष्ठमात्रम्: thumb-sized
• अङ्गुष्ठमात्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्गुष्ठमात्र (प्रातिपदिक: अङ्गुष्ठ + मात्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति (2/1), एकवचन; पुरुषसत्तमम् इति विशेषणम् (measure)

• तु: but/indeed
• तु: —
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle)

• स्थितम्: standing/placed
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति (2/1), एकवचन; पुरुषसत्तमम् इति विशेषणम्

• पुरुषसत्तमम्: the best of persons
• पुरुषसत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुषसत्तम (प्रातिपदिक: पुरुष + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; अपश्यत् इति क्रियायाः कर्म (understood)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (lake/kuṇḍa within Prabhāsa)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: A questioning sage/king (frame-listener; exact name not in given verses)

Visual Art Cues

Scene: A tranquil lake at Prabhāsa; in its center a vast white lotus. Upon the lotus stands a thumb-sized Puruṣottama, radiant yet delicate, the whole scene suffused with moonlike whiteness and sacred stillness.

Characters & Entities

• Nanda (king)
• padma (lotus)
• puruṣa-sattama (Supreme Person)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme may appear in subtle, unexpected forms; true reverence recognizes divinity beyond outward size or spectacle.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The divine lake setting continues—Mānasasaras—now marked by a miraculous lotus-darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse describes a vision (darśana) that sets up the moral test.