Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो विचरंस्तत्र संस्थितः । गतवान्मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम्

Transliteration

sa kadācinnṛpaśreṣṭho vicaraṃstatra saṃsthitaḥ | gatavānmānasaṃ divyaṃ saro devagaṇānvitam

Translation

ஒரு சமயம் அந்த அரசர்களில் சிறந்தவன் சுற்றித் திரிந்து அங்கே தங்கி, தேவர்களின் கூட்டத்துடன் விளங்கும் தெய்வீகமான மானஸ சரோவரத்தை அடைந்தான்.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; कर्ता

• कदाचित्: once/sometime
• कदाचित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• नृपश्रेष्ठः: the best of kings
• नृपश्रेष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपश्रेष्ठ (प्रातिपदिक: नृप + श्रेष्ठ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; कर्तृ-सम्बोधनार्थक-विशेष्य (appositional to सः)

• विचरन्: wandering
• विचरन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विचरन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √चर् (धातु) + शतृ, उपसर्ग वि-)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; वर्तमानकाले कृदन्त, सः इति विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संस्थितः: standing/remaining
• संस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था (धातु) + क्त, उपसर्ग सम्-)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; भूतकृदन्त, सः इति विशेषणम्

• गतवान्: went
• गतवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गतवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्तवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; क्तवत्-प्रयोगः (perfect-like), कर्तरि; finite sense ‘went’

• मानसम्: Mānasa (name)/of Mānasa
• मानसम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; सरः इति विशेषणम्

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; सरः इति विशेषणम्

• सरः: lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; गमनस्य कर्म

• देवगणान्वितम्: accompanied by groups of gods
• देवगणान्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवगणान्वित (प्रातिपदिक: देवगण + अन्वित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; सरः इति विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mānasa-sarovara

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: The king’s vimāna descends near the crystal-blue expanse of Mānasa-sarovara; devas gather along lotus-filled shores, with distant snow peaks and a sense of unearthly stillness.

Characters & Entities

• Nanda (king)
• Mānasasaras (Mānasa-saras)
• deva-gaṇa (hosts of gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred spaces are portrayed as living realms where divine beings gather; entering such places demands reverence and disciplined conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mānasasaras (the divine lake) is explicitly mentioned as the sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse establishes the tīrtha setting for subsequent events.