
Go-dāna-stuti and Ghṛta-Japa (Praise of cow-gift and ghee-centered recitation)
Upa-parva: Dāna-dharma (Section on the ethics of gifts), including Go-dāna (cow-gift) praise
Vasiṣṭha presents a formulaic recitation centering ghṛta (ghee) and cows as ever-present supports of life and ritual: cows are imagined as sources and rivers of ghṛta, and the reciter situates himself surrounded by cows. The chapter prescribes regular morning-evening recitation after sipping water (ācamanam), asserting release from daily moral faults. It then depicts merit-topographies—golden palaces, Vasordhārā, and celestial attendants—associated with the fruits of giving. The discourse escalates to large-scale go-dāna (hundreds of thousands), claiming prosperity and honor in Goloka and benefit to ancestors on both parental lines, alongside lineage purification. A related donation model appears: gifting a “sesame-measure cow” (tiladhenu) and providing drinking water are said to mitigate suffering in Yama’s domain. The chapter adds procedural cautions: approach, touch/lead from the right, and give at an appropriate time to a worthy vessel (pātra). It specifies an exemplary cow-gift (with calf, tawny, strong-horned, with bronze milking vessel and cloth), promising fearlessness in Yama’s assembly. The unit concludes by asserting no gift exceeds go-dāna, describing cows as bearers of sacrifice through their bodily products, venerating the cosmic mother-cow, and ending with Bhīṣma noting the king’s acceptance and subsequent generous distribution to Brahmins.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, धर्म के सूक्ष्म मार्ग पर चलते हुए, भीष्म से पूछते हैं—गौओं का परम विधान क्या है और गोदान का ऐसा कौन-सा रहस्य है जो कुल तक को तार देता है। → भीष्म गोदान को समस्त दानों में श्रेष्ठ घोषित करते हैं और विधि का क्रम खोलते हैं—गौ की स्तुति, गौ से प्रार्थना, निष्क्रय (गौ-उद्धार/मुक्ति) और विधिपूर्वक दान; साथ ही चेताते हैं कि विधि-ज्ञान के बिना फल अधूरा रह जाता है। → गौ-वंदना का मंत्र-स्वर उभरता है—“गौ मेरी माता है, वृषभ मेरा पिता है; पृथ्वी मेरी प्रतिष्ठा है”—और दान का चरम प्रतिपादन होता है: कामधेनु-तुल्य धेनु का दान मानो समस्त पार्थिव भोगों का एक साथ दान है; हव्य-कव्य की सिद्धि और लोक-प्राप्ति का द्वार यहीं खुलता है। → भीष्म राजाओं के उदाहरणों से (दिलीप, पृथु, मांधाता, भगीरथ, नृग आदि) गोदान की परंपरा को ‘आदिकाल-प्रवृत्त’ सिद्ध करते हैं और बताते हैं कि वृषभ-दान, गोयुग-दान, तथा इच्छानुसार दूध देने वाली धेनु-दान—सब अपने-अपने फल से धर्म-यश और स्वर्ग/श्रेष्ठ लोक प्रदान करते हैं। → युधिष्ठिर की गौ-भक्ति का आदर्श संकेत मिलता है—वे गौओं की स्तुति करते रहे और फिर कभी बैल को सवारी में न जोता—पर आगे के अध्यायों में यह प्रश्न खुला रहता है कि दान-विधि के सूक्ष्म नियम (पात्र, काल, संकल्प, दक्षिणा) किस प्रकार निर्णीत हों।
Verse 1
/ अपन क्रात बछ। सं: षट्सप्ततितमो< ध्याय: गोदानकी विधि, गौओंसे प्रार्थना, गौओंके निष्क्रय और गोदान करनेवाले नरेशोंके नाम युधिछ्िर उवाच विधिं गवां परं श्रोतुमिच्छामि नृप तत्त्वतः । येन तान् शाश्वतॉल्लोकानर्थिनां प्राप्तुयादिह,युधिष्ठिरने कहा--नरेश्वर! अब मैं गोदानकी उत्तम विधिका यथार्थरूपसे श्रवण करना चाहता हूँ; जिससे प्रार्थी पुरुषोंके लिये अभीष्ट सनातन लोकोंकी प्राप्ति होती है
யுதிஷ்டிரர் கூறினார்—மன்னரே! கோதானத்தின் உத்தம விதியை அதன் உண்மையான முறையோடு நான் கேட்க விரும்புகிறேன்; அதனால் விரும்புவோர் இவ்வுலகிலிருந்தே வேண்டிய நித்திய உலகங்களை அடையலாம்।
Verse 2
भीष्म उवाच न गोदानात् परं किंचिद् विद्यते वसुधाधिप । गौहि न््यायागता दत्ता सद्यस्तारयते कुलम्,भीष्मजीने कहा--पृथ्वीनाथ! गोदानसे बढ़कर कुछ भी नहीं है। यदि न्यायपूर्वक प्राप्त हुई गौका दान किया जाय तो वह समस्त कुलका तत्काल उद्धार कर देती है
பீஷ்மர் கூறினார்—பூமியின் அதிபதியே! கோதானத்தைவிட மேலானது எதுவுமில்லை. நீதிமுறையால் பெற்ற பசுவை தானமாக அளித்தால், அது உடனே முழுக் குலத்தையும் மீட்டருளும்।
Verse 3
सतामर्थे सम्यगुत्पादितो यः स वै क्लृप्त: सम्यगाभ्य: प्रजाभ्य: । तस्मात् पूर्व ह्वादिकालप्रवृत्तं गोदानार्थ शृणु राजन् विध्धि मे,राजन! ऋषियोंने सत्पुरुषोंके लिये समीचीन भावसे जिस विधिको प्रकट किया है, वही इन प्रजाजनोंके लिये भलीभाँति निश्चित किया गया है। इसलिये तुम आदिकालसे प्रचलित हुई गोदानकी उस उत्तम विधिका मुझसे श्रवण करो
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசே! சத்புருஷர்களின் நலனுக்காக ரிஷிகள் முறையாக வெளிப்படுத்திய விதியே இப்பிரஜைகளுக்கும் உறுதியாக நிறுவப்பட்டுள்ளது. ஆகையால் ஆதிகாலம் முதலே நடைமுறையில் உள்ள கோதானத்தின் அந்தச் சிறந்த முறையை என்னிடமிருந்து கேள்; அதை நன்கு அறிந்துகொள்।
Verse 4
पुरा गोष्पनीतासु गोषु संदिग्धदर्शिना । मान्धात्रा प्रकृतं प्रश्न बृहस्पतिरभाषत,पूर्वकालकी बात है, जब महाराज मान्धाताके पास बहुत-सी गौएँ दानके लिये लायी गयीं, तब उन्होंने 'कैसी गौ दान करे?” इस संदेहमें पड़कर बृहस्पतिजीसे तुम्हारी ही तरह प्रश्न किया। उस प्रश्नके उत्तरमें बृहस्पतिजीने इस प्रकार कहा--
பீஷ்மர் கூறினார்—பண்டைக் காலத்தில் தானத்திற்காக பல பசுக்கள் கொண்டு வரப்பட்டபோது, மாந்தாதா மன்னன் ‘தானத்திற்குத் தகுந்த பசு எது?’ என்று ஐயமுற்று, ப்ருஹஸ்பதியிடம் உரிய கேள்வியை எழுப்பினான். அந்தக் கேள்விக்குப் பதிலாக ப்ருஹஸ்பதி தானத்தின் முறையான அளவுகோலை விளக்கினார்.
Verse 5
द्विजातिमतिसत्कृत्य श्वः कालमभिवेद्य च | गोदानार्थे प्रयुजुजीत रोहिणी नियतव्रतः,गोदान करनेवाले मनुष्यको चाहिये कि वह नियमपूर्वक व्रतका पालन करे और ब्राह्मणको बुलाकर उसका अच्छी तरह सत्कार करके कहे कि “मैं कल प्रातः:काल आपको एक गौ दान करूँगा।” तत्पश्चात् गोदानके लिये वह लाल रंगकी (रोहिणी) गौ मँगाये और “समंगे बहुले” इस प्रकार कहकर गायको सम्बोधित करे, फिर गौओंके बीचमें प्रवेश करके इस निम्नांकित श्रुतिका उच्चारण करे--
பீஷ்மர் கூறினார்—கோதானம் செய்ய விரும்புபவன் கட்டுப்பாட்டுடன் விரதம் கடைப்பிடிக்க வேண்டும். இருபிறப்பான பிராமணரை அழைத்து முறையாகப் போற்றி, காலத்தையும் அறிவித்து—“நாளை காலை உமக்கு ஒரு பசுவைத் தானமாக அளிப்பேன்” என்று சொல்ல வேண்டும். பின்னர் கோதானத்திற்காக செம்மை நிறமுடைய ரோஹிணி பசுவை ஏற்பாடு செய்து, விதிவாக்கியங்களால் அதை அழைத்து, பசுக்களின் நடுவே சென்று குறிப்பிடப்பட்ட ஸ்ருதியை ஓத வேண்டும்.
Verse 6
आद्ानं च प्रयुड्जीत समंगे बहुलेति च । प्रविश्य च गवां मध्यमिमां श्रुतिमुदाहरेत्,गोदान करनेवाले मनुष्यको चाहिये कि वह नियमपूर्वक व्रतका पालन करे और ब्राह्मणको बुलाकर उसका अच्छी तरह सत्कार करके कहे कि “मैं कल प्रातः:काल आपको एक गौ दान करूँगा।” तत्पश्चात् गोदानके लिये वह लाल रंगकी (रोहिणी) गौ मँगाये और “समंगे बहुले” इस प्रकार कहकर गायको सम्बोधित करे, फिर गौओंके बीचमें प्रवेश करके इस निम्नांकित श्रुतिका उच्चारण करे--
தானம் அளிப்பவன் விதிப்படி ‘சமங்கே, பஹுலே’ என்று பசுவை அழைத்து; பின்னர் பசுக்களின் நடுவே சென்று இந்த ஸ்ருதியை ஓத வேண்டும்.
Verse 7
गौर्मे माता वृषभ: पिता मे दिवं शर्म जगती मे प्रतिष्ठा । प्रपद्यैवं शर्वरीमुष्य गोषु पुनर्वाणीमुत्सूजेद् गोप्रदाने,“गौ मेरी माता है। वृषभ (बैल) मेरा पिता है। वे दोनों मुझे स्वर्ग तथा ऐहिक सुख प्रदान करें। गौ ही मेरा आधार है।” ऐसा कहकर गौओंकी शरण ले और उन्हींके साथ मौनावलम्बनपूर्वक रात बिताकर सबेरे गोदानकालमें ही मौन भंग करे--बोले
“பசு என் தாய்; காளை என் தந்தை. அவர்கள் எனக்கு விண்ணுலக நன்மையும் உலகியல்ச் செழிப்பும் அளிக்கட்டும்; இப்பூமியில் என் ஆதாரம் பசுவே.” என்று சொல்லி பசுக்களைச் சரணடைந்து, அவற்றுடன் மௌனம் காத்து இரவை கழிக்க வேண்டும்; பின்னர் காலை கோதான நேரத்தில் மௌனத்தை உடைத்து பேச வேண்டும்.
Verse 8
स तामेकां निशां गोभि: समसख्य: समव्रत:ः । ऐकात्म्यगमनात् सद्यः कलुषाद् विप्रमुच्यते
பசுக்களுடன் ஒரு இரவு சமமான நட்பும் ஒரே ஒழுக்கமும் கொண்டு—அவற்றுடன் ஒருமைப்பாடு அடைந்து—வாழ்பவன் உடனே கலுஷம் (அசுத்தம்) நீங்கி விடுதலை பெறுகிறான்.
Verse 9
इस प्रकार गौओंके साथ एक रात रहकर उनके समान व्रतका पालन करते हुए उन्हींके साथ एकात्मभावको प्राप्त होनेसे मनुष्य तत्काल सब पापोंसे छूट जाता है ।। उत्सृष्टवृषवत्सा हि प्रदेया सूर्यदर्शने । त्रिदिवं प्रतिपत्तव्यमर्थवादाशिषस्तव,राजन! सूर्योदयके समय बछड़ेसहित गौका तुम्हें दान करना चाहिये। इससे स्वर्गलोककी प्राप्ति होगी और अर्थवाद मन्त्रोंमें जो आशी: (प्रार्थना) की गयी है, वह तुम्हारे लिये सफल होगी
இவ்வாறு பசுக்களுடன் ஒரு இரவு தங்கி, அவற்றைப் போலவே விரதம் அனுஷ்டித்து, அவைகளுடன் ஒருமைப்பாட்டை அடைந்தால் மனிதன் உடனே எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபடுகிறான். ஆகையால் சூரியோதயத்தில் (சூரியனைப் பார்க்கும் வேளையில்) கன்றுடன் கூடிய பசுவையும், விடுவிக்கப்பட்ட (உத்ஸ்ருஷ்ட) காளையையும் தானமாக அளிக்க வேண்டும். இதனால் ஸ்வர்கலோகம் கிடைக்கும்; அர்த்தவாத மந்திரங்களில் கூறப்பட்ட ஆசிவாக்குகள், அரசே, உனக்குப் பலிக்கும்.
Verse 10
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्न यज्ञे गर्भोडमृतस्य जगतोअसस््य प्रतिष्ठा । क्षिते रोह: प्रवह: शश्व॒देव प्राजापत्या: सर्वमित्यर्थवादा:,(वे मन्त्र इस प्रकार हैं, गोदानके पश्चात् इनके द्वारा प्रार्थना करनी चाहिये--) “गौएँ उत्साहसम्पन्न, बल और बुद्धिसे युक्त, यज्ञमें काम आनेवाले अमृतस्वरूप हविष्यके उत्पत्तिस्थान, इस जगतकी प्रतिष्ठा (आश्रय), पृथ्वीपर बैलोंके द्वारा खेती उपजानेवाली, संसारके अनादि प्रवाहको प्रवृत्त करनेवाली और प्रजापतिकी पुत्री हैं। यह सब गौओंकी प्रशंसा है
பசுக்கள் உற்சாகம் நிறைந்தவை; அவைகளுக்கு வலிமையும் நுண்ணறிவும் உண்டு. யாகத்தில் அவைகளே அம்ருதமய ஹவிஸின் கர்ப்பம்—உற்பத்தி நிலையம்—மேலும் இவ்வுலகின் ஆதாரம். பூமியில் காளைகளின் உழைப்பால் விளைச்சல் வளரச் செய்கின்றன; உலக வாழ்வின் ஆதியிலிருந்து இடையறாத ஓட்டத்தைத் தாங்குகின்றன. அவை பிரஜாபதியின் புதல்வியர்—இவை அனைத்தும் பசுவைப் புகழும் அர்த்தவாதப் பிரகடனங்கள்.
Verse 11
गावो ममैन: प्रणुदन्तु सौर्या- स्तथा सौम्या: स्वर्गयानाय सनन््तु । आत्मानं मे मातृवच्चा श्रयन्तु यथानुक्ता: सन्तु सर्वाशिषो मे,'सूर्य और चन्द्रमाके अंशसे प्रकट हुई वे गौएँ हमारे पापोंका नाश करें। हमें स्वर्ग आदि उत्तम लोकोंकी प्राप्तिमें सहायता दें। माताकी भाँति शरण प्रदान करें। जिन इच्छाओंका इन मन्त्रोंद्वारा उल्लेख नहीं हुआ है और जिनका हुआ है, वे सभी गोमाताकी कृपासे मेरे लिये पूर्ण हों
சூரியன், சந்திரன் ஆகியோரின் அங்கங்களிலிருந்து வெளிப்பட்ட அந்தப் பசுக்கள் என் பாவத்தை அகற்றட்டும். ஸ்வர்கம் முதலிய உயர்ந்த உலகங்களுக்கு செல்லும் வழியில் எனக்கு துணை புரியட்டும். தாயைப் போல எனக்கு அடைக்கலம் அளிக்கட்டும். மேலும் கோமாதாவின் அருளால் என் எல்லா ஆசிகளும் விருப்பங்களும் நிறைவேறட்டும்—இந்த மந்திரங்களில் சொல்லப்பட்டவையும் சொல்லப்படாதவையும் கூட.
Verse 12
शोषोत्सगें कर्मभिर्देहमो क्षे सरस्वत्य: श्रेयसे सम्प्रवृत्ता: । यूयं नित्यं सर्वपुण्योपवाह्ां दिशध्वं मे गतिमिष्टां प्रसन्ना:,“गौओ! जो लोग तुम्हारी सेवा करते हुए तुम्हारी आराधनामें लगे रहते हैं, उनके उन कर्मोसे प्रसन्न होकर तुम उन्हें क्षय आदि रोगोंसे छुटकारा दिलाती हो और ज्ञानकी प्राप्ति कराकर उन्हें देहबन्धनसे भी मुक्त कर देती हो। जो मनुष्य तुम्हारी सेवा करते हैं, उनके कल्याणके लिये तुम सरस्वती नदीकी भाँति सदा प्रयत्नशील रहती हो। गोमाताओ! तुम हमारे ऊपर सदा प्रसन्न रहो और हमें समस्त पुण्योंके द्वारा प्राप्त होनेवाली अभीष्ट गति प्रदान करो
ஓ பசுக்களே! உங்களைச் சேவித்து வழிபடுவோரின் செயல்களில் மகிழ்ந்து, நீங்கள் அவர்களை க்ஷயமெனும் சுருங்குநோய் முதலிய துன்பங்களிலிருந்து விடுவிக்கிறீர்கள்; மேலும் மெய்ஞ்ஞானம் அளித்து உடல்-பந்தனத்திலிருந்தும் விடுவிக்கிறீர்கள். உங்களைப் பணிவோரின் நலனுக்காக, சரஸ்வதி நதிபோல் நீங்கள் எப்போதும் நன்மையைச் சுமந்து செயல்படுகிறீர்கள். ஆகவே எங்கள்மேல் எந்நாளும் அருளுடன் இருந்து, எல்லாப் புண்ணியங்களால் பெறப்படும் விரும்பிய கதியை எனக்கு அளியுங்கள்.
Verse 13
या वै यूयं सो5हमद्यैव भावो युष्मान् दत्त्वा चाहमात्मप्रदाता । मनश्च्युता मन एवोपपन्ना: संधुक्षध्वं सौम्यरूपोग्ररूपा:,“इसके बाद प्रथम दृष्टिपथमें आया हुआ दाता पहले विधिपूर्वक निम्नांकित आधे श्लोकका उच्चारण करे “या वै यूयं सो>5हमगद्यैव भावो युष्मान् दत्त्वा चाहमात्मप्रदाता ।“--गौओ! तुम्हारा जो स्वरूप है, वही मेरा भी है--तुममें और हममें कोई अन्तर नहीं है; अत: आज तुम्हें दानमें देकर हमने अपने आपको ही दान कर दिया है।' दाताके ऐसा कहनेपर दान लेनेवाला गोदानविधिका ज्ञाता ब्राह्मण शेष आधे शलोकका उच्चारण करे--“मनश्ष्युता मन एवोपपन्ना: संधुक्षध्वं सौम्य-रूपोग्ररूपा: ।(--गौओ! तुम शान्त और प्रचण्डरूप धारण करनेवाली हो। अब तुम्हारे ऊपर दाताका ममत्व (अधिकार) नहीं रहा, अब तुम मेरे अधिकारमें आ गयी हो; अतः अभीष्ट भोग प्रदान करके तुम मुझे और दाताको भी प्रसन्न करो”
ஓ பசுக்களே! உங்கள் உண்மை இயல்பு எதுவோ அதுவே என் இயல்பும்; உங்களுக்கும் எனக்கும் உண்மையில் வேறுபாடு இல்லை. ஆகவே இன்று உங்களைத் தானமாக அளித்ததன் மூலம் நான் உண்மையில் என்னையே தானமாக அளித்தேன். தானம் அளிப்பவரின் மனத்திலிருந்து நீங்கி, பெறுபவரின் மனத்தில் நிலைபெற்று, ஓ மென்மையான வடிவமும் கடுமையான வடிவமும் கொள்ளவல்ல பசுக்களே, இப்போது விரும்பிய போகங்களை அளித்து, தானம் கொடுத்தவரையும் பெற்றவரையும் இருவரையும் திருப்தியுறச் செய்து செழிப்பை வளர்த்திடுங்கள்.
Verse 14
एवं तस्याग्रे पूर्वमर्ध वदेत गवां दाता विधिवत पूर्वदृष्ट: । प्रतिब्रूयाच्छेषमर्ध द्विजाति: प्रतिगृह्नन् वै गोप्रदाने विधिज्ञ:,“इसके बाद प्रथम दृष्टिपथमें आया हुआ दाता पहले विधिपूर्वक निम्नांकित आधे श्लोकका उच्चारण करे “या वै यूयं सो>5हमगद्यैव भावो युष्मान् दत्त्वा चाहमात्मप्रदाता ।“--गौओ! तुम्हारा जो स्वरूप है, वही मेरा भी है--तुममें और हममें कोई अन्तर नहीं है; अत: आज तुम्हें दानमें देकर हमने अपने आपको ही दान कर दिया है।' दाताके ऐसा कहनेपर दान लेनेवाला गोदानविधिका ज्ञाता ब्राह्मण शेष आधे शलोकका उच्चारण करे--“मनश्ष्युता मन एवोपपन्ना: संधुक्षध्वं सौम्य-रूपोग्ररूपा: ।(--गौओ! तुम शान्त और प्रचण्डरूप धारण करनेवाली हो। अब तुम्हारे ऊपर दाताका ममत्व (अधिकार) नहीं रहा, अब तुम मेरे अधिकारमें आ गयी हो; अतः अभीष्ट भोग प्रदान करके तुम मुझे और दाताको भी प्रसन्न करो”
பீஷ்மர் கூறினார்—கோ தான விதி நிகழும் போது, தானம் அளிப்பவன் முதலில் பெறுபவரின் பார்வைக்கு வந்து, விதிப்படி முதல் அரைச் செய்யுளை உச்சரிக்க வேண்டும். பின்னர் கோதான முறையை அறிந்த இருபிறப்பன் (பிராமணன்) தானத்தை ஏற்றுக்கொண்டு மீதியரைச் செய்யுளை மறுமொழியாகச் சொல்ல வேண்டும். தானம் அளிப்பவன் கூறுவான்—“நீங்கள் எவ்வாறோ அவ்வாறே நானும்; உங்களுக்கும் எனக்கும் வேறுபாடு இல்லை. இன்று உங்களைத் தானமாக அளித்து, உண்மையில் என் ஆத்மாவையே தானமாக அளித்தேன்.” பெறுபவன் கூறுவான்—“மனத்திலிருந்து பிறந்து மனத்திலேயே நிலைபெற்றவர்களே, உங்கள் மென்மையான வடிவத்தையும் கடுமையான வடிவத்தையும் ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள். தானகர்த்தாவின் உரிமையிலிருந்து நீங்கி இப்போது என் உரிமைக்குள் வந்து, வேண்டிய போகங்களை அளித்து என்னையும் தானகர்த்தாவையும்—இருவரையும் திருப்திப்படுத்துங்கள்.”
Verse 15
गोप्रदानीति वक्तव्यमर्घ्यवस्त्रवसुप्रद: । ऊर्ध्वास्या भवितव्या च वैष्णवीति च चोदयेत्
அவரை முறையாக ‘கோப்ரதானி’ (கோ தானம் அளிப்பவன்) என்றும், ‘அர்க்யம், ஆடை, செல்வம் வழங்குபவன்’ என்றும் அறிவிக்க வேண்டும். மேலும் முகத்தை உயர்த்தி (சுப நம்பிக்கையுடன்) இருக்குமாறு ஊக்குவித்து, ‘வைஷ்ணவீ’—விஷ்ணுவுக்கு அர்ப்பணித்தவன்—என்று அழைத்து உற்சாகப்படுத்த வேண்டும்.
Verse 16
नाम संकीर्तयेत् तस्या यथासंख्योत्तरं स वै । “जो गौके निष्क्रयरूपसे उसका मूल्य, वस्त्र अथवा सुवर्ण दान करता है, उसको भी गोदाता ही कहना चाहिये। मूल्य, वस्त्र एवं सुवर्णरूपमें दी जानेवाली गौओंका नाम क्रमशः ऊर्ध्वास्या, भवितव्या और वैष्णवी है। संकल्पके समय इनके इन्हीं नामोंका उच्चारण करना चाहिये अर्थात् “इमां ऊर्ध्वास्यां' “इमां भवितव्यां” *“इमां वैष्णवीं” तुभ्यमहं संप्रददे त्वं गृहाण--मैं यह ऊर्ध्वास्या, भवितव्या या वैष्णवी गौ आपको दे रहा हूँ, आप इसे ग्रहण करें।'--ऐसा कहकर ब्राह्मणको वह दान ग्रहण करनेके लिये प्रेरित करना चाहिये || १५ ६ || फलं षट्त्रिंशदष्टी च सहस्नाणि च विंशति:,“इनके दानका फल क्रमश: इस प्रकार है--गौका मूल्य देनेवाला छत्तीस हजार वर्षोतक, गौकी जगह वस्त्र दान करनेवाला आठ हजार वर्षोतक तथा गौके स्थानमें सुवर्ण देनेवाला पुरुष बीस हजार वर्षोतक परलोकमें सुख भोगता है। इस प्रकार गौओंके निष्क्रय दानका क्रमश: फल बताया गया है। इसे अच्छी तरह जान लेना चाहिये। साक्षात् गौका दान लेकर जब ब्राह्मण अपने घरकी ओर जाने लगता है, उस समय उसके आठ पग जाते-जाते ही दाताको अपने दानका फल मिल जाता है
அந்த (மாற்று-கோ தான) தானத்தின் நிர்ணயிக்கப்பட்ட பெயரை, கூறப்பட்ட வரிசைப்படி, சங்கல்பத்தின் போது உச்சரிக்க வேண்டும்.
Verse 17
एवमेतान् गुणान् विद्याद् गवादीनां यथाक्रमम् । गोप्रदाता समाप्रोति समस्तानष्टमे क्रमे,“इनके दानका फल क्रमश: इस प्रकार है--गौका मूल्य देनेवाला छत्तीस हजार वर्षोतक, गौकी जगह वस्त्र दान करनेवाला आठ हजार वर्षोतक तथा गौके स्थानमें सुवर्ण देनेवाला पुरुष बीस हजार वर्षोतक परलोकमें सुख भोगता है। इस प्रकार गौओंके निष्क्रय दानका क्रमश: फल बताया गया है। इसे अच्छी तरह जान लेना चाहिये। साक्षात् गौका दान लेकर जब ब्राह्मण अपने घरकी ओर जाने लगता है, उस समय उसके आठ पग जाते-जाते ही दाताको अपने दानका फल मिल जाता है
இவ்வாறு பசுக்கள் மற்றும் தொடர்புடைய தானங்களின் இம்மேன்மை-பலன்களை வரிசையாக அறிந்துகொள்ள வேண்டும். கோ தானம் அளிப்பவன் முழுப் பலனையும் அடைகிறான்; அந்தப் பலன் எட்டாவது அடியிலேயே (பிராமணன் தானத்தை எடுத்துச் செல்லத் தொடங்கும் போது) செயல்படும்.
Verse 18
गोद: शीली निर्भयश्चार्थदाता न स्याद् दुःखी वसुदाता च कामम् | उषस्योढा भारते यश्न विद्वान् विख्यातास्ते वैष्णवाश्रषन्द्रलोका:,'साक्षात् गौका दान करनेवाला शीलवान् और उसका मूल्य देनेवाला निर्भय होता है तथा गौकी जगह इच्छानुसार सुवर्ण दान करनेवाला मनुष्य कभी दु:खमें नहीं पड़ता है। जो प्रातः:काल उठकर नैत्यिक नियमोंका अनुष्ठान करनेवाला और महाभारतका विद्वान है तथा जो विख्यात वैष्णव हैं, वे सब चन्द्रलोकमें जाते हैं
பீஷ்மர் கூறினார்—நேரடியாகப் பசுவைத் தானம் அளிப்பவன் ஒழுக்கமுடையவன்; அதன் உரிய மதிப்பைச் செலுத்துபவன் அச்சமற்றவன். பசுவின் பதிலாக தன் ஆற்றலுக்கேற்ப பொன்னைத் தானம் அளிப்பவன் துயரத்தில் வீழ்வதில்லை. விடியற்காலையில் எழுந்து நித்திய கர்மங்களைச் செய்பவர்கள், மகாபாரதத்தில் புலமை பெற்றவர்கள், மேலும் புகழ்பெற்ற வைஷ்ணவர்கள்—அவர்கள் அனைவரும் சந்திரலோகத்தை அடைகிறார்கள்.
Verse 19
गा वै दत्त्वा गोव्रती स्यात् त्रिरात्रं निशां चैकां संवसेतेह ताभि: । कामाष्ट म्यां वर्तितव्यं त्रिरात्रं रसैर्वा गो: शकृता प्रस्नवैर्वा,“गौका दान करनेके पश्चात् मनुष्यकोी तीन राततक गोव्रतका पालन करना चाहिये और यहाँ एक रात गौओंके साथ रहना चाहिये। कामाष्टमीसे लेकर तीन राततक गोबर, गोदुग्ध अथवा गोरसमात्रका आहार करना चाहिये
பீஷ்மர் கூறினார்—பசுவை தானமாக அளித்த பின் மனிதன் மூன்று இரவுகள் ‘கோவிரதம்’ மேற்கொள்ள வேண்டும்; இங்கே ஒரு இரவு பசுக்களின் நடுவே தங்க வேண்டும். காமாஷ்டமி முதல் மூன்று இரவுகள் பசுவின் உற்பத்திகள்—பால்/கோரசம், சாணம் அல்லது கோமூத்திரம்—இவற்றினாலேயே வாழ்ந்து, கட்டுப்பாடும் தூய்மையும் உடைய நியமத்தைப் பின்பற்ற வேண்டும்.
Verse 20
देवव्रती स्याद् वृषभप्रदाने वेदावाप्तिगोयुगस्य प्रदाने । तथा गवां विधिमासाद्य यज्वा लोकानग्रयान् विन्दते नाविधिज्ञ:,“जो पुरुष एक बैलका दान करता है, वह देवव्रती (सूर्यमण्डलका भेदन करके जानेवाला ब्रह्मचारी) होता है। जो एक गाय और एक बैल दान करता है उसे वेदोंकी प्राप्ति होती है, तथा जो विधिपूर्वक गोदान यज्ञ करता है उसे उत्तम लोक मिलते हैं, परन्तु जो विधिको नहीं जानता, उसे उत्तम फलकी प्राप्ति नहीं होती
பீஷ்மர் கூறினார்—காளையைத் தானமாக அளித்தால் மனிதன் தேவவிரதன் ஆகிறான். பசு-காளை ஜோடியைத் தானமாக அளித்தால் வேதப் பெறுமை கிடைக்கிறது. மேலும் விதிமுறையுடன் கோதான யாகத்தைச் செய்பவன் உயர்ந்த உலகங்களை அடைகிறான்; விதியை அறியாதவன் சிறந்த பலனை அடையான்.
Verse 21
“जो इच्छानुसार दूध देनेवाली धेनुका दान करता है, वह मानो समस्त पार्थिव भोगोंका एक साथ ही दान कर देता है। जब एक गौके दानका ऐसा माहात्म्य है तब हव्य-कव्यकी राशिसे सुशोभित होनेवाली बहुत-सी गौओंका यदि विधिपूर्वक दान किया जाय तो कितना अधिक फल हो सकता है? नौजवान बैलोंका दान उन गौओंसे भी अधिक पुण्यदायक होता है
பீஷ்மர் கூறினார்—விரும்பியபடி பால் தரும் காமதேனுவைப் போன்ற தாய்ப்பசுவைத் தானமாக அளிப்பவன், ஒரே தானத்தால் எல்லா உலகியலான இன்பங்களையும் தானமாக அளித்தவனாகவே ஆகிறான். ஒரு பசு தானத்திற்கே இத்தகைய மகிமை என்றால், தேவர்க்கும் பித்ருக்களுக்கும் உரிய ஹவ்ய-கவ்ய அர்ப்பணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட பல பசுக்களை விதிமுறையுடன் தானமாக அளித்தால் அதன் பலன் எவ்வளவு பெரிதாகும்! மேலும் இளைய காளைகளைத் தானமாக அளித்தல், அந்தப் பசுக்களைத் தானமாக அளிப்பதைவிடவும் அதிகப் புண்ணியமென கூறப்படுகிறது.
Verse 22
न चाशिष्यायात्रतायोपकुर्या- न्नाश्रद्दधधानाय न वक्रबुद्धये । गुह्यो हायं सर्वलोकस्य धर्मों नेम॑ धर्म यत्र तत्र प्रजल्पेत्,“जो मनुष्य अपना शिष्य नहीं है, जो व्रतका पालन नहीं करता, जिसमें श्रद्धाका अभाव है तथा जिसकी बुद्धि कुटिल है, उसे इस गोदान-विधिका उपदेश न दे; क्योंकि यह सबसे गोपनीय धर्म है; अतः इसका यत्र-तत्र सर्वत्र प्रचार नहीं करना चाहिये
பீஷ்மர் கூறினார்—தன் சீடன் அல்லாதவனுக்கும், விரதம் கடைப்பிடிக்காதவனுக்கும், நம்பிக்கை அற்றவனுக்கும், வஞ்சக புத்தியுடையவனுக்கும் இந்த கோதான விதியை உபதேசிக்கக் கூடாது. இது உலகத்தாரிடமிருந்து மறைக்கப்பட்ட மிக ரகசியமான தர்மம்; ஆகையால் இதை எங்கும் எவரிடமும் அலட்சியமாகப் பேசக் கூடாது.
Verse 23
सन्ति लोके<श्रद्दधाना मनुष्या: सन्ति क्षुद्रा राक्षसमानुषेषु । एषामेतद् दीयमान हानिष्टं ये नास्तिक्यं चाश्रयन्तेडल्पपुण्या:,'संसारमें बहुत-से अश्रद्धालु हैं (जो इन सब बातोंपर विश्वास नहीं करते) तथा राक्षसी प्रकृतिके मनुष्योंमें बहुत-से ऐसे क्षुद्र पुरुष हैं (जिन्हें ये बातें अच्छी नहीं लगतीं), कितने ही पुण्यहीन मानव नास्तिकताका सहारा लिये रहते हैं। उन सबको इसका उपदेश देना अभीष्ट नहीं है, उलटे अनिष्टकारक होता है”
பீஷ்மர் கூறினார்—உலகில் நம்பிக்கை அற்ற மனிதர்கள் பலர் உள்ளனர்; ராக்ஷசப் பண்புடைய மனிதர்களிடையே சிறுமனத்தார் பலரும் உள்ளனர். இவர்கள் குறைந்த புண்ணியத்தினர்; நாத்திகத்தையே சார்ந்து நிற்பவர்கள். அவர்களுக்கு இந்த உபதேசம் அளிப்பது விரும்பத்தக்கதல்ல; அளித்தால் நன்மைக்கு மாறாக தீமையே விளையும்.
Verse 24
बार्हस्पत्यं वाक्यमेतन्निशम्य ये राजानो गोप्रदानानि दत्त्वा । लोकान _प्राप्ता: पुण्यशीला: प्रवृत्ता- स्तान् मे राजन् कीर्त्यमानान् निबोध,राजन! बृहस्पतिजीके इस उपदेशको सुनकर जिन राजाओंने गोदान करके उसके प्रभावसे उत्तम लोक प्राप्त किये तथा जो सदाके लिये पुण्यात्मा बनकर सत्करमामें प्रवृत्त हुए, उनके नामोंका उल्लेख करता हूँ, सुनो
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசே! ப்ருஹஸ்பதியின் இவ்வுபதேசத்தை கேட்டுத் தங்கள் புண்ணியத்தால் கோதானம் செய்து உயர்ந்த உலகங்களை அடைந்தும், நிலையாகப் புண்ணியசீலராகி தர்மச் செயல்களில் ஈடுபட்டும் இருந்த அரசர்களின் பெயர்களை இப்போது நான் கூறுகிறேன்; கேளுங்கள்।
Verse 25
उशीनरो विष्वगश्चो नृगश्न भगीरयथो विश्रुतो यौवनाश्व: । मान्धाता वै मुचुकुन्दश्च राजा भूरिद्युम्नो नैषध: सोमकश्न,उशीनर, विष्वगश्च, नृग, भगीरथ, सुविख्यात युवनाश्वकुमार महाराज मान्धाता, राजा मुचुकुन्द, भूरिद्युम्मन, निषधनरेश नल, सोमक, पुरूरवा, चक्रवर्ती भरत--जिनके वंशमें होनेवाले सभी राजा भारत कहलाये, दशरथनन्दन वीर श्रीराम, अन्यान्य विख्यात कीर्तिवाले नरेश तथा महान् कर्म करनेवाले राजा दिलीप--इन समस्त विधिज्ञ नरेशोंने गोदान करके स्वर्गलोक प्राप्त किया है। राजा मान्धाता तो यज्ञ, दान, तपस्या, राजधर्म तथा गोदान आदि सभी श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न थे
உஷீனர், விஷ்வக, ந்ருக, புகழ்பெற்ற பகீரதன், யுவநாஷ்வன்; அதுபோல மாந்தாதா அரசன், முசுகுந்தன் அரசன், பூரித்யும்னன், நிஷத நாட்டின் அரசன் நளன், சோமகன்—இவர்கள் அனைவரும்।
Verse 26
पुरूरवो भरतश्षक्रवर्ती यस्यान्ववाये भरता: सर्व एव | तथा वीरो दाशरथिक्षु रामो ये चाप्यन्ये विश्रुता: कीर्तिमन्त:,उशीनर, विष्वगश्च, नृग, भगीरथ, सुविख्यात युवनाश्वकुमार महाराज मान्धाता, राजा मुचुकुन्द, भूरिद्युम्मन, निषधनरेश नल, सोमक, पुरूरवा, चक्रवर्ती भरत--जिनके वंशमें होनेवाले सभी राजा भारत कहलाये, दशरथनन्दन वीर श्रीराम, अन्यान्य विख्यात कीर्तिवाले नरेश तथा महान् कर्म करनेवाले राजा दिलीप--इन समस्त विधिज्ञ नरेशोंने गोदान करके स्वर्गलोक प्राप्त किया है। राजा मान्धाता तो यज्ञ, दान, तपस्या, राजधर्म तथा गोदान आदि सभी श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न थे
புரூரவஸ்; சக்ரவர்த்தி பரதன்—அவனுடைய வம்சத்தில் வந்த அரசர்கள் அனைவரும் ‘பாரதர்’ என அழைக்கப்பட்டனர்; அதுபோல தசரதன் மகனான வீர ராமன்; மேலும் புகழில் பிரசித்திபெற்ற பிற அரசர்களும்।
Verse 27
तथा राजा पृथुकर्मा दिलीपो दिवं प्राप्तो गोप्रदानैरविधिज्ञ: । यज्जैदनिस्तपसा राजधर्म- मॉन्धाताभूद् गोप्रदानैश्व युक्ता:,उशीनर, विष्वगश्च, नृग, भगीरथ, सुविख्यात युवनाश्वकुमार महाराज मान्धाता, राजा मुचुकुन्द, भूरिद्युम्मन, निषधनरेश नल, सोमक, पुरूरवा, चक्रवर्ती भरत--जिनके वंशमें होनेवाले सभी राजा भारत कहलाये, दशरथनन्दन वीर श्रीराम, अन्यान्य विख्यात कीर्तिवाले नरेश तथा महान् कर्म करनेवाले राजा दिलीप--इन समस्त विधिज्ञ नरेशोंने गोदान करके स्वर्गलोक प्राप्त किया है। राजा मान्धाता तो यज्ञ, दान, तपस्या, राजधर्म तथा गोदान आदि सभी श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न थे
அதேபோல் பெரும் செயல்களால் புகழ்பெற்ற திலீபன் அரசன், விதிகளை அறிந்தவனாய், கோதானங்களால் விண்ணுலகை அடைந்தான். மாந்தாதா யாகம், தானம், தவம், அரச தர்மம், மேலும் கோதானம் ஆகியவற்றால் நிறைந்திருந்தான்।
Verse 28
तस्मात् पार्थ त्वमपीमां मयोक्तां बाहस्पतीं भारतीं धारयस्व । द्विजाग्रयेभ्य: सम्प्रयच्छस्व प्रीतो गा: पुण्या वै प्राप्य राज्यं कुरूणाम्,अतः कुन्तीनन्दन! तुम भी मेरे कहे हुए बृहस्पतिजीके इस उपदेशको धारण करो और कौरव-राज्यपर अधिकार पाकर उत्तम ब्राह्मणको प्रसन्नतापूर्वक पवित्र गौओंका दान करो
ஆகையால், பார்தா! நான் கூறிய ப்ருஹஸ்பதி உபதேசத்தை நீயும் உறுதியாக மனத்தில் தாங்கிக் கொள். குரு நாட்டின் அரசாட்சியைப் பெற்ற பின், மகிழ்ச்சியுடன் சிறந்த இருமுறை பிறந்தோர்க்கு (உத்தம பிராமணர்க்கு) புனிதமான பசுக்களைத் தானமாக அளி।
Verse 29
वैशम्पायन उवाच तथा सर्व कृतवान् धर्मराजो भीष्मेणोक्तो विधिवद् गोप्रदाने । स मान्धातुर्देवदेवोपदिष्टं सम्यग्धर्म धारयामास राजा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! भीष्मजीने जब इस प्रकार विधिवत् गोदान करनेकी आज्ञा दी, तब धर्मराज युधिष्ठिरने सब वैसा ही किया तथा देवताओंके भी देवता बृहस्पतिजीने मान्धाताके लिये जिस उत्तम धर्मका उपदेश किया था, उसको भी भलीभाँति स्मरण रखा
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! பீஷ்மர் விதிப்படி கோதானத்தின் முறையை அறிவுறுத்தியபோது, தர்மராஜன் யுதிஷ்டிரன் அனைத்தையும் அவர் சொன்னபடியே முறையாகச் செய்தான். மேலும் தேவர்களின் குரு பிருஹஸ்பதி மாந்தாதாவுக்கு உபதேசித்த தூய தர்மத்தையும் அரசன் சரியான மனநிலையுடன் உறுதியாகக் கடைப்பிடித்தான்.
Verse 30
इति नृप सतत गवां प्रदाने यवशकलान् सह गोमयै: पिबान: । क्षितितलशयन: शिखी यतात्मा वृष इव राजवृषस्तदा बभूव,नरेश्वर! राजाओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिर उन दिनों सदा गोदानके लिये उद्यत होकर गोबरके साथ जौके कणोंका आहार करते हुए मन और इन्द्रियोंके संयमपूर्वक पृथ्वीपर शयन करने लगे। उनके सिरपर जटाएँ बढ़ गयीं और वे साक्षात् धर्मके समान देदीप्यमान होने लगे
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மன்னரே! இவ்வாறு அரசர்களில் சிறந்த யுதிஷ்டிரன் எப்போதும் கோதானத்தில் ஈடுபட்டு, கோமயத்துடன் கூடிய யவத் துகள்களைச் சிறு உணவாக எடுத்துக் கொண்டு, வெறும் நிலத்திலே உறங்கி, மனமும் இந்திரியங்களும் அடக்கி வாழ்ந்தான். அவன் சடைகள் வளர்ந்தன; அக்காலத்தில் அவன் தர்மமே உருவெடுத்ததுபோல், அரசர்களில் வலிய காளைபோல் ஒளிர்ந்தான்.
Verse 31
नरपतिरभवत् सदैवताभ्य: प्रयतमनास्त्वभिसंस्तुवंश्ष ता: सम । न च धुरि नृप गामयुक्त भूय- स्तुरगवरैरगमच्च यत्र तत्र
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அந்த அரசன் தேவர்களிடம் எப்போதும் பக்தியுடன், கட்டுப்பட்ட மனத்தோடும் சமநிலையோடும் உரிய புகழ்ச்சியைச் செய்தான். மேலும், அரசே! அவன் இனி ஒருபோதும் காளைகளின் நுகத்தில் கட்டுப்படவில்லை; சிறந்த குதிரைகளுடன் இணைந்து எங்கெங்கும் சுதந்திரமாகச் சென்றான்.
Verse 76
नरेन्द्र! राजा युधिष्ठिर सदा ही गौओंके प्रति विनीत-चित्त होकर उनकी स्तुति करते रहते थे। उन्होंने फिर कभी बैलका अपनी सवारीमें उपयोग नहीं किया। वे अच्छे-अच्छे घोड़ोंद्वारा ही इधर-उधरकी यात्रा करते थे ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि गोदानकथने षट्सप्ततितमो<्ध्याय:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மனிதர்களின் தலைவனே! அரசன் யுதிஷ்டிரன் எப்போதும் பசுக்களிடம் பணிவான மனத்துடன் இருந்து அவற்றைப் புகழ்ந்து கொண்டிருந்தான். அதன் பின் அவன் ஒருபோதும் காளையைப் பயணம் அல்லது சவாரிக்குப் பயன்படுத்தவில்லை; இடமிடமாகச் செல்ல அவன் எப்போதும் சிறந்த குதிரைகளையே சார்ந்தான்.
Verse 231
कामानू् सर्वान् पार्थिवानेकसंस्थान् यो वै दद्यात् कामदुघांच धेनुम् । सम्यक्ता: स्युर्हव्यकव्यौघवत्य- स्तासामुक्ष्णां ज्यायसां सम्प्रदानम्
பீஷ்மர் கூறினார்—யார் அரசர்க்குரிய இன்பங்களின் பல வடிவங்களையும் தானமாக அளித்து, மேலும் ஆசை நிறைவேற்றும் காமதேனுவைப் போன்ற ஒரு பசுவையும் தானமாக அளிக்கிறாரோ, அவருடைய ஹவ்ய-கவ்யங்கள்—யாக அர்ப்பணங்களும் பித்ருத் தர்ப்பணங்களும்—முறையாக நிறைவுற்று வளம் பெறும். ஆயினும் அவற்றைவிட மேலானது வலிமைமிக்க, சிறந்த காளைகளை விதிப்படி தானமாக அளிப்பதே; ஏனெனில் அது வம்சவிருத்தியும் மாடுபாசு செல்வமும் நீடித்த நிலைப்பாடும் பெறத் துணைபுரிகிறது.
That go-dāna, performed with correct procedure and intention, is treated as a highly efficacious form of charity, integrating ritual support, social nourishment, and merit-based moral causality.
It instructs a person to perform ācamanam and recite regularly in the morning and evening, presenting the practice as a disciplined routine linked to moral purification from day-to-day faults.
Yes. It attaches specific results to giving and recitation—prosperity, honored post-mortem states (including Goloka), benefits to ancestors and lineage, and reduced hardship in Yama’s domain—framed as intelligible consequences of regulated charity.