Adhyaya 21
द्रोणविक्रमदर्शनम् / The Display of Droṇa’s Onslaught and the Debate on Pāṇḍava Regrouping
Upa-parva: Droṇa-abhivartanīya (Regrouping and Return against Droṇa) Episode
Dhṛtarāṣṭra opens by asking Sañjaya whether any warrior turned back to face Droṇa after the Pāṇḍavas and allied forces were shaken in the great engagement (1–6). Sañjaya describes the coalition—Pāñcālas, Pāṇḍavas, Matsyas, Sṛñjayas, Cedis, and Kekayas—being driven and scattered by Droṇa’s dense arrow-release, compared to boats swept by a river-flood (7–8). Kaurava forces encircle them with roars, instruments, and mixed arms (9). Duryodhana, positioned amid his troops, speaks to Karṇa with visible confidence, likening Droṇa’s effect to a lion routing wild animals and asserting the enemy will not return to battle (10–15). He points out Bhīma, isolated and surrounded, interpreting his state as despair under ‘Droṇa’s world’ (16–17). Karṇa counters: Bhīma will not abandon combat alive, and the Pāṇḍavas are not easily broken; remembering past hardships, they will not shrink from battle (18–20). He forecasts Bhīma’s destructive capacity against elite charioteers and groups of troops (21–22), notes allied chariots following Bhīma, and warns that a unified assault could dangerously burden Droṇa like moths swarming an unguarded lamp (23–26). Karṇa advises rapid reinforcement toward Droṇa to prevent his being overwhelmed; Duryodhana proceeds with his brothers, as the battlefield noise rises with renewed intent to strike Droṇa (27–29).
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं—ज्यों ही युधिष्ठिर ने द्रोणाचार्य को अपने निकट आते देखा, उन्होंने निर्भय होकर बाणों की घोर वर्षा से आचार्य को रोकने का प्रयत्न किया। → युधिष्ठिर की रक्षा-पंक्ति में सत्यजित, शतानीक, दृढसेन, क्षेम, वसुदान आदि वीर आगे बढ़ते हैं; सत्यजित विशेष वेग से द्रोण पर चढ़ आता है, पर द्रोण सहस्रों शरों से रथ, ध्वज, घोड़े और सारथियों तक को ढँक देते हैं। → द्रोण का प्रचण्ड प्रतिघात निर्णायक बनता है—वे शतानीक का कुण्डल सहित सिर क्षुर से काट गिराते हैं और आगे बढ़कर शिखण्डी, उत्तमौजा आदि को तीव्र बाण-वृष्टि से विदीर्ण करते हुए वसुदान को भल्ल से यमसादन भेज देते हैं। → कौरवों से घिरे द्रोण युद्ध में सात्यकि, चेकितान तथा अनेक जनपदेश-नरेशों सहित बहुतों को पराजित करते हैं; पाञ्चाल, केकय, मत्स्य आदि दल इन्द्र द्वारा मारे जाते दानवों की भाँति कम्पित होकर पीछे हटते हैं। → कौरवों को विजय-लाभ होता है और पाण्डव-सेना सर्वत्र द्रवित दिखती है—अब प्रश्न यह है कि युधिष्ठिर की रक्षा-व्यवस्था इस द्रोण-प्रलय को कैसे रोकेगी।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६४ “लोक हैं।) पम्प बछ। आर: एकविशो< ध्याय: द्रोणाचार्यके द्वारा सत्यजित
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது யுதிஷ்டிரன், துரோணன் அருகே வருவதைக் கண்டு, அஞ்சாதவன் போலப் பெரும் அம்புமழையால் அவனைத் தடுத்து நிறுத்தினான்.
Verse 2
संजय कहते हैं--राजन्! तदनन्तर युधिष्ठिरने द्रोणको अपने समीप आया देख एक निर्भय वीरकी भाँति बाणोंकी बड़ी भारी वर्षा करके उन्हें रोक दिया ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அதன் பின் யுதிஷ்டிரன் துரோணன் அருகே வருவதைக் கண்டு, அஞ்சாத வீரன் போலப் பெரும் அம்புமழையால் அவனைத் தடுத்து நிறுத்தினான். அப்போது யுதிஷ்டிரனின் படையில் பெரும் ஆரவாரம் எழுந்தது. வலிமைமிக்க சிங்கம் யானைக் கூட்டத்தின் தலைவனைப் பிடிக்க விரும்புவது போல, துரோணாசாரியர் யுதிஷ்டிரனைத் தன் கட்டுப்பாட்டில் கொண்டுவர விரைந்தார்.
Verse 3
दृष्टवा द्रोणं तत: शूर: सत्यजित् सत्यविक्रम: । युधिष्ठटिरमभिप्रेप्सुराचार्य समुपाद्रवत्
அப்போது துரோணனைப் பார்த்தவுடன், உண்மையான வீரத்தால் விளங்கும் வீரன் சத்யஜித், யுதிஷ்டிரனை அணுக விரும்பி, ஆசாரியர் துரோணன் மீது பாய்ந்தான்.
Verse 4
यह देख सत्यपराक्रमी शूरवीर सत्यजित् युधिष्ठिरकी रक्षाके लिये द्रोणाचार्यपर टूट पड़ा ३ ।।
இதைக் கண்ட உண்மைப் பராக்கிரமம் கொண்ட வீரன் சத்யஜித், யுதிஷ்டிரனைப் பாதுகாக்கத் துரோணாசாரியர்மேல் திடீரெனப் பாய்ந்தான். பின்னர் ஆசாரியரும் பாஞ்சால இளவரசனும்—இருவரும் மகாபலர்கள்—இந்திரன் மற்றும் விரோசனன் போல் அந்தச் சேனையைச் சுழலச் செய்து, ஒருவரையொருவர் கடும் போரில் மோதினர்.
Verse 5
ततो द्रोणं महेष्वास: सत्यजित् सत्यविक्रम: । अविध्यन्निशिताग्रेण परमास्त्रं विदर्शयन्
அப்போது உண்மைப் பராக்கிரமம் கொண்ட மகாதனுர்தரன் சத்யஜித், தன் உன்னத ஆயுதத் திறனை வெளிப்படுத்திக் கொண்டு கூர்முனை அம்பால் துரோணாசாரியரைத் தாக்கி காயப்படுத்தினான்.
Verse 6
तथास्य सारथे: पठ्च शरान् सर्पविषोपमान् | अमुञ्चदन्तकप्रख्यान् सम्मुमोहास्य सारथि:
பின்னர் அவன் துரோணாசாரியரின் சாரதியின்மேல் பாம்பின் விஷம்போல், யமனைப் போல் அச்சமூட்டும் ஐந்து அம்புகளை எய்தான். அவற்றின் தாக்கத்தால் துரோணரின் சாரதி மயங்கி விழுந்தான்.
Verse 7
अथास्य सहसाविध्यद्धयान् दशभिराशुगै: । दशभिर्दशश्ि: क्रुद्ध उभौ च पार्ष्णिसारथी
பின்னர் சத்யஜித் திடீரென பத்து வேகமான அம்புகளால் அவனுடைய குதிரைகளைத் துளைத்தான்; மேலும் கோபம் கொண்டு பின்புறக் காவலர்களான இரு பார்ஷ்ணி-சாரதிகளையும் தலா பத்து அம்புகளால் தாக்கினான்.
Verse 8
मण्डलं तु समावृत्य विचरन् पृतनामुखे । ध्वजं चिच्छेद च क्रुद्धो द्रोणस्यामित्रकर्षण:
அதன்பின் பகைவரை அடக்கும் சத்யஜித் மிகக் கோபம் கொண்டு சேனையின் முன்னணியில் வட்டமாகச் சுழன்று சென்று, தன் அம்புகளால் துரோணாசாரியரின் கொடியையும் வெட்டி வீழ்த்தினான்.
Verse 9
द्रोणस्तु तत् समालोक्य चरितं तस्य संयुगे । मनसा चिन्तयामास प्राप्तकालमरिंदम:,तब शत्रुओंका दमन करनेवाले द्रोणाचार्यने युद्धस्थलमें उसका वह पराक्रम देख मन- ही-मन समयोचित कर्तव्यका चिन्तन किया
அப்போது பகைவரை அடக்கும் துரோணாசாரியர், போர்க்களத்தில் அந்த வீரனின் நடத்தை மற்றும் வீரத்தைப் பார்த்து, இந்நேரத்தில் எது காலத்திற்கேற்ற கடமை என மனத்துள் சிந்தித்தார்.
Verse 10
ततः सत्यजितं ती&णैर्दशभिर्मर्म भेदिभि: । अविध्यच्छीघ्रमाचार्यश्छित्त्वास्य सशरं धनु:
பின்னர் ஆசாரியர் துரோணர், முதலில் சத்யஜித்தின் அம்புடன் கூடிய வில்லைக் கிழித்துத் தள்ளி, உடனே மర్మங்களைத் துளைக்கும் பத்து கூரிய அம்புகளால் அவனை விரைவில் காயப்படுத்தினார்.
Verse 11
स शीघ्रतरमादाय धनुरन्यत् प्रतापवान् | द्रोणमभ्यहनद् राजंस्त्रिंशता कड़गकपत्रिभि:
அரசே! வில் துண்டிக்கப்பட்டதும், வீரமிக்க சத்யஜித் உடனே மற்றொரு வில்லைக் கைப்பற்றி, கொக்கு இறகுகள் பொருந்திய முப்பது அம்புகளால் துரோணாசாரியரை ஆழமாகத் தாக்கினான்.
Verse 12
दृष्टवा सत्यजिता द्रोणं ग्रस्यमानमिवाहवे । वृक: शरशतैस्तीक3्ष्णै: पाज्चाल्यो द्रोणमार्दयत्
போர்க்களத்தில் சத்யஜித்தின் அம்புகளால் துரோணர் விழுங்கப்படுவது போலக் காண, பாஞ்சால வீரன் வ்ருகனும் நூற்றுக்கணக்கான கூரிய அம்புகளைப் பொழிந்து துரோணரை மிகுந்த வேதனைக்குள்ளாக்கினான்.
Verse 13
संछाद्यमानं समरे द्रोणं दृष्टया महारथम् । चुक्ुशु: पाण्डवा राजन् वस्त्राणि दुधुवुश्च ह
அரசே! போர்க்களத்தில் மகாரதன் துரோணாசாரியர் அம்புமழையால் மூடப்படுவதைக் கண்ட பாண்டவர் படையினர் உரக்க முழங்கி, மகிழ்ச்சியில் தங்கள் ஆடைகளை அசைத்தனர்.
Verse 14
वृकस्तु परमक्रुद्धो द्रोणं षष्ट्या स्तनान्तरे । विव्याध बलवान राज॑स्तदद्भुतभिवाभवत्,नरेश्वर! बलवान् वृकने अत्यन्त कुपित होकर द्रोणाचार्यकी छातीमें साठ बाण मारे। वह अद्भुत-सी बात थी
அப்போது பேர்கோபத்தில் எரிந்த வலிமைமிக்க வ்ருகன், ஓ அரசே, துரோணாசாரியரின் மார்பில் அறுபது அம்புகளைப் பாய்ச்சிப் பிளந்தான். அது ஒரு அதிசயமாகத் தோன்றியது.
Verse 15
द्रोणस्तु शरवर्षेण च्छाद्यमानो महारथ: । वेग॑ चक्रे महावेग: क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी
அம்புமழையால் மூடப்பட்டிருந்த போதிலும், மகாரதன் துரோணன் கோபத்தில் கண்களை விரித்தவாறே இன்னும் பேர்வேகத்தை வெளிப்படுத்தினான்.
Verse 16
ततः सत्यजितक्चापं छित्त्वा द्रोणो वृकस्य च । षड्भि: ससूतं सहयं शरैद्रोणो5वधीद् वृकम्,आचार्य द्रोणने सत्यजित् और वृक दोनोंके धनुष काटकर छ: बाणोंद्वारा उन्होंने सारथि और घोड़ोंसहित वृकको मार डाला
பின்பு துரோணன் சத்யஜித் மற்றும் வ்ருகன்—இருவரின் வில்லையும் வெட்டினான்; மேலும் ஆறு அம்புகளால் தேரோட்டியும் குதிரைகளும் உடன் வ்ருகனை வீழ்த்தினான்.
Verse 17
अथान्यद् धनुरादाय सत्यजिद् वेगवत्तरम् | साश्वंं ससूतं विशिखैद्रोणं विव्याध सध्वजम्
அவ்வேளையில் சத்யஜித் இன்னும் வேகமிக்க மற்றொரு வில்லை எடுத்துக் கொண்டு, கூரிய அம்புகளால் குதிரைகள், தேரோட்டி, கொடி உடன் துரோணனைத் துளைத்தான்.
Verse 18
स तन्न ममृषे द्रोण: पाञ्चाल्येनार्दितो मृधे । ततस्तस्य विनाशाय सत्वरं व्यसृजच्छरान्
போரில் பாஞ்சால அரசகுமாரன் சத்யஜித்தால் அழுத்தப்பட்ட துரோணன் அதைத் தாங்க இயலவில்லை; ஆகவே அவனை அழிக்க உடனே அம்புமழையைப் பொழிந்தான்.
Verse 19
हयान् ध्वजं धनुर्मष्टिमुभी च पार्ष्णिसारथी । अवाकिरत् ततो द्रोण: शरवर्षै: सहस्रश:,द्रोणने सत्यजित॒के घोड़ों, ध्वज, धनुषकी मुष्टि तथा दोनों पार्श्वरक्षकोंपर सहस्रों बाणोंकी वर्षा की
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது துரோணர் ஆயிரமாயிரம் அம்புகளை மழையெனப் பொழிந்து, குதிரைகள், கொடி, வில்லின் பிடி, மேலும் இரு பக்கக் காவலரும் சாரதிகளும் மீது தாக்கினார்।
Verse 20
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत संशप्तकवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
சஞ்சயன் கூறினான்—மீண்டும் மீண்டும் அவனது வில்கள் துண்டிக்கப்படினும், ஆயுதவித்தையில் உச்சமான பாஞ்சால வீரன் சத்யஜித், செம்மை குதிரையுடைய துரோணர் (சோணாஷ்வ) உடன் போரிட்டுக் கொண்டே இருந்தான்।
Verse 21
स सत्यजितमालोक्य तथोदीर्ण महाहवे । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद शिरस्तस्य महात्मन:,उस महासमरमें सत्यजितको प्रचण्ड होते देख द्रोणाचार्यने अर्धचन्द्राकार बाणके द्वारा उस महामनस्वी वीरका मस्तक काट डाला
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த மாபெரும் போரில் சத்யஜித் கடுமையாக எழுந்ததைப் பார்த்த துரோணர், அரைக்கதிர் வடிவ அம்பால் அந்த உயர்ந்த உள்ளம் கொண்ட வீரனின் தலையை வெட்டினார்।
Verse 22
तस्मिन् हते महामात्रे पज्चालानां महारथे । अपायाज्जवनैरश्रैद्रोणात् त्रस्तो युधिष्ठिर:
சஞ்சயன் கூறினான்—பாஞ்சாலர்களின் அந்தப் பெரும் தலைவன், மகாரதன் வீழ்ந்தபோது, துரோணரின் வேகமான ஆயுதங்களால் அச்சமுற்ற யுதிஷ்டிரன் துரோணரிடமிருந்து விலகிப் பின்வாங்கினான்।
Verse 23
उस महाबली महारथी पांचाल वीरके मारे जानेपर युधिष्ठिर द्रोणाचार्यसे अत्यन्त भयभीत हो गये और वेगशाली घोड़ोंसे जुते हुए रथके द्वारा युद्धस्थलसे दूर चले गये ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த மாபெரும் வலிமை கொண்ட மகாரதன் பாஞ்சால வீரன் வீழ்ந்தபோது, யுதிஷ்டிரன் துரோணரைக் குறித்து மிகுந்த அச்சமடைந்து, வேகக் குதிரைகள் பூட்டிய ரதத்தில் போர்க்களத்திலிருந்து தூரம் விலகினான்। அப்போது யுதிஷ்டிரனைப் பாதுகாக்க விரும்பிய பாஞ்சாலர், கேகயர், மத்ஸ்யர், சேதி, காரூஷ, கோசல வீரர்கள் துரோணரை கண்டவுடனே அவர்மேல் பாய்ந்தனர்।
Verse 24
ततो युधिष्टिरं प्रेप्सुराचार्य: शत्रुपूगहा । व्यधमत् तान्यनीकानि तूलराशिमिवानल:
அப்போது பகைவர் கூட்டங்களை அழிப்பவனான ஆசாரியர் துரோணர், யுதிஷ்டிரனைப் பிடிக்க விரும்பி, அந்தப் படைவியூகங்களை அனைத்தையும் தீ பருத்திக் குவியலை எரித்தழிப்பதுபோல் சிதைத்து அழித்தார்।
Verse 25
निर्दहन्तमनीकानि तानि तानि पुन: पुनः । द्रोणं मत्स्यादवरज: शतानीको<भ्यवर्तत,उन समस्त सैनिकोंको बार-बार बाणोंकी आगसे दग्ध करते देख विराटके छोटे भाई शतानीक द्रोणाचार्यपर चढ़ आये
துரோணர் அந்தந்த படைவியூகங்களை மீண்டும் மீண்டும் தமது அம்புகளின் தீயால் சுட்டழிப்பதைப் பார்த்து, மத்ஸ்ய குலத்தவன் விராடனின் இளைய சகோதரன் சதானீகன் துரோணாசாரியர்மேல் பாய்ந்து வந்தான்।
Verse 26
सूर्यरश्मिप्रतीकाशै: कर्मारपरिमार्जिति: । षड्भि: ससूतं सहयं द्रोणं विद्ध्वानदद् भूशम्
கொல்லன் மெருகூட்டிய சூரியக் கதிர்களைப் போன்ற ஒளிவீசும் ஆறு அம்புகளால், தேரோட்டியும் குதிரைகளும் உடனிருந்த துரோணரை அவன் குத்திக் காயப்படுத்தி, பின்னர் பெரும் காளைபோல் உரக்க முழங்கினான்।
Verse 27
क्रूराय कर्मणे युक्तश्चिकीर्षु: कर्म दुष्करम् । अवाकिरच्छरशतैर्भरद्वाजं महारथम्
பின்னர் கடினமான வீரச் செயலை நிறைவேற்ற விரும்பி, கொடுஞ்செயலில் ஈடுபட்டு, பரத்வாஜரின் புதல்வனான மகாரதன் துரோணர்மேல் நூறு அம்புகளை மழையெனப் பொழிந்தான்।
Verse 28
तस्य चानदतो द्रोण: शिर: कायात् सकुण्डलम् | क्षुरेणापाहरत् तूर्ण ततो मत्स्या: प्रदुद्रुवु:
அவன் முழங்கிக் கொண்டிருக்கையில், துரோணர் ‘க்ஷுர’ எனும் கூர்மையான அம்பால், காதணிகளுடன் அவன் தலையை உடலிலிருந்து உடனே வெட்டி வீழ்த்தினார். இதைக் கண்ட மத்ஸ்ய நாட்டுப் போர்வீரர்கள் சிதறி ஓடினர்।
Verse 29
मत्स्याज्चित्वा3जयच्चेदीन् करूषान् केकयानपि । पज्चालान् सृज्जयान् पाण्डून् भारद्वाज: पुनः पुन:
மத்ஸ்ய வீரர்களை அடக்கி, சேதி, கரூஷ, கேகயர்களையும் வென்று, பாரத்வாஜன் புதல்வன் துரோணன் பாஞ்சாலர், ஸ்ரிஞ்ஜயர், பாண்டவர் படைகளை மீண்டும் மீண்டும் சிதறடித்தான்।
Verse 30
त॑ दहन्तमनीकानि क्रुद्धमग्निं यथा वनम् | दृष्टवा रुक्मरथं वीर॑ समकम्पन्त सूंजया:
எரியும் தீ எவ்வாறு காட்டைச் சுட்டெரிக்கிறதோ, அவ்வாறே கோபத்தில் எதிர் படை அணிகளைத் தகிக்கச் செய்த பொன் ரதத்தையுடைய வீர துரோணனைப் பார்த்து ஸ்ரிஞ்ஜய குல வீரர்கள் நடுங்கினர்।
Verse 31
उत्तमं ह्वाददानस्य धनुरस्याशुकारिण: । ज्याघोषो निध्नतोअमित्रान् दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे
சிறந்த வில்லைக் கையில் எடுத்து விரைவாக அம்புகளைச் செலுத்தி பகைவரை வீழ்த்திய துரோணாசாரியரின் வில் நாணின் இடிமுழக்கம் எல்லாத் திசைகளிலும் கேட்டது।
Verse 32
नागानश्वान् पदातींक्ष रथिनो गजसादिन: । रौद्रा हस्तवता मुक्ता: प्रमथ्नन्ति सम सायका:
துரோணன் தன் கைநுட்ப வேகத்தால் விடுத்த கொடுஞ்சரங்கள் யானைகள், குதிரைகள், காலாட்கள், ரத வீரர்கள், யானைமேல் ஏறியோர் என அனைவரின் அணிகளையும் கலக்கி நசைத்தன।
Verse 33
नानद्यमान: पर्जन्यो मिश्रवातो हिमात्यये । अश्मवर्षमिवावर्षत् परेषां भयमादधत्
குளிர்கால முடிவில் காற்றுடன் கூடிய மேகம் பேரொலியுடன் கற்கள் மழை பொழிவதுபோல், துரோணன் பகைவர்க்கு அச்சம் ஊட்டி அவர்மேல் அம்புமழை பொழிந்தான்।
Verse 34
सर्वा दिश: समचरत् सैन्यं विक्षोभयन्निव । बली शूरो महेष्वासो मित्राणाम भयंकर:
வலிமைமிக்க வீரனும் மகாதனுர்தரனும் நண்பர்களுக்கு அபயம் அளிப்பவனுமான துரோணாசாரியர், படையனைத்தையும் கலக்கமுறச் செய்வதுபோல் எல்லாத் திசைகளிலும் உலாவினார்।
Verse 35
तस्य विद्युदिवा भ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम् । दिक्षु सर्वासु पश्यामो द्रोणस्पामिततेजस:
மேகங்களில் மின்னல் ஒளிர்வதுபோல், அளவற்ற தேஜஸுடைய துரோணரின் பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட வில் எல்லாத் திசைகளிலும் ஒளிர்வதை நாம் கண்டோம்।
Verse 36
शोभमानां ध्वजे चास्य वेदीमद्राक्ष्म भारत । हिमवच्छिखराकारां चरत: संयुगे भूशम्
பாரதா! போர்க்களத்தில் மிகுந்த வேகத்துடன் நகர்ந்த ஆசாரியரின் கொடியில் இருந்த வேதியின் சின்னம், இமயச் சிகரம்போல் ஒளிவீசிக் காணப்பட்டது।
Verse 37
द्रोणस्तु पाण्डवानीके चकार कदनं महत् | यथा दैत्यगणे विष्णु: सुरासुरनमस्कृत:
தேவர்களாலும் அசுரர்களாலும் வணங்கப்படும் விஷ்ணு தைத்யக் கூட்டத்தில் பயங்கர அழிவை ஏற்படுத்துவது போல, துரோணர் பாண்டவர் படையில் பெரும் படுகொலை செய்தார்।
Verse 38
स शूर: सत्यवाक् प्राज्ञो बलवान् सत्यविक्रम: । महानुभाव: कल्पान्ते रौद्रां भीरुविभीषणाम्
அந்த வீரன்—சத்தியவாக்கும் ஞானியும் வலிமைமிக்கவனும் உறுதியான பராக்கிரமம் கொண்ட மகாபிரபாவனுமான துரோணர்—போர்க்களத்தில் யுகாந்தப் பெருக்கைப் போன்ற, கொடூரமானதும் அஞ்சுபவர்களை நடுங்கச் செய்யும் பயங்கர வெள்ளத்தை எழுப்பினார்।
Verse 39
कवचोर्मिध्वजावर्ता मर्त्यकूलापहारिणीम् । गजवाजिमहाग्राहामसिमीनां दुरासदाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—வீரத்தில் வல்லவன், சத்தியத்தில் நிலைத்தவன், கல்வியுடையவன், வலிமைமிக்கவன், உண்மைப் பராக்கிரமன் ஆகிய துரோணன் போர்க்களத்தில் இரத்தத்தின் ஒரு கொடுநதியை ஓடச் செய்தான்; அது பிரளயகால நீர்ப்பெருக்கைப் போலத் தோன்றியது. அது அஞ்சுபவர்களை அச்சுறுத்தியது. அதன் அலைகள் கவசங்கள்; அதன் சுழல்கள் கொடிகள்; மனித உடல்களால் ஆன கரைகளை அது கிழித்தெறிந்தது. அதில் யானைகளும் குதிரைகளும் பெரும் முதலைகளைப் போல; வாள்கள் மீன்களைப் போல மின்னின. அந்த நதியைத் தாண்டுதல் மிகக் கடினம்—போரின் விழுங்கும் வலிமையின் உருவம்; அழிவின் நடுவே வீரமும் தர்மமும் சோதிக்கப்படும் இடம்.
Verse 40
वीरास्थिशर्करां रौद्रां भेरीमुरजकच्छपाम् । चर्मवर्मप्लवां घोरां केशशैवलशाद्धलाम्
அந்த கொடுஞ்செறிவில் வீரர்களின் எலும்புகள் மணலும் கற்களும் போலத் தோன்றின; பேரி, முரஜம் போன்ற போர் முழக்கங்கள் ஆமைகளைப் போலக் காட்சியளித்தன; கேடயங்களும் கவசங்களும் படகுகள் போல மிதந்தன. முடி அங்கே பாசியும் புல்லுமாக மாறியது. இது வெற்றியின் படம் அல்ல—போரின் நெறியியல் அச்சத்தின் உருவகம்; திறமை வன்முறையாக விடுபட்டால், அந்த ரணநதி துணிவனையும் அஞ்சுபவனையும் ஒரேபோல் அடித்துச் செல்கிறது.
Verse 41
शरौधिणीं धनु:स््रोतां बाहुपन्नगसंकुलाम् । रणभूमिवहां तीव्रां कुरुसूजजयवाहिनीम्
அந்த நதியில் அம்புகளே அதன் ஓட்டம்; வில்லுகள் அதன் சிற்றோடைகள் போல; வெட்டப்பட்ட கரங்கள் நீர்ப்பாம்புகள் போல அங்கே நிறைந்திருந்தன. அது போர்க்களமெங்கும் கடும் வேகத்தில் ஓடி, கௌரவர்களையும் சூஜயர்களையும்—இரு தரப்பினரையும் சமமாக இழுத்துச் சென்றது.
Verse 42
मनुष्यशीर्षपाषाणां शक्तिमीनां गदोडुपाम् । उष्णीषफेनवसनां विकीर्णान्त्रसरीसृपाम्
அந்த ரணநதியில் மனிதத் தலைகள் கல்லுத்துண்டுகள் போலத் தோன்றின; சக்திகள் (வேல்கள்) மீன்களைப் போல நகர்ந்தன; கதைகள் படகுகள் போல; உஷ்ணீஷங்களும் ஆடைகளும் நுரை போல மின்னின; சிதறிய குடல்கள் பாம்புகள் போல சுருண்டன. இந்த உவமை போரின் நெறியியல் அச்சத்தை மேலும் கூர்மையாக்குகிறது—கொலையின் இந்த ஓட்டம் அனைவரையும் ஒரே திசையில், மரணத்தின் பக்கம், தள்ளிச் செல்கிறது.
Verse 43
वीरापहारिणीमुग्रां मांसशोणितकर्दमाम् । हस्तिग्राहां केतुवृक्षां क्षत्रियाणां निमज्जनीम्
அந்த உக்கிர நதி வீரர்களை பறித்துச் செல்லும்; மாம்சமும் இரத்தமும் ஆன சேற்றால் நிரம்பியது. அதில் யானைகள் முதலைகள் போல; கொடிகள் மரங்கள் போல நின்றன; அது க்ஷத்திரியர்களை தன்னுள் மூழ்கடித்தது. இந்த உருவகம் போரின் மனிதநீக்கம் செய்த வேகத்தை கண்டிக்கிறது—வீரம் இருக்கிறது; ஆனால் வன்முறையின் ஓட்டத்தில் தர்மமும் மூழ்குவது போலத் தோன்றுகிறது.
Verse 44
क्रूरां शरीरसंघट्टां सादिनक्रां दुरत्ययाम् । द्रोण: प्रावर्तयत् तत्र नदीमन्तकगामिनीम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அங்கே துரோணர் போர்க்களத்தில் இரத்தத்தின் ஒரு கொடூர நதியைப் பெருக்கினார்—நொறுங்கிய உடல்களால் அடைத்தது, முதலைகளும் பிற கொடிய விலங்குகளும் நிறைந்தது, கடக்க அரிதானது; அது மனிதரை அந்தகன் (மரணம்) நோக்கே இழுத்துச் செல்லும் நதிபோல் தோன்றியது।
Verse 45
क्रव्यादगणसंजुष्टां श्वशृूगालगणायुताम् | निषेवितां महारौद्रै: पिशिताशै: समन्तत:
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த (இரத்தமய ரணநதி) மாமிசம் உண்ணும் உயிர்களின் கூட்டங்களால் நிரம்பியது; நாய்களும் நரிகளும் கூட்டமாகச் சூழ்ந்திருந்தன; மேலும் எல்லாத் திசைகளிலும் மிகக் கொடிய, மாமிசம் உண்ணும் பிசாசுகள் உலாவின.
Verse 46
त॑ दहन्तमनीकानि रथोदारं कृतान्तवत् । सर्वतो<भ्यद्रवन् द्रोणं कुन्तीपुत्रपुरोगमा:
சஞ்சயன் கூறினான்—கிருதாந்தன் (மரணம்) போல் அச்சமூட்டும், ரதப் போரில் மேன்மை கொண்ட துரோணர் படை அணிகளைச் சுட்டழித்துக் கொண்டிருந்தபோது, யுதிஷ்டிரன் முன்னணியில் குந்தியின் புதல்வர்கள் எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் அவர்மேல் பாய்ந்தனர்।
Verse 47
ते द्रोणं सहिता: शूरा: सर्वतः प्रत्यवारयन् । गभस्तिभिरिवादित्यं तपन्तं भुवनं यथा
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வீரர்கள் ஒன்றிணைந்து துரோணரை எல்லாத் திசைகளிலும் தடுத்து நிறுத்தினர்; உலகங்களைச் சுட்டெரிக்கும் சூரியன் தன் கதிர்களாலேயே சூழப்பட்டிருப்பதுபோல்.
Verse 48
उन सभी शूरवीरोंने एक साथ आकर द्रोणाचार्यको सब ओरसे उसी प्रकार घेर लिया, जैसे जगत्को तपानेवाले भगवान् सूर्य अपनी किरणोंसे घिरे रहते हैं ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது உங்கள் தரப்பின் அரசர்களும் அரசகுமாரர்களும் ஆயுதங்களை உயர்த்தியபடி, அந்த வீர மகாதனுர்தர துரோணரைப் பாதுகாக்க எல்லாத் திசைகளிலும் சூழ்ந்து நின்றனர்—சூரியன் தன் கதிர்களால் சூழப்பட்டிருப்பதுபோல்.
Verse 49
शिखण्डी तु ततो द्रोणं पठचभिर्नतपर्वभि: । क्षत्रवर्मा च विंशत्या वसुदानश्च पञठ्चभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது சிகண்டி வளைந்த மூட்டுகளுள்ள ஐந்து அம்புகளால் துரோணாசாரியரைத் துளைத்தான். அதன் பின் க்ஷத்ரவர்மன் இருபது அம்புகளாலும், வசுதானன் ஐந்து அம்புகளாலும் போர்க்களத்தில் துரோணாசாரியரை காயப்படுத்தினர்.
Verse 50
उत्तमौजास्त्रिभिाणिे: क्षत्रदेवश्च सप्तभि: । सात्यकिश्न शतेनाजौ युधामन्युस्तथाष्टभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போரில் உத்தமௌஜன் மூன்று அம்புகளாலும், க்ஷத்ரதேவன் ஏழு அம்புகளாலும் துரோணாசாரியரைத் துளைத்தனர். சாத்தியகி போரில் நூறு அம்புகளாலும், யுதாமன்யு எட்டு அம்புகளாலும் அவரை குத்தினார்.
Verse 51
युधिष्ठिरो द्वादशभिद्रोणं विव्याध सायकै: । धष्टय्युम्नश्व॒ दशभिश्लेकितानस्त्रिभि: शरै:
சஞ்சயன் கூறினான்—யுதிஷ்டிரன் பன்னிரண்டு அம்புகளால் துரோணாசாரியரைத் துளைத்தான். த்ருஷ்டத்யும்னன் பத்து அம்புகளாலும், சேகிதானன் மூன்று அம்புகளாலும் அவரை குத்தினர்.
Verse 52
ततो द्रोण: सत्यसंध: प्रभिन्न इव कुझ्जर: । अभ्यतीत्य रथानीकं दृढसेनमपातयत्,तदनन्तर सत्यप्रतिज्ञ द्रोणने मदकी धारा बहानेवाले गजराजकी भाँति रथ-सेनाको लाँघकर दृढसेनको मार गिराया
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் சத்தியசங்கல்பம் கொண்ட துரோணன், கட்டுப்பாடுகளை உடைத்தெறிந்த மதயானை போல, ரதப் படையணியைத் தாண்டி சென்று த்ருடசேனனை வீழ்த்தினான்.
Verse 53
ततो राजानमासाद्य प्रहरन््तमभीतवत् । अविध्यन्नव्ि: क्षेमं स हतः प्रापतद् रथात्
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் அஞ்சாது தாக்கிக் கொண்டிருந்த அரசன் க்ஷேமனை அணுகி, துரோணன் அவனை ஒன்பது அம்புகளால் துளைத்தான். அந்த அம்புகளால் காயமுற்ற க்ஷேமன் ரதத்திலிருந்து கீழே விழுந்தான்.
Verse 54
स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वा: प्रविचरन् दिश: । त्राता ह्भवदन्येषां न त्रातव्य: कथठ्चन
அவன் படைகளின் நடுவில் புகுந்து எல்லாத் திசைகளிலும் அலைந்தான். பகைவர் படைக்குள் இயங்கினாலும் பிறருக்குக் காவலனானான்; ஆனால் அவன் தானே எவ்விதத்திலும் யாராலும் காக்கப்பட வேண்டியவன் ஆகவில்லை।
Verse 55
शिखण्डिनं द्वादशभिवविंशत्या चोत्तमौजसम् । वसुदानं च भल्लेन प्रैषयद् यमसादनम्,उन्होंने शिखण्डीको बारह और उत्तमौजाको बीस बाणोंसे घायल करके वसुदानको एक ही भल्लसे मारकर यमलोक भेज दिया
அவன் சிகண்டியை பன்னிரண்டு அம்புகளாலும், உத்தமௌஜனை இருபது அம்புகளாலும் குத்தினான்; மேலும் ஒரே பல்ல (பரந்த முனையுடைய) அம்பால் வசுதானனை வீழ்த்தி யமனின் இல்லத்துக்கு அனுப்பினான்।
Verse 56
अशीत्या क्षत्रवर्माणं षड्विंशत्या सुदक्षिणम् । क्षत्रदेव॑ तु भल्लेन रथनीडादपातयत्
பின்னர் அவன் க்ஷத்ரவர்மனை எண்பது அம்புகளாலும், சுதக்ஷிணனை இருபத்தாறு அம்புகளாலும் தாக்கினான்; அதன் பின் பல்ல அம்பால் க்ஷத்ரதேவனை காயப்படுத்தி தேரின் இருக்கையிலிருந்து கீழே தள்ளி வீழ்த்தினான்।
Verse 57
युधामन्युं चतुःषष्ट्या त्रिंशता चैव सात्यकिम् । विद्ध्वा रुक्मरथस्तूर्ण युधिष्ठिरमुपाद्रवत्,युधामन्युको चौसठ तथा सात्यकिको तीस बाणोंसे घायल करके सुवर्णमय रथवाले द्रोणाचार्य राजा युधिष्ठिरकी ओर दौड़े
யுதாமன்யுவை அறுபத்துநான்கு அம்புகளாலும், சாத்தியகியை முப்பது அம்புகளாலும் விரைவாகக் குத்திய பின், பொன்னேருடைய அந்த வீரன் உடனே அரசன் யுதிஷ்டிரனை நோக்கி பாய்ந்தான்।
Verse 58
ततो युधिष्छिर: क्षिप्रं गुरुतो राजसत्तम: । अपायाज्जवनैरश्वै: पाज्चाल्यो द्रोणमभ्ययात्
அப்போது அரசர்களில் சிறந்த யுதிஷ்டிரன், தன் குருவின் அருகிலிருந்து விரைவாக விலகி, வேகமான குதிரைகளால் தூரம் சென்றான்; மேலும் பாஞ்சாலர்களின் ஒரு இளவரசன் துரோணனை எதிர்கொள்ள முன்னே வந்தான்।
Verse 59
त॑ द्रोण: सथनुष्कं तु साश्वयन्तारमाक्षिणोत् | स हत: प्रापतद् भूमौ रथाज्ज्योतिरिवाम्बरात्
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணர் அந்த இளவரசனை வில்லுடன், குதிரைகளும் சாரதியும் உடனாகப் போரில் சிதைத்து வீழ்த்தினார். துரோணரால் கொல்லப்பட்ட அவன், வானத்திலிருந்து விண்கல் விழுவது போல ரதத்திலிருந்து பூமியில் விழுந்தான்.
Verse 60
तस्मिन् हते राजपुत्रे पज्चालानां यशस्करे । हत द्रोणं हत द्रोणमित्यासीज्नि:स्वनो महान्
சஞ்சயன் கூறினான்—பாஞ்சாலர்களின் புகழை உயர்த்திய அந்த இளவரசன் கொல்லப்பட்டதும், அங்கே “துரோணரை கொல்லுங்கள்! துரோணரை கொல்லுங்கள்!” என்று பேரொலி எழுந்தது.
Verse 61
तांस्तथा भृशसंरब्धान् पञ्चालान् मत्स्यकेकयान् | सृञ्जयान् पाण्डवांश्वैव द्रोणो व्यक्षो भयद् बली
சஞ்சயன் கூறினான்—இவ்வாறு கடும் கோபத்தில் கொதித்த பாஞ்சாலர், மத்ஸ்யர், கேகயர், ஸ்ரிஞ்ஜயர், பாண்டவர் ஆகிய வீரர்களை வல்லமைமிக்க துரோணர் கலக்கத்தில் ஆழ்த்தினார்.
Verse 62
सात्यकिं चेकितानं च धृष्टद्युम्मशिखण्डिनौ । वार्थक्षेमिं चैत्रसेनिं सेनाबिन्दुं सुवर्चसम्
சஞ்சயன் கூறினான்—கௌரவரால் சூழப்பட்ட துரோணாசாரியர் போரில் சாத்தியகி, சேகிதானன், த்ருஷ்டத்யும்னன், சிகண்டி, வார்த்தக்ஷேமி, சித்ரசேனனின் மகன், சேனாபிந்து, சுவர்ச்சஸ் ஆகியோரையும், பல நாடுகளின் இன்னும் பல அரசர்களையும் அடக்கினார்.
Verse 63
एतांश्षान्यांश्व सुबहूनू नानाजनपदेश्वरान् । सर्वान् द्रोणोड5जयद् युद्धे कुरुभि: परिवारित:
சஞ்சயன் கூறினான்—குருக்களால் சூழப்பட்ட துரோணர் போரில் இவர்களையெல்லாம், மேலும் பல நாடுகளின் அரசர்களையும் வென்றார்.
Verse 64
तावकाश्न महाराज जयं लब्ध्वा महाहवे । पाण्डवेयान् रणे जष्नुर्द्रवमाणान् समन््ततः,महाराज! आपके पुत्रोंने उस महासमरमें विजय प्राप्त करके सब ओर भागते हुए पाण्डव-योद्धाओंको मारना आरम्भ किया
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! அந்த மாபெரும் போரில் வெற்றியைப் பெற்ற உங்கள் புதல்வர்கள், எல்லாத் திசைகளிலும் குழப்பமாய் ஓடிக் கொண்டிருந்த பாண்டவ வீரர்களை போர்க்களத்தில் தாக்கி வீழ்த்தத் தொடங்கினர்।
Verse 65
ते दानवा इवेन्द्रेण वध्यमाना महात्मना । पज्चाला: केकया मत्स्या: समकम्पन्त भारत
சஞ்சயன் கூறினான்—பாரதா, பரதகுல மகிழ்வே! மகாத்மா இந்திரன் தானவர்களை வதைக்கும் போது அவர்கள் நடுங்குவது போல, மகாமனத்தையுடைய துரோணரின் தாக்குதலால் பாஞ்சாலர், கேகயர், மத்ஸ்யர் ஆகியோரின் படைகள் நடுங்கின.
Frequently Asked Questions
The implied dilemma concerns interpretive responsibility in leadership: whether to treat enemy disarray as justification for complacency, or to act with restraint and realism to prevent disproportionate harm and strategic overreach.
Karṇa models strategic sobriety: assess opponent resilience, anticipate regrouping, and protect critical command structures—especially when the enemy can concentrate force around a single decisive leader.
No explicit phalaśruti appears in this unit; its significance is contextual—clarifying how narration, morale cues, and risk assessment shape the war’s next operational movement.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.