Varaha Purana - Adhyaya 22
Varaha PuranaAdhyaya 2255 Shlokas

Adhyaya 22: Gaurī’s Rebirth, Umā’s Austerities, Rudra’s Test, and the Himalayan Wedding

Gaurījanma-Umātapas-Rudrāvāha-vivāhaḥ

Purāṇic Narrative-Etiology and Vrata Instruction (Tithi-based Ethics)

वराह–पृथिवीसंवादेऽस्मिन्नध्याये गौरी–उमानाख्यानेन धर्मनिश्चयः, तपःशरीरनिग्रहः, तथा लोकव्यवस्थाप्रतिष्ठापकाः विवाहविधयः प्रदर्श्यन्ते। गौरी दाक्षयज्ञविघ्नं दाक्षद्वेषं च स्मृत्वा तपसा देहं त्यक्त्वा हिमवतः कन्या उमा भूत्वा पुनर्जज्ञे। सा रुद्रार्थं घोरं तपः करोति; रुद्रो जिघत्सितब्राह्मणरूपेण तां परीक्षते, गङ्गातीरे च संकटं निर्माय शौचविचारं ब्रह्महत्यापातकभयेन सह तुलयितुं बाधते। उमा तं रक्षति; ततः स रुद्रः स्वस्वरूपं प्रकाश्य विवाहं याचते। हिमवान् ब्रह्मणोऽनुज्ञां प्रार्थयति, देवगणान् दिशः पर्वतान् नद्यश्च आमन्त्रयति, ततः हिमालये महाविवाहः सम्पन्नः। अन्ते तृतीयायां लवणवर्जनविधिः कथ्यते, येन कल्याणं समृद्धिश्च भवतीति—व्यक्तिनियमस्य भूम्याः स्थैर्ये योगदानं दर्शयन्।

Key Concepts

Gaurī–Umā rebirth as narrative etiologyTapas (ascetic discipline) as moral forceDharma-conflict: purity rules vs brahmahatyā avoidanceRudra’s mārga-parīkṣā (testing through disguise)Vivāha as cosmic-social stabilizationTṛtīyā-vrata: lavaṇa-varjana (salt avoidance) for saubhāgyaBrahmā’s authorization and ritual legitimationLandscape personification (mountains, rivers, flora) as ecological community

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī

What happens

  1. How it opens

    Varāha instructs Pṛthivī through a paradigmatic Śaiva narrative: Gaurī recalls Dakṣa’s hostility and the earlier sacrificial rupture, and resolves to re-establish cosmic and social stability through disciplined rebirth and dharmic marriage.

  2. Stories within

    Gaurī’s abandonment of her former body and rebirth as Umā (etiological rebirth narrative); Rudra’s mārga-parīkṣā: the brāhmaṇa disguise and Gaṅgā peril (dharma-conflict test); Himavat’s petition to Brahmā and the cosmic Himalayan wedding (ritual legitimation and social stabilization)

  3. The turning point

    Gaurī abandons her former body through ascetic resolve and is reborn as Umā, daughter of Himavat. Umā performs severe tapas for Rudra; Rudra tests her by appearing as a hungry brāhmaṇa and by staging a peril at the Gaṅgā, forcing a dharma-conflict between post-bath purity scruples and the prevention of brahmahatyā.

  4. How it ends

    Umā chooses the higher dharma, saving the brāhmaṇa and preventing the grave sin of brahmahatyā, after which Rudra reveals his true form and seeks her hand. Himavat obtains Brahmā’s authorization; the cosmic community (devas, ṛṣis, siddhas, and personified landscapes) assembles, and the Himalayan wedding is duly performed as a world-stabilizing rite.

Tirthas

Himavān/Himālaya (Himavat, mahāgiri); Gaṅgā/Jāhnavī river; Mandara mountain; śaila/śailendra (mountain-king domain).

  • Ganga / JahnaviMain tirthaGaṅgā / Jāhnavī (Gaṅgā / Jāhnavī river)

    Himālaya (Himavat domain; Gaṅgā headwaters cultural sphere)

  • Himavan / HimalayaHimavān / Himālaya (mahāgiri; śailendra domain)
  • Mandara mountain
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 22

Shlokas in Adhyaya 22

Verse 1

महातपा उवाच । तस्मिन् निवसतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । चुकोप गौरी देवस्य पितुर्वैरमनुस्मरन् ॥ २२.१ ॥

महातपा उवाच—तस्मिन् निवसतः परमेष्ठिनो रुद्रस्य, देवस्य पितुर्वैरं अनुस्मरन् गौरी चुकोप।

Verse 2

चिन्तयामास दक्षस्य अनेनापकृतं पुरा । यज्ञो विध्वंसितो यस्मात् तस्माच्चान्यां तनूमहम् ॥ २२.२ ॥

स चिन्तयामास—अनेन पूर्वं दक्षस्यापकृतं कृतम्। यस्मात् तेन यज्ञो विध्वंसितः; तस्मादहं अन्यां तनूं धारयिष्यामि॥

Verse 3

आराध्य तपसा तस्य गृहे भूत्वा व्रजाम्यहम् । कथं गच्छामि पितरं दक्षं क्षपितबान्धवम् ॥ २२.३ ॥

तस्य तपसा आराध्य तद्गृहे भूत्वाहम् व्रजामि। कथं गच्छामि पितरं दक्षं क्षपितबान्धवम्॥

Verse 4

भवपत्नी च दुहिता एवं संचिन्त्य सुन्दरी । जगाम तपसे शैलं हिमवन्तं महागिरिम् ॥ २२.४ ॥

एवं सञ्चिन्त्य भवपत्नी दुहिता च सुन्दरी। तपसे जगाम शैलं हिमवन्तं महागिरिम्॥

Verse 5

तत्र कालेन महता क्षपयन्ती कलेवरम् । स्वशरीराग्निना दग्धा ततः शैलसुता अभवत् ॥ २२.५ ॥

तत्र कालेन महता कलेवरं क्षपयन्ती। स्वशरीराग्निना दग्धा ततः शैलसुता अभवत्॥

Verse 6

उमा नामेति महती कृष्णा चेत्यभिधानतः । लब्ध्वा तु शोभनां मूर्तिं हिमवन्तगृहे शुभा ॥ २२.६ ॥

उमा नामेति महती कृष्णा चेति चाभिधानतः। लब्ध्वा शोभनां मूर्तिं शुभा हिमवन्तगृहे वसत्॥

Verse 7

पुनस्तपश्चकारोग्रं देवं स्मृत्वा त्रिलोचनम् । असावेव पतिर्मह्यमित्युक्त्वा तपसि स्थिता ॥ २२.७ ॥

पुनस्तपश्चकारोग्रं त्रिलोचनं देवं स्मृत्वा । “असावेव पतिर्मम” इत्युक्त्वा तपसि स्थिता ॥

Verse 8

कुर्वन्त्या तत् तपश्चोग्रं हिमवन्ते महागिरौ । कालेन महता देवस्तपसाराधितस्तया ॥ २२.८ ॥

कुर्वन्त्या तत् तपश्चोग्रं हिमवन्ते महागिरौ । कालेन महता देवस्तपसाराधितस्तया ॥

Verse 9

अजगामाश्रमं तस्या विप्रो भूत्वा महेश्वरः । वृद्धः शिथिलसर्वाङ्गः स्खलंश्चैव पदे पदे ॥ २२.९ ॥

अजगामाश्रमं तस्या विप्रो भूत्वा महेश्वरः । वृद्धः शिथिलसर्वाङ्गः स्खलंश्चैव पदे पदे ॥

Verse 10

कृच्छ्रात् तस्याः समीपं तु आगत्य द्विजसत्तमः । बुभुक्षितोऽस्मि मे देहि भद्रे भोज्यं द्विजस्य तु ॥ २२.१० ॥

कृच्छ्रात् तस्याः समीपं तु आगत्य द्विजसत्तमः । “बुभुक्षितोऽस्मि, मे देहि भद्रे भोज्यं द्विजस्य तु” ॥

Verse 11

एवमुक्ता तदा कन्या उमा शैलसुता शुभा । उवाच ब्राह्मणं भोज्यं दद्मि विप्र फलादिकम् । कुरु स्नानं द्रुतं विप्र भुञ्जस्वान्नं यदृच्छया ॥ २२.११ ॥

एवमुक्ता तदा कन्या उमा शैलसुता शुभा । उवाच ब्राह्मणं—“भोज्यं दद्मि विप्र फलादिकम् । कुरु स्नानं द्रुतं विप्र, भुञ्जस्वान्नं यदृच्छया” ॥

Verse 12

एवमुक्तस्तदा विप्रस्तस्य पार्श्वे महानदीम् । गङ्गां जगाम स्नानार्थी स्नानं कर्त्तुमवातरात् ॥ २२.१२ ॥

एवमुक्तस्तदा विप्रस्तस्य पार्श्वे महानदीं गङ्गां स्नानार्थी जगाम; स्नानं कर्तुमवातरात्।

Verse 13

स्नानं तु कुर्वता तेन रुद्रेण द्विजरूपिणा । भूत्वा मायामयं भीमं मकरं भयदर्शनम् । ग्राहितस्तु तदा विप्रस्तेन दुष्टेन मद्गुणा ॥ २२.१३ ॥

स्नानं कुर्वता तेन रुद्रेण द्विजरूपिणा मायया भीमं मकरं भूत्वा भयदर्शनम्; तदा स विप्रस्तेन दुष्टेन मद्गुणेन ग्राहितः।

Verse 14

दृष्ट्वा धृतमथात्मानं मकरॆण बलीयसा । वृद्धमात्मानमन्यं तां दर्शयन् वाक्यमब्रवीत् ॥ २२.१४ ॥

अथ बलीयसा मकरॆण धृतमात्मानं दृष्ट्वा, तस्यै स्वस्य वृद्धं रूपान्तरं दर्शयन् स वाक्यमब्रवीत्।

Verse 15

अब्रह्मण्यं गतं कन्ये धावस्वानय मां रुषः । यावन्नायाति विकृतिं तावन्मां त्रातुमर्हसि ॥ २२.१५ ॥

अब्रह्मण्यं गतं कन्ये; धावस्व, आनय मां रुषः। यावन्नायाति विकृतिं तावन्मां त्रातुमर्हसि।

Verse 16

एवमुक्ता तदा कन्या चिन्तयामास पार्वती । पितृभावेन शैलेन्द्रं भर्तृभावेन शङ्करम् । स्पृशामि तपसा पूता कथं विप्रं स्पृशाम्यहम् ॥ २२.१६ ॥

एवमुक्ता तदा कन्या पार्वती चिन्तयामास—पितृभावेन शैलेन्द्रं, भर्तृभावेन शङ्करम्; तपसा पूता अहं तौ स्पृशामि, कथं विप्रं स्पृशाम्यहम्?

Verse 17

यद्येनं नापकर्षामि मकरॆण जले धृतम् । तदानिं ब्रह्मवध्याऽ मे भवतीति न संशयः ॥ २२.१७ ॥

यदि एनं मकरॆण जले धृतं नापकर्षामि, तदा तस्मिन्नेव क्षणे मम ब्रह्मवध्यादोषो भवतीति न संशयः।

Verse 18

अन्यव्यतिक्रमे धर्ममपनेतुं च शक्यते । ब्रह्मवध्याः पुनर्नैवमेवमुक्त्वा गता त्वरम् ॥ २२.१८ ॥

अन्यव्यतिक्रमे धर्मतः दोषापनोदनं शक्यते; ब्रह्मवध्यायां पुनर्नैव शक्यते। इत्युक्त्वा सा त्वरिता गता।

Verse 19

सा गत्वा त्वरितं भीरुर् गृहीत्वा पाणिना द्विजम् । चकर्षान्तर्-जलात् तावत् स्वयं भूतपतिर् हरः ॥ २२.१९ ॥

सा भीरुः त्वरितं गत्वा पाणिना द्विजं गृहीत्वा, अन्तर्-जलात् तावत् चकर्ष; तत्र स्वयं भूतपतिः हरः (सहायोऽभवत्)।

Verse 20

यमाराध्य तपश्चर्त्तुमारब्धं शैलपुत्र्याः । स एव भगवान् रुद्रस्तस्याः पाणौ विलम्बत ॥ २२.२० ॥

यमाराध्य शैलपुत्र्याः तपश्चरितुम् आरब्धम्, स एव भगवान् रुद्रः तस्याः पाणौ विलम्बत (प्राप्तोऽभवत्)।

Verse 21

तं दृष्ट्वा लज्जिता देवी पूर्वत्यागमनुस्मरन् । न किञ्चिदुत्तरं सुभ्रूर्वदति स्म सुलज्जिता ॥ २२.२१ ॥

तं दृष्ट्वा देवी पूर्वत्यागम् अनुस्मरन् लज्जिता; सुभ्रूः सुलज्जिता सती किञ्चिदपि उत्तरं न अवदत्।

Verse 22

तूष्णीम्भूतां तु तां दृष्ट्वा गौरीं रुद्रो हसन्निव । पाणौ गृहीत्वा मां भद्रे कथं त्यक्तुमिहार्हसि ॥ २२.२२ ॥

तां गौरीं तूष्णीम्भूतां दृष्ट्वा रुद्रो हसन्निव; मम पाणिं गृहीत्वा उवाच—“भद्रे, इह मां त्यक्तुं कथं त्वमर्हसि?”

Verse 23

मत्पाणिग्रहणं भद्रे वृथा यदि करिष्यसि । तदानीं ब्रह्मणः पुत्र्यामाहारार्थं ब्रवीम्यहम् ॥ २२.२३ ॥

भद्रे, यदि मम पाणिग्रहणं वृथा कर्तुमिच्छसि, तदा अहं ब्रह्मणः पुत्र्याः आहारप्राप्त्यर्थं कथां वक्ष्यामि।

Verse 24

न भवेत् परिहासोऽयमुक्ता देवी परापरा । लज्जमाना तदा वाक्यं वदति स्मितपूर्वकम् ॥ २२.२४ ॥

एवं संबोधितां देवीं परापरां च; सा उवाच—“अयं परिहासो न भवेत्।” ततः लज्जमानाऽसौ स्मितपूर्वकं वाक्यमब्रवीत्।

Verse 25

देवदेव त्रिलोकेश त्वदर्थोऽयं समुद्यमः । प्राग्जन्माराधितो भर्त्ता भवान् देवो महेश्वरः ॥ २२.२५ ॥

देवदेव त्रिलोकेश, त्वदर्थोऽयं समुद्यमः। प्राग्जन्मनि आराधितो भर्ता भवान्; देवो महेश्वरः।

Verse 26

इदानीं मे भवान् देवः पतिर्नान्यो भविष्यति । किन्तु स्वामी पिता मह्यं शैलेन्द्रो मे व्रजामि तम् । अनुज्ञाप्य विधानॆन ततः पाणिं गृहीष्यसि ॥ २२.२६ ॥

इदानीं मे भवान् देवः पतिः, नान्यो भविष्यति। किन्तु मे पिता शैलेन्द्रः स्वामी; तं व्रजामि। विधानेन अनुज्ञाप्य, ततः त्वं मम पाणिं ग्रहीष्यसि।

Verse 27

एवमुक्त्वा तदा देवी पितरं प्रति भामिनी । कृताञ्जलिपुटा भूत्वा हिमवन्तमुवाच ह ॥ २२.२७ ॥

एवमुक्त्वा तदा देवी भामिनी पितरं प्रति । कृताञ्जलिपुटा भूत्वा हिमवन्तमुवाच ह ॥

Verse 28

अतोऽन्यजन्मभर्त्ता मे रुद्रो दक्षमखान्तकः । इदानीं तपसा सैव ध्यातोऽभूद्गतिभावनः ॥ २२.२८ ॥

अतोऽन्यजन्मभर्त्ता मे रुद्रो दक्षमखान्तकः । इदानीं तपसा सैव ध्यातोऽभूद्गतिभावनः ॥

Verse 29

स च विश्वपतिर्भूत्वा ब्राह्मणो मे तपोवनम् । आगत्य भोजनार्थाय याचयामास शङ्करः । मया स्नातुं व्रजस्वेति चोदितो जाह्नवीं गतः ॥ २२.२९ ॥

स च विश्वपतिर्भूत्वा ब्राह्मणो मे तपोवनम् । आगत्य भोजनार्थाय याचयामास शङ्करः । मया स्नातुं व्रजस्वेति चोदितो जाह्नवीं गतः ॥

Verse 30

तत्रासौ वृद्धकायेन द्विजरूपेण शङ्करः । मकरेण धृतस्तूर्णं अब्रह्महण्यमुवाच ह ॥ २२.३० ॥

तत्रासौ वृद्धकायेन द्विजरूपेण शङ्करः । मकरेण धृतस्तूर्णं अब्रह्महण्यमुवाच ह ॥

Verse 31

ब्रह्महत्याभयात् तात मया पाणौ धृतस्ततः । धृतमात्रः स्वकं देहं दर्शयामास शङ्करः ॥ २२.३१ ॥

ब्रह्महत्याभयात् तात मया पाणौ धृतस्ततः । धृतमात्रः स्वकं देहं दर्शयामास शङ्करः ॥

Verse 32

ततो मामब्रवीद् देवः पाणिग्रहणमागताम् । भवती देवि मा किञ्चिद् विचारय तपोधने ॥ २२.३२ ॥

ततः देवो मामब्रवीत् पाणिग्रहणाय समागताम्— “देवि, तपोधने, मा किञ्चिदपि विचारय।”

Verse 33

एवमुक्ता त्वहं तेन शङ्करेण महात्मना । तदनुज्ञाप्य देवेशं भवन्तं प्रष्टुमागता । इदानीं यत्क्षमं कार्यं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ २२.३३ ॥

एवमुक्ता तेन महात्मना शङ्करेण, देवेशमनुज्ञाप्य, भवन्तं प्रष्टुमहं समागता। इदानीं यत्क्षमं कार्यं तत् शीघ्रं संविधीयताम्।

Verse 34

एवं श्रुत्वा तदा वाक्यं शैलराजो मुदा युतः । उवाच दुहितां धन्यां तस्मिन् काले वराननाम् ॥ २२.३४ ॥

एवं तद्वाक्यं श्रुत्वा शैलराजो मुदा युतः, तस्मिन् काले वराननां धन्यां दुहितरं प्रत्युवाच।

Verse 35

पुत्रि धन्योऽस्म्यहं लोके यस्य रुद्रः स्वयं हरः । जामाता भविता देवि त्वयापत्यवतामहम् । स्थापितो मूर्ध्नि देवानामपि पुत्रि त्वया ह्यहम् ॥ २२.३५ ॥

पुत्रि, धन्योऽस्मि लोके, यतः रुद्रः स्वयं हरः जामाता मे भविष्यति। देवि, त्वया अहं अपत्यवान् भविष्यामि; पुत्रि, त्वयैव देवानामपि मूर्ध्नि अहं स्थापितः।

Verse 36

स्थीयतां क्षणमेकं तु यावदागमनं मम । एवमुक्त्वा गतो राजा शैलानां ब्रह्मणोऽन्तिकम् ॥ २२.३६ ॥

क्षणमेकं तु स्थीयतां यावत् मम आगमनम्। एवमुक्त्वा शैलानां राजा ब्रह्मणोऽन्तिकं गतः।

Verse 37

तत्र दृष्ट्वा महात्मानं सर्वदेवपितामहम् । उवाच प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं शैलराट् ततः ॥ २२.३७ ॥

तत्र महात्मानं सर्वदेवपितामहं ब्रह्माणं दृष्ट्वा शैलराट् प्रणतः सन् ततः ब्रह्माणम् उवाच।

Verse 38

देवो मा दुहिता मह्यं तां रुद्राय ददाम्यहम् । त्वया देव अनुज्ञातस्तत्करोमि प्रसाधि माम् ॥ २२.३८ ॥

देव, सा मम दुहिता; अहं तां रुद्राय ददामि। त्वया देव अनुज्ञातः तत् करोमि; मां प्रसादय।

Verse 39

ततो ब्रह्मा प्रीतमना याहि रुद्राय तां शुभाम् । प्रयच्छोवाच देवानां तदा लोकपितामहः ॥ २२.३९ ॥

ततः ब्रह्मा प्रीतमना उवाच—याहि, तां शुभां रुद्राय प्रयच्छ। इति तदा देवानां लोकपितामहः।

Verse 40

एवमुक्तः शैलराजः स्ववेश्मागम्य सत्वरम् । देवानृषीन् सिद्धसङ्घान् चामन्त्रयत सत्वरम् ॥ २२.४० ॥

एवमुक्तः शैलराजः स्ववेश्म आगम्य सत्वरं देवान् ऋषीन् सिद्धसङ्घांश्च सत्वरम् आमन्त्रयत्।

Verse 41

तुम्बुरुं नारदं चैव हाहाहूहूं तथैव च । स गत्वा किन्नरांश्चैव असुरान् राक्षसानपि ॥ २२.४१ ॥

तुम्बुरुं नारदं चैव हाहाहूहूं तथैव च; स गत्वा किन्नरांश्चैव असुरान् राक्षसानपि।

Verse 42

पर्वताः सरितः शैलाः वृक्षाः ओषधयस्तथा । आगताः मूर्त्तिमन्तो वै पर्वताः सङ्गमोपलाः । हिमवद्दुहितुर्द्रष्टुं विवाहं शङ्करेण ह ॥ २२.४२ ॥

पर्वताः सरितः शैलाः वृक्षाः ओषधयस्तथा, मूर्तिमन्तो वै पर्वताः सङ्गमोपलैः सह आगताः—हिमवतः दुहितुः शङ्करेण सह विवाहं द्रष्टुम्।

Verse 43

तत्र वेदिः क्षितिश्चासीद् कलशाः सप्त सागराः । सूर्यॊ दीपस्तथा सोमः सरितो ववहुर् जलम् ॥ २२.४३ ॥

तत्र वेदिः क्षितिश्चासीद्, कलशाः सप्त सागराः; सूर्यः दीपः तथा सोमः, सरितो जलं वहन्ति स्म।

Verse 44

एवं विवाहसामग्रीं कृत्वा शैलवराधिपः । प्रेषयामास रुद्राय समीपं मन्दरं गिरिम् ॥ २२.४४ ॥

एवं विवाहसामग्रीं कृत्वा शैलवराधिपः, रुद्राय प्रेषयामास समीपं मन्दरं गिरिम्।

Verse 45

स तदा मन्दरोक्‍तस्तु शङ्करो द्रुतमाययौ । विधिना सोमया पाणिं जग्राह परमेश्वरः ॥ २२.४५ ॥

स तदा मन्दरवाक्येन शङ्करो द्रुतमाययौ; विधिना सोमायाः पाणिं जग्राह परमेश्वरः।

Verse 46

तत्रोत्सवे पर्वतनारदौ द्वौ जगुश्च सिद्धा ननृतुर्वनस्पतीः । पुष्पाण्यनेकानि विचिक्षिपुः शुभाः ननर्तुरुच्चैः सुरयोषितो भृशम् ॥ २२.४६ ॥

तत्रोत्सवे पर्वतनारदौ द्वौ जगुश्च, सिद्धा ननृतुर्वनस्पतयश्च; शुभानि पुष्पाण्यनेकानि विचिक्षिपुः, सुरयोषितो भृशमुच्चैर्ननृतुः।

Verse 47

तस्मिन् विवाहे सलिलप्रवाहे चतुर्मुखो लोकपरः स्वसंस्थः । उवाच कन्यां भव पुत्रि लोके नारी प्रभर्त्ता तव चान्यपुंसाम् ॥ इत्येवमुक्त्वा स उमां सरुद्रां पितामहः स्वं पुरमाजगाम ॥ २२.४७ ॥

तस्मिन् विवाहे सलिलप्रवाहमध्ये चतुर्मुखो लोकहितपरः स्वधर्मस्थितः ब्रह्मा कन्यामुवाच— “भव पुत्रि लोके; नारी तव चान्यपुंसां च मार्गदर्शिनी धारयित्री च।” इत्युक्त्वा पितामहः सरुद्रां उमां विहाय स्वं पुरमाजगाम।

Verse 48

जामातरं पर्वतराट् सुपूज्य विसर्जयामास विभुं स सोमम् । देवान्श्च दैत्यान् विविधानृषींश्च सम्पूज्य सर्वान् विविधैस्तु वस्तुभिः । विभूषणैर्वस्त्रवरान्नदानैः—र्विसर्जयामास तदाद्रिमुख्यान् ॥२२.४८॥

पर्वतराट् सुपूज्य जामातरं विभुं सोमं विसर्जयामास। देवान् दैत्यान् नानर्षींश्च सर्वान् विविधैर्वस्तुभिः सम्यक् सम्पूज्य, विभूषणैर्वस्त्रवरैः श्रेष्ठान्नदानैश्च तदाद्रिमुख्यानपि विसर्जयामास।

Verse 49

स वीतशोको विरजो विशुद्धः शुभाननां देववराय दत्त्वा । उमां महात्मा हिमवानद्रिराजः पैतामहे लोक इवाध्वरे भात् ॥ २२.४९ ॥

स वीतशोको विरजो विशुद्धो महात्मा हिमवानद्रिराजः शुभाननां उमां देववराय दत्त्वा, पैतामहे लोकेऽध्वरे इव भात्।

Verse 50

इतीरितेयं तव राजसत्तम प्रसूतिरॆषा न विदुर्यां सुरासुराः । स्वयम्भुदक्षादिराजः त्रिजन्मभिर्गौरीविवाहोऽपि मया सुकीर्तितः ॥ २२.५० ॥

एवं तव राजसत्तम प्रसूतिरियं मया कीर्तिता, यां सुरासुराः अपि न सम्यग्विदुः। स्वयम्भुवदक्षादिराजस्य त्रिजन्मभिः गौरीविवाहोऽपि मया सुकीर्तितः।

Verse 51

श्रीवराह उवाच । एवं सा गौरिनाम्ना तु कारणान्मूर्तिमागता । सम्बभूव यथा प्रोक्तं प्रजापालाय पृच्छते । ऋषिणा महता पूर्वं तपसा भावितात्मना ॥ २२.५१ ॥

श्रीवराह उवाच— एवं सा गौरिनाम्नी कारणान्मूर्तिमागता, यथा प्रोक्तं तथा सम्बभूव; प्रजापालाय पृच्छते पूर्वं महर्षिणा तपसा भावितात्मना।

Verse 52

गौर्याः उत्पत्तिर् एषा वै कथिता परमर्षिणा । विवाहश्च यथा वृत्तस् तत्सर्वं कथितं तव ॥ २२.५२ ॥

गौर्याः उत्पत्तिरियं वै परमर्षिणा कथिता। विवाहो यथा वृत्तः, तत्सर्वं ते सम्यक् कथितम्॥

Verse 53

एतत्सर्वं तु गौर्या वै सम्पन्नं तु तृतीयया । तस्यां तिथौ तृतीयायां लवणं वर्जयेन्नरः । यश्चोपोष्यति नारी वा सा सौभाग्यं तु विन्दति ॥ २२.५३ ॥

एतत्सर्वं तु गौर्याः तृतीयायां सम्पन्नं स्मृतम्। तस्यां तिथौ तृतीयायां लवणं वर्जयेन्नरः; यश्चोपोष्यति नारी वा सा सौभाग्यं विन्दति॥

Verse 54

दुर्भगा या तु नारी स्यात् पुरुषश्चातिदुर्भगः । एतच्छ्रुत्वा तृतीयायां लवणं तु विवर्जयेत् ॥ २२.५४ ॥

दुर्भगा या तु नारी स्यात् पुरुषश्चातिदुर्भगः। एतच्छ्रुत्वा तृतीयायां लवणं तु विवर्जयेत्॥

Verse 55

सर्वकामानवाप्नोति सौभाग्यं द्रव्यसम्पदम् । आरोग्यं च सदा लोके कान्तिं पुष्टिं च विन्दति ॥ २२.५५ ॥

सर्वकामानवाप्नोति सौभाग्यं द्रव्यसम्पदम्। आरोग्यं च सदा लोके कान्तिं पुष्टिं च विन्दति॥

Inside Adhyaya 22

Tirtha focus

  • Pilgrimage MeritMerit is implied through contact with Gaṅgā (purificatory bathing context) and through participation/attendance in divinely sanctioned vivāha; the chapter’s explicit ‘merit’ is reframed as vrata-phala: tṛtīyā salt-avoidance confers auspiciousness, prosperity, and well-being.

Ritual instructions

  • Primary RitualTṛtīyā-vrata: lavaṇa-varjana (avoidance of salt on the third lunar day)
  • BenefitSaubhāgya (especially marital auspiciousness), health, prosperity, and overall well-being; presented as applicable to both men and women.

The narrative frame

  • Dialogue ToneDidactic-pedagogical with exemplary storytelling (dharma instruction through mythic case-study).

Closing phalashruti

Normative closure translates the narrative into repeatable conduct: on tṛtīyā one should practice lavaṇa-varjana (avoid salt), yielding saubhāgya (marital good fortune), health, prosperity, and general well-being for men and women.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (austerity and moral steadiness) with strong Bhakti and touches of Adbhuta (cosmic wedding spectacle).
  • Emotional ProgressionFrom remembered injury and renunciation (Dakṣa episode recollection) → intense tapas and self-mastery → ethical tension and fear of transgression at Gaṅgā → courageous compassion and decisive action → revelation, consent, and communal joy in the wedding → calm prescriptive closure via vrata.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityFeasible as a thematic pilgrimage rather than a single pinpoint site: Gaṅgā river tirthas and Himalayan Śaiva-Śākta centers align with the chapter’s geography; the text itself emphasizes ethical-ritual practice (tṛtīyā vrata) as universally performable.
  • Best SeasonApril–June and September–November (typical safer windows for many Himalayan/Gaṅgā circuits; avoid peak monsoon for river and mountain travel).
  • Modern Location NameHimalayan region (Uttarakhand/Himachal/Nepal cultural Himalaya) and Gaṅgā belt (e.g., Haridwar–Rishikesh–Devprayag corridor as representative Gaṅgā tirtha zone).
  • Related FestivalTeej/Hartalika Teej (Umā-Pārvatī tapas and marital saubhāgya theme); also broadly Śivarātri as a Śiva-centered observance.

Frequently Asked Questions

The text foregrounds disciplined conduct (tapas and restraint) and responsible decision-making under dharma-conflict. Umā’s hesitation about touching a brāhmaṇa after ritual purification is set against the greater harm of allowing a death that would entail brahmahatyā; the narrative resolves this by prioritizing prevention of grave wrongdoing while maintaining ritual awareness. The concluding tṛtīyā salt-avoidance rule translates narrative ethics into a repeatable social practice.

A lunar marker is explicit: tṛtīyā (the third lunar day). On tṛtīyā, the chapter prescribes lavaṇa-varjana (avoiding salt), with stated results including saubhāgya (marital good fortune), health, prosperity, and well-being; it is presented as applicable to both men and women.

Environmental order is implied through the depiction of a ‘cosmic ecology’ participating in ritual: mountains, rivers, trees, and medicinal plants are described as assembling in embodied form for the wedding, while rivers provide water and celestial bodies function as ritual supports. This frames landscape and community as interdependent, suggesting that disciplined human rites and ethical restraint contribute to maintaining a stable, auspicious world for Pṛthivī.

The narrative references Dakṣa (as the remembered source of prior conflict), Rudra/Śaṅkara (as the tested and revealed bridegroom), Himavān/Himavat (as Umā’s father and mountain-king), and Brahmā (as lokapitāmaha granting authorization). It also names cultural-sage figures associated with celestial music and transmission—Nārada and Tumburu—along with groups such as siddhas, ṛṣis, devas, daityas, asuras, rākṣasas, and kinnaras.

Ask anything about Adhyaya 22 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play