Adhyaya 279

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सिद्धौषधानि नामाष्ट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सर्वरोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच शारीरमानमागन्तुसहजा व्याधयो मताः शारीरा ज्वरकुष्ठाद्या क्रोधाद्या मानसा मताः

இவ்வாறு அக்னி மகாபுராணத்தில் ‘சித்தௌஷதானி’ எனப்படும் இருநூற்று எழுபத்தொன்பதாம் அதிகாரம் நிறைவுற்றது. இப்போது இருநூற்று எண்பதாம் அதிகாரம்—‘அனைத்து நோய்களையும் நீக்கும் மருந்துகள்’—ஆரம்பமாகிறது. தன்வந்தரி கூறினார்: நோய்கள் உடல்சார்ந்தவையாகக் கருதப்படுகின்றன; அவை இரண்டு வகை—ஆகந்துக (வெளிப்புற காரணத்தால்) மற்றும் ஸஹஜ (பிறவியிலேயே). உடல் நோய்களில் ஜ்வரம், குஷ்டம் முதலியவை; மனநோய்கள் கோபம் முதலான மனக்கிளர்ச்சிகளால் உண்டாகும் எனக் கூறப்படுகிறது।

Verse 2

आगन्तवो विघातोत्था सहजाः क्षुज्जरादयः शारीरागन्तुनाशाय सूर्यवारे घृतं गुडम्

நோய்கள் பலவகை—ஆகந்துகம் (வெளிப்புறம்), தாக்கத்தால் உண்டானது, மற்றும் இயல்பானது; பசி, காய்ச்சல் முதலியன. உடலில் ஏற்பட்ட ஆகந்துகக் கோளாறுகள் நீங்க ஞாயிற்றுக்கிழமை நெய் மற்றும் வெல்லம் அளிக்க வேண்டும்.

Verse 3

लवणं सहिरण्यञ्च विप्रायापूपमर्पयेत् चन्द्रे चाभ्यङ्गदो विप्रे सर्वरोगैः प्रमुच्यते

உப்பை பொன்னுடன் சேர்த்து, மேலும் அபூபம் (இனிப்பு கேக்) பிராமணருக்கு அர்ப்பணிக்க வேண்டும். சந்திரன் தொடர்பான நாளில் பிராமணருக்கு அப்யங்கதானம் (மசாஜ் எண்ணெய்/மருந்து லேபம்) அளித்தால் எல்லா நோய்களிலிருந்தும் விடுபடுவர்.

Verse 4

तैलं शनैश् चरे दद्यादाश्विने गोरसान्नदः घृतेन पयसा लिङ्गं संस्नाप्य स्याद्रुगुज्झितः

சனிக்கிழமை (சனைச்சரன்) எண்ணெய் தானம் செய்ய வேண்டும்; மேலும் ஆஸ்வின மாதத்தில் பசுப் பொருட்களால் (பால், தயிர், நெய் முதலியவை) தயாரித்த அன்னத்தை அளிக்க வேண்டும். நெய் மற்றும் பாலால் சிவலிங்கத்திற்கு அபிஷேகம் செய்தால் நோயின்றி இருப்பார்.

Verse 5

गायत्र्या हावयेद्वह्नौ दूर्वान्त्रिमधुराप्लुताम् यस्मिन् भे व्याधिमाप्नोति तस्मिन् स्नानं बलिः शुभे

காயத்ரீ மந்திரத்தை ஜபித்தபடி, திரிமதுரம் (மூன்று இனிப்புப் பொருட்கள்) நனைத்த தூர்வா புல்லை அக்னியில் ஹோமம் செய்ய வேண்டும். எந்த நட்சத்திரத்தில் நோய் ஏற்பட்டதோ, அதே நட்சத்திர நேரத்தில் ஸ்நானமும் சுப பலி அர்ப்பணிப்பும் செய்ய வேண்டும்.

Verse 6

मानसानां रुजादीनां विष्णोः स्तोत्रं हरं भवेत् वातपित्तकफा दोषा धातवश् च तथा शृणु

மன வேதனை முதலியவற்றை நீக்க விஷ்ணு ஸ்தோத்திரம் துன்பநாசகமாகும். இனி வாதம், பித்தம், கபம் ஆகிய தோஷங்களையும், தாதுக்களையும் பற்றியும் கேளுங்கள்.

Verse 7

भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति च सुश्रुत अंशेनैकेन किट्टद्वं रसताञ्चापरेण च

ஓ சுஶ்ருதா! உண்ட உணவு பக்க்வாஶயத்தை அடைந்த பின் இரண்டாகப் பிரிகிறது—ஒரு பகுதி கிட்டம் (கழிவு) ஆகிறது; மற்றொரு பகுதி ரசம் (போஷக சாரம்) ஆகிறது।

Verse 8

किट्टभागो मलस्तत्र विन्मूत्रस्वेददूषिकाः नासामलङ्कर्णमलं तथा देहमलञ्च यत्

இவற்றில் கிட்டப் பகுதி ‘மலம்’ எனப்படுகிறது—மலம் (விஷ்டை), மூத்திரம், வியர்வை முதலிய அசுத்தங்கள்; அதுபோல மூக்கின் அழுக்கு, காதின் மெழுகு, மேலும் உடலின் பிற அழுக்குகள் அனைத்தும்।

Verse 9

रसभागाद्रसस्तत्र समाच्छोणिततां व्रजेत् मांसं रक्तत्तितो मेदो मेदसो ऽस्थ्नश् च सम्भवः

ரசப் பகுதியிலிருந்து அதே ரசம் பின்னர் இரத்தமாகிறது; இரத்தத்திலிருந்து மாம்சம் உண்டாகிறது; மாம்சத்திலிருந்து மேதஸ் (கொழுப்பு) தோன்றுகிறது; மேதஸிலிருந்து எலும்பு உருவாகிறது।

Verse 10

अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुकाद्रागस्तथौजसः देशमार्तिं बलं शक्तिं कालं प्रकृतिमेव च

எலும்பிலிருந்து மஜ்ஜை; அதிலிருந்து சுக்கிரம். சுக்கிரத்திலிருந்து ராகம் (ஆசை/பற்று) மற்றும் ஓஜஸ் (உயிர்ச் சாரம்) உண்டாகின்றன. மேலும் தேசம், ஆर्ति/நோய், பலம், திறன், காலம், பிரக்ருதி ஆகியவற்றையும் ஆராய வேண்டும்।

Verse 11

ज्ञात्वा चिकित्सतं कुर्याद्भेषजस्य तथा बलम् तिथिं रिक्तान्त्यजेद् भौमं मन्दभन्दारुणोग्रकम्

நிலையை அறிந்து வைத்தியன் சிகிச்சையை மேற்கொள்ள வேண்டும்; மருந்தின் வலிமை (பிரபாவம்)யையும் நிர்ணயிக்க வேண்டும். சிகிச்சை தொடக்கத்தில் ரிக்த திதிகளையும், பௌமம் (செவ்வாய்) நாளையும் தவிர்க்க வேண்டும்; அது மந்தம், தடையூட்டுவது, கடுமை, உக்கிரம் எனக் கருதப்படுகிறது।

Verse 12

हरिगोद्विजचन्द्रार्कसुरादीन् प्रतिपूज्य च शृणु मन्त्रमिमं विद्वन् भेषजारम्भमाचरेत्

ஹரி, பசு, த்விஜர் (பிராமணர்), சந்திரன், சூரியன் மற்றும் தேவர்கள் முதலியோரைக் முறையாகப் பூஜித்து, ஓ அறிஞரே, இந்த மந்திரத்தை கேள்; பின்னர் மருத்துவச் சிகிச்சையின் தொடக்கத்தை மேற்கொள்ள வேண்டும்।

Verse 13

ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः ऋषयश् चौषधिग्रामा भूतसङ्घाश् च पान्तु ते

பிரம்மா, தக்ஷன், அஸ்வினிகள், ருத்ரன், இந்திரன், பூமி, சந்திரன், சூரியன், காற்று, அக்னி—மேலும் ரிஷிகள், மூலிகைக் கூட்டங்கள், உயிரினக் குழுக்கள்—இவை அனைத்தும் உன்னைப் பாதுகாக்கட்டும்।

Verse 14

रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते

இந்த மருந்து உனக்கு ரிஷிகளுக்குப் ரஸாயனம் போலவும், தேவர்களுக்கு அமிர்தம் போலவும், உயர்ந்த நாகங்களுக்கு சுதா போலவும்—உண்மையான மருத்துவமாக அமையட்டும்।

Verse 15

वातश्लेष्मातको देशो बहुवृक्षो बहूदकः अनूपड्तिबिख्यातो जाङ्गलस्तद्विवर्जितः

வாத-ச்லேஷ்ம (கபம்) மேலோங்கிய நாடு என்பது பல மரங்களும் மிகுந்த நீரும் உள்ள பகுதி; அது ‘அனூப’ (ஈர/சதுப்பு) நிலம் எனப் புகழ்பெற்றது. இதற்கு எதிரானது ‘ஜாங்கல’ (உலர்) நிலம் ஆகும்।

Verse 16

किञ्चिद्वृक्षोदको देशस् तथा साधारणः स्मृतः जाङ्गलः पित्तबहुलो मध्यः साधारणः स्मृतः

சிறிதளவு மரங்களும் சிறிதளவு நீரும் உள்ள நாடும் ‘சாதாரண’ (மிதமான) எனக் கருதப்படுகிறது. ‘ஜாங்கல’ (உலர்) நாடு பித்தம் அதிகப்படுத்தும்; ‘மத்திய’ நாடு சாதாரண (மிதமான) எனச் சொல்லப்படுகிறது।

Verse 17

रूक्ष्मः शीतश् चलो वायुः पित्तमुष्णं कटुत्रयम् स्थिराम्लस्निग्धमधुरं बलाशञ्च प्रचक्षते

வாயு (வாதம்) ரூக்ஷம், சீதம், சலம் எனவும்; பித்தம் உஷ்ணம் மற்றும் கடு-த்ரய லக்ஷணமுடையது எனவும்; பல/ஶ்லேஷ்மன் (கபம்) ஸ்திரம், ஆம்லம், ஸ்நிக்தம், மதுரம் உடையது எனவும் கூறுகின்றனர்।

Verse 18

वृद्धिः समानैर् एतेषां विपरीतैर् विपर्ययः रसाः स्वाद्वम्ललवणाः श्लेष्मला वायुनाशनाः

இத் தோஷங்கள் ஒத்த காரணங்களால் அதிகரிக்கின்றன; எதிர்மாறானவற்றால் அவற்றின் விபர்யயம் (சமனம்) உண்டாகிறது. மதுர, ஆம்ல, லவண ரசங்கள் கபத்தை வளர்த்தும் வாதத்தை அடக்கியும் செய்கின்றன।

Verse 19

कटुतिक्तकषायाश् च वातलाः श्लेष्मनाशनाः कट्वम्ललवणा ज्ञेयास् तथा पित्तविवर्धनाः

கடு, திக்த, கஷாய ரசங்கள் வாதத்தை அதிகரித்து ஶ்லேஷ்மம் (கபம்) அழிக்கும். அதுபோல கடு, ஆம்ல, லவண ரசங்கள் பித்தத்தை வளர்ப்பவை என அறிய வேண்டும்।

Verse 20

तिक्तस्वादुकषायाश् च तथा पित्तविनाशनाः रसस्यैतद्गुणं नास्ति विपाकस्यैतदिष्यते

திக்த, மதுர, கஷாய ரசங்களும் பித்தத்தை அழிப்பவை. இது ரசத்தின் சொந்த குணம் அல்ல; விபாகம் (ஜீரணத்திற்குப் பிந்தைய மாற்றம்) என்பதின் குணமாகவே கருதப்படுகிறது।

Verse 21

वीर्योष्णाः कफवातघ्नाः शीताः पित्तविनाशनाः प्रभावतस् तथा कर्म ते कुर्वन्ति च सुश्रुत

உஷ்ண-வீர்யமுடைய திரவியங்கள் கபமும் வாதமும் தணிக்கின்றன; சீத-வீர்யமுடையவை பித்தத்தை அழிக்கின்றன. மேலும் பிரபாவத்தினால் அவை தத்தம் சிறப்பு செயல்களையும் செய்கின்றன, ஓ சுஶ்ருதா।

Verse 22

शिशिरे च वसन्ते च निदाघे च तथा क्रमात् चयप्रकोपप्रशमाः कफस्य तु प्रकीर्तिताः

சிசிரம், வசந்தம், நிதாகம் (கிரீஷ்மம்) ஆகிய பருவங்களில் முறையே கபத்தின் சய, பிரகோப, பிரசம நிலைகள் கூறப்பட்டுள்ளன।

Verse 23

निदाघवर्षारात्रौ च तथा शरदि सुश्रुत चयप्रकोपप्रशमाः पवनस्य प्रकीर्तिताः

நிதாகம், வர்ஷா, இரவு மற்றும் சரத் பருவங்களில்—சுஸ்ருதரின் கூறுபடி—வாத (பவன) தோஷத்தின் சய, பிரகோப, பிரசம நிலைகள் விளக்கப்பட்டுள்ளன।

Verse 24

मेघकाले च शरदि हेमन्ते च यथाक्रमात् चयप्रकोपप्रशमास् तथा पित्तस्य कीर्तिताः

பித்தத்திற்கும் மேககாலம், சரத், ஹேமந்தம் ஆகியவற்றில் முறையே சய, பிரகோப, பிரசம நிலைகள் கூறப்பட்டுள்ளன।

Verse 25

वर्षाद्यो विसर्गस्तु हेमन्ताद्यास् तथा त्रयः शिशिराद्यास् तथादानं ग्रीष्मान्ता ऋतवस्त्रयः

வர்ஷாவால் தொடங்கும் மூன்று பருவங்கள் ‘விஸர்க’ எனப்படும்; ஹேமந்தத்தால் தொடங்கும் மூன்றும் அதுபோலக் கணிக்கப்படும்; சிசிரத்தால் தொடங்கும் மூன்று ‘ஆதான’ எனப்படும்—இவ்வாறு கிரீஷ்மம் வரை பருவத் திரயங்கள் நிர்ணயிக்கப்படுகின்றன।

Verse 26

सौम्यो विसर्गस्त्वादानमाग्नेयं परिकीर्तितम् वर्षादींस्त्रीनृतून् सोमश् चरन् पर्यायशो रसान्

‘விஸர்க’ம் சௌம்யம் (சந்திரத் தன்மை) என்றும், ‘ஆதான’ம் ஆக்நேயம் (அக்னித் தன்மை) என்றும் அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது. சோமன் வர்ஷாவால் தொடங்கும் மூன்று பருவங்களில் வரிசையாகச் சென்று, பருவரசங்களை முறையே ஒழுங்காகக் கடத்துகின்றான்।

Verse 27

जनयत्यम्ललवणमधुरांस्त्रीन् यथाक्रमम् शिशिरादीनृतूनर्कश् चरन् पर्ययशो रसान्

சிசிரம் முதலான பருவங்களில் முறையே சஞ்சரிக்கும் சூரியன், வரிசையாக அமிலம், உப்பு, இனிப்பு ஆகிய மூன்று ரசங்களையும் உண்டாக்குகின்றான்।

Verse 28

विवर्धयेत्तथा तिक्तकषायकटुकान् क्रमात् यथा रजन्यो वर्धन्ते वलमेकं हि वर्धते

அதேபோல் கசப்பு, துவர்ப்பு, காரம் ஆகிய ரசங்களையும் படிப்படியாக அதிகரிக்க வேண்டும்; தோஷங்கள் கட்டுப்பாட்டுடன் உயருமாறு; உண்மையில் உயர்த்த வேண்டியது ஒன்றே—உடல் வலிமை।

Verse 29

क्रमशो ऽथ मनुष्याणां हीयमानासु हीयते रात्रिभुक्तदिनानाञ्च वयसश् च तथैव च

மனிதர்களுக்கு கடந்த (அனுபவிக்கப்பட்ட) இரவுகளும் பகல்களும் படிப்படியாக குறைவதுபோல், ஆயுளும் அதேபோல் குறைகிறது।

Verse 30

आदिमध्यावसानेषु कफपित्तसमीरणाः प्रकोपं यान्ति कोपादौ काले तेषाञ्चयः स्मृतः

ஆரம்பம், நடு, முடிவு ஆகிய காலங்களில் கபம், பித்தம், சமீரணம் (வாதம்) தீவிரமடைகின்றன; அந்தத் தீவிரக் காலத்தின் தொடக்கத்தில் அவற்றின் சேர்க்கை (சஞ்சயம்) நிகழும் என்று கூறப்படுகிறது।

Verse 31

प्रकोपोत्तरके काले शमस्तेषां प्रकीर्तितः अदिभोजनतो विप्र तथा चाभोजनेन च

ஓ விப்ரரே! அவற்றின் தீவிரத்திற்குப் பிந்தைய காலத்தில் அவற்றின் சமனம் நிகழும் என்று கூறப்படுகிறது—அதிகமாக உண்ணுதலாலும், அதேபோல் உண்ணாமை (உபவாசம்) மூலமும்।

Verse 32

रोगा हि सर्वे जायन्ते वेगोदीरणधारणैः अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशावेकं पानेन पूरयेत्

உடலின் இயற்கை வேகங்களை வலுக்கட்டாயமாகத் தூண்டுதல் அல்லது அடக்குதல் காரணமாக எல்லா நோய்களும் உண்டாகின்றன. வயிற்றை இரண்டு பங்கு அன்னத்தாலும், ஒரு பங்கு பானத்தாலும் நிரப்ப வேண்டும்.

Verse 33

आश्रयं पवनादीनां तथैकमवशेषयेत् व्याधेर् निदानस्य तथा विपरीतमथौषधम्

வாதம் முதலிய தோஷங்களின் ஆச்ரயத்தை நிர்ணயித்து, ஆய்வுக்குப் பின் மீதமிருப்பதையே தீர்மானக் காரணமாகக் கொள்ள வேண்டும். அதுபோல நோயின் நிதானத்தை அறிந்து, அதற்கு எதிரான (விபரீத) மருந்தைச் செலுத்த வேண்டும்.

Verse 34

कर्तव्यमेतदेवात्र मया सारं प्रकीर्तितम् नाभेरूर्ध्वमधश् चैव गुदश्रोण्योस्तथैव च

இங்கே செய்ய வேண்டியது இதுவே; இதன் சாரத்தை நான் கூறினேன். நாபிக்குமேல் மற்றும் கீழ், அதுபோல குதம் மற்றும் இடுப்பு/ச்ரோணி பகுதியில் இதையேப் பயன்படுத்த வேண்டும்.

Verse 35

बलाशपित्तवातानां देहे स्थानं प्रकीर्तितं तथापि सर्वगाश् चैते देहे वायुर्विशेषतः

உடலில் பலாச (ச்லேஷ்மம்/கபம்), பித்தம், வாதம் ஆகியவற்றின் இருப்பிடங்கள் கூறப்பட்டன; எனினும் இவை அனைத்தும் உடலெங்கும் பரவுகின்றன—வாதம் குறிப்பாக மிகப் பரவலானது.

Verse 36

देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन्मनसः स्मृतम् कृशो ऽल्पकेशश् चपलो बहुवाग्विषमानलः

உடலின் நடுப்பகுதியில் உள்ள இதயம் அந்த மனத்தின் இருப்பிடமாகச் சொல்லப்படுகிறது. (அத்தகையவன்) ஒல்லியானவன், குறைந்த முடி உடையவன், அசைவானவன், அதிகம் பேசுபவன், சீரற்ற ஜடராக்னி உடையவன்.

Verse 37

व्योमगश् च तथा स्वप्ने वातप्रकृतिरुच्यते अकालपलितः क्रोधी प्रस्वेदी मधुरप्रियः

கனவில் வானில் உலாவுபவன் வாதப் பிரகிருதியுடையவன் எனக் கூறப்படுகிறான்; அவன் காலத்துக்கு முன் நரைத்தவன், கோபம் உடையவன், அதிக வியர்வையுடையவன், இனிப்புச் சுவை விரும்புபவன்।

Verse 38

स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते दृढाङ्गः स्थिरचित्तश् च सुप्रभः स्निग्धसूर्धजः

கனவிலும் ஒளிமிக்க (அக்னி போன்ற) காட்சிகளைப் பார்ப்பவன் பித்தப் பிரகிருதியுடையவன் எனக் கூறப்படுகிறான்; அவனுக்கு உறுதியான அங்கங்கள், நிலையான மனம், ஒளிவிடும் நிறம், எண்ணெய்ப்பசை போன்ற மிருதுவான தலைமுடி மற்றும் தாடி உண்டு।

Verse 39

शुद्धाम्बुदर्शी स्वप्ने च कफप्रकृतिको नरः तामसा राजसाश् चैव सात्विकाश् च तथा स्मृताः

கனவில் தூய நீரைப் பார்ப்பவன் கபப் பிரகிருதியுடைய மனிதன்; மேலும் இத்தகைய கனவுக் குறிகள் தாமசம், ராஜசம், சாத்த்விகம் எனும் மும்முகுணங்களின் அடிப்படையிலும் அறியப்படுகின்றன।

Verse 40

मनुष्या मुनिर्शादूल वातपित्तकफात्मकाः रक्तपित्तं व्यवायाच्च गुरुकर्मप्रवर्तनैः

முனிவர்களில் புலியே! மனிதர்கள் வாதம், பித்தம், கபம் ஆகியவற்றால் அமைந்தவர்கள்; மேலும் அதிகமான காமவினை (மைதுனம்) மற்றும் கனமான/கடினமான உழைப்புகளில் ஈடுபடுதல் காரணமாக ரக்தபித்தம் என்னும் நோய் உண்டாகிறது।

Verse 41

कदन्नभोजनाद्वायुर्देहे शोकाच्च कुप्यति विदाहिनां तथोल्कानामुष्णान्नाध्वनिसेविनां

தகாத/தாழ்ந்த உணவை உண்ணுவதாலும் துக்கத்தாலும் உடலில் வायु (வாதம்) சீற்றமடைகிறது; அதுபோல எரிச்சலூட்டும் உணவுகளைச் சேவிப்போர், தீ/வெப்பத்திற்கு உட்படுவோர், சூடான உணவை உண்ணுவோர், மிகுந்த பயணம் செய்வோர் ஆகியோரிடமும் அது அதிகரிக்கும்।

Verse 42

पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज अत्यम्बुपानगुर्वन्नभोजिनां भुक्तशायिनाम्

ஓ இருமுறை பிறந்தவரே! பயத்தால் பித்தம் தீவிரமடையும்; அதுபோல மிகுதியான நீர் அருந்துவோர், கனமான உணவு உண்ணுவோர், உண்டவுடன் உடனே படுப்போர் ஆகியோரிலும் பித்தம் அதிகரிக்கும்।

Verse 43

श्लेकेष्माप्रकोपमायाति तथा ये चालसा जनाः वाताद्युत्थानि रोगाणि ज्ञात्वा शाम्यानि लक्षणैः

அதேபோல் சோம்பேறித் தனமுள்ளவர்களில் ச்லேஷ்மன் (கபம்) தீவிரமடையும்; மேலும் வாதம் முதலிய தோஷங்களால் உண்டாகும் நோய்களை அவற்றின் அறிகுறிகளால் அறிந்து, அந்தச் சிறப்பறிகுறிகளுக்கேற்ப அவற்றைத் தணிக்க வேண்டும்।

Verse 44

अस्थिभङ्गः कषायत्वमास्ये शुष्कास्यता तथा जृम्भणं लोमहर्षश् च वातिकव्याधिलक्षणम्

எலும்புகள் முறிவதுபோன்ற வலி, வாயில் துவர்ப்பு சுவை, வாய்வறட்சி, மீண்டும் மீண்டும் கொட்டாவி, ரோமாஞ்சம்—இவை வாதவகை நோய்களின் அறிகுறிகள் ஆகும்।

Verse 45

नखनेत्रशिराणान्तु पीतत्वं कटुता मुखे तृष्णा दाहोष्णता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम्

நகங்கள், கண்கள், நரம்புகள் மஞ்சளாதல், வாயில் கார்ப்புச் சுவை, தாகம், எரிச்சல், மிகுந்த வெப்பம்—இவை பித்தவகை நோய்களின் குறியீடுகள் ஆகும்।

Verse 46

आलस्यञ्च प्रसेकश् च गुरुता मधुरास्यता उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिकव्याधिलक्षणम्

சோம்பல், அதிக உமிழ்நீர், கனத்த உணர்வு, வாயில் இனிப்பு சுவை, வெப்பத்தை நாடுதல்—இவை கப (ச்லேஷ்ம) வகை நோய்களின் அறிகுறிகள் ஆகும்।

Verse 47

स्निग्धोष्णमन्नमभ्यङ्गस्तैलपानादि वातनुत् आज्यं क्षीरं सिताद्यञ्च चन्द्ररश्म्यादि पित्तनुत्

நெய்ப்பான, வெப்பமான உணவு, அப்யங்கம் (எண்ணெய் மசாஜ்), எண்ணெய் அருந்துதல் முதலியவை வாதத்தைத் தணிக்கும். நெய், பால், சர்க்கரை முதலியனவும், நிலவொளி போன்ற குளிர்ச்சி முறைகளும் பித்தத்தைத் தணிக்கும்.

Verse 48

सक्षौद्रं त्रिफलातैलं व्यायामादि कफापहम् सर्वरोगप्रशान्त्यै स्यद्विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम्

தேன் கலந்த திரிபலா எண்ணெய், உடற்பயிற்சி முதலியவை கபத்தை அகற்றும். எல்லா நோய்களும் தணிய விஷ்ணுவின் தியானமும் பூஜையும் விதிக்கப்பட்டுள்ளன.