
ईश्वरः देवीं सम्बोध्य कुण्डेश्वरी-देवीस्थानस्य माहात्म्यं कथयति। सा देवी सौभाग्यप्रदा, पापनिर्मोचिनी, दारिद्र्यनाशिनी च इति वर्ण्यते; दिशानिर्देशैः दूरीमानैश्च तस्याः स्थानं निर्दिश्यते। तस्य समीपे शंखोदककुण्डं नाम तीर्थं सर्वपापकनाशनं प्रोच्यते। पुराकथायां विष्णुः शंखनामकं दैत्यं हत्वा तस्य महाशंखाकारं देहं प्रभासे नीत्वा प्रक्षालयामास, तेन च महातेजस्वी तीर्थं प्रतिष्ठापितम्। शंखनादेन आकृष्टा देवी कारणं पप्रच्छ; तस्मादेव कुण्डसम्बन्धात् ‘कुण्डेश्वरी’ इति, शंखसम्बन्धोदकात् ‘शंखोदक’ इति नाम्नी प्रादुर्भूतौ। माघमासस्य तृतीयायां तत्र पूजनं कृत्वा नरनारी वा गौर्याः पदं/धाम प्राप्नुवन्तीति विधानम्। तीर्थफलार्थिभिः दम्पतीभोजनं, कञ्चुकदानं, गौर्यात्मिकाभिः स्त्रीभिः सह भोजनदानं च कर्तव्यमिति दानधर्मः प्रतिपाद्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं सौभाग्यकारिणीम् । कुण्डेश्वरीति विख्यातां पुष्कराद्वायुगोचरे
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि सौभाग्यकारिणीं देवीं कुण्डेश्वरीति विख्यातां पुष्कराद्वायुगोचरे।
Verse 2
धनुषां त्रिंशता देवि भूतनाथाच्च नैरृते । संस्थिता पापदमनी दारिद्र्यौघविनाशिनी
धनुषां त्रिंशता देवि भूतनाथाच्च नैरृते संस्थिता पापदमनी दारिद्र्यौघविनाशिनी।
Verse 3
तस्या नैरृतदिग्भागे धनुःपञ्चदशे स्थितम् । शंखोदकंनाम कुण्डं सर्वपातकनाशनम्
तस्या नैरृतदिग्भागे धनुःपञ्चदशे स्थितं शंखोदकं नाम कुण्डं सर्वपातकनाशनम्।
Verse 4
तत्र स्नात्वा तु ये मर्त्या नारी वा शुभवारिणि । पूजयेत्तां महादेवि शंखावर्तेति विश्रुताम्
तत्र स्नात्वा तु ये मर्त्या नारी वा शुभवारिणि पूजयेत्तां महादेवि शंखावर्तेति विश्रुताम्।
Verse 5
कलौ कुण्डेश्वरीनाम सर्वसौख्यप्रदायिनी । शंखो नाम पुरा देवि विष्णुना निहतः प्रिये
कलौ युगे सा कुण्डेश्वरीति नाम्ना सर्वसौख्यप्रदायिनी। पुरा देवि, शङ्खो नामासुरो विष्णुना निहतः, प्रिये॥
Verse 6
तस्य देहं समादाय महान्तं शंखरूपिणम् । तीर्थोदकेन संपूर्य प्रभासं क्षेत्रमागतः
तस्य महान्तं देहं शङ्खरूपिणं समादाय, तीर्थोदकेन सम्पूर्य, प्रभासक्षेत्रं समागतः॥
Verse 7
तत्र शंखं तु प्रक्षाल्य कृतं तीर्थं महाप्रभम् । तत्र पूरितवाञ्छङ्खं मेघगम्भीरनिस्वनम्
तत्र शङ्खं प्रक्षाल्य महाप्रभं तीर्थं कृतम्। तत्रैव मेघगम्भीरनिस्वनं शङ्खं पूरितवान्॥
Verse 8
तस्य नादेन महता देवी तत्र समागता । पृच्छती कारणं तत्र तत्कुण्डस्य समीपगा । तेन कुण्डेश्वरी ख्याता कुण्डं शंखोदकं स्मृतम्
तस्य महता नादेनाकृष्टा देवी तत्र समागता। सा कुण्डस्य समीपगा कारणं पप्रच्छ। तेन सा कुण्डेश्वरी ख्याता, कुण्डं च शङ्खोदकमिति स्मृतम्॥
Verse 9
माघे मासि तृतीयायां यस्तां पूजयते नरः । नारी वा भक्तिसंयुक्ता स गौरीपदमाप्नुयात्
माघमासे तृतीयायां यः तां पूजयते नरः। नारी वा भक्तिसंयुक्ता स गौरीपदमाप्नुयात्॥
Verse 10
दंपत्योर्भोजनं तत्र देयं यात्राफलेप्सुभिः । कञ्चुकं फलदानं च गौरिणीनां च भोजनम्
यात्राफलार्थिभिस्तत्र दम्पत्योर्भोजनं प्रदेयम्। कञ्चुकं फलदानं च, गौर्यनुचरितानां स्त्रीणां भोजनं च कारयेत्॥
Verse 116
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शंखोदककुण्डेश्वरीगौरीमाहात्म्यवर्णनंनाम षोडशोत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘शंखोदककुण्डेश्वरीगौरीमाहात्म्यवर्णनम्’ इति नाम्ना षोडशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥