Adhyaya 206
अस्मिन्नध्याये ईश्वरः श्राद्धस्य विशेषतः पार्वणविधानस्य सूक्ष्मं निरूपणं करोति। आह्वानक्रमः, पात्रतासंविधानं, आसनव्यवस्था, शौचाचारनियमाः, मुहूर्तभेदेन कालनिर्णयः, पात्र-समिध्-कुश-फूल-भोज्यादीनां चयनं च विस्तरेणोक्तम्। अयुक्तसहभोजनं, विधिभ्रंशः, अशुद्धिः इत्यादयः पितॄणां ग्रहणं नाशयन्तीति नीत्युपदेशः प्रदत्तः। जपकाले, भोजनकाले, पितृकार्ये च मौनव्रतस्य विधानं, देवकर्मणि पितृकर्मणि च दिग्व्यवस्था, दोषप्रायश्चित्तोपायाः च निर्दिष्टाः। समिधां काष्ठभेदाः, ग्राह्याग्राह्यपुष्प-फल-भक्ष्यादयः, देशविशेषेषु श्राद्धवर्जनं, मलमास/अधिमासादिषु कालप्रतिषेधः तथा मासगणनानिर्णयः अपि कथितः। अन्ते मन्त्रसमूहाः ‘सप्तार्चिस्’ स्तुतिसहिताः, तथा प्रभासे सरस्वती-सागर-सङ्गमे यथाविधि पाठकर्माभ्यां शुद्धिः, सामाजिक-वैदिकसिद्धिः, ऐश्वर्यं, स्मृतिः, आरोग्यं च फलरूपेण प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये पार्वणस्य विधानतः । यथाक्रमं महादेवि शृणुष्वैकमनाः प्रिये
ईश्वर उवाच—अथ पार्वणश्राद्धस्य विधिं विधानतः प्रवक्ष्यामि। यथाक्रमं, महादेवि, एकाग्रमनाः प्रिये शृणुष्व॥
Verse 2
कृत्वापसव्यं पूर्वेद्युः पितृपूर्वं निमंत्रयेत् । भवद्भिः पितृकार्यं नः संपाद्यं च प्रसीदथ
पूर्वेद्युः अपसव्यं कृत्वा पितृपूर्वं निमन्त्रयेत्। ‘भवद्भिः पितृकार्यं नः संपाद्यं, च प्रसीदथ’ इति॥
Verse 3
सवर्णान्प्रेषयेदाप्तान्द्विजानामुपमन्त्रणे
उपमन्त्रणार्थं सवर्णान् आप्तान् द्विजानाम् आह्वाने प्रेषयेत्॥
Verse 4
अभोज्यं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियाद्यैर्निमन्त्रितैः । तथैव ब्राह्मणस्यान्नं ब्राह्मणेन निमन्त्रितौः
क्षत्रियाद्यैर्निमन्त्रिते ब्राह्मणे ब्राह्मणस्यान्नम् अभोज्यम्। तथैव ब्राह्मणेन निमन्त्रितयोः ब्राह्मणस्यान्नं नियम्यते॥
Verse 5
ब्राह्मणान्नं ददेच्छूद्रः शूद्रान्नं ब्राह्मणो ददेत् । उभावेतावभोज्यान्नौ भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्
ब्राह्मणान्नं दद्यात् शूद्रः, शूद्रान्नं ब्राह्मणो दद्यात्। उभावेतावभोज्यान्नौ; भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्॥
Verse 6
उपनिक्षेपधर्मेण शूद्रान्नं यः पचेद्द्विजः । अभोज्यं तद्भवेदन्नं स च विप्रः पतेदधः
उपनिक्षेपधर्मच्छलेन यः कश्चिद्द्विजः शूद्रान्नं पचति, तदन्नमभोज्यं भवति; स च विप्रः सदाचारात् पतत्यधः।
Verse 7
शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कः शूद्रेण च सहासनम् । शूद्राज्ज्ञानागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्
शूद्रान्नं शूद्रसंसर्गः शूद्रेण सहासनं तथा। शूद्राज्ज्ञानागमश्चैव—एते ज्वलन्तमपि पातयेयुः।
Verse 8
शूद्रान्नोपहता विप्रा विह्वला रतिलालसाः । कुपिताः किं करिष्यंति निर्विषा इव पन्नगाः
शूद्रान्नोपहताः विप्राः विह्वलाः रतिलालसाः भवन्ति। कुपिताः सन्तोऽपि किं कुर्युः—निर्विषा इव पन्नगाः।
Verse 9
नग्नः स्यान्मलवद्वासा नग्नः कौपीनवस्त्रधृक् । द्विकच्छोऽनुत्तरीयश्च विकच्छोऽवस्त्र एव च
मलवद्वस्त्रधारी नग्न इव स्मृतः; कौपीनमात्रधृगपि नग्नः। द्विकच्छोऽनुत्तरीयश्च विकच्छोऽवस्त्र एव च—एतेऽपि नग्नाः परिकीर्तिताः।
Verse 10
नग्नः काषायवस्त्रः स्यान्नग्नश्चार्धपटः स्मृतः । अच्छिन्नाग्रं तु यद्वस्त्रं मृदा प्रक्षालितं तु यत्
काषायवस्त्रधारीऽपि नग्नः स्मृतः, अर्धपटधरोऽपि नग्नः। यत्तु वस्त्रमच्छिन्नाग्रं मृदा प्रक्षालितं च, तद् ग्राह्यमिति विनिश्चयः।
Verse 11
अहतं धातुरक्तं वा तत्पवित्रमिति स्थितम् । अग्रतो वसते मूर्खो दूरे चास्य गुणान्वितः
अहतं धातुरक्तं वा वस्त्रं पवित्रमिति स्मृतम्। तथापि अग्रे मूर्खोऽवसति, दूरस्थो गुणवान् भवेत्॥
Verse 12
गुणान्विते च दातव्यं नास्ति मूर्खे व्यतिक्रमः । यस्त्वासन्नमतिक्रम्य ब्राह्मणं पतितादृते । दूरस्थं पूजयेन्मूढो गुणाढ्यं नरकं व्रजेत्
गुणाढ्ये दातव्यं सततं, मूर्खे नास्ति व्यतिक्रमः। आसन्नं ब्राह्मणं त्यक्त्वा (पतितं वर्जयित्वा) दूरस्थं पूजयन् मूढो नरकं व्रजेत्॥
Verse 13
वेदविद्याव्रतस्नाते श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडन्त्योषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्
वेदविद्याव्रतस्नातः श्रोत्रियो यदा गृहमागतः। तदा सर्वा ओषधयः क्रीडन्ति—‘वयं परमां गतिं यास्यामः’ इति॥
Verse 15
संध्ययोरुभयोर्जाप्ये भोजने दंतधावने । पितृकार्ये च दैवे च तथा मूत्रपुरीषयोः । गुरूणां संनिधौ दाने योगे चैव विशेषतः । एतेषु मौनमातिष्ठन्स्वर्गं प्राप्नोति मानवः
संध्ययोर्द्वयोरपि जाप्ये, भोजने दन्तधावने। पितृकार्ये च दैवे च, मूत्रपुरीषकर्मणि॥ गुरूणां संनिधौ दाने, योगे चैव विशेषतः। एतेषु मौनमास्थाय स्वर्गं प्राप्नोति मानवः॥
Verse 16
यदि वाग्यमलोपः स्याज्जपादिषु कथंचन । व्याहरेद्वैष्णवं मंत्रं स्मरेद्वा विष्णुमव्ययम्
यदि जपादिषु कस्यचित् वाग्यमनिग्रहः स्यात्। तदा वैष्णवं मन्त्रं व्याहरेत्, अथवा विष्णुमव्ययं स्मरेत्॥
Verse 17
दाने स्नाने जपे होमे भोजने देवतार्चने । देवानामृजवो दर्भाः पितॄणां द्विगुणास्तथा
दाने स्नाने जपे होमे भोजने देवतार्चने च देवानां दर्भा ऋजवः स्थाप्याः, पितॄणां तु द्विगुणास्तथैव विन्यस्याः।
Verse 18
उदङ्मुखस्तु देवानां पितॄणां दक्षिणामुखः । अग्निना भस्मना वापि यवेनाप्युदकेन वा । द्वारसंक्रमणेनापि पंक्तिदोषो न विद्यते
देवानां कर्मसु उदङ्मुखः, पितॄणां तु दक्षिणामुखः। अग्निना भस्मना वा यवेनोदकेन वा, द्वारसंक्रमणेनापि शुद्धिं कृत्वा पंक्तिदोषो न विद्यते।
Verse 19
इष्टश्राद्धे क्रतुर्दक्षो वृद्धौ सत्यवसू स्मृतौ । नैमित्तिके कालकामौ काम्ये चाध्वविरोचनौ
इष्टश्राद्धे क्रतुर्दक्षश्च स्मृतौ; वृद्धिश्राद्धे सत्यवसुः स्मृतः। नैमित्तिके कालकामौ, काम्ये चाध्वविरोचनौ आवाह्यौ।
Verse 20
पुरूरवा आर्द्रवश्च पार्वणे समुदाहृतौ । पुष्टिं प्रजां च न्यग्रोधे बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिम्
पार्वणे श्राद्धे पुरूरवा आर्द्रवश्च समुदाहृतौ। न्यग्रोधपात्रे तु कृतं श्राद्धं पुष्टिं प्रजां च, बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिं च प्रयच्छति।
Verse 21
रक्षोघ्नं च यशस्यं च काश्मीर्यं पात्रमुच्यते । सौभाग्यमुत्तमं लोके मधूके समुदाहृतम्
काश्मीर्यपात्रं रक्षोघ्नं यशस्यं चोच्यते; मधूकपात्रे तु लोके उत्तमं सौभाग्यं समुदाहृतम्।
Verse 22
फाल्गुनपात्रे तु कुर्वाणः सर्वकामानवाप्नुयात् । परां द्युतिमथार्के तु प्राकाश्यं च विशेषतः
फाल्गुनपात्रेण विधिं कुर्वन् सर्वकामानवाप्नुयात्। अर्कपात्रेण तु परां द्युतिं लभते, विशेषतः प्राकाश्यं च।
Verse 23
बिल्वे लक्ष्मीं तपो मेधां नित्यमायुष्यमेव च । क्षेत्रारामतडागेषु सर्वपात्रेषु चैव हि
बिल्वपात्रेण लक्ष्मीं तपो मेधां नित्यमायुष्यमेव च लभते। क्षेत्रारामतडागेषु सर्वपात्रेषु चैव हि।
Verse 24
वर्षत्यजस्रं पर्जन्ये वेणुपात्रेषु कुर्वतः । एतेषां लभ्यते पुण्यं सुवर्णै रजतैस्तथा
अजस्रं पर्जन्ये वर्षति वेणुपात्रेषु विधिं कुर्वतः। एतेषां पुण्यं लभ्यते सुवर्णै रजतैस्तथा तुल्यम्।
Verse 25
पलाशफलन्यग्रोधप्लक्षाश्वत्थविकंकताः । औदुम्बरस्तथा बिल्वं चंदनं यज्ञियाश्च ये
पलाशः फलन्यग्रोधः प्लक्षाश्वत्थविकङ्कताः। औदुम्बरस्तथा बिल्वं चन्दनं यज्ञियाश्च ये॥
Verse 26
सरलो देवदारुश्च शालाश्च खदिरास्तथा । समिदर्थं प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः
सरलो देवदारुश्च शालाश्च खदिरास्तथा। समिदर्थं प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः॥
Verse 27
श्लेष्मातको नक्तमाल्यः कपित्थः शाल्मली तथा । निंबो बिभीतकश्चैव श्राद्धकर्मणि गर्हिताः
श्लेष्मातकः नक्तमाल्यः कपित्थः शाल्मली तथा । निंबो बिभीतकश्चैव—एते श्राद्धकर्मणि गर्हिताः ॥
Verse 28
अनिष्टशब्दां संकीर्णा रूक्षां जन्तुमतीमपि । प्रतिगंधां तु तां भूमिं श्राद्धकर्मणि गर्हयेत्
अनिष्टशब्दसंकीर्णां रूक्षां जन्तुमतीमपि । प्रतिगन्धां च तां भूमिं श्राद्धकर्मणि गर्हयेत् ॥
Verse 29
त्रैशंकवं त्यजेद्देशंसर्वद्वादशयोजनम् । उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च केवलम्
त्रैशंकवं त्यजेद्देशं सर्वदा द्वादशयोजनम् । उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च केवलम् ॥
Verse 30
देशस्त्रैशं कवोनाम वर्जितः श्राद्धकर्मणि । कारस्काराः कलिंगाश्च सिंधोरुत्तरमेव च । प्रणष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः
देशस्त्रैशंकवो नाम वर्जितः श्राद्धकर्मणि । कारस्काराः कलिंगाश्च सिंधोरुत्तरमेव च । प्रणष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः ॥
Verse 31
ब्राह्मणं तु कृतं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्रियं स्मृतम् । वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्
कृतं ब्राह्मणरूपं प्रोक्तं त्रेता क्षत्रियरूपिणी । द्वापरं वैश्यरूपं स्यात् कलिः शूद्रस्वभावकः ॥
Verse 32
कृते तु पितरः पूज्यास्त्रेतायां च सुरास्तथा । मुनयो द्वापरे नित्यं पाखंडाश्च कलौ युगे
कृते युगे पितरः पूज्याः, त्रेतायां सुराः तथा। द्वापरे मुनयः नित्यं पूज्याः; कलौ तु पाखण्डमार्गाः प्रवर्तन्ते॥
Verse 33
शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । कृष्णपक्षेऽपराह्ने तु रौहिणं न विलंघयेत्
शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः। कृष्णपक्षेऽपराह्णे तु रौहिणं न विलङ्घयेत्॥
Verse 35
रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् । उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः । तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः । स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः
रत्निमात्रप्रमाणेन पितृतीर्थं तु संस्कुर्यात्। उपमूले लूनाः कुशोत्तमाः प्रस्तरार्थे प्रशस्याः; तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च प्रशंसिताः। स्वकीर्तिमतां मध्ये बहुकेशः प्रजापतिः श्रेष्ठ उच्यते॥
Verse 36
तस्य केशा निपतिता भूमौ काशत्वमागताः । तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्मणि पूजिताः
तस्य केशा निपतिता भूमौ काशत्वमागताः। तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्मणि पूजिताः॥
Verse 37
पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता । उष्णमन्नं द्विजातिभ्यः श्रद्धया विनिवेशयेत्
पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता। उष्णमन्नं द्विजातिभ्यः श्रद्धया विनिवेशयेत्॥
Verse 39
अन्यत्र फलपुष्पेभ्यः पानकेभ्यश्च पण्डितः । हस्ते दत्त्वा तु वै स्नेहाल्लवणं व्यञ्जनानि च । आयसेन च पात्रेण तद्वै रक्षांसि भुञ्जते । द्विजपात्रेषु दत्त्वान्नं तूष्णीं संकल्पमाचरेत्
फलपुष्पपानकान् विहाय पण्डितो न स्नेहात् लवणं व्यञ्जनानि च हस्ते दद्यात्। आयसेन पात्रेण दत्तं तु रक्षांसि भुञ्जते। द्विजपात्रेष्वन्नं निधाय तूष्णीं संकल्पमाचरेत्॥
Verse 40
दर्व्यादिस्थेन नो तेषां संबन्धो दृश्यते यतः । यश्च शूकरवद्भुंक्ते यश्च पाणितले द्विजः । न तदश्नंति पितरो यः सवाचं समश्नुते
ଦର୍ବ୍ୟାଦିହସ୍ତେನ ભુઞ્જାନାନાં તેષાં ક્રિયાસંબन्धો ન दृश्यते। યः શૂકરવદ્ ભુઞ્જते, યશ્ચ પાણિતલે દ્વિજः ભુઞ્જते, તથા યः સવાચં સમશ्नुते—તદન્નં પિતરો નાશ્નन्ति॥
Verse 41
द्विहायनस्य वत्सस्य विशंत्यास्यं यथा सुखम् । तथा कुर्यात्प्रमाणेन पिण्डान्व्यासेन भाषितम्
द्विहायनस्य वत्सस्य यथा सुखं मुखेऽन्नं विशति। तथा प्रमाणेन पिण्डान् व्यासेनोक्तविधिना विन्यसेत्—इति भाषितम्॥
Verse 42
न स्त्री प्रचालयेत्तानि ज्ञानहीनो न चाव्रतः । स्वयं पुत्रोऽथवा यस्य वाञ्छेदभ्युदयं परम्
न स्त्री तानि प्रचालयेत्, न ज्ञानहीनः, न चाव्रतः। स्वयं पुत्रोऽथवा यः परम् अभ्युदयं वाञ्छति स विधिवत् तत् कुर्यात्॥
Verse 43
भाजनेषु च तिष्ठत्सु स्वस्तिं कुर्वन्ति ये द्विजाः । तदन्नमसुरैर्भुक्तं निराशाः पितरो गताः
भाजनेषु तिष्ठत्सु ये द्विजाः स्वस्तिं कुर्वन्ति पूर्वमेव। तदन्नम् असुरैर्भुक्तं, निराशाः पितरो गताः॥
Verse 44
अप्स्वेकं प्लावयेत्पिण्डमेकं पत्न्यै निवेदयेत् । एकं वै जुहुयादग्नावेषा तु त्रिविधा गतिः
अप्सु एकं पिण्डं प्लावयेत्, एकं पत्न्यै निवेदयेत्, एकं चाग्नौ जुहुयात्—एषा त्रिविधा विधिः।
Verse 45
छन्दोगं भोजयेच्छ्राद्धे वैश्वदेवे च बह्वृचम् । पुष्टिकर्मण्यथाध्वर्युं शान्तिकर्मण्यथर्वणम्
श्राद्धे छन्दोगं भोजयेत्, वैश्वदेवे बह्वृचम्; पुष्टिकर्मणि अध्वर्युं, शान्तिकर्मणि अथर्वणम्।
Verse 46
द्वौ देवेऽथर्वणौ विप्रौ प्राङ्मुखौ च निवेशयेत् । पित्र्ये ह्युदङ्मुखान्कुर्याद्बह्वृचाध्वर्युसामगान्
देवकर्मणि प्राङ्मुखौ द्वौ अथर्वणौ विप्रौ निवेशयेत्; पित्र्ये तु उदङ्मुखान् बह्वृचाध्वर्युसामगान् कुर्यात्।
Verse 47
जात्यश्च सर्वा दातव्या मल्लिका श्वेतयूथिका । जलोद्भवानि सर्वाणि कुसुमानि च चम्पकम्
जात्यः सर्वा मल्लिका-श्वेतयूथिकाद्याः समर्पयेत्; जलोद्भवानि सर्वाणि कुसुमानि च चम्पकमपि।
Verse 48
मधूकं रामठं चैव कर्पूरं मरिचं गुडम् । श्राद्धकर्मणि शस्तानि सैंधवं त्रपुसं तथा
मधूकं रामठं चैव कर्पूरं मरिचं गुडम्—श्राद्धकर्मणि शस्तानि; सैन्धवं त्रपुसं तथा।
Verse 49
ब्राह्मणः कम्बलो गावः सूर्योग्निरतिथिश्च वै । तिला दर्भाश्च कालश्च नवैते कुतपाः स्मृताः
ब्राह्मणः कम्बलो गावः सूर्यः अग्निरतिथिस्तथा । तिलाः दर्भाश्च कालश्च—नवैते कुतपाः स्मृताः ॥
Verse 50
आपद्यनग्नौ तीर्थे च चंद्रसूर्यग्रहे तथा । नाचरेत्संग्रहे चैव तथैवास्तमुपागते
आपदि वह्निसंयोगे तीर्थे चन्द्रसूर्यग्रहे । संग्रहकाले तथास्ते, नाचरेत् अस्तमुपागते ॥
Verse 51
संशुद्धा स्याच्चतुर्थेऽह्नि स्नाता नारी रजस्वला । दैवे कर्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुद्ध्यति
स्नाता रजस्वला नारी चतुर्थेऽह्नि विशुद्ध्यति । दैवे कर्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुद्ध्यति ॥
Verse 52
द्रव्याभावे द्विजाभावे प्रवासे पुत्रजन्मनि । आमश्राद्धं प्रकुर्वीत यस्य भार्या रजस्वला
द्रव्याभावे द्विजाभावे प्रवासे पुत्रजन्मनि । भार्या रजस्वला यस्य, स आमश्राद्धं समाचरेत् ॥
Verse 53
सर्पविप्रहतानां च दंष्ट्रिशृंगिसरीसृपैः । आत्मनस्त्यागिनां चैव श्राद्धमेषां न कारयेत्
सर्पविप्रहतानां च दंष्ट्रिशृङ्गिसरीसृपैः । आत्मनस्त्यागिनां चैव, श्राद्धमेषां न कारयेत् ॥
Verse 54
चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युतादपि । दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मणाम्
चण्डालात् सलिलात् सर्पात् ब्राह्मणात् वैद्युतादपि । दंष्ट्रिभ्यः पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मणाम् ॥
Verse 55
सर्वैरनुमतं कृत्वा ज्येष्ठेनैव च यत्कृतम् । द्रव्येण च विभक्तेन सर्वैरेव कृतं भवेत्
सर्वैरनुमतं कृत्वा ज्येष्ठेनैव च यत्कृतम् । द्रव्येण च विभक्तेन सर्वैरेव कृतं भवेत् ॥
Verse 56
अमावास्यां पितृश्राद्धे मंथनं यस्तु कारयेत् । तत्तक्रं मदिरातुल्यं घृतं गोमांसवत्स्मृतम्
अमावास्यां पितृश्राद्धे मंथनं यस्तु कारयेत् । तत्तक्रं मदिरातुल्यं घृतं गोमांसवत्स्मृतम् ॥
Verse 57
भुंजंति क्रमशः पूर्वे तथा पिंडाशिषो ऽपि च । निमंत्रितो द्विजः श्राद्धे न शयीत स्त्रिया सह
भुञ्जन्ति क्रमशः पूर्वे तथा पिण्डाशिषोऽपि च । निमन्त्रितो द्विजः श्राद्धे न शयीत स्त्रिया सह ॥
Verse 58
श्रादभुक्प्रातरुत्थाय प्रकुर्याद्दन्तधावनम् । श्राद्धकर्ता न कुर्वीत दन्तानां धावनं बुधः
श्राद्धभुक् प्रातरुत्थाय प्रकुर्याद्दन्तधावनम् । श्राद्धकर्ता न कुर्वीत दन्तानां धावनं बुधः ॥
Verse 59
वर्षेवर्षे तु यच्छ्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । मलमासे न कर्तव्यं व्यासस्य वचनं यथा
वर्षे वर्षे तु मातापित्रोर्मृत्युदिने यच्छ्राद्धं क्रियते, तन्मलमासे न कर्तव्यम्—इति व्यासवचनानुसारम्।
Verse 60
गर्भे वार्धुषिके प्रेते भृत्ये मासानुमासिके । आब्दिके च तथा श्राद्धे नाधिमासो विधीयते
गर्भपाते, वार्धुषिके, प्रेते, भृत्यस्य, मासानुमासिके तथा आब्दिकश्राद्धे च—एतेषु कालेऽधिमासो न विधीयते।
Verse 61
विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनः स्मृतः । आब्दिके पितृकार्ये तु चान्द्रो मासः प्रशस्यते
विवाहादिकर्मसु सौरः कालो स्मृतः; यज्ञादिकर्मसु सावनः कालः स्मृतः। आब्दिके तु पितृकार्ये चान्द्रो मासः प्रशस्यते।
Verse 62
यस्मिन्राशौ गते सूर्ये विपत्तिः स्याद्द्विजन्मनः । तद्राशावेव कर्तव्यं पितृकार्यं मृतेऽहनि
यस्मिन् राशौ सूर्ये गते द्विजन्मनः विपत्तिः स्यात्, तस्मिन्नेव राशौ मृतेऽहनि पितृकार्यं कर्तव्यम्।
Verse 63
वषट्कारश्च होमश्च पर्व चाग्रायणं तथा । मलमासेऽपि कर्तव्यं काम्या इष्टीर्विवर्जयेत्
वषट्कारः होमश्च पर्वकर्म चाग्रायणं तथा—एतानि मलमासेऽपि कर्तव्यानि; काम्याः इष्टयस्तु विवर्जनीयाः।
Verse 64
अग्न्याध्येयं प्रतिष्ठां च यज्ञदानव्रतानि च । वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः
अग्न्याध्ययनं चाग्निपरिचर्या प्रतिष्ठा यज्ञदानव्रतानि च । वेदव्रतानि वृषोत्सर्गश्चूडाकरणं मेखलाधारणं च—एतानि कर्माणि विधिकालानुसारतः परीक्ष्यन्ते ॥
Verse 65
मांगल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयेत् । नित्यनैमित्तिके कुर्यात्प्रयतः सन्मलिम्लुचे । तीर्थे स्नानं गज च्छायां प्रेतश्राद्धं तथैव च
मलमासे मांगल्यकर्माण्यभिषेकं च विवर्जयेत् । नित्यनैमित्तिकं तु प्रयतः कुर्यात् सन्मलिम्लुचे । तीर्थस्नानं गजच्छायादानं प्रेतश्राद्धं तथैव च ॥
Verse 66
रसा यत्र प्रशस्यन्ते भोक्तारो बंधुगोत्रिणः । राजवार्तादि संक्रंदो रक्षःश्राद्धस्य लक्षणम्
यत्र रसा प्रशस्यन्ते भोक्तारो बन्धुगोत्रिणः । राजवार्तादिसंक्रन्दो यत्र—तद्रक्षःश्राद्धलक्षणम् ॥
Verse 67
श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे यस्तु भुंक्ते च विह्वलः । पतंति पितरस्तस्य लुप्तपिण्डोदकक्रियाः
श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे यो भुङ्क्ते विह्वलः । तस्य पितरः पतन्ति, लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥
Verse 68
तैलमुद्वर्तनं स्नानं दन्तधावनमेव च । क्लृप्तरोमनखेभ्यश्च दद्याद्गत्वापरेऽहनि
तैलमुद्वर्तनं स्नानं दन्तधावनमेव च । क्लृप्तरोमनखेभ्यश्च दानं गत्वापरेऽहनि ॥
Verse 69
निमन्त्रिता यथान्यायं हव्ये कव्ये द्विजोत्तमाः । कथंचिदप्यतिक्रामेत्पापः शूकरतां व्रजेत्
निमन्त्रिताः यथान्यायं हव्ये कव्ये च द्विजोत्तमाः । कथञ्चिदपि नातिक्रामेयुः; अतिक्रान्ता पापिनः शूकरतां व्रजन्ति ॥
Verse 70
दैवे च पितृ श्राद्धे चाप्याशौचं जायते यदा । आशौचान्तेऽथवा तत्र तेभ्यः श्राद्धं प्रदीयते
दैवे च पितृश्राद्धे च यदा आशौचं समुत्पद्यते । आशौचान्तेऽथवा तत्रैव विधिना तेभ्यः श्राद्धं प्रदीयते ॥
Verse 71
अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् । दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च । एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम्
अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् । दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च । एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम् ॥
Verse 72
अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः
अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः ॥
Verse 73
लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसतु वासे मे सौमनस्यं ददातु मे
लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसतु वासे मे सौमनस्यं ददातु मे ॥
Verse 74
अक्षतं चाऽस्तु मे पुण्यं शांतिः पुष्टिर्धृतिश्च मे । यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम
अक्षतं मे पुण्यं स्यात्; शान्तिः पुष्टिर्धृतिश्च मे। लोके यद्यत् श्रेयस्करं तत्तत् सदा ममास्तु॥
Verse 75
दक्षिणायां तु सर्वत्र बहुदेयं तथास्तु नः । एवमस्त्विति तैर्वाच्यं मूर्ध्ना ग्राह्यं च तेन तत्
दक्षिणायां तु सर्वत्र बहु देयं, तथास्तु नः। ‘एवमस्तु’ इति ऋत्विजो वदेरन्; तदनु मूर्ध्ना गृह्णीयात्॥
Verse 76
पिंडमग्नौ सदा देयाद्भोगार्थी सततं नरः । प्रजार्थं पत्न्यै वै दद्यान्मध्यमं मंत्रपूर्वकम्
भोगार्थी नरः सदा पिण्डम् अग्नौ दद्यात्। प्रजार्थं तु मध्यमं पिण्डं मन्त्रपूर्वकं पत्न्यै दद्यात्॥
Verse 77
उत्तमां द्युतिमविच्छन्गोषु नित्यं प्रदापयेत् । आज्ञामिच्छेद्यशः कीर्तिमप्सु नित्यं प्रवेशयेत्
उत्तमां द्युतिम् इच्छन् गोषु नित्यं प्रदापयेत्। आज्ञां यशः कीर्तिं च इच्छन् अप्सु नित्यं प्रवेशयेत्॥
Verse 78
प्रार्थयन्दीर्घमायुश्च वायसेभ्यः प्रदापयेत् । कुमारलोकमन्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रदापयेत्
दीर्घमायुḥ प्रार्थयन् वायसेभ्यः प्रदापयेत्। कुमारलोकम् अन्विच्छन् कुक्कुटेभ्यः प्रदापयेत्॥
Verse 79
आकाशे प्रक्षिपेद्वापि स्थितो वा दक्षिणामुखः । पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिक्तथा
आकाशेऽपि द्रव्यं प्रक्षिपेत्, अथवा दक्षिणामुखः स्थित्वा दद्यात्। पितॄणां हि स्थानमाकाशं, दक्षिणा दिक् च तेषां दिग्भागः।
Verse 80
नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् । सर्वस्वेनापि कर्तव्यं क्षिप्रं वै राहुदर्शनात्
राहोर्दर्शनं विना नक्तं श्राद्धं वर्जयेत्। राहुदर्शने तु सर्वस्वेनापि क्षिप्रमेव श्राद्धं कर्तव्यम्।
Verse 81
उपरागे न कुर्याद्यः पंके गौरिव सीदति । कुर्वाणस्तु तरेत्पापं सा च नौरिव सागरे
उपरागे यः कर्म न करोति, स पंके गौरिव सीदति। कुर्वाणस्तु पापं तरेत्, सा च नौरिव सागरे पारं नयति।
Verse 82
कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठाः स्युर्यवशालयः । महायवा व्रीहियवास्तथैव च मसूरिकाः
श्राद्धे कृष्णमाषास्तिलाश्च श्रेष्ठाः; यवशालयश्च। महायवाः, व्रीहियवाः, तथा मसूरिकाश्च प्रशस्ताः।
Verse 83
कृष्णाः श्वेताश्च वा ग्राह्याः श्राद्धकर्मणि सर्वदा । बिल्वामलकमृद्वीकं पनसाम्रातदाडिमम्
श्राद्धकर्मणि कृष्णाः श्वेताश्च द्रव्यजातयः सर्वदा ग्राह्याः। बिल्वामलकमृद्वीकपनसाम्रातदाडिमफलानि च प्रशस्तानि।
Verse 84
भव्यं पारापतं चैव खर्जूरं करमर्द्दकम् । सकोरका बदर्यश्च तालकंदं तथा बिसम्
भव्यं पारापतं चैव खर्जूरं करमर्द्दकम् । सकोरकाबदर्यश्च तालकन्दं तथा बिसम्—एतानि सर्वाणि पूजाविधौ ग्राह्याणि प्रशस्तानि च।
Verse 85
तमालासनकंदं च मावेल्लं शतकंदली । कालेयं कालशाकं च मुद्गान्नं च सुवर्चलम्
तमालासनकन्दं च मावेल्लं शतकन्दली । कालेयं कालशाकं च मुद्गान्नं च सुवर्चलम्—एतान्यपि कर्मणि प्रशस्तानि।
Verse 86
मांसं क्षीरं दधि शाकं व्योषं वेत्रांकुरस्तथा । कट्फलं वज्रकं द्राक्षां लकुचं मोचमेव च
मांसं क्षीरं दधि शाकं व्योषं वेत्राङ्कुरस्तथा । कट्फलं वज्रकं द्राक्षां लकुचं मोचमेव च—एतानि द्रव्याणि नैवेद्ये यथाविधि योज्यानि।
Verse 87
प्रियामलकदुर्ग्रीवं तिंडुकं मधुसाह्वयम् । वैकंकतं नालिकेरं शृङ्गाटकपरूषकम्
प्रियामलकदुर्ग्रीवं तिण्डुकं मधुसाह्वयम् । वैकङ्कतं नालिकेरं शृङ्गाटकपरूषकम्—एतानि फलानि पूजायां समर्पणीयानि।
Verse 88
पिप्पलीमरिचं चैव पटोली बृहतीफलम् । आरामस्य तु सीमाऽन्तः संभवं सर्वमेव तु
पिप्पलीमरिचं चैव पटोली बृहतीफलम् । आरामस्य तु सीमाऽन्तः सम्भवं सर्वमेव तु—तदपि ग्राह्यं पूजायां समर्पणीयं च।
Verse 89
एवमादीनि चान्यानि पुष्पाणि श्राद्धकर्मणि । मसूराः शतपुष्प्याश्च कुसुमं श्रीनिकेतनम्
एवमेव श्राद्धकर्मणि मसूराः शतपुष्प्यश्च ‘श्रीनिकेतन’नाम कुसुमं च, एतान्यादीनि अन्यानि पुष्पाणि च योजनीयानि।
Verse 90
वर्या स्वातियवा नित्यं तथा वृषयवासकौ । वंशा करीरा सुरसा मार्जिता भूतृणानि च
श्राद्धकर्मणि नित्यं वर्या स्वातियवा तथा वृषयवासकौ; एवं वंशाः करीरा सुरसा मार्जिता भूतृणानि च शाकादिरूपेण योजनीयानि।
Verse 91
वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । लशुनं गृंजनं चैव पलांडुं पिण्डमूलकम् । मोगरं चात्र वैदेहं दीर्घमूलकमेव च
श्राद्धकर्मणि नित्यशो वर्जनीयानि वक्ष्यामि—लशुनं गृंजनं पलाण्डुं पिण्डमूलकं, मोगरं तथा वैदेहं दीर्घमूलकमेव च।
Verse 92
दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे । आसुरं तद्भवेच्छ्राद्धं पितृणां नोपतिष्ठते
दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे यत् श्राद्धं क्रियते, तद् ‘आसुर’स्वभावं भवति; तत् पितृणां नोपतिष्ठते।
Verse 93
चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते यः श्राद्धं कुरुते नरः । वृथा श्राद्धमवाप्नोति दाता च नरकं व्रजेत्
चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते यः श्राद्धं करोति नरः, स वृथा श्राद्धमवाप्नोति; दाता च नियमलोपात् नरकं व्रजेत्।
Verse 94
लेखाप्रभृत्यथादित्ये मुहूर्तास्त्रय एव च । प्रातस्तस्योत्तरं कालं भगमाहुर्विपश्चितः
लेखाप्रभृत्यादित्यसम्बन्धे मुहूर्तास्त्रय एव स्युः। तस्य प्रातःकालानन्तरं यः कालः, तं विपश्चितो ‘भग’ इति कथयन्ति॥
Verse 95
संगवस्त्रिमुहूर्तोऽयं मध्याह्नस्तु समन्ततः । ततश्च त्रिमुहूर्ताश्च अपराह्णो विधीयते
संगवोऽयं त्रिमुहूर्तात्मकः; मध्याह्नस्तु समन्ततः प्रवर्तते। ततः परं त्रिमुहूर्तात्मक एव अपराह्णः विधीयते॥
Verse 96
पञ्चमोऽथ दिनांशो यः स सायाह्न इति स्मृतः
पञ्चमो यो दिनांशः, स एव ‘सायाह्न’ इति स्मृतः॥
Verse 97
तथा च श्रुतिः । यदैवादित्योऽथ वसन्तो यदा संगविकोऽथ ग्रीष्मो यदा वा माध्यंदिनोऽथ वर्षा यदपराह्णोऽथ शरत् । घदेवास्तमेत्यथ हेमन्त इति
तथा च श्रुतिः—यदा एव आदित्य उदेति तदा वसन्तः; यदा संगवः तदा ग्रीष्मः; यदा माध्यन्दिनः तदा वर्षाः; यदा अपराह्णः तदा शरत्; यदा देवाः अस्तं यान्ति तदा हेमन्त इति॥
Verse 98
प्रारभ्य कुतपे श्राद्धे कुर्यादारोहणं बुधः । विधिज्ञो विधिमास्थाय रोहिणं न तु लंघयेत्
कुतपमुहूर्ते श्राद्धं प्रारभ्य बुधः आरोहणं कुर्यात्। विधिज्ञो विधिमास्थाय रोहिणं मुहूर्तं न तु लङ्घयेत्॥
Verse 99
अष्टमो यो मुहूर्तश्च कुतपः स निगद्यते । नवमो रौहिणः प्रोक्त इति श्राद्धविदो विदुः
अष्टमो मुहूर्तः ‘कुतपः’ इति कथ्यते; नवमो ‘रौहिणः’ इति प्रोक्तः—इति श्राद्धविदः प्राहुः।
Verse 100
एकोद्दिष्टं तु मध्याह्नं प्रातर्वै जातकर्मणि । पित्र्यार्थं निर्वपेत्पाकं वैश्वदेवार्थमेव च
एकोद्दिष्टं तु श्राद्धं मध्याह्ने कार्यम्; जातकर्मादि प्रातः। पितृभ्यः पाकं निर्वपेत्, वैश्वदेवार्थमेव च।
Verse 101
वैश्वदेवे न पित्र्यार्थं न पित्र्यं वैश्वदेविके । कृत्वा श्राद्धं महादेवि ब्राह्मणांश्च विसर्ज्य च
वैश्वदेवे न पित्र्यार्थं कुर्यात्, न च पित्र्ये वैश्वदेविकम्। श्राद्धं कृत्वा, महादेवि, ब्राह्मणांश्च विसर्ज्य च।
Verse 102
वैश्वदेवादिकं कर्म ततः कुर्याद्वरानने । बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः
ततः वैश्वदेवादिकं कर्म कुर्यात्, वरानने; बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः।
Verse 103
विधूमे लेलिहाने च कुर्यात्कर्म प्रसिद्धये । अप्रबुद्धे सधूमे च जुहुयाद्यो हुताशने
विधूमे लेलिहाने चाग्नौ कर्म कुर्यात् प्रसिद्धये; अप्रबुद्धे सधूमे च हुताशने यो जुहुयात् (स न युक्तः)।
Verse 104
यजमानो भवेदन्धः कुपुत्र इति निश्चितम् । दुर्गन्धश्चैव कृष्णश्च नीलश्चैव विशेषतः
यजमानो भवेदन्धः कुपुत्रश्चेति निश्चितम् । दुर्गन्धो यदा वह्निः कृष्णो नीलविशेषतः ॥
Verse 105
भूमिं विगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवम् । अर्चिष्मान्पिंगलशिखः सर्पिःकांचनसप्रभः
भूमिं विगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवम् । अर्चिष्मान् पिङ्गलशिखः सर्पिःकाञ्चनसप्रभः ॥
Verse 106
स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये । अंजनाभ्यंजनं गंधान्मन्त्रप्रणयनं तथा
स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये । अञ्जनाभ्यञ्जनगन्धान् मन्त्रप्रणयनं तथा ॥
Verse 107
काशैः पुनर्भवेत्कार्यं हयमेधफलं लभेत् । अष्टजातिकपुष्पं च अञ्जनं नित्यमेव हि
काशैः पुनर्भवेत्कार्यं हयमेधफलं लभेत् । अष्टजातिकपुष्पं च अञ्जनं नित्यमेव हि ॥
Verse 108
कृष्णेभ्यश्च तिलेभ्यश्च तैलं यत्नात्सुरक्षितम् । चन्दनागरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम्
कृष्णतिलेभ्यस्तैलं यत्नात्सुरक्षितं शुभम् । चन्दनागरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम् ॥
Verse 109
धूपश्च गौग्गुलः श्रेष्ठस्तौरुष्को धूप एव च । शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तथा पद्मोत्पलानि च
धूपेषु गौग्गुलो धूपः श्रेष्ठः, तौर्ष्कोऽपि धूप एव प्रशस्यते। पुष्पेषु शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठाः, तथा पद्मोत्पलानि च।
Verse 110
गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि चान्यानि कृत्स्नशः । निशिगंधा जपा भिण्डिरूपकः सकुरंटकः
गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि पुष्पाणि चान्यानि कृत्स्नशः। निशिगन्धा जपा भिण्डिरूपकः सकुरण्टकश्चेति (वर्ज्यत्वेन) निर्दिश्यन्ते।
Verse 111
पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते
श्राद्धकर्मणि नित्यशः पुष्पाणि वर्जनीयानि। पितॄणां पात्रं तु सौवर्णं राजतं ताम्रं चेति उच्यते।
Verse 112
रजतस्य तथा किञ्चिद्दर्शनं पुण्यदायकम् । कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव च
रजतस्यापि किञ्चिद्दर्शनं पुण्यदायकं भवति। कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव च पुण्यकरम्।
Verse 113
रक्षोघ्नं चैव वर्चस्यं पशून्पुत्रांश्च तारयेत् । अथ मन्त्रं प्रवक्ष्यामि अमृतं ब्रह्मनिर्मितम्
रक्षोघ्नं चैव वर्चस्यं पशून् पुत्रांश्च तारयेत्। अथ मन्त्रं प्रवक्ष्यामि अमृतं ब्रह्मनिर्मितम्।
Verse 114
देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः
देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः ॥
Verse 115
आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्तमिमं जपन् । अश्वमेधफलं ह्येतद्विप्रैः संज्ञाय पूजितम्
आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्तमिमं जपन् । अश्वमेधफलं ह्येतद्विप्रैः संज्ञाय पूजितम् ॥
Verse 116
पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेनं समाहितः । पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च
पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेनं समाहितः । पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च ॥
Verse 117
सप्तार्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामशुभप्रदम्
सप्तार्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामशुभप्रदम् ॥
Verse 118
अमूर्तानां च मूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् । नमस्यामि सदा तेषां ध्यायिनां दिव्यचक्षुषाम्
अमूर्तानां च मूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् । नमस्यामि सदा तेषां ध्यायिनां दिव्यचक्षुषाम् ॥
Verse 119
इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयस्तया । तान्नमस्यामि सर्वान्वै पितॄंश्चैवौषधीस्तथा
इन्द्रादीनां च ये नेतारो दक्षमारीचयस्तथा । तान् सर्वान् वै नमस्यामि पितॄंश्चौषधयस्तथा ॥
Verse 120
नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनपि । द्यावापृथिव्योश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः
नक्षत्रग्रहदेवेभ्यो वाय्वग्निभ्यः पितृभ्य एव । द्यावापृथिव्योरपि सदा कृताञ्जलिर्नमाम्यहम् ॥
Verse 121
नमः पितृभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु । स्वयंभुवे नमस्यामो ब्रह्मणे योगचक्षुषे
नमः पितृभ्यः सप्तभ्यः नमो लोकेषु सप्तसु । स्वयंभुवे नमस्यामो ब्रह्मणे योगचक्षुषे ॥
Verse 122
एतत्त्वदुक्तं सप्तर्षिब्रह्मर्षिगणसेवितम् । पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम्
एतत्त्वदुक्तं सप्तर्षिब्रह्मर्षिगणसेवितम् । पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम् ॥
Verse 123
अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वारांस्तु जपेन्नरः । भक्त्या परमया युक्तः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः
अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वारांस्तु जपेन्नरः । भक्त्या परमया युक्तः श्रद्धधानो जितेन्द्रियः ॥
Verse 124
सप्तार्चिषं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः । स तु सप्तसमुद्रायाः पृथिव्या एकराड्भवेत्
यः समाहितचित्तः सप्तार्चिषं मन्त्रं नित्यमेव जपेत्, स सप्तसमुद्रपरिवेष्टितायाः पृथिव्याः एकराड् भवेत्।
Verse 125
श्राद्धकल्पं पठेद्यो वै स भवेत्पंक्तिपावनः । अष्टादशानां विद्यानां स च वै पारगः स्मृतः
यः श्राद्धकल्पं पठेत्, स पङ्क्तिपावनः भवेत्; स च अष्टादशविद्यानां पारगः इति स्मृतः।
Verse 126
पूजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च । प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः
मानुषाणां पितामहाः प्रीताः सन्तो नित्यं पूजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यं आरोग्यं च प्रयच्छन्ति।
Verse 127
एवं प्रभासक्षेत्रे स सरस्वत्यब्धिसंगमे । कुर्याच्छ्राद्धं विधानेन प्रभासे चैव भामिनि
एवं प्रभासक्षेत्रे सरस्वत्यब्धिसङ्गमे, भामिनि, प्रभासे एव विधानेन श्राद्धं कुर्यात्।
Verse 206
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्यब्धिसंगमे श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम षडुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, सरस्वत्यब्धिसङ्गमे श्राद्धकल्पे, ‘श्राद्धविधिवर्णनम्’ नाम षडुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।