
Viśvāmitra-janma: Ṛcīka–Satyavatī–Gādhi and the Charu Exchange (विश्वामित्र-जन्म: ऋचीक–सत्यवती–गाधि वृत्तान्तः)
Upa-parva: Viśvāmitra-janma-vṛttānta (Genealogy and Birth-Account of Viśvāmitra)
Bhīṣma begins by proposing a principled account of how Viśvāmitra attained brāhmaṇa status and brahmarṣi standing. He traces a Bharata-line genealogy culminating in Kuśika and his son Gādhi, who—while dwelling in a forest—has a daughter Satyavatī. The sage Ṛcīka (Cyavana’s son) seeks her hand; Gādhi refuses, judging him poor, and demands as bride-price a thousand swift horses of moonlike radiance with dark ears. Ṛcīka petitions Varuṇa, and the horses arise from the Gaṅgā at a site remembered as Aśvatīrtha; Gādhi, astonished and wary of curse, gives Satyavatī in marriage. Ṛcīka offers boons and prepares two mantra-purified charu portions and prescribes distinct tree-embrace rites for Satyavatī and her mother to produce a brāhmaṇa-ideal son and a kṣatriya-ideal son respectively. Due to maternal request, Satyavatī exchanges the charu and the tree-protocol, prompting Ṛcīka to explain the now-inverted outcomes: Satyavatī will bear a formidable kṣatriya son; her mother will bear a brāhmaṇa- श्रेष्ठ son. Satyavatī petitions that the kṣatriya ferocity shift to her grandson, and Ṛcīka assents; thus Satyavatī bears Jamadagni, while Gādhi’s wife bears Viśvāmitra, later attaining brahmarṣi status. The chapter closes by listing Viśvāmitra’s many descendants and reaffirming that his brahminhood is established through Ṛcīka’s brahmanic infusion and subsequent realization, with Bhīṣma inviting further questions to resolve doubts.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि वे विश्वामित्र के ब्राह्मणत्व-प्राप्ति और ब्रह्मर्षित्व के यथार्थ प्रसंग को क्रम से सुनें—एक क्षत्रिय का ऋषि-शिखर तक उठना स्वयं कथा का आकर्षण बन जाता है। → वंश-परंपरा और जन्म-कथा के साथ ऋचीक (भृगुवंशी) का प्रसंग उभरता है—वरुण से दिव्य अश्वों का वरदान, गंगा-जल से चन्द्रकान्ति वाले घोड़ों का प्रकट होना, और फिर विश्वामित्र के पुत्रों/वंशजों के नामों का विस्तार; यह सब संकेत देता है कि तप, मन्त्र-बल और दैवी अनुग्रह मिलकर ‘जन्म’ को भी अर्थ देते हैं। → ऋचीक द्वारा ‘परम ब्रह्मतेज’ का आधान—यह निर्णायक बिन्दु है जहाँ कथा स्पष्ट करती है कि विश्वामित्र का तेज केवल राजवंशीय नहीं, बल्कि सोम-सूर्य-अग्नि-सदृश आध्यात्मिक प्रभा से संयुक्त है; यहीं क्षत्रिय-देह में ब्रह्मर्षि-सम्भावना का शिखर उद्घाटित होता है। → भीष्म विश्वामित्र के जन्म-वृत्तान्त को समेटते हुए उनके पुत्रों को ‘ब्रह्मवादिन’ मुनि बताते हैं और वंश-परंपरा को स्थिर करते हैं—कथा का निष्कर्ष यह कि तप, संस्कार और ब्रह्मतेज मनुष्य की पहचान को रूपान्तरित कर सकते हैं। → विश्वामित्र-परंपरा के आगे के उपाख्यानों और उनके वंश में धर्म-आचरण/व्रत-परम्परा के विस्तृत फलितार्थ की ओर संकेत।
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। जि चतुथों5 ध्याय: आजमीढके वंशका वर्णन तथा विश्वामित्रके जन्मकी कथा और उनके पुत्रोंके नाम भीष्म उवाच श्रूयतां पार्थ तत्त्वेन विश्वामित्रो यथा पुरा । ब्राह्मणत्वं गतस्तात ब्रद्यूर्षित्वं तथैव च
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ பார்த்தா, உண்மையாய் கேள்; பழங்காலத்தில் விஸ்வாமித்ரர் எவ்வாறு பிராமணத்துவத்தை அடைந்தாரோ, அதுபோலவே பிரம்மரிஷி நிலையையும் எவ்வாறு பெற்றாரோ.
Verse 2
भीष्मजीने कहा--तात! कुन्तीनन्दन! पूर्वकालमें विश्वामित्रजीने जिस प्रकार ब्राह्मणत्व तथा ब्रह्मर्षित्व प्राप्त किया, वह प्रसंग यथार्थरूपसे बता रहा हूँ, सुनो ।। भरतस्यान्वये चैवाजमीढो नाम पार्थिव: । बभूव भरतश्रेष्ठ यज्वा धर्मभूतां वर:,भरतवंशमें अजमीढ नामसे प्रसिद्ध एक राजा हो गये हैं। भरतश्रेष्ठ) वे राजा अजमीढ यज्ञकर्ता एवं धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ थे
பீஷ்மர் கூறினார்—தாதா, குந்தியின் மகனே, முறையாகவும் உண்மையாகவும் நான் கூறுகிறேன்—கேள்; பழங்காலத்தில் விஸ்வாமித்ரர் எவ்வாறு பிராமணத்துவத்தையும் பின்னர் பிரம்மரிஷி நிலையையும் அடைந்தார். பரத வம்சத்தில் அஜமீடன் என்னும் அரசன் தோன்றினான்; ஓ பரதசிரேஷ்டா, அவன் யாகங்களைச் செய்தவன், தர்மவான்களில் முதன்மையானவன்.
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वनें विशज्वामित्रका उपाख्यानविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,तस्य पुत्रो महानासीज्जह्लुर्नाम नरेश्वर: । दुहितृत्वमनुप्राप्ता गड़ा यस्य महात्मन: उनके पुत्र महाराज जह्लु हुए, जिन महात्मा नरेशके समीप जाकर गंगाजी पुत्रीभावको प्राप्त हुई थीं
அவருடைய மகன் ஜஹ்னு என்னும் மகத்தான அரசன். அந்த மகாத்ம அரசனிடம் கங்கை மகளாகிய உறவைப் பெற்றாள்—அதாவது அவன் மகளாகக் கருதப்பட்டாள்.
Verse 4
तस्यात्मजस्तुल्यगुण: सिन्धुद्वीपो महायशा: । सिन्धुद्वीपाच्च राजर्षिबलाकाश्वो महाबल:,जह्के पुत्रका नाम सिन्धुद्वीप था, जो पिताके समान ही गुणवान् और महायशस्वी थे। सिन्धुद्वीपसे महाबली राजा बलाकाश्वका जन्म हुआ था इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विश्वामित्रोपाख्याने चतुर्थोडध्याय:
அவனுடைய மகன் சிந்துத்வீபன்; தந்தையைப் போலவே நற்குணமுடையவன், பெரும் புகழுடையவன். சிந்துத்வீபனிடமிருந்து மிகுந்த வலிமை கொண்ட ராஜரிஷி பலாகாஷ்வன் பிறந்தான்.
Verse 5
वल्लभस्तस्य तनय: साक्षाद्धर्म इवापर: | कुशिकस्तस्य तनय: सहस्राक्षसमद्युति:,बलाकाश्च॒का पुत्र वललभनामसे प्रसिद्ध हुआ, जो साक्षात् दूसरे धर्मके समान था। वल्लभके पुत्र कुशिक हुए, जो इन्द्रके समान तेजस्वी थे
அவனுடைய மகன் வல்லபன்—தர்மமே மற்றொரு உருவாகத் தோன்றியதுபோல். வல்லபனின் மகன் குசிகன்—ஆயிரக் கண்கள் கொண்ட இந்திரனுக்கு ஒப்பான ஒளியுடையவன்.
Verse 6
कुशिकस्यात्मज: श्रीमान् गाधिनाम जनेश्वर: । अपुत्र: प्रसवेनार्थी वनवासमुपावसत्,कुशिकके पुत्र महाराज गाधि हुए, जो दीर्घकालतक पुत्रहीन रह गये। तब संतानकी इच्छासे पुण्यकर्म करनेके लिये वे वनमें रहने लगे
பீஷ்மர் கூறினார்—குசிகனின் புகழ்மிகு புதல்வன், ஜனேஸ்வரன் காதி, நீண்ட காலம் புத்திரமில்லாதவனாய் இருந்தான். சந்தானம் வேண்டி வனவாசம் மேற்கொண்டு தவமும் புண்ணியச் செயல்களும் செய்தான்.
Verse 7
कन्या जज्ञे सुतात् तस्य वने निवसत: सतः । नाम्ना सत्यवती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि,वहाँ रहते समय सोमयाग करनेसे राजाके एक कन्या हुई, जिसका नाम सत्यवती था। भूतलपर कहीं भी उसके रूप और सौन्दर्यकी तुलना नहीं थी
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசன் வனத்தில் வாழ்ந்தபோது அவனுக்கு ஒரு மகள் பிறந்தாள். அவள் பெயர் சத்யவதி; பூமியில் அவளின் அழகுக்கு ஒப்பில்லை.
Verse 8
गीताप्रेस, गोरखपुर गा $/॥६८-0: ५4 शिव-पार्वती बालकको जिलानेकी प्रतिज्ञा भगवान् श्रीकृष्णके द्वारा उत्तराके मृत ह-ल-. हा पार्ववीजी भगवान् शडकरको शरीरधारिणी समस्त नदियोंका परिचय दे रही हैं | । / 8) ञ्क शा ५ गीताप्रेस, गोरखपुर युधिछ्ठिरका अपने आश्रित कुत्तेके लिये त्याग पुरुषोत्तम भगवान् विष्णु तां वच्रे भार्गव: श्रीमांक्ष्यवनस्यथात्मसम्भव: । ऋचीक इति विख्यातो विपुले तपसि स्थित:,उन दिनों च्यवनके पुत्र भृगुवंशी श्रीमान् ऋचीक विख्यात तपस्वी थे और बड़ी भारी तपस्यामें संलग्न रहते थे। उन्होंने राजा गाधिसे उस कन्याको माँगा
பீஷ்மர் கூறினார்—அந்நாள்களில் ச்யவனரின் புதல்வனும் ப்ருகு வம்சத்தினருமான, ‘ருசீகன்’ எனப் புகழ்பெற்ற, பெருந்தவத்தில் நிலைத்திருந்த மகாதபஸ்வி இருந்தான். அவன் அந்தக் கன்னியை மணம் வேண்டி காதி அரசனை அணுகினான்.
Verse 9
सतां न प्रददौ तस्मै ऋचीकाय महात्मने । दरिद्र इति मत्वा वै गाधि: शत्रुनिबर्हण:,शत्रुसूदन_ गाधिने महात्मा ऋचीकको दरिद्र समझकर उन्हें अपनी कन्या नहीं दी
பீஷ்மர் கூறினார்—பகைவரை நசுக்கும் காதி, மகாத்மா ருசீகனை ஏழை என எண்ணி, அந்தச் சத்புருஷனுக்கு தன் மகளை அளிக்கவில்லை.
Verse 10
प्रत्याख्याय पुनर्यातमब्रवीद् राजसत्तम: । शुल्कं॑ प्रदीयतां महां ततो वत्स्यसि मे सुताम्,उनके इनकार कर देनेपर जब महर्षि लौटने लगे तब नृपश्रेष्ठ गाधिने उनसे कहा --'महर्षे! मुझे शुल्क दीजिये, तब आप मेरी पुत्रीको विवाहद्वारा प्राप्त कर सकेंगे”
பீஷ்மர் கூறினார்—மறுக்கப்பட்டபின் முனிவர் மீண்டும் புறப்படத் தொடங்கியபோது, அரசர்களில் சிறந்த காதி கூறினான்—“முனிவரே! பெரும் மணவிலை (சுல்கம்) அளியுங்கள்; அப்பொழுது திருமணத்தின் வழியே என் மகளைப் பெறுவீர்.”
Verse 11
ऋचीक उवाच कि प्रयच्छामि राजेन्द्र तुभ्यं शुल्कमहं नूप । दुहितुर्ब्रहयासंसक्तो माभूत् तत्र विचारणा,ऋचीकने पूछा--राजेन्द्र! मैं आपकी पुत्रीके लिये आपको क्या शुल्क दूँ? आप निस्संकोच होकर बताइये। नरेश्वर! इसमें आपको कोई अन्यथा विचार नहीं करना चाहिये
ருசீகர் கூறினார்—ராஜேந்திரா! உங்கள் மகளுக்கான மணமூலியமாக நான் உமக்கு என்ன அளிக்க வேண்டும்? நரேஸ்வரா! தயக்கமின்றி சொல்லுங்கள்; நான் பிரம்மநிஷ்டன் என்பதனால் இங்கே எந்த ஐயமும், மறுஆலோசனையும் வேண்டாம்।
Verse 12
गाधिरुवाच चन्द्ररश्मिप्रकाशानां हयानां वातरंहसाम् | एकतः: श्यामकर्णानां सहस्रं देहि भार्गव,गाधिने कहा--भूगुनन्दन! आप मुझे शुल्करूपमें एक हजार ऐसे घोड़े ला दीजिये जो चन्द्रमाके समान कान्तिमान् और वायुके समान वेगवान् हों तथा जिनका एक-एक कान श्याम रंगका हो
காதி கூறினார்—பார்கவா! மணமூலியமாக எனக்கு ஆயிரம் குதிரைகளைத் தாரும்; அவை சந்திரகதிர் போன்ற ஒளியுடையவை, காற்றைப் போன்ற வேகமுடையவை, மேலும் ஒவ்வொன்றுக்கும் ஒரு காது கருநிறமாக இருக்க வேண்டும்।
Verse 13
भीष्म उवाच ततः स भृगुशार्दूलक्ष्यवनस्यात्मज: प्रभु: । अब्रवीद् वरुणं देवमादित्यं पतिमम्भसाम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! तब भृगुश्रेष्ठ च्यवनपुत्र शक्तिशाली महर्षि ऋचीकने जलके स्वामी अदितिनन्दन वरुणदेवके पास जाकर कहा--
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசே! அப்போது ப்ருகுகுலத்தின் புலி, ச்யவனரின் மகன், வல்லமைமிக்க மகரிஷி ருசீகர், நீரின் அதிபதியான ஆதித்ய வருணதேவரை அணுகி உரைத்தார்।
Verse 14
एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहसतरं वातवेगानां भिक्षे त्वां देवसत्तम,“देवशिरोमणे! मैं आपसे चन्द्रमाके समान कान्तिमान् तथा वायुके समान वेगवान् एक हजार ऐसे घोड़ोंकी भिक्षा माँगता हूँ जिनका एक ओरका कान श्याम रंगका हो”
“தேவர்களில் சிறந்தவரே! நான் உம்மிடம் யாசிக்கிறேன்—சந்திரனைப் போன்ற ஒளியுடைய, காற்றைப் போன்ற வேகமுடைய, மேலும் ஒவ்வொன்றுக்கும் ஒரு காது கருநிறமாக உள்ள ஆயிரம் குதிரைகள்.”
Verse 15
तथेति वरुणो देव आदित्यो भृगुसत्तमम् | उवाच यत्र ते छन्दस्तत्रोत्थास्यन्ति वाजिन:,तब अदितिनन्दन वरुणदेवने उन भृगुश्रेष्ठ ऋच्चीकसे कहा--बहुत अच्छा, जहाँ आपकी इच्छा होगी, वहींसे इस तरहके घोड़े प्रकट हो जायँगे”
அப்போது ஆதிதிநந்தனன் வருணதேவர் ப்ருகுசிறந்த ருசீகரிடம் கூறினார்—“அப்படியே ஆகட்டும். உன் விருப்பம் எங்கே செல்கிறதோ, அங்கேயே அத்தகைய குதிரைகள் தோன்றும்.”
Verse 16
ध्यातमात्रमचीकेन हयानां चन्द्रवर्चसाम् | गड्ाजलात् समुत्तस्थी सहस्नं विपुलौजसाम्,तदनन्तर ऋचीकके चिन्तन करते ही गंगाजीके जलसे चन्द्रमाके समान कान्तिवाले एक हजार तेजस्वी घोड़े प्रकट हो गये
சீகர் மனத்தில் மட்டும் தியானித்தவுடனே, கங்கை நீரிலிருந்து சந்திரனைப் போன்ற ஒளியுடைய, பேர்வலிமை கொண்ட ஆயிரம் குதிரைகள் எழுந்தன.
Verse 17
अदूरे कान्यकुब्जस्य गज्जायास्तीरमुत्तमम् । अश्वतीर्थ तदद्यापि मानवै: परिचक्ष्यते,कन्नौजके पास ही गंगाजीका वह उत्तम तट आज भी मानवोंद्वारा अश्वतीर्थ कहलाता है
கான்யகுப்ஜத்திற்கு அருகில் கங்கையின் ஒரு சிறந்த கரை உள்ளது; அதை இன்றும் மக்கள் ‘அஸ்வதீர்த்தம்’ என்று கூறி சுட்டிக்காட்டுகின்றனர்.
Verse 18
ततो वै गाधये तात सहस्र॑ं वाजिनां शुभम् | ऋचीक: प्रददौ प्रीत: शुल्कार्थ तपतां वर:,तात! तब तपस्वी मुनियोंमें श्रेष्ठ ऋचीक मुनिने प्रसन्न होकर शुल्कके लिये राजा गाधिको वे एक हजार सुन्दर घोड़े दे दिये
அதன்பின், அன்புடையோனே! தவசிகளில் சிறந்த சீகர் மகிழ்ந்து, மணமகள் விலையாக அரசன் காதிக்கு நல்ல ஆயிரம் குதிரைகளை அளித்தார்.
Verse 19
ततः स विस्मितो राजा गाधि: शापभयेन च । ददौ तां समलंकृत्य कन्यां भगुसुताय वै,तब आश्चर्यवचकित हुए राजा गाधिने शापके भयसे डरकर अपनी कन्याको वस्त्राभूषणोंसे विभूषित करके भूगुनन्दन ऋचीकको दे दिया
அப்போது அரசன் காதி வியப்புற்றான்; சாபத்தின் அச்சத்தாலும், ஆடையணிகளால் அலங்கரித்து தன் மகளைப் பிருகுவின் புதல்வன் சீகருக்குக் கொடுத்தான்.
Verse 20
जग्राह विधिवत् पार्णिं तस्या ब्रह्मूर्षिसत्तम: | सा च त॑ं पतिमासाद्य पर हर्षमवाप ह,ब्रह्मर्षिशिरेमणि ऋचीकने उसका विधिवत् पाणिग्रहण किया। वैसे तेजस्वी पतिको पाकर उस कन्याको भी बड़ा हर्ष हुआ
பிரம்மரிஷிகளில் முதன்மையான சீகர் விதிப்படி அவளது கரத்தைப் பற்றினார். அவளும் அத்தகைய ஒளிமிக்க கணவனை அடைந்து பேரானந்தம் பெற்றாள்.
Verse 21
स तुतोष च ब्रद्यार्षिस्तस्या वृत्तेन भारत । छन््दयामास चैवैनां वरेण वरवर्णिनीम्,भरतनन्दन! अपनी पत्नीके सद्व्यवहारसे ब्रह्मर्षि बहुत संतुष्ट हुए। उन्होंने उस परम सुन्दरी पत्नीको मनोवांछित वर देनेकी इच्छा प्रकट की
ஓ பாரதா! அவளுடைய நல்வழக்கத்தால் அந்த பிரம்மரிஷி மிகுந்த மகிழ்ச்சி அடைந்தார். களிப்புடன் அந்தப் பேரழகியிடம், “நீ விரும்பும் வரத்தைத் தேர்ந்து கேள்; அதை நான் அளிப்பேன்” என்று அருளினார்.
Verse 22
मात्रे तत् सर्वमाचख्यौ सा कन्या राजसत्तम | अथ तामब्रवीन्माता सुतां किंचिदवाड्मुखी,नृपश्रेष्ठ तब उस राजकन्याने अपनी मातासे मुनिकी कही हुई सब बातें बतायीं। वह सुनकर उसकी माताने संकोचसे सिर नीचे करके पुत्रीसे कहा--
அரசர்களில் சிறந்தவனே! அந்த அரசகன்னி முனிவர் கூறிய அனைத்தையும் தன் தாயிடம் தெரிவித்தாள். அதை கேட்ட தாய் சிறிது வெட்கத்துடன் முகம் தாழ்த்தி மகளிடம் பேசினாள்.
Verse 23
ममापि पुत्रि भर्ता ते प्रसादं कर्तुमरहति । अपत्यस्य प्रदानेन समर्थश्न महातपा:,“बेटी! तुम्हारे पतिको पुत्र प्रदान करनेके लिये मुझपर भी कृपा करनी चाहिये, क्योंकि वे महान् तपस्वी और समर्थ हैं!
“மகளே! உன் கணவன் என்மீதும் அருள் காட்ட வேண்டும்; ஏனெனில் சந்ததியை அளிக்க நான் கூட வல்லவன். நான் மகாதபஸ்வி; அந்த ஆற்றல் எனக்கு உண்டு.”
Verse 24
ततः सा त्वरितं गत्वा तत् सर्व प्रत्यवेदयत् । मातुश्चिकीर्षितं राजन्चीकस्तामथाब्रवीत्,राजन! तदनन्तर सत्यवतीने तुरंत जाकर माताकी वह सारी इच्छा ऋचीकसे निवेदन की। तब ऋचीकने उससे कहा--
அரசே! பின்னர் சத்தியவதி விரைந்து சென்று நடந்த அனைத்தையும் ருசீகரிடம் தெரிவித்தாள்; தாயின் எண்ணத்தையும் கூறினாள். அப்போது ருசீகர் அவளிடம் சொன்னார்.
Verse 25
गुणवन्तमपत्यं सा अचिराज्जनयिष्यति । मम प्रसादात् कल्याणि माभूत् ते प्रणयोडन्यूथा,“कल्याणि! मेरे प्रसादसे तुम्हारी माता शीघ्र ही गुणवान् पुत्रको जन्म देगी। तुम्हारा प्रेमपूर्ण अनुरोध असफल नहीं होगा
“கல்யாணி! என் அருளால் உன் தாய் விரைவில் குணமிக்க மகனைப் பெறுவாள். உன் அன்பார்ந்த வேண்டுகோள் வீணாகாது.”
Verse 26
तव चैव गुणश्लाघी पुत्र उत्पत्स्यते महान् अस्मद्वंशकर: श्रीमान् सत्यमेतद् ब्रवीमि ते,“तुम्हारे गर्भसे भी एक अत्यन्त गुणवान् और महान् तेजस्वी पुत्र उत्पन्न होगा, जो हमारी वंशपरम्पराको चलायेगा। मैं तुमसे यह सच्ची बात कहता हूँ
உன் கர்ப்பத்திலிருந்தும் மிகுந்த நற்குணமுடைய, மகத்தான, தேஜஸ்வியும் செல்வமுடையவுமான ஒரு மகன் பிறப்பான்; அவன் நம் வம்சத்தைத் தொடர்ந்து நடத்துவான். இதை நான் உனக்கு உண்மையாய் கூறுகிறேன்.
Verse 27
ऋतुस्नाता च साशथ्रत्थं त्वं च वृक्षमुदुम्बरम् । परिष्वजेथा: कल्याणि तत एवमवाप्स्यथ:,“कल्याणि! तुम्हारी माता ऋतुस्नानके पश्चात् पीपलके वृक्षका आलिंगन करे और तुम गूलरके वृक्षका। इससे तुम दोनोंको अभीष्ट पुत्रकी प्राप्ति होगी
கல்யாணி! ருதுஸ்நானம் செய்த பின் உன் தாய் அஸ்வத்த (அரச) மரத்தைத் தழுவட்டும்; நீ உதும்பர (அத்தி/கூளர்) மரத்தைத் தழுவு. அதனால் நீங்கள் இருவரும் விரும்பிய மகனைப் பெறுவீர்கள்.
Verse 28
चरुद्वयमिदं चैव मन्त्रपूतं शुचिस्मिते । त्वंच सा चोपभुज्जीतं ततः पुत्राववाप्स्थथ:,“पवित्र मुसकानवाली देवि! मैंने ये दो मन्त्रपूत चरु तैयार किये हैं। इनमेंसे एकको तुम खा लो और दूसरेको तुम्हारी माता। इससे तुम दोनोंको पुत्र प्राप्त होंगे!
தூய புன்னகையுடைய தேவியே! மந்திரத்தால் புனிதப்படுத்தப்பட்ட இந்த இரண்டு சருவை (யாக அன்னம்) நான் தயாரித்துள்ளேன். இதில் ஒன்றை நீ உண்ணு; மற்றொன்றை உன் தாய் உண்ணட்டும். அப்பொழுது நீங்கள் இருவரும் மக்களைப் பெறுவீர்கள்.
Verse 29
ततः सत्यवती हृष्टा मातरं प्रत्यभाषत । यदूचीकेन कथितं तच्चाचख्यौ चरुद्भधयम्,तब सत्यवतीने हर्षमग्न होकर ऋचीकने जो कुछ कहा था, वह सब अपनी माताको बताया और दोनोंके लिये तैयार किये हुए पृथक्ू-पृथक् चरुओंकी भी चर्चा की
அப்போது சத்தியவதி மகிழ்ச்சியால் நிறைந்து தன் தாயிடம் பேசினாள். ருசீகர் கூறிய அனைத்தையும் அவள் எடுத்துரைத்தாள்; மேலும் இருவருக்காகத் தனித்தனியாகத் தயாரிக்கப்பட்ட மந்திரபுனித சருவைப் பற்றியும் சொன்னாள்.
Verse 30
तामुवाच ततो माता सुतां सत्यवतीं तदा । पुत्रि पूर्वोपपन्नाया: कुरुष्व वचनं मम,उस समय माताने अपनी पुत्री सत्यवतीसे कहा--“बेटी! माता होनेके कारण पहलेसे मेरा तुमपर अधिकार है; अतः तुम मेरी बात मानो”
அப்போது தாய் தன் மகள் சத்தியவதியிடம் கூறினாள்—“மகளே, தாயான எனக்கு உன்மேல் முன்னுரிமையுடைய உரிமை உண்டு; ஆகவே என் சொல்லை நிறைவேற்று.”
Verse 31
भर्त्रा य एष दत्तस्ते चरु्मन्त्रपुरस्कृत: । एनं प्रयच्छ महां त्वं मदीयं त्वं गृहाण च,“तुम्हारे पतिने जो मन्त्रपूत चरु तुम्हारे लिये दिया है, वह तुम मुझे दे दो और मेरा चरु तुम ले लो
பீஷ்மர் கூறினார்—தேவி! உன் கணவன் மந்திரத்தால் புனிதப்படுத்தி உனக்குக் கொடுத்த சருவை எனக்குக் கொடு; அதற்குப் பதிலாக என் சருவை நீ ஏற்றுக்கொள்.
Verse 32
व्यत्यासं वृक्षयोश्वापि करवाव शुचिस्मिते । यदि प्रमाणं वचनं मम मातुरनिन्दिते,“पवित्र हास्यवाली मेरी अच्छी बेटी! यदि तुम मेरी बात मानने योग्य समझो तो हमलोग वृक्षोंमें भी अदल-बदल कर लें"
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ தூய புன்னகையுடையவளே, குற்றமற்றவளே! அந்த இரு மரங்களின் இடங்களையும் நாம் மாற்றிக் கொள்வோம். என் தாயின் சொல்லை நீ ஆதாரமாகவும் ஏற்கத்தக்கதாகவும் கருதினால், அப்படியே ஆகட்டும்.
Verse 33
स्वमपत्यं विशिष्ट हि सर्व इच्छत्यनाविलम् । व्यक्त भगवता चात्र कृतमेवं भविष्यति,“प्रायः सभी लोग अपने लिये निर्मल एवं सर्वगुणसम्पन्न श्रेष्ठ पुत्रकी इच्छा करते हैं। अवश्य ही भगवान् ऋचीकने भी चरु निर्माण करते समय ऐसा तारतम्य रखा होगा
பீஷ்மர் கூறினார்—உண்மையாகவே, ஒவ்வொருவரும் தமக்கென குற்றமற்ற, சிறப்புமிக்க பிள்ளையையே விரும்புவர். ஆகவே இவ்விடத்தில் பகவான் ருசீகரும் முடிவு அப்படியே உறுதியாக நிகழுமாறு ஏற்பாடு செய்திருப்பது தெளிவாகிறது.
Verse 34
ततो मे त्वच्चरी भाव: पादपे च सुमध्यमे । कथं विशिष्टो भ्राता मे भवेदित्येव चिन्तय,'सुमध्यमे! इसीलिये तुम्हारे लिये नियत किये गये चरु और वृक्षमें मेरा अनुराग हुआ है। तुम भी यही चिन्तन करो कि मेरा भाई किसी तरह श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न हो”
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ அழகிய இடையுடையவளே! அதனால்தான் உனக்கென நியமிக்கப்பட்ட சருவின்மேலும் அந்த மரத்தின்மேலும் என் பற்று நிலைத்தது. நீயும் இதையே சிந்தி—‘என் சகோதரன் எவ்வாறு சிறப்புற்று, உயர்ந்த குணங்களால் நிறைவடையலாம்?’
Verse 35
तथा च कृतवत्यौ ते माता सत्यवती च सा । अथ गर्भावनुप्राप्ते उभे ते वै युधिछ्ठिर,युधिष्ठिररे इस तरह सलाह करके सत्यवती और उसकी माताने उसी तरह उन दोनों वस्तुओंका अदल-बदलकर उपयोग किया। फिर तो वे दोनों गर्भवती हो गयीं
பீஷ்மர் கூறினார்—யுதிஷ்டிரா! அப்போது உன் தாயும் அந்த சத்யவதியும் கூறியபடியே செயல்பட்டனர். பின்னர் காலம் வந்தபோது அவர்கள் இருவரும் கருவுற்றனர்.
Verse 36
दृष्टवा गर्भगनुप्राप्तां भार्या स च महानृषि: । उवाच तां सत्यवतीं दुर्मना भृगुसत्तम:
தன் மனைவி சத்தியவதி கர்ப்பமடைந்ததைப் பார்த்ததும், ப்ருகுகுலத்தில் முதன்மையான அந்த மகரிஷியின் மனம் கலங்கியது. பின்னர் அவர் வருத்தமுற்ற உள்ளத்துடன் சத்தியவதியிடம் கூறினார்.
Verse 37
अपनी पत्नी सत्यवतीको गर्भवती अवस्थामें देखकर भृगुश्रेष्ठ महर्षि ऋचीकका मन खिन्न हो गया ।। व्यत्यासेनोपयुक्तस्ते चरुव्यक्त भविष्यति । व्यत्यास: पादपे चापि सुव्यक्तं ते कृत: शुभे,उन्होंने कहा--'शुभे! जान पड़ता है तुमने बदलकर चरुका उपयोग किया है। इसी तरह तुमलोगोंने वृक्षोंके आलिंगनमें भी उलट-फेर कर दिया है--ऐसा स्पष्ट प्रतीत हो रहा है
மனைவி சத்தியவதி கர்ப்பமடைந்ததைப் பார்த்த ப்ருகுகுலச் சிறந்த மகரிஷி ருசீகர் மனம் துயருற்றது. அவர் கூறினார்—“சுபமே! நீ சருவை (யாகக் கஞ்சி) மாற்றி உபயோகித்தது தெளிவாகத் தெரிகிறது. அதுபோல மரங்களை அணைக்கும் விதத்திலும் நீங்கள் மாற்றம் செய்திருக்கிறீர்கள்—இதும் வெளிப்படையாக உள்ளது.”
Verse 38
मया हि विश्व यद्ब्रह्मा त्वच्चरौ संनिवेशितम् । क्षत्रवीर्य च सकल॑ चरौ तस्या निवेशितम्,“मैंने तुम्हारे चरुमें सम्पूर्ण ब्रह्मतजका संनिवेश किया था और तुम्हारी माताके चसरुमें समस्त क्षत्रियोचित शक्तिकी स्थापना की थी”
“உன் சருவில் முழு பிராமணத் தேஜஸையும் நான் பதித்தேன்; உன் தாயின் சருவில் முழுமையான க்ஷத்திரிய வீரியத்தையும் நிறுவினேன்.”
Verse 39
त्रैलोक्यविख्यातगुएणं त्वं विप्रं जनयिष्यसि । साच क्षत्रं विशिष्ट वै तत एतत् कृतं मया,“मैंने सोचा था कि तुम त्रिभुवनमें विख्यात गुणवाले ब्राह्मणको जन्म दोगी और तुम्हारी माता सर्वश्रेष्ठ क्षत्रियकी जननी होगी। इसीलिये मैंने दो तरहके चरुओंका निर्माण किया था
“நீ மூவுலகிலும் புகழ்பெற்ற குணமுடைய ஒரு பிராமணனைப் பெறுவாய் என்றும், உன் தாய் ஒரு சிறந்த க்ஷத்திரியனைப் பெறுவாள் என்றும் நான் எண்ணினேன்; அதற்காகவே இதை நான் செய்தேன்.”
Verse 40
व्यत्यासस्तु कृतो यस्मात् त्वया मात्रा च ते शुभे । तस्मात् सा ब्राह्मण श्रेष्ठ माता ते जनयिष्यति,'शुभे! तुमने और तुम्हारी माताने अदला-बदली कर ली है, इसलिये तुम्हारी माता श्रेष्ठ ब्राह्मणपुत्रको जन्म देगी और भटद्रे! तुम भयंकर कर्म करनेवाले क्षत्रियकी जननी होओगी। भाविनि! माताके स्नेहमें पड़कर तुमने यह अच्छा काम नहीं किया”
“சுபமே! நீயும் உன் தாயும் மாற்றிக் கொண்டதால், உன் தாய் சிறந்த பிராமணப் புதல்வனைப் பெறுவாள்; நீயோ க்ஷத்திரிய இயல்புடன் கடுஞ்செயல் புரியும் புதல்வனின் தாயாவாய்.”
Verse 41
क्षत्रियं तूग्रकर्माणं त्वं भद्रे जनयिष्यसि । नहि ते तत् कृतं साधु मातृस्नेहेन भाविनि,'शुभे! तुमने और तुम्हारी माताने अदला-बदली कर ली है, इसलिये तुम्हारी माता श्रेष्ठ ब्राह्मणपुत्रको जन्म देगी और भटद्रे! तुम भयंकर कर्म करनेवाले क्षत्रियकी जननी होओगी। भाविनि! माताके स्नेहमें पड़कर तुमने यह अच्छा काम नहीं किया”
பீஷ்மர் கூறினார்—அருள்மிகு பெண்ணே! நீ கடுங்கருமங்கள் செய்யும் ஒரு க்ஷத்திரியனைப் பெறுவாய். வருங்காலப் பெண்ணே, தாயன்பின் பாசத்தில் நீ செய்தது பாராட்டத்தக்கதல்ல. நீயும் உன் தாயும் செய்த பரிமாற்றத்தால், உன் தாய் பிராமணப் பாக்கியத்திற்குரிய சிறந்த மகனைப் பெறுவாள்; நீயோ பயங்கரச் செயல்கள் புரியும் வீரனின் தாயாவாய்.
Verse 42
सा श्रुत्वा शोकसंतप्ता पपात वरवर्णिनी । भूमौ सत्यवती राजन् छिन्नेव रुचिरा लता,राजन्! पतिकी यह बात सुनकर सुन्दरी सत्यवती शोकसे संतप्त हो वृक्षसे कटी हुई मनोहर लताके समान मूर्च्छित होकर पृथ्वीपर गिर पड़ी
அவற்றைக் கேட்டவுடன் ஒளிவீசும் சத்தியவதி துயரால் சுட்டெரிந்தாள். அரசே, தாங்கிய ஆதாரம் அறுந்த அழகிய கொடி போல அவள் தரையில் வீழ்ந்தாள்.
Verse 43
प्रतिलभ्य च सा संज्ञां शिरसा प्रणिपत्य च | उवाच भार्या भर्तरें गाधेयी भार्गवर्षभम्,थोड़ी देरमें जब उसे चेत हुआ, तब वह गाधिकुमारी अपने स्वामी भृूगुभूषण ऋचीकके चरणोंमें सिर रखकर प्रणामपूर्वक बोली--'ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ ब्रह्मर्ष! मैं आपकी पत्नी हूँ, अतः आपसे कृपा-प्रसादकी भीख चाहती हूँ। आप ऐसी कृपा करें जिससे मेरे गर्भसे क्षत्रिय पुत्र उत्पन्न न हो
சிறிது நேரத்தில் உணர்வு திரும்பியதும், அவள் தலைவணங்கி வணங்கினாள்; பின்னர் காதியின் மகளான காதேயி, ப்ருகுவம்சத்தின் சிறந்தவனான தன் கணவர் ருசீகரிடம் உரைத்தாள்.
Verse 44
प्रसादयन्त्यां भार्यायां मयि ब्रह्मविदां वर । प्रसादं कुरु विप्र्॒ें न मे स्यात् क्षत्रिय: सुत:,थोड़ी देरमें जब उसे चेत हुआ, तब वह गाधिकुमारी अपने स्वामी भृूगुभूषण ऋचीकके चरणोंमें सिर रखकर प्रणामपूर्वक बोली--'ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ ब्रह्मर्ष! मैं आपकी पत्नी हूँ, अतः आपसे कृपा-प्रसादकी भीख चाहती हूँ। आप ऐसी कृपा करें जिससे मेरे गर्भसे क्षत्रिय पुत्र उत्पन्न न हो
பிரம்மத்தை அறிந்தோரில் சிறந்தவரே! உம்முடைய மனைவி உமது அருளை வேண்டி நிற்கையில், ஓ பிராமணரிஷியே, என்மேல் கருணை புரிவீராக—என் கருவிலிருந்து க்ஷத்திரியப் புதல்வன் பிறக்காதபடி அருள்வீராக.
Verse 45
काम ममोग्रकर्मा वै पौत्रो भवितुमर्हति । नतु मे स्यात् सुतो ब्रद्म॒न्नेष मे दीयतां वर:,“मेरा पौत्र चाहे उग्रकर्मा क्षत्रियस्वभावका हो जाय; परंतु मेरा पुत्र वैसा न हो। ब्रह्मन! मुझे यही वर दीजिये”
பிராமணரே! அவ்வாறே ஆக வேண்டுமெனில், என் பேரன் கடுங்கருமம் செய்பவனாகட்டும்; ஆனால் என் சொந்த மகன் அப்படியிருக்க வேண்டாம். இதுவே எனக்கு அளிக்க வேண்டிய வரம்.
Verse 46
एवमस्त्विति होवाच स्वां भार्या सुमहातपा: । ततः सा जनयामास जगदरग्निं सुतं शुभम्,तब उन महातपस्वी ऋषिने अपनी पत्नीसे कहा, “अच्छा, ऐसा ही हो”। तदनन्तर सत्यवतीने जमदग्निनामक शुभगुणसम्पन्न पुत्रको जन्म दिया
“அவ்வாறே ஆகுக”—என்று அந்த மகாதபஸ்வி முனிவர் தம் மனைவியிடம் கூறினார். பின்னர் அவள் ஜமதக்னி எனும் நற்குணமிக்க மகனைப் பெற்றாள்.
Verse 47
विश्वामित्रं चाजनयद् गाधिभार्या यशस्विनी । ऋषे: प्रसादाद् राजेन्द्र ब्रद्मर्षेब्रह्मयवादिनम्
அரசர்களின் தலைவனே! காதியின் புகழ்மிக்க மனைவி விசுவாமித்திரனைப் பெற்றாள். முனிவரின் அருளால் அவர் பிரம்மரிஷியாகி, பிரம்மத்தை உரைக்கும் உண்மைப் பேச்சாளனானார்.
Verse 48
राजेन्द्र! उन्हीं ब्रह्मर्षिकि कृपा-प्रसादसे गाधिकी यशस्विनी पत्नीने ब्रह्मवादी विश्वामित्रको उत्पन्न किया ।। ततो ब्राह्मणतां यातो विश्वामित्रो महातपा: | क्षत्रिय: सोडप्यथ तथा ब्रह्म॒ुवंशस्य कारक:,इसीलिये महातपस्वी विश्वामित्र क्षत्रिय होकर भी ब्राह्मणत्वको प्राप्त हो ब्राह्मणवंशके प्रवर्तक हुए
அரசர்களின் தலைவனே! அந்தப் பிரம்மரிஷிகளின் அருள்-பிரசாதத்தால் காதியின் புகழ்மிக்க மனைவி பிரம்மத்தை உரைக்கும் விசுவாமித்திரனைப் பெற்றாள். பின்னர் மகாதபஸ்வியான விசுவாமித்திரன்—க்ஷத்திரியராகப் பிறந்திருந்தும்—பிராமணத்துவத்தை அடைந்து, பிராமண வம்சத்தின் நிறுவுநனானான்.
Verse 49
तस्य पुत्रा महात्मानो ब्रह्मुवंशविवर्धना: । तपस्विनो ब्रह्म॒विदो गोत्रकर्तार एव च,उन ब्रह्मवेत्ता तपस्वीके महामनस्वी पुत्र भी ब्राह्मणवंशकी वृद्धि करनेवाले और गोत्रकर्ता हुए
அவனுடைய புதல்வர்கள் மகாத்மாக்கள்—தபஸ்விகள், பிரம்மஞானிகள்—பிராமண வம்சத்தை வளர்த்தவர்களும், கோத்திரங்களை நிறுவியவர்களுமாயினர்.
Verse 50
मधुच्छन्दश्व भगवान् देवरातश्न वीर्यवान् | अक्षीणश्न शकुन्तश्न बश्रु: कालपथस्तथा,विश्वामित्रात्मजा: सर्वे मुनयो ब्रह्म॒वादिन: । भगवान् मधुच्छन्दा, शक्तिशाली देवरात, अक्षीण, शकुन्त, बभ्ु, कालपथ, विख्यात याज्ञवल्क्य, महाव्रती स्थूण, उलूक, यमदूत, सैन्धवायन ऋषि, भगवान् वल्गुजंघ, महर्षि गालव, वज्रमुनि, विख्यात सालंकायन, लीलाढ्य, नारद, कूर्चामुख, वादुलि, मुसल, वक्षोग्रीव, आड्ूप्रिक, नैकदृकू, शिलायूप, शित, शुचि, चक्रक, मारुतन्तव्य, वातघ्न, आश्वलायन, श्यामायन, गार्ग्य, जाबालि, सुश्रुत, कारीषि, संश्रुत्य, पर, पौरव, तन््तु, महर्षि कपिल, मुनिवर ताडकायन, उपगहन, आसुरायण ऋषि, मार्दमर्षि, हिरण्याक्ष, जंगारि, बाभ्रवायणि, भूति, विभूति, सूत, सुरकृत्ु, अरालि, नाचिक, चाम्पेय, उज्जयन, नवतत्तु, बकनख, सेयन, यति, अम्भोरुह, चारुमत्स्य, शिरीषी, गार्दभि, ऊर्जयोनि, उदापेक्षी और महर्षि नारदी--ये सभी विश्वामित्रके पुत्र एवं ब्रह्मयगादी ऋषि थे
பகவான் மதுச்சந்தஸ், வலிமைமிக்க தேவராதன், அக்ஷீணன், சகுந்தன், பப்ரு, காலபதன்—இவர்கள் அனைவரும் விசுவாமித்திரனின் புதல்வ முனிவர்கள்; பிரம்மத்தை உரைக்கும் பிரம்மவாதிகள்.
Verse 51
याज्ञवल्क्यश्नल विख्यातस्तथा स्थूणो महाव्रत: । उलूको यमदूतश्न तथर्षि: सैन्धवायन:
பீஷ்மர் கூறினார்—யாஜ்ஞவல்க்யஷ்நலன் புகழ்பெற்றவன்; அதுபோல மகாவிரதன் ஸ்தூணன். மேலும் யமதூதங்களை உண்ணும் உலூகன்; அத்துடன் சைந்தவாயன முனிவர்.
Verse 52
वल्गुजड्घश्न भगवान् गालवश्व महानृषि: । ऋषिर्वज़्स्तथा ख्यात: सालंकायन एव च
பீஷ்மர் கூறினார்—வல்குஜட்கஷ்ந எனும் வணங்கத்தக்க முனிவரும், காளவஷ்வ எனும் மகரிஷியும் இருந்தனர். ‘வஜ்ர’ என்ற பெயரால் புகழ்பெற்ற இன்னொரு முனிவரும், சாலங்காயனும் இருந்தார்.
Verse 53
लीलाढ्यो नारदश्वैव तथा कूर्चामुख: स्मृत: । वादुलिमुसलश्नैव वक्षोग्रीवस्तथैव च
பீஷ்மர் கூறினார்—லீலாட்யன், நாரதன், அதுபோல கூர்ச்சாமுகன் நினைவுகூரப்படுகின்றனர். மேலும் வாதுலி-முசலன், வக்ஷோக்ரீவனும் கூட.
Verse 54
आंध्रिको नैकदृक् चैव शिलायूप: शित: शुचि: । चक्रको मारुतन्तव्यो वातघ्नो5थाश्वलायन:
பீஷ்மர் தொடர்ந்தார்—ஆந்திரிகன், நைகத்ருக், ஷிலாயூபன், ஷிதன், ஷுசி; சக்ரகன், மாருதந்தவ்யன், வாதக்னன், மற்றும் அஷ்வலாயனன்.
Verse 55
श्यामायनो<थ गार्ग्यश्व॒ जाबालि: सुश्रुतस्तथा । कारीषिरथ संभश्रुत्य: परपौरवतन्तव:
பீஷ்மர் கூறினார்—பின்னர் ஷ்யாமாயனன், கார்க்யாஷ்வன், ஜாபாலி, சுஷ்ருதன்; மேலும் காரீஷிரதன், ஸம்பஷ்ருத்யன், மற்றும் பரபௌரவ குலத் தொடர்புடையவர்களும் இருந்தனர்.
Verse 56
महानृषिश्व कपिलस्तथर्षिस्ताडकायन: । तथैव चोपगहनस्तथर्षिश्वासुरायण:
பீஷ்மர் கூறினார்—“மகாரிஷி கபிலர் இருந்தார்; அதுபோல தாடகாயனர் என்னும் ரிஷி; மேலும் உபகஹனர்; மற்றும் அசுராயணர் என்னும் ரிஷியும் இருந்தார்.”
Verse 57
मार्दमर्षिररिरिण्याक्षो जड़ारिबाश्रिवायणि: | भूतिर्विभूति: सूतश्न सुरकृत् तु तथैव च
பீஷ்மர் கூறினார்—“(அவர் இந்நாமங்களால் அறியப்படுகிறார்:) மார்தமரிஷி, அரிரிண்யாக்ஷ, ஜடாரிபாஷ்ரிவாயணி, பூதி, விபூதி, சூதஷ்ந, மேலும் சுரக்ருத்.”
Verse 58
अरालिननचिकश्रैव चाम्पेयोज्जयनौ तथा । नवतनन््तुर्बकनख: सेयनो यतिरेव च
பீஷ்மர் கூறினார்—“அதேபோல் அராலினன், அசிக்ஷ்ர; மேலும் சாம்பேயன், உஜ்ஜயனன்; நவதனந்து, பகநகன், சேயனன், மற்றும் தவசி யதி.”
Verse 59
अम्भोरुहश्चारुमत्स्य: शिरीषी चाथ गार्दभि: । ऊर्जयोनिरुदापेक्षी नारदी च महानृषि:
பீஷ்மர் கூறினார்—“அம்போருஹன், சாருமத்ஸ்யன், ஷிரீஷீ, மேலும் கார்தபீ; ஊர்ஜயோனி, ருதாபேக்ஷீ, நாரதீ—இவர்கள் அனைவரும் மகாரிஷிகள்.”
Verse 60
तथैव क्षत्रियो राजन् विश्वामित्रो महातपा:
பீஷ்மர் கூறினார்—“அதேபோல், அரசே, க்ஷத்திரியராகப் பிறந்தவராயினும், மகாதபஸ்வி விஸ்வாமித்ரர் (உயர்ந்த நிலையை அடைந்தார்).”
Verse 61
एतत् ते सर्वमाख्यातं तत्त्वेन भरतर्षभ
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ பரதகுலச் சிறந்தவனே! உண்மையின் படி இவை அனைத்தையும் உனக்கு முழுமையாக விளக்கினேன்।
Verse 62
यत्र यत्र च संदेहो भूयस्ते राजसत्तम । तत्र तत्र च मां ब्रूहि च्छेत्तास्मि तव संशयम्,नृपश्रेष्ठट अब फिर तुम्हें जहाँ-जहाँ संदेह हो उस-उस विषयकी बात मुझसे पूछो। मैं तुम्हारे संशयका निवारण करूँगा
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ அரசர்களில் சிறந்தவனே! உனக்கு எங்கு எங்கு மீண்டும் மீண்டும் ஐயம் எழுகிறதோ, அந்த அந்த விஷயத்தை என்னிடம் கேள்; உன் ஐயத்தை நான் வெட்டித் தீர்ப்பேன்।
Verse 593
विश्वामित्रात्मजा: सर्वे मुनयो ब्रह्म॒वादिन: । भगवान् मधुच्छन्दा, शक्तिशाली देवरात, अक्षीण, शकुन्त, बभ्ु, कालपथ, विख्यात याज्ञवल्क्य, महाव्रती स्थूण, उलूक, यमदूत, सैन्धवायन ऋषि, भगवान् वल्गुजंघ, महर्षि गालव, वज्रमुनि, विख्यात सालंकायन, लीलाढ्य, नारद, कूर्चामुख, वादुलि, मुसल, वक्षोग्रीव, आड्ूप्रिक, नैकदृकू, शिलायूप, शित, शुचि, चक्रक, मारुतन्तव्य, वातघ्न, आश्वलायन, श्यामायन, गार्ग्य, जाबालि, सुश्रुत, कारीषि, संश्रुत्य, पर, पौरव, तन््तु, महर्षि कपिल, मुनिवर ताडकायन, उपगहन, आसुरायण ऋषि, मार्दमर्षि, हिरण्याक्ष, जंगारि, बाभ्रवायणि, भूति, विभूति, सूत, सुरकृत्ु, अरालि, नाचिक, चाम्पेय, उज्जयन, नवतत्तु, बकनख, सेयन, यति, अम्भोरुह, चारुमत्स्य, शिरीषी, गार्दभि, ऊर्जयोनि, उदापेक्षी और महर्षि नारदी--ये सभी विश्वामित्रके पुत्र एवं ब्रह्मयगादी ऋषि थे
பீஷ்மர் கூறினார்—இவர்கள் அனைவரும் விஸ்வாமித்ரரின் புதல்வர்கள்; பிரம்மவாதிகளான முனிவர்கள். அவர்கள்: பகவான் மதுச்சந்தா, வல்லமைமிக்க தேவராத, அக்ஷீண, சகுந்த, பப்ரு, காலபத, புகழ்பெற்ற யாஜ்ஞவல்க்ய, மகாவிரதன் ஸ்தூண, உலூக, யமதூத, சைந்தவாயன ரிஷி, போற்றத்தக்க வல்குஜங்க, மகரிஷி காலவ, வஜ்ரமுனி, பிரசித்த சாலங்காயன, லீலாட்ய, நாரத, கூர்சாமுக, வாதுலி, முசல, வக்ஷோக்ரீவ, ஆடூப்ரிக, நைகத்ரிகூ, சிலாயூப, சித, சுசி, சக்ரக, மாருதந்தவ்ய, வாதக்ன, ஆச்வலாயன, ச்யாமாயன, கார்க்ய, ஜாபாலி, சுச்ருத, காரீஷி, சம்ச்ருத்ய, பர, பௌரவ, தந்து, மகரிஷி கபில, முனிவர தாடகாயன, உபகஹன, ஆசுராயண ரிஷி, மார்தமர்ஷி, ஹிரண்யாக்ஷ, ஜங்காரி, பாப்ரவாயணி, பூதி, விபூதி, சூத, சுரக்ருது, அராலி, நாசிக, சாம்பேய, உஜ்ஜயன, நவதத்து, பகனக, சேயன, யதி, அம்போருஹ, சாருமத்ஸ்ய, சிரீஷீ, கார்தபி, ஊர்ஜயோனி, உதாபேக்ஷீ மற்றும் மகரிஷி நாரதீ—இவ்வாறு. இவர்கள் அனைவரும் விஸ்வாமித்ரரின் புதல்வர்களும் பிரம்மவாத முனிவர்களுமாவர்।
Verse 603
ऋषचीकेनाहितं ब्रह्म परमेतद् युधिष्ठिर । राजा युधिष्ठिर! महातपस्वी विश्वामित्र यद्यपि क्षत्रिय थे तथापि ऋचीक मुनिने उनमें परम उत्कृष्ट ब्रह्मतजका आधान किया था
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ யுதிஷ்டிரா! ருசீக முனிவர் நிறுவிய இந்தப் பிரம்மதேஜஸே பரமமானது. அரசே யுதிஷ்டிரா! மகாதபஸ்வியான விஸ்வாமித்ரர் க்ஷத்திரியராகப் பிறந்தவராயினும், ருசீக முனிவர் அவருள் பிரம்மத்தின் உச்ச ஒளியை நிறுவினார்।
Verse 616
विश्वामित्रस्थ वै जन्म सोमसूर्याग्नितेजस: । भरतश्रेष्ठ! इस प्रकार मैंने तुम्हें सोम, सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी विश्वामित्रके जन्मका सारा वृत्तान्त यथार्थरूपसे बताया है
பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ பரதகுலச் சிறந்தவனே! சோமன், சூரியன், அக்னி ஆகியோர்போல் ஒளிவீசும் விஸ்வாமித்ரரின் பிறப்புக் கதையனைத்தையும் இவ்வாறு நான் உனக்கு உண்மையாய் முழுமையாக உரைத்தேன்।
The tension lies between prescribed ritual procedure (mantra-pūta charu and designated rites) and familial attachment (a mother’s request), showing how deviations—though compassionate—carry consequential reallocation of intended outcomes.
The chapter presents dharma as causally precise in matters of intention and rite, while also allowing mitigation through confession, supplication, and negotiated reallocation of consequences—without erasing that actions remain efficacious.
Yes: Bhīṣma explicitly claims a “tattvena” account of Viśvāmitra’s status and ends by inviting Yudhiṣṭhira to raise further doubts, marking the episode as an authoritative clarification within the instructional architecture.