Adhyaya 35
This chapter operationalizes the Vijigīṣu’s power by making the Janapada legible: land, people, production, and movement are converted into auditable counts. Kautilya assigns the Samāhartṛ the strategic task of knowing the countryside not by occasional inspection but by a permanent mesh of local officers (Gopa, Sthānika, Pradeṣṭāra) and disguised informants embedded in everyday roles. The state first binds a clear schedule of obligations—grain, cattle, gold, commodities, corvée and compensations—then maps village and field boundaries, enumerates cultivated/uncultivated tracts and public sites, and calculates taxable vs. non-taxable holdings. It further profiles households by labor capacity, conduct, livelihood, and expenditure, and tracks arrivals/departures and suspicious persons. Parallelly, trade in local and foreign goods is measured and priced; officials’ purity/impurity (integrity) is tested; and routes/liminal spaces are watched for thieves and enemy agents. The placement is decisive: without quantified territory, Kośa cannot be filled, Daṇḍa cannot be targeted, and conquest cannot be sustained.
Sutras
Sutra 1
धान्यपशुहिरण्यकुप्यविष्टिप्रतिकरमिदमेतावदिति निबन्धयेत् ॥ कZ_०२.३५.०१ ॥
அவன் ஒரு நிலையான அட்டவணை/அனுசூசியில் பதிவு செய்ய வேண்டும்—‘தானியம், கால்நடை, ஹிரண்யம்/பணம், பொருட்கள், மற்றும் கட்டாய உழைப்பு/சேவை (அல்லது அதற்கான மாற்றீடு) ஆகியவற்றில் இவ்வளவு தான் செலுத்த வேண்டியது.’
Sutra 2
तत्प्रदिष्टः पञ्चग्रामीं दशग्रामीं वा गोपश्चिन्तयेत् ॥ कZ_०२.३५.०२ ॥
மேலதிகாரியின் ஆணைப்படி கோபன் ஐந்து அல்லது பத்து கிராமங்களைக் கொண்ட அலகை நிர்வகித்து அதன் கணக்குகளை வைத்திருக்க வேண்டும்।
Sutra 3
सीमावरोधेन ग्रामाग्रं कृष्टाकृष्टस्थलकेदारारामषण्डवाटवनवास्तुचैत्यदेवगृहसेतुबन्धश्मशानसत्त्रप्रपापुण्यस्थानविवीतपथिसङ्ख्यानेन क्षेत्राग्रम् तेन सीम्नां क्षेत्राणां च करदाकरदसङ्ख्यानेन ॥ कZ_०२.३५.०३ ॥
எல்லைகளைப் பாதுகாத்து குறியிடுவதன் மூலம் கிராமத்தின் மொத்த எல்லை-விரிவை நிர்ணயிக்க வேண்டும்; மேலும் பயிரிடப்பட்ட மற்றும் பயிரிடப்படாத நிலங்கள்—வயல்கள், பாசனத் துண்டுகள், தோட்டங்கள், காடுகள்/கானகங்கள், வீட்டு மனை, சைத்யங்கள், கோவில்கள், அணைகள்/பாலங்கள், சுடுகாடுகள், அன்னதானச் சத்திரங்கள், தண்ணீர் வழங்கும் இடங்கள், புண்ணியத் தலங்கள், மற்றும் கட்டுப்படுத்தப்பட்ட/பாதுகாக்கப்பட்ட பாதைகள்—இவற்றை எண்ணி மொத்த நில அளவை நிர்ணயிக்க வேண்டும்; அதன்படி எல்லைகளிலும் வயல்களிலும் உள்ள வரிவசூலிக்கத்தக்க மற்றும் வரிவிலக்கு உடைமைகளின் எண்ணிக்கை/விவரத்தைப் பதிவு செய்ய வேண்டும்।
Sutra 4
तेषु चैतावच्चातुर्वार्ण्यमेतावन्तः कर्षकगोरक्षकवैदेहककारुकर्मकरदासाश्च एतावच्च द्विपदचतुष्पदमिदं चैषु हिरण्यल्विष्टिशुल्कदण्डं समुत्तिष्ठतीति ॥ कZ_०२.३५.०४ ॥
அவற்றில் அவர் இவ்வாறு பதிவு செய்ய வேண்டும்—‘இத்தனை பேர் நான்கு வர்ணங்களுக்கு உட்பட்டவர்கள்; இத்தனை பேர் உழவர்கள், மாடுபராமரிப்போர், வைதேஹகர் (வணிகர்), கைவினையர், கூலித் தொழிலாளர்கள், அடிமைகள்; இத்தனை இருகாலிகள் மற்றும் நான்குகாலிகள்; மேலும் இவற்றிலிருந்து இத்தனை பணவரவு, கட்டாய உழைப்பு/சேவை, சுங்கம்/கட்டணம், மற்றும் அபராதம் கிடைக்கிறது।’
Sutra 5
कुलानां च स्त्रीपुरुषाणां बालवृद्धकर्मचरित्राजीवव्ययपरिमाणं विद्यात् ॥ कZ_०२.३५.०५ ॥
குடும்பங்கள்/குலங்களுக்குரிய பெண்கள்-ஆண்கள், குழந்தைகள்-முதியோர் எண்ணிக்கையையும், அவர்களின் வேலை, நடத்தை, வாழ்வாதாரம், செலவின் அளவையும் அவர் அறிந்திருக்க வேண்டும்।
Sutra 6
एवं च जनपदचतुर्भागं स्थानिकश्चिन्तयेत् ॥ कZ_०२.३५.०६ ॥
இவ்வாறே ஸ்தானிகன் ஜனபதத்தின் நான்கில் ஒரு பகுதியை மேற்பார்வை செய்து கணக்குகளை வைத்திருக்க வேண்டும்।
Sutra 7
गोपस्थानिकस्थानेषु प्रदेष्टारः कार्यकरणं बलिप्रग्रहं च कुर्युः ॥ कZ_०२.३५.०७ ॥
கோப மற்றும் ஸ்தானிக நிலையங்களில் பிரதேஷ்ட்ருகள் நிர்வாகப் பணிகளைச் செய்து, பலி (வரி/காணிக்கை/செலுத்தவேண்டிய தொகை) வசூலிக்க வேண்டும்.
Sutra 8
समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
சமாஹர்த்ரின் ஆணைப்படி, இல்லத்தலைவர் மற்றும் வணிகர் வேடத்தில் கிராமங்களில் நியமிக்கப்பட்ட முகவர்கள், அந்தக் கிராமங்களின் வயல்கள், வீடுகள், குலங்கள்/குடும்பங்கள் ஆகியவற்றின் மொத்த எண்ணிக்கையை அறிய வேண்டும்—வயல்களை அளவீடு மற்றும் விளைச்சல் மூலம், வீடுகளை வசிப்பு/பயன்பாடு மற்றும் விலக்கு/தள்ளுபடி மூலம், குலங்களை வர்ணம் மற்றும் தொழில்/கடமை மூலம்।
Sutra 9
तेषां जङ्घाग्रमायव्ययौ च विद्युः ॥ कZ_०२.३५.०९ ॥
அவர்கள் (அக்கிராமங்களின்) உடல் வலிமையுள்ள/வேலைக்குத் தகுதியானவர்களின் மொத்த எண்ணிக்கையையும், வரவு-செலவையும் அறிய வேண்டும்.
Sutra 10
प्रस्थितागतानां च प्रवासावासकारणमनर्थ्यानां च स्त्रीपुरुषाणां चारप्रचारं च विद्युः ॥ कZ_०२.३५.१० ॥
அவர்கள் புறப்படுதல் மற்றும் வருகையின் காரணங்களை—பயணம் அல்லது குடியிருப்பு காரணமாகவா—அறிய வேண்டும்; மேலும் சந்தேகத்திற்குரிய/அனர்த்தமான ஆண்-பெண்கள் மற்றும் உளவாளர்களின் நடமாட்டத்தையும் கண்காணிக்க வேண்டும்.
Sutra 11
एवं वैदेहकव्यञ्जनाः स्वभूमिजानां राजपण्यानां खनिसेतुवनकर्मान्तक्षेत्रजानां प्रमाणमर्घं च विद्युः ॥ कZ_०२.३५.११ ॥
இவ்வாறு வைதேஹக (சந்தை/வாணிக) முகவர்கள், நாட்டிற்குள் உற்பத்தியாகும் அரசுப் பொருட்கள்—சுரங்கங்கள், பாசனப் பணிகள், காடுகள், அரசுப் பணிமனைகள், மற்றும் வேளாண் நிலங்கள்—இவற்றின் நிலையான அளவுகோல்கள் மற்றும் நியாய விலைகளை அறிந்திருக்க வேண்டும்।
Sutra 12
परभूमिजातानां वारिस्थलपथोपयातानां सारफल्गुपुण्यानां कर्मसु च शुल्कवर्तन्यातिवाहिकगुल्मतरदेयभागभक्तपण्यागारप्रमाणं विद्युः ॥ कZ_०२.३५.१२ ॥
அரசின் எல்லைக்கு வெளியே உற்பத்தியாகி நீர்வழி, நிலவழி அல்லது சாலைவழியாக வரும் பொருட்களில் எது சாரமானது, எது தாழ்ந்தது என்பதைவும், மேலும் செயல்பாடுகளில் பொருந்தும் சுங்கம், பாதைவரி/சாலைச் சுங்கம், கடத்தல்/படகு‑கட்டணம், குல்ம (சாவடி/படைமுகாம்) வசூல், தர‑தேய (துறை/இறக்குமதி) கட்டணம், பங்கு (விகிதம்), பக்தம் (ரேஷன்), மற்றும் களஞ்சியம்‑பொருட்களின் அளவு‑மாணங்கள் ஆகியவற்றையும் அவர்கள் அறிந்திருக்க வேண்டும்।
Sutra 13
एवं समाहर्तृप्रदिष्टास्तापसव्यञ्जनाः कर्षकगोरक्षकवैदेहकानामध्यक्षाणां च शौचाशौचं विद्युः ॥ कZ_०२.३५.१३ ॥
அதேபோல் சமாஹர்த்ரால் நியமிக்கப்பட்ட துறவி‑வேடமிட்ட உளவாளர்கள், விவசாயிகள், கோரक्षकர்கள் (மாட்டுப் பராமரிப்போர்) மற்றும் வைதேஹகர்களின் மேற்பார்வையாளர்களின் தூய்மை அல்லது அசுத்தம் (நேர்மை அல்லது ஊழல்) என்பதை அறிய வேண்டும்।
Sutra 14
पुराण चोरव्यञ्जनाश्चान्तेवासिनश्चैत्यचतुष्पथशून्यपदोदपाननदीनिपानतीर्थायतनाश्रमारण्यशैलवनगहनेषु स्तेनामित्रप्रवीरपुरुषाणां च प्रवेशनस्थानगमनप्रयोजनान्युपलभेरन् ॥ कZ_०२.३५.१४ ॥
பழைய திருடன்‑வேடமிட்ட உளவாளர்களும், அங்கேயே தங்கியிருக்கும் மாணவர்கள்/பணியாளர்களும், சைத்யங்கள், சந்திப்புச் சாலைகள், கைவிடப்பட்ட குடியிருப்புகள், கிணறுகள், நதிகள், நீர்ப்பாய்ச்சும் இடங்கள், துறை/தீர்த்தங்கள், கோவில்கள், ஆசிரமங்கள், காடுகள், மலைகள், அடர்ந்த வனங்கள் ஆகிய இடங்களில் திருடர்களும் பகைவரின் தேர்ந்த செயலாளர்கள்/முகவர்கள் ஆகியோரின் நுழைவிடங்கள், நடமாட்டங்கள், நோக்கங்கள் ஆகியவற்றை கண்டறிய வேண்டும்।
Sutra 15
चिन्तयेयुश्च संस्थास्ताः संस्थाश्चान्याः स्वयोनयः ॥ कZ_०२.३५.१५च्द् ॥
மேலும் அந்த நிறுவப்பட்ட உளவு ‘நிலையங்களும்’ தொடர்ந்து மதிப்பீடு செய்து சிந்திக்க வேண்டும்; அதுபோலவே பிற நிலையங்களும்—சுயோனி (உள்ளூரில் தானாக உருவான) குழுக்களும்—அதேபடி செய்ய வேண்டும்।
Frequently Asked Questions
Predictable and proportionate extraction (tax/corvée) based on real capacity; reduced theft and hostile infiltration; improved planning for public works and provisioning—stabilizing livelihoods while strengthening state solvency.
This chapter implies enforcement through audit and exposure: concealment of fields/households, falsified counts, bribery, or collusion by local officers triggers punitive action under general Arthashastra standards—fines, dismissal, confiscation, and proportionate corporal penalties where fraud or security harm is proven.