Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

पूर्वस्मिन्नगरद्वारे स्थापिता द्वारवासिनी । नवमी चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे भवेत्तु या

Transliteration

pūrvasminnagaradvāre sthāpitā dvāravāsinī | navamī caitramāsasya kṛṣṇapakṣe bhavettu yā

Translation

நகரத்தின் கிழக்கு வாயிலில் ‘த்வாரவாசினி’ நிறுவப்பட்டாள். சைத்ர மாதத்தின் கிருஷ்ணபட்ச நவமி திதியில் அவளுக்கான விரதம் நடைபெறும்.

Word by Word

• पूर्वस्मिन्: in the eastern
• पूर्वस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; विशेषणम् (द्वारे इति)

• नगरद्वारे: at the city gate
• नगरद्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नगर + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नगरस्य द्वारम्)

• स्थापिता: installed, established
• स्थापिता: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था + अपि (धातु: स्थापयति इत्यर्थे causative √स्था)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘देवी’ इत्यर्थे

• द्वारवासिनी: the gate-dwelling (goddess)
• द्वारवासिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वार + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुषः (द्वारे वासिनी)

• नवमी: the ninth lunar day (Navamī)
• नवमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नवमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तिथिवाचक-शब्दः

• चैत्रमासस्य: of the month of Caitra
• चैत्रमासस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चैत्र + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (चैत्रः मासः)

• कृष्णपक्षे: in the dark fortnight
• कृष्णपक्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः कर्मधारयः (कृष्णः पक्षः)

• भवेत्: should be, would occur
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तु: indeed, but
• तु: Emphasis/Contrast (अवधारण/विरोध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक-अव्यय (but/indeed)

• या: which (she who)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravāsinī (Pūrva-nagara-dvāra)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: At the eastern gate, a small but potent Devī shrine: Dvāravāsinī seated with weapons and boon-giving hand; devotees observe Navamī with lamps, red flowers, and a vrata thread, as dawn light enters from the east.

Characters & Entities

• Dvāravāsinī Devī
• Caitra (month)
• Kṛṣṇapakṣa
• Navamī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time (tithi) and place (dvāra/kṣetra) together shape dharmic practice—specific dates intensify the fruit of worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The eastern city-gate shrine where Dvāravāsinī Devī is established.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vrata/observance connected to worship on Caitra month’s kṛṣṇa-pakṣa Navamī.