Adhyaya 101: The Eulogy and Procedure of the ‘Rasadhenu’ (Sugarcane-Juice Cow) Donation
Rasadhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
अस्मिन्नध्याये वराह–पृथिवीसंवादपरम्परायां होतृणा राजानं प्रति दानविधिरुपदिश्यते। इक्षुरसपूर्णकलशं केन्द्रं कृत्वा द्रव्यैः संयोजिता ‘रसधेनुः’ तथा तदनुरूपो वत्सः निर्मीयते; सुवर्णशृङ्गौ, घृतपूर्णस्तनौ, शर्करामयास्यजिह्वा, फलसदृशदन्ताः, ताम्रमयः पृष्ठभागः, मुक्तासदृशनेत्रे इत्याद्यलङ्काराः निर्दिश्यन्ते। दीपानां तथा चतुर्षु दिक्षु तिलपात्रचतुष्टयस्य विन्यासोऽपि कथ्यते। ततः श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ब्राह्मणगृहस्थाय दानं, दातुः प्रतिग्रहीतुः च उपवासव्रतं च विधीयते। फलश्रुतौ पापनिर्मोचनं, शुद्धिः, परलोकगतिसौभाग्यं च प्रतिपाद्यते, विधिपूर्वककर्मणा धर्मस्थितेः पोषणं सूच्यते।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 101
Verse 1
अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे
अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम्। होतॄवाच—रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः; अनुलेपिते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे।
Verse 2
रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु ॥ तद्वत्ससङ्कल्पयेत्प्राज्ञश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥
रसस्य तु घटं राजन् त्वैक्षवस्य सम्पूर्णं कुर्यात्। तद्वत्सं च प्राज्ञः चतुर्थांशप्रमाणेन सङ्कल्पयेत्।
Verse 3
तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः ॥ इक्षुदण्डमयाः पादा रजतस्य खुरैर्युताः ॥
तुरीयांशप्रमाणेन सुधीस्तु वत्सं तस्याः पार्श्वे स्थापयेत्। इक्षुदण्डमयाः पादाः स्युः, रजतखुरैर्युताः॥
Verse 4
एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता ।
एवं रसैर्धेनुः कार्या, इक्षुपादसमन्विता॥
Verse 5
सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी ॥ पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका ॥
सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी। पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका॥
Verse 6
दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम् ॥ पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम् ॥
दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम्। पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम्॥
Verse 7
सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम् ॥ सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम् ॥
सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम्। सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम्॥
Verse 8
चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ॥ सर्वलक्षणयुक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥
चतुर्दिक्षु चत्वारि तिलपात्राणि निवेशयेत् । ततः सर्वलक्षणसम्पन्नाय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने दद्यात् ॥
Verse 9
रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा ॥ दाता स्वर्गमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥
स्वर्गकामेन नित्यं रसधेनुः प्रदातव्या । दाता सर्वपापविवर्जितः स्वर्गमवाप्नोति ॥
Verse 10
दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम् ॥ धेनुं च पूजयित्वाग्रे गन्धधूपस्रगादिभिः ॥
दीयमानां तु ये पश्यन्ति तेऽपि परां गतिं यान्ति । अग्रे धेनुं गन्धधूपस्रगादिभिः पूजयित्वा ॥
Verse 11
पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः ॥ प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥
पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत् सुधीः । प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥
Verse 12
दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् ॥ प्रापयेत्परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्त्तते पुनः ॥
दशपूर्वान् परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् । प्रापयेत् परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्तते पुनः ॥
Verse 13
एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा ॥ ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि ॥
एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा। ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि॥
Verse 14
य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ॥
य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः। सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते॥
Verse 15
दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः ॥ सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत् ॥
दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः। सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत्॥
Frequently Asked Questions
The passage frames disciplined giving (dāna) to a qualified recipient as a mechanism for moral self-regulation and social order: the text instructs constructing a ritually specified gift (rasadhenu) and offering it with reverence, presenting donation as a purificatory act (pāpa-vivarjana) that reinforces dharmic conduct.
No tithi, lunar month, nakṣatra, or seasonal marker is specified in the excerpt. The only timing-related observance stated is ekakāla-amabhojana (single-time eating/fasting) for both donor and recipient.
While it does not explicitly discuss ecology, the adhyāya implicitly links terrestrial stability (Pṛthivī’s well-being in the broader Varāha–Pṛthivī frame) to dharmic resource circulation: agricultural products (ikṣu-rasa, ghṛta, tila, phala, puṣpa, gandha) are ritualized and redistributed through regulated gifting, portraying orderly consumption and offering as a form of maintaining social-terrestrial equilibrium.
No genealogies or named historical lineages appear here. The only culturally specific roles invoked are the hotṛ (Vedic ritual priest) as narrator and a rājan (king) as addressee, with the intended recipient defined as a śrotriya kuṭumbin (learned brāhmaṇa householder).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.