Adhyaya 23

Verse 1

मार्कंडेय उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यमिंद्रद्युम्न निबोध मे । कलौ निवसते यत्र क्लेशहा रुक्मिणीपतिः

मार्कण्डेय उवाच—इन्द्रद्युम्न, द्वारकायाः माहात्म्यं मे शृणु; यत्र कलौऽपि क्लेशहा रुक्मिणीपतिः निवसति।

Verse 2

कलौ कृष्णस्य माहात्म्यं ये शृण्वंति पठंति च । न तेषां जायते वासो यमलोके युगाष्टकम्

कलौ ये कृष्णस्य माहात्म्यं शृण्वन्ति पठन्ति च, तेषां यमलोके वासो न जायते—युगाष्टकमपि न।

Verse 3

नित्यं कृष्णकथा यस्य प्राणादपि गरीयसी । न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परं नृप

नृप, यस्य नित्यं कृष्णकथा प्राणादपि गरीयसी, तस्येह लोके परत्र च किंचिदपि दुर्लभं न।

Verse 4

मन्वंतरसहस्रैस्तु काशीवासेन यत्फलम् । तत्फलं द्वारकावासे वसतां पंचभिर्दिनैः

मन्वन्तरसहस्रैः काशीवासेन यत्फलं, तत्फलं द्वारकावासे पञ्चभिर्दिनैः लभ्यते।

Verse 5

कलौ निवसते यस्तु श्वपचो द्वारकां यदि । यतीनां गतिमाप्नोति प्राह ह्येवं प्रजापतिः

कलौ द्वारकायां निवसन् श्वपचोऽपि यतीनां गतिमाप्नोति—इति प्रजापतिः प्राह।

Verse 6

द्वारकां गंतुकामं यः प्रत्यहं कुरुते नरः । फलमाप्नोति मनुजः कुरुक्षेत्रसमुद्भवम्

यो नरः प्रत्यहं द्वारकां गन्तुकामः संकल्पं करोति, स मनुजः कुरुक्षेत्रसमुद्भवं फलमाप्नोति।

Verse 7

सोमग्रहे च यत्प्रोक्तं यत्फलं सोमनायके । दृष्ट्वा तत्फलमाप्नोति द्वारवत्यां जनार्द्दनम्

सोमग्रहे यत्प्रोक्तं यच्च फलं सोमनायके, द्वारवत्यां जनार्दनं दृष्ट्वा तत्फलमाप्नुयात्।

Verse 8

पुष्करे कार्त्तिकीं कृत्वा यत्फलं वर्षकोटिभिः । तत्फलं द्वारकावासे दिनेनैकेन जायते

पुष्करे कार्तिकीं कृत्वा वर्षकोटिभिर्यत्फलम्, तत्फलं द्वारकावासे दिनेनैकेन जायते।

Verse 9

द्वारकायां दिनैकेन दृष्टे देवकिनंदने । फलं कोटिगुणं ज्ञेयमत्र लक्षशतोद्भवम्

द्वारकायां दिनमात्रेण देवकीनन्दनं दृष्ट्वा यत्फलं भवति, तत् कोटिगुणं ज्ञेयं, अत्र लक्षशतोद्भवं पुण्यं प्रजायते।

Verse 10

कलौ निवसतां भूप धन्यास्तेषां मनोरथाः । कृष्णस्य दर्शने नित्यं द्वारकागमने मतिः

कलौ निवसतां भूप धन्यास्तेषां मनोरथाः, येषां मनः सदा कृष्णदर्शने द्वारकागमने च नित्यं प्रवर्तते।

Verse 11

एकामपि द्वादशीं तु यः करोति नृपोत्तम । कृष्णस्य सन्निधौ भूप द्वारकायाः फलं शृणु

एकामपि द्वादशीं यः करोति नृपोत्तम, कृष्णस्य सन्निधौ भूप, द्वारकायाः फलं शृणु।

Verse 12

धन्यास्ते कृतकृत्यास्ते ते जना लोकपावनाः । दृष्टं कृष्णमुखं यैस्तु पापकोट्ययुतापहम्

धन्यास्ते कृतकृत्यास्ते ते जना लोकपावनाः, यैस्तु दृष्टं कृष्णमुखं पापकोट्ययुतापहम्।

Verse 13

यत्फलं व्रतसंयुक्तैर्वासरैः कृष्णसंयुतैः । यज्ञैर्दानैर्बृहद्भिश्च द्वारकायां तथैकया

व्रतसंयुक्तैर्वासरैः कृष्णसंयुतैः यज्ञैर्दानैर्बृहद्भिश्च यत्फलं, तत्फलं द्वारकायां तथैकयापि लभ्यते।

Verse 14

क्षीरस्नानं प्रकुर्वंति ये नराः कृष्ण मूर्धनि । शताश्वमेधजं पुण्यं बिंदुना बिंदुना स्मृतम्

ये नराः कृष्णस्य मूर्ध्नि क्षीरस्नानं प्रकुर्वन्ति, तेषां बिन्दुना बिन्दुना शताश्वमेधजं पुण्यं स्मृतम्।

Verse 15

दधि क्षीराद्दशगुणं घृतं दध्नो दशोत्तरम् । घृताद्दशगुणं क्षौद्रं क्षौद्राद्दशगुणोत्तरम्

क्षीरात् दधि दशगुणं पुण्यं, दध्नो घृतं दशोत्तरम्; घृतात् क्षौद्रं दशगुणं, क्षौद्रात् पुनर्दशगुणोत्तरम्।

Verse 16

पुष्पोदकं च रत्नोदं वर्द्धनं च दशोत्तरम् । मंत्रोदकं च गंधोदं तथैव नृपसत्तम

पुष्पोदकं च रत्नोदकं वर्धनं च दशोत्तरं; मन्त्रोदकं च गन्धोदकं तथैव, नृपसत्तम।

Verse 17

इक्षो रसेन स्नपनं शतवाजिमखैः समम् । तथैव तीर्थनीरं स फलं यच्छति भूमिप

इक्षुरसेन स्नपनं शतवाजिमखैः समम्; तथैव तीर्थनीरं तत्फलं यच्छति, भूमिप।

Verse 18

कृष्णं स्नानार्द्रगात्रं च वस्त्रेण परिमार्जति । तस्य लक्षार्जितस्यापि भवेत्पापस्य मार्जनम्

यः कृष्णं स्नानार्द्रगात्रं वस्त्रेण परिमार्जयति, तस्य लक्षार्जितस्यापि पापस्य मार्जनं भवेत्।

Verse 19

स्नापयित्वा जगन्नाथं पुष्पमालावरोहणम् । कुरुते प्रतिपुष्पं तु स्वर्णनिष्कायुतं फलम्

जगन्नाथं स्नापयित्वा पुष्पमालां समर्पयेत् । प्रतिपुष्पं तु तस्यैव स्वर्णनिष्कसमं फलम् ॥

Verse 20

स्नानकाले तु देवस्य शंखादीनां तु वादनम् । कुरुते ब्रह्मलोके तु वसते ब्रह्मवासरम्

स्नानकाले तु देवस्य शङ्खादीनां च वादनम् । यः करोति स ब्रह्मलोके वसते ब्रह्मवासरम् ॥

Verse 21

स्नानकाले स कृष्णस्य पठेन्नामसहस्रकम् । प्रत्यक्षरं लभेत्प्रेष्टं कपिलागोशतोद्भवम्

स्नानकाले तु कृष्णस्य नामसाहस्रकं पठेत् । प्रत्यक्षरं लभेत् प्रीतिं कपिलागोशतप्रदाम् ॥

Verse 22

फलमेतन्महीपाल गीतायाः परिकीर्तितम् । गजेंद्रमोक्षणेनैवं स्तवराजेन कीर्त्तितम्

फलमेतन्महीपाल गीतायाः परिकीर्तितम् । गजेन्द्रमोक्षणे चैव स्तवराजेऽपि कीर्तितम् ॥

Verse 23

स्तवैरृषिकृतैरन्यैः पठितैश्च नराधिप । तोषमाप्नोति देवेशः सर्वान्कामान्प्रयच्छति

स्तवैर्ऋषिकृतैरन्यैः पठितैश्च नराधिप । तोषमाप्नोति देवेशः सर्वान् कामान् प्रयच्छति ॥

Verse 24

किं पुनर्वेदपाठं तु स्नानकाले करोति यः । तस्य यल्लभते पुण्यं न ज्ञातं नरनायक

किं पुनः स्नानकाले यः वेदपाठं करोति, तस्य यत् पुण्यं लभ्यते तन्न ज्ञायते, हे नरनायक।

Verse 25

स्नान काले च संप्राप्ते कृष्णस्याग्रे तु नर्तनम् । गीतं चैव पुनस्तत्र स्तवनं वदनेन हि

स्नानकाले समुपस्थिते कृष्णस्याग्रे तु नर्तनं कुर्यात्; तत्रैव गीतं च, पुनः स्ववदनेन स्तवनं च वदेत्।

Verse 26

स्नानकाले तु कृष्णस्य जयशब्दं करोति यः । करताल समायुक्तं गीतनृत्यं करोति च

स्नानकाले तु कृष्णस्य यो जयशब्दं करोति, करतालसमायुक्तं गीतनृत्यं च करोति।

Verse 27

तत्र चेष्टां प्रकुर्वाणो हसते जल्पतेऽपि वा । मुक्तं तेन परं मातुर्योनियंत्रस्य निर्गमम्

तत्र चेष्टां प्रकुर्वाणो हसन् जल्पन्नपि वा, तेन मातुर्योनियन्त्रस्य परं निर्गमं मुक्तो भवति।

Verse 28

नोत्तानशायी भवति मातुरंके नरेश्वर । गुणान्पठति कृष्णस्य यः काले स्नानकर्मणः

हे नरेश्वर! स्नानकर्मणः काले यः कृष्णस्य गुणान् पठति, स मातुरङ्के नोत्तानशायी भवति।

Verse 29

चंदनागुरुमिश्रेण कंकुमेन सुगंधिना । विलेपयति यः कृष्णं कर्पूरमृगनाभिना । कल्पं तु भवने विष्णोर्वसते पितृभिः सह

चन्दनागुरुसंयुक्तेन सुगन्धिना कङ्कुमेन, कर्पूरमृगनाभियुक्तेन च यो भक्त्या कृष्णं विलेपयति, स पितृभिः सह विष्णोर्भवने कल्पपर्यन्तं वसति।

Verse 30

प्रत्येकं चंदनादीनामिंद्रद्युम्न न चान्यथा । नानादेशसमुद्भूतैः सुवस्त्रैश्च सुकोमलैः

इन्द्रद्युम्न, निःसन्देहं नान्यथा—चन्दनादीनां प्रत्येकं समर्पणं, नानादेशसमुद्भूतैः सुकुमारैः सुवस्त्रैश्च प्रदानेन सह, द्वारकायां पृथगर्चनारूपं महापुण्यप्रदं भवति।

Verse 31

धूपयित्वा सुगंधैश्च यो धूपयति मानवः । मन्वंतराणि वसते तत्संख्यानि हरेर्गृहे

सुगन्धैर्धूपैः सम्यग्धूपयित्वा यो मानवो हरिं धूपयति, स तदर्पणसंख्यानि मन्वन्तराणि हरेर्गृहे वसति।

Verse 32

स्वशक्त्या देवदेवेशं भूषणैर्भूषयंति च । हेमजैरतुलैः शुभ्रैर्मणिजैश्च सुशोभनैः

स्वशक्त्या देवदेवेशं भूषणैर्भूषयन्ति च—अतुलैः शुभ्रैर्हेमजैर्भूषणैः सुशोभनैर्मणिभिश्च।

Verse 33

तेषां फलं महाराज रुद्राश्च वासवादयः

तेषां फलम्, महाराज, रुद्राश्च वासवादयश्चान्ये देवाः अपि (सम्यक्) न जानन्ति।

Verse 34

जानंति मुनयो नैव वर्जयित्वा तु माधवम् । येऽर्चयंति जगन्नाथं कृष्णं कलिमलापहम् । केतकीतुलसीपत्रैः पुष्पैर्मालतिसंभवैः

माधवं विना मुनयोऽपि न सम्यग् जानन्ति; ये तु कलिमलापहं जगन्नाथं कृष्णं केतकी-तुलसीपत्रैः मालतीसमुद्भवैः पुष्पैश्चार्चयन्ति।

Verse 35

तद्देशसंभवैश्चान्यैर्भूरिभिः कुसुमैर्नृप । एकैकं नृप शार्दूल राजसूयसमं स्मृतम्

तद्देशसंभवैश्चान्यैर्भूरिभिः कुसुमैर्नृप; एकैकं नृपशार्दूल राजसूयसमं स्मृतम्।

Verse 36

ये कुर्वंति नराः पूजां स्वशक्त्या रुक्मिणीपतेः । क्रीडंति विष्णुलोके ते मन्वतरशतं नराः

ये नराः स्वशक्त्या रुक्मिणीपतेः पूजां कुर्वन्ति, ते नराः मन्वतरशतं विष्णुलोके क्रीडन्ति।

Verse 37

यः पुनस्तुलसीपत्रैः कोमलमंजरीयुतैः । पूजयेच्छ्रद्धया यस्तु कृष्णं देवकिनंदनम्

यः पुनः कोमलमञ्जरीयुतैस्तुलसीपत्रैः श्रद्धया देवकीनन्दनं कृष्णं पूजयेत्, स परमं पुण्यं प्राप्नोति।

Verse 38

या गतिर्योगयुक्तानां या गतिर्योगशालिनाम् । या गतिर्दानशीलानां या गतिस्तीर्थसेविनाम्

या गतिर्योगयुक्तानां या गतिर्योगशालिनाम्; या गतिर्दानशीलानां या गतिस्तीर्थसेविनाम्।

Verse 39

या गतिर्मातृभक्तानां द्वादशीं वेधवर्जिताम् । कुर्वतां जागरं विष्णोर्नृत्यतां गायतां फलम्

या गतिर्मातृभक्तानां, तथा वेधवर्जितायां द्वादश्यां विष्णोर्जागरं कुर्वतां नृत्यतां गायतां च यत्फलं तत्सर्वं लभ्यते।

Verse 40

वैष्णवानां तु भक्तानां यत्फलं वेदवादिनाम् । पठतां वैष्णवं शास्त्रं वैष्णवानां तु यच्छताम्

वैष्णवभक्तानां यत्फलं, तदेव वेदवादिनां; वैष्णवं शास्त्रं पठतां तथा वैष्णवेभ्यो दानं ददतां च यत्फलं तत्समं भवति।

Verse 41

तुलसीमालया कृष्णः पूजितो रुक्मिणी पतिः । फलमेतन्महीपाल यच्छते नात्र सशयः

तुलसीमालया पूजितः कृष्णो रुक्मिणीपतिः; एतत्फलं महीपाल यच्छति, नात्र संशयः।

Verse 42

यथा लक्ष्मीः प्रिया विष्णोस्तुलसी च ततोऽधिका । द्वारकायां समुत्पन्ना विशेषेण फलाधिका

यथा लक्ष्मीः प्रिया विष्णोः, तथा तुलसी ततोऽधिका; द्वारकायां समुत्पन्ना तुलसी विशेषेण फलाधिका।

Verse 43

यत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तुलसीदलमालया । पूजितो द्वारकातुल्यं पुण्यं स यच्छते कलौ

यत्र तत्र स्थितो विष्णुः तुलसीदलमालया पूजितः; कलौऽपि स द्वारकातुल्यं पुण्यं यच्छति।

Verse 44

योऽर्चयेत्केतकीपत्रैः कृष्णं कलिमलापहम् । पत्रेपत्रेऽश्वमेधस्यफलं यच्छति भूभुज

हे भूभुज! यः केतकीपत्रैः कलिमलापहं श्रीकृष्णम् अर्चयति, स पत्रेपत्रेऽश्वमेधयज्ञस्य फलं ददाति।

Verse 45

योऽर्चयेन्मालतीपुष्पैः कृष्णं त्रिभुवनेश्वरम् । तेनाप्तं नास्ति संदेहो यत्फलं दुर्लभं हरेः

यः मालतीपुष्पैः त्रिभुवनेश्वरं श्रीकृष्णम् अर्चयति, तेन हरेः दुर्लभं फलं निःसन्देहं प्राप्यते।

Verse 46

ऋतुकालोद्भवैः पुष्पैर्योऽर्चयेद्रुक्मिणीपतिम् । सर्वान्कामानवाप्नोति दुर्लभान्देवमानुषैः

यः ऋतुकालोद्भवैः पुष्पैः रुक्मिणीपतिं अर्चयति, स देवमानुषैर्दुर्लभान् सर्वान् कामान् अवाप्नोति।

Verse 47

कृष्णेनागुरुणा कृष्णं धूपयंति कलौ युगे । सकर्पूरेण राजेन्द्र कृष्णतुल्या भवंति ते

हे राजेन्द्र! कलियुगे ये कृष्णेनागुरुणा सकर्पूरेण श्रीकृष्णं धूपयन्ति, ते कृष्णतुल्या भवन्ति।

Verse 48

साज्येन गुग्गुलेनापि सुगंधेन जनार्द्दनम् । धूपयित्वा नरो याति पदं भूयः सदा शिवम्

साज्येन सुगन्धेन गुग्गुलेनापि जनार्दनं धूपयित्वा नरो भूयः न निवर्तते; सदा शिवं परमं पदं याति।

Verse 49

यो ददाति महीपाल कृष्णस्याग्रे तु दीपकम् । पातकं तु समुत्सृज्य ज्योतीरूपं लभेत्पदम्

यो महीपालः कृष्णस्याग्रे दीपकं ददाति, स पातकं समुत्सृज्य ज्योतिर्मयं परमं पदं लभते।

Verse 50

द्वारे कृष्णस्य यो नित्यं दीपमालां करोति हि । सप्तद्वीपवतीराज्यं द्वीपेद्वीपे फलं लभेत्

यो द्वारे कृष्णस्य नित्यं दीपमालां करोति, स सप्तद्वीपवतीराज्यफलम्, द्वीपे द्वीपे यथोचितं फलं लभते।

Verse 51

नैवेद्यानि मनोज्ञानि कृष्णाय विनिवेदयेत् । कल्पांतं तत्पितॄणां हि तृप्तिर्भवति शाश्वती

मनोज्ञानि नैवेद्यानि कृष्णाय विनिवेदयेत्; तेन तस्य पितॄणां कल्पान्तं यावत् शाश्वती तृप्तिर्भवति।

Verse 52

फलानि यच्छते यो वै सुहृद्यानि नरेश्वर । जायंते तस्य कल्पांतं सफलास्तु मनोरथाः

नरेश्वर! यो वै सुहृद्यानि फलानि यच्छति, तस्य कल्पान्तं यावत् मनोरथाः सफलाः जायन्ते।

Verse 53

तांबूलं तु सकर्पूरं सपूगं नरनायक । कृष्णाय यच्छते यो वै पदं तस्याग्निदैवतम्

नरनायक! यः सकर्पूरं सपूगं ताम्बूलं कृष्णाय यच्छति, स अग्निदैवतसम्बद्धं पदं लभते।

Verse 54

सनीरं कर्पुरोपेतं कुंभं कृष्णाग्रतो न्यसेत् । कल्पांते न जलापेक्षां कुर्वंति च पितामहाः

सनीरं कर्पूरसुगन्धयुक्तं कुम्भं श्रीकृष्णस्य पुरतः स्थापयेत्। एवं कृतं चेत् कल्पान्तपर्यन्तं पितरः जलाभावं नानुभवन्ति॥

Verse 56

तत्कुले नास्ति पापिष्ठो न च लोके यमस्य च । वायुलोकान्महीपाल न पुनर्विद्यते गतिः

तत्कुले पापिष्ठो नास्ति, न च यमलोकगमनम्। महीपाल, वायुलोकात् पुनर्मर्त्यजन्मनि गमनं न विद्यते॥

Verse 57

कृष्णवेश्मनि यः कुर्य्यात्सधूपं पुष्पमंडपम् । सपुष्पकविमानैस्तु क्रीडते कोटिभिर्द्दिवि

कृष्णवेश्मनि यः कुर्यात् सधूपं पुष्पमण्डपम्। स पुष्पकविमानैः कोटिभिर्दिवि क्रीडति॥

Verse 58

चलच्चामरवातेन कृष्णं यस्तोषयेन्नरः । तस्योत्तमांगं देवेशश्चुंबते स्वमुखेन हि

चलच्चामरवातेन कृष्णं यस्तोषयेन्नरः। तस्योत्तमाङ्गं देवेशः स्वमुखेनैव चुम्बति॥

Verse 59

व्यजनेनाथ वस्त्रेण सुभक्त्या मातरिश्वना । देवदेवस्य राजेन्द्र कुरुते धर्मवारणम्

व्यजनेनाथ वस्त्रेण सुभक्त्या मातरिश्वना। देवदेवस्य राजेन्द्र कुरुते धर्मवारणम्॥

Verse 60

धूपं चंदनमालां तु कुरुते कृष्णसद्मनि । देवकन्यायुतैर्लक्षैः सेव्यते सुरनायकैः

यः कृष्णसद्मनि धूपं चन्दनमालां च समर्पयति, स सुरनायकैः देवकन्यायुतैर्लक्षैश्च सेव्यते।

Verse 61

ध्वजमारोपयेद्यस्तु प्रासादोपरि भक्तितः । तस्य ब्रह्मपदे वासः क्रीडते ब्रह्मणा सह

यः भक्तितः प्रासादोपरि ध्वजमारोपयति, तस्य ब्रह्मपदे वासः; स ब्रह्मणा सह तत्र क्रीडति।

Verse 62

प्रांगणं वर्णकोपेतं स्वस्तिकैश्च समन्वितैः । देवदेवस्य कुरुते क्रीडते भुवनत्रये

यः देवदेवस्य प्राङ्गणं वर्णकैः स्वस्तिकैश्च समलङ्कृतं करोति, स भुवनत्रये क्रीडति प्रमुदितः।

Verse 63

यो दद्यान्मण्डपे पुष्पप्रकरं रुक्मिणीपतेः । देवोद्यानेषु सर्वेषु क्रीडते नरनायकैः

यः रुक्मिणीपतेर्मण्डपे पुष्पप्रकरं ददाति, स सर्वेषु देवोद्यानेषु नरनायकैः सह क्रीडति।

Verse 64

प्रासादे देवदेवस्य चित्रकर्म करोति यः । वसते रुद्रलोके तु यावत्तिष्ठंति सागराः

यः देवदेवस्य प्रासादे चित्रकर्म करोति, स यावत् सागराः तिष्ठन्ति तावत् रुद्रलोके वसति।

Verse 65

दद्याच्चन्द्रमयं यस्तु कृष्णोपरि नरेश्वर । वसते द्वारकां यावत्सोमलोके स तिष्ठति

दद्याच्चन्द्रमयं यस्तु कृष्णोपरि नरेश्वर । वसते द्वारकां यावत् सोमलोके स तिष्ठति ॥

Verse 66

छत्रं बहुशलाकं तु किंकिणीवस्रगुण्ठितम् । दिव्यरत्नैश्च संयुक्तं हेमदण्डसमन्वितम्

छत्रं बहुशलाकं तु किंकिणीवस्त्रगुण्ठितम् । दिव्यरत्नैश्च संयुक्तं हेमदण्डसमन्वितम् ॥

Verse 67

समर्पयति कृष्णाय च्छत्रं लक्षार्बुदैर्वृतम् । अमरैः सहितः सर्वैः क्रीडते पितृभिः सह

समर्पयति कृष्णाय च्छत्रं लक्षार्बुदैर्वृतम् । अमरैः सहितः सर्वैः क्रीडते पितृभिः सह ॥

Verse 68

दद्यान्नरविमानं तु कृष्णाय नरनायक । सत्कृतो धनदेनैव वसते ब्रह्मवासरम्

दद्यान्नरविमानं तु कृष्णाय नरनायक । सत्कृतो धनदेनैव वसते ब्रह्मवासरम् ॥

Verse 69

कृता पूजा दिकं भूप ज्वलंतं कृष्णमूर्द्धनि । आरार्तिकं प्रकुर्वाणो मोदते कृष्णसन्निधौ

कृता पूजा दिकं भूप ज्वलन्तं कृष्णमूर्द्धनि । आरार्तिकं प्रकुर्वाणो मोदते कृष्णसन्निधौ ॥

Verse 70

दीप्तिमंतं सकर्पूरं करोत्यारार्तिकं नृप । कृष्णस्य वसते लोके सप्तकल्पानि मानवः

हे नृप, यः सकर्पूरं दीप्तिमद् आरार्तिकं करोति, स मानवः कृष्णलोकं गत्वा सप्तकल्पानि वसति।

Verse 71

धृत्वा शंखोदकं यस्तु भ्रामयेत्केशवोपरि । संनिधौ वसते विष्णोः कल्पांतं क्षीरसागरे

यस्तु शङ्खोदकं धृत्वा केशवोपरि भ्रामयेत्, स विष्णोः संनिधौ क्षीरसागरे कल्पान्तं वसति।

Verse 72

एवं कृत्वा तु कृप्णस्य यः करोति प्रदक्षिणाम् । पठन्नामसहस्रं तु स्तवमन्यं पठन्नृप । सप्तद्वीपवतीपुण्यं लभते तु पदेपदे

एवं कृत्वा, हे नृप, यः कृष्णस्य प्रदक्षिणां करोति—नामसहस्रं पठन् वा अन्यं स्तवं पठन्—स पदेपदे सप्तद्वीपवतीपुण्यं लभते।

Verse 73

कुर्य्याद्दण्डनमस्कारमश्वमेधायुतैः समम् । कृष्णं संतोषयेद्यस्तु सुगीतैर्मधुरैः स्वरैः । सामवेदफलं तस्य जायते नात्र संशयः

दण्डनमस्कारः अश्वमेधायुतैः समः। यस्तु मधुरस्वरैः सुगीतैः कृष्णं संतोषयति, तस्य सामवेदफलं जायते—नात्र संशयः।

Verse 74

यो नृत्यति प्रहृष्टात्मा भावैर्बहु सुभक्तितः । स निर्द्दहति पापानि मन्वंतरकृतान्यपि

यः प्रहृष्टात्मा बहुभक्तिभावैः नृत्यति, स मन्वन्तरकृतान्यपि पापानि निर्दहति।

Verse 75

यः कृष्णाग्रे महाभक्त्या कुर्य्यात्पुस्तकवाचनम् । प्रत्यक्षरं लभेत्पुण्यं कपिलाशतदानजम्

यः कश्चित् कृष्णाग्रे महाभक्त्या पुस्तकवाचनं करोति, स प्रत्यक्षरं पुण्यं लभते—कपिलाशतदानजं समम्।

Verse 76

ऋग्यजुःसामभिर्वाग्भिः कृष्णं संतोषयंति ये । कल्पांतं ब्रह्मलोके तु ते वसंति द्विजोत्तमाः

ये ऋग्यजुःसामवेदोक्ताभिर्वाग्भिः कृष्णं संतोषयन्ति, ते द्विजोत्तमाः कल्पान्तं ब्रह्मलोके वसन्ति।

Verse 77

योगशास्त्राणि वेदांता न्पुराणं कृष्णसन्निधौ । पठंति रविबिंबं ते भित्त्वा यांति हरेर्लयम्

ये योगशास्त्राणि वेदान्तान् पुराणानि च कृष्णसन्निधौ पठन्ति, ते रविबिम्बं भित्त्वा हरेर्लयं यान्ति।

Verse 78

गीता नामसहस्रं तु स्तवराजो ह्यनुस्मृतिः । गजेन्द्रमोक्षणं चैव कृष्णस्यातीव वल्लभम्

गीता नामसहस्रं च स्तवराजोऽनुस्मृतिश्च; गजेन्द्रमोक्षणं चैव—एतानि कृष्णस्यातिवल्लभानि।

Verse 79

श्रीमद्रागवतं यस्तु पठते कृष्णसन्निधौ । कुलकोटिशतैर्युक्तः क्रीडते योगिभिः सदा

यः श्रीमद्भागवतं कृष्णसन्निधौ पठति, स कुलकोटिशतैर्युक्तो योगिभिः सह सदा क्रीडति।

Verse 80

यः पठेद्रामचरितं भारतं व्यासभाषितम् । पुराणानि महीपाल प्राप्तो मुक्तिं न संशयः

हे महीपाल! यः रामचरितं पठति, व्यासभाषितं भारतं च पुराणानि च; स निःसन्देहं मोक्षमाप्नोति।

Verse 81

द्वादशीवासरे प्राप्त एवं कुर्वंति ये नराः । गीताद्यैः शतसाहस्रं पुण्यं यच्छति केशवः

द्वादशीवासरे प्राप्ते ये नराः एवं कुर्वन्ति, गीतादिभिर्भक्तिकर्मभिः; केशवः तेषां शतसाहस्रगुणं पुण्यं ददाति।

Verse 82

जागरे कोटिगुणितं पुण्यं भवति भूभिप । वसतां द्वारकावासात्प्रत्यहं लभते फलम्

हे भूभिप! जागरेण पुण्यं कोटिगुणितं भवति; द्वारकायां वसतां तु द्वारकावासात् प्रत्यहं फलमवाप्यते।

Verse 83

गोमतीनीरपूतानां कृष्णवक्त्रावलोकि नाम् । दर्शनात्पातकं तेषां याति वर्षशतार्जितम्

गोमतीनीरपूतानां कृष्णवक्त्रावलोकिनाम्; तेषां दर्शनमात्रेण वर्षशतार्जितं पातकं नश्यति।

Verse 84

धन्यास्ते मानुषे लोके गोमत्युदधिवारिणा । तर्पयंति पितॄन्देवान्गत्वा द्वारवतीं कलौ

धन्यास्ते मानुषे लोके ये कलौ द्वारवतीं गत्वा गोमत्युदधिवारिणा पितॄन् देवान् च तर्पयन्ति।

Verse 85

गंगाद्वारे प्रयागे च गंगायां कुरुजांगले । प्रभासे शुक्लतीर्थे च श्रीस्थले पुष्करेऽपि च

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गायां कुरुजाङ्गले । प्रभासे शुक्लतीर्थे च श्रीस्थले पुष्करेऽपि च ॥

Verse 86

स्नानेन पिंडदानेन पितॄणां तर्पणे कृते । तृप्तिर्भवति भूपाल तथा गोमतिदर्शनात्

स्नानेन पिण्डदानेन पितṝणां तर्पणे कृते । तृप्तिर्भवति भूपाल तथा गोमतीदर्शनात् ॥

Verse 87

योजनैर्बहुभिस्तिष्ठन्गोमतीति च यो वदेत् । चांद्रायणसहस्रस्य फलमाप्नोति यत्नतः

योजनैर्बहुभिस्तिष्ठन् गोमतीति च यो वदेत् । चान्द्रायणसहस्रस्य फलमाप्नोति यत्नतः ॥

Verse 88

धन्या द्वारवती लोके वहते यत्र गोमती । स्वयं तु तिष्ठते यत्र नित्यं रुक्मिणिवल्लभः

धन्या द्वारवती लोके वहते यत्र गोमती । स्वयं तु तिष्ठते यत्र नित्यं रुक्मिणिवल्लभः ॥

Verse 89

न स्नाता गोमतीतीरे कलौ पापेन मोहिताः । भविष्यति कथं तेषां पापबंधस्य संक्षयः

न स्नाता गोमतीतीरे कलौ पापेन मोहिताः । भविष्यति कथं तेषां पापबन्धस्य संक्षयः ॥

Verse 90

निर्मिता स्वर्गनिःश्रेणी कलौ कृष्णेन गोमती । मनसः प्रीतिजननी जंतूनां नरसत्तम

कलौ युगे नरसत्तम, कृष्णेन गोमती निर्मिता स्वर्गनिःश्रेणीरिव; सा मनसः प्रीतिजननी जंतूनां हृदये हर्षं जनयति।

Verse 91

न दृश्यं स्वर्गसोपानं दृश्यते गोमतीसमम् । सुखदं पापिनां पुंसां स्नानमात्रेण मोक्षदम्

गोमतीसमं स्वर्गसोपानं न किञ्चिदिह दृश्यते; सा पापिनां पुंसां अपि सुखदा, स्नानमात्रेणैव मोक्षप्रदा।

Verse 92

गोमतीनीरसंयुक्तो यत्र गर्जति सागरः । तत्र गच्छेन्नरव्याघ्र कृष्णस्तिष्ठति यत्र वै

यत्र गोमतीनीरसंयुक्तः सागरः गर्जति, तत्र गच्छ नरव्याघ्र; यत्र वै कृष्णस्तिष्ठति स एव देशः।

Verse 93

यत्र चक्रांकितशिला गोमत्युदधिनिःसृताः । यच्छंति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते

यत्र गोमत्युदधिनिःसृता चक्राङ्कितशिलाः सन्ति, ताः पूजिताः मोक्षं यच्छन्ति; तां पुरीं को न सेवते?

Verse 94

यत्र चक्रांकिता मृत्स्ना तिष्ठते निर्मला नृप । कलौ पापविनाशार्थं तां पुरीं को न सेवते

यत्र निर्मला चक्राङ्किता मृत्स्ना तिष्ठति, नृप, कलौ पापविनाशार्थम्; तां पुरीं को न सेवते?

Verse 95

अप्रदृश्या पुरा लोके दैत्यदानवरक्षसाम् । शरण्या देवतादीनां पुरीं तां को न सेवते

अपूर्वं लोके दैत्यदानवरक्षसाम् अप्रदृश्याम् अगम्याम्, देवतादीनां तु शरण्यां तां पुरीं कः न सेवते?

Verse 96

त्यजते यां कलौ नैव कृष्णो देवकिनन्दनः । कर्मणा मनसा वाचा तां पुरीं को न सेवते

यां पुरीं कलौ अपि देवकीनन्दनः श्रीकृष्णो नैव त्यजति, तां कर्मणा मनसा वाचा कः न सेवते?

Verse 97

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते नूनं दुःखसंसार बंधनात्

मार्कण्डेय उवाच—शृणु राजन्, प्रवक्ष्यामि पापप्रणाशिनीं कथाम्; यां श्रुत्वा नूनं मुच्यते दुःखसंसारबन्धनात्।

Verse 98

अवन्तीविषये पूर्वं ब्राह्मणो वेदपारगः । चंद्रशर्मेति विख्यातः शिवभक्तः सदा नृप

अवन्तीविषये पूर्वं ब्राह्मणो वेदपारगः; चन्द्रशर्मेति विख्यातः, शिवभक्तः सदा नृप।

Verse 99

मनसा कर्मणा वाचा नान्यं ध्याति सदाशिवात् । शैवाद्व्रताद्व्रतं नान्यत्करोति च नराधिप

मनसा कर्मणा वाचा सदाशिवादन्यं न ध्यायति; शैवाद्व्रताद् अन्यद् व्रतं न करोति च नराधिप।

Verse 100

नोपवासं हरिदिने कुरुते न व्रतं हरेः । विना चतुर्दशीं राजन्नान्यदेवसमुद्भवम्

हरिदिने नोपवासं करोति, न हरेर्व्रतं समाचरति। चतुर्दशीं विना, राजन्, अन्यदेवसमुद्भवं व्रतं न किञ्चिदपि गृह्णाति॥

Verse 101

यत्रयत्र शिवक्षेत्रं यत्र तीर्थं तु शांकरम् । तत्र गच्छति राजेन्द्र वैष्णवं नैव गच्छति

यत्रयत्र शिवक्षेत्रं, यत्र तीर्थं तु शांकरम्। तत्र गच्छति राजेन्द्र; वैष्णवं नैव गच्छति॥

Verse 102

प्रतिवर्षं तु कुरुते सोमनाथस्य दर्शनम् । न जहाति विशेषेण सोमपर्व नरेश्वर

प्रतिवर्षं तु कुरुते सोमनाथस्य दर्शनम्। न जहाति विशेषेण सोमपर्व नरेश्वर॥

Verse 103

एवं प्रकुर्वतस्तस्य वर्षाणि नवसप्ततिः । गतानि किल राजेन्द्र शिवभक्तिं प्रकुर्वतः

एवं प्रकुर्वतस्तस्य वर्षाणि नवसप्ततिः। गतानि किल राजेन्द्र शिवभक्तिं प्रकुर्वतः॥

Verse 104

कदाचित्सोमपर्वण्यागते सोमोपनायकम् । नानादेशान्महीपाल ह्यसंख्याताश्च मानवाः

कदाचित्सोमपर्वण्यागते सोमोपनायकम्। नानादेशान्महीपाल ह्यसंख्याताश्च मानवाः॥

Verse 105

गताः कृष्णपुरीं सर्वे दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् । आहूतस्तैश्चंद्रशर्मा न गतो द्वारकां पुरीम्

सर्वे कृष्णपुरीं गताः, सोमेश्वरं प्रभुं दृष्ट्वा; तैः आहूतश्चन्द्रशर्मा, स तु द्वारकापुरीं न जगाम।

Verse 106

शिवक्षेत्रात्परं तीर्थं नाहं मन्ये जग त्त्रये । नान्यदेवो मया ज्ञात ईश्वराद्देवनायकात्

जगत्त्रये शिवक्षेत्रात् परं तीर्थं नाहं मन्ये; ईश्वराद् देवनायकात् परो देवो मया न ज्ञातः।

Verse 108

विनाऽन्ये चंद्रशर्माणं गतास्ते द्वारकां पुरीम् । अन्यस्मिन्दिवसे राजन्गच्छतः स्वगृहं प्रति । चक्रुस्ते दर्शनं स्वप्ने चंद्रशर्मपितामहाः

विनाऽन्ये चन्द्रशर्माणं ते द्वारकापुरीं गताः। अन्यस्मिन् दिवसे राजन्, स्वगृहं प्रति गच्छतः, स्वप्ने तस्य दर्शनं चक्रुः चन्द्रशर्मपितामहाः।

Verse 109

प्रेतभूता महाकायाः क्षुत्क्षामाश्चैव भीषणाः । दृष्ट्वा स्वप्नं महा रौद्रं भीतोऽसौ च प्रकंपितः

प्रेतभूता महाकायाः क्षुत्क्षामाश्चैव भीषणाः। तं महा-रौद्रं स्वप्नं दृष्ट्वा स भीतः प्रकम्पितश्चाभवत्।

Verse 110

चन्द्रशर्मोवाच । के यूयं विकृताकारा जंतूनां च भयानकाः । पृथ्वीसमुद्भवा जीवा न दृष्टा न श्रुता मया

चन्द्रशर्मोवाच—के यूयं विकृताकारा जन्तूनां च भयानकाः? पृथ्वीसमुद्भवा जीवा इव; न दृष्टा न श्रुता मया।

Verse 111

प्रेता ऊचुः । मा भयं कुरु विप्रेंद्र तव पूर्वपितामहाः । आगतास्त्वत्समीपे तु महादुःखेन पीडिताः

प्रेताः ऊचुः—मा भयं कुरु, विप्रेन्द्र। वयं तव पूर्वपितामहाः; महादुःखेन पीडिताः सन्तस्त्वत्समीपमागताः।

Verse 112

चन्द्रशर्मोवाच । इष्टं दत्तं तपस्तप्तं भवद्भिर्मत्पितामहैः । प्रेतत्वे कारणं यत्स्याद्भवतां विस्मयो मम

चन्द्रशर्मोवाच—भवद्भिर्मत्पितामहैः इष्टं दत्तं तपश्च तप्तम्। कथं नु भवतां प्रेतत्वहेतुरभवत्? एतन्मम विस्मयः।

Verse 113

प्रेता ऊचुः । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामः प्रेतयोनेस्तु कारणम् । वासरं वासुदेवस्य सदा विद्धं कृतं पुरा

प्रेताः ऊचुः—शृणु पुत्र, प्रवक्ष्यामः प्रेतयोनेस्तु कारणम्। पुरा वासुदेवस्य वासरं सदा विद्धं कृतमस्माभिः।

Verse 114

प्रेतत्वं तेन संप्राप्तमस्माभिः शृणु पुत्रक । विशेषेण कृतं रात्रौ विद्धं जागरणं हरेः

तेनास्माभिः प्रेतत्वं संप्राप्तम्; शृणु पुत्रक। विशेषेण रात्रौ हरेर्जागरणं विद्धं कृतमस्माभिः।

Verse 115

पतनं नरके घोरे भविष्यति न संशयः । त्वया सह न संदेहो यावदाभूतसंप्लवम्

घोरे नरके पतनं भविष्यति, न संशयः; त्वया सहापि न संदेहो यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 116

चन्द्रशर्मोवाच । हरिभक्तिविहीनानां द्वादशीव्रतवर्जिनाम् । नाशं न याति प्रेतत्वं पूजितैः शंकरादिभिः

चन्द्रशर्मोवाच—हरिभक्तिविहीनानां द्वादशीव्रतवर्जिनाम् । शंकरादिदेवपूजितैरपि प्रेतत्वनाशो न जायते ॥

Verse 117

न वा सन्तोषितो देवो भक्त्या त्रिपुरनाशनः । प्रदास्यति गतिं नूनं प्रेतत्वं न गमिष्यति

भक्त्या त्रिपुरनाशनः देवो यदि न सन्तोषितः । स नूनं गतिं न प्रदास्यति, प्रेतत्वं च न निवर्तते ॥

Verse 118

प्रेता ऊचुः । प्रायश्चित्तं विना पुत्र द्वादशीवेधसंभवम् । आपन्न गच्छते नूनं प्रेतत्वं नैव गच्छति

प्रेता ऊचुः—पुत्र, द्वादशीवेधसम्भवस्य दोषस्य प्रायश्चित्तं विना । आपदं नूनं गच्छति, प्रेतत्वं नैव निवर्तते ॥

Verse 119

प्रायश्चित्ती सदा पुत्र पूजयानोऽपि शंकरम् । विना केशवपूजाभिः पापं भजति गोवधम्

पुत्र, सदा प्रायश्चित्ती शंकरं पूजयन्नपि । केशवपूजाविना गोवधतुल्यं पापं भजते ॥

Verse 120

प्रथमं केशवः पूज्यः पश्चाद्देवो महेश्वरः । पूजनीयाश्च भक्त्या वै याश्चान्याः संति देवताः

प्रथमं केशवः पूज्यः, पश्चान्महेश्वरः प्रभुः । भक्त्या पूजनीयाश्चान्याः सर्वा अपि देवताः ॥

Verse 121

मूलाच्छाखाः प्रशाखाश्च भवंति बहुशस्ततः । वासुदेवात्समुद्भूतं जगदेतच्चराचरम्

मूलात् शाखाः प्रशाखाश्च बहुधा प्रादुर्भवन्ति; एवं वासुदेवात् समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्।

Verse 122

तस्मान्मूलं परित्यज्य शाखां नैवार्चयेद्बुधः । विशेषेण जगन्नाथं त्रैलोक्याधिपतिं हरिम्

तस्मात् मूलं परित्यज्य शाखामात्रं न पूजयेत् बुधः; विशेषेण जगन्नाथं त्रैलोक्याधिपतिं हरिम्।

Verse 123

तद्दिने ये प्रकुर्वंति सम्यग्वेधेन शोभितम् । सशल्यं तन्न संदेहः प्रेतत्वं याति तेन च

तद्दिने ये प्रकुर्वन्ति वेधदोषेण शोभितं (दूषितं) कर्म; तत् सशल्यं भवति, न संशयः—तेन प्रेतत्वं यान्ति।

Verse 124

हव्यं देवा न गृह्णन्ति कव्यं च पितरस्तथा । पूजां गृह्णाति नो सूर्यस्तथा चैव पितामहाः

हव्यं देवा न गृह्णन्ति, कव्यं च पितरस्तथा; तदा सूर्यः पूजां न गृह्णाति, तथा चैव पितामहाः।

Verse 125

प्रेतास्ते ये प्रकुर्वंति सशल्यं वासरं हरेः । पौर्णमासीद्वये प्राप्ते राका साग्निविवर्जिता

प्रेतास्ते ये प्रकुर्वन्ति सशल्यं वासरं हरेः; पौर्णमासीद्वये प्राप्ते राका साग्निविवर्जिता।

Verse 126

विशेषेण तु वैशाखी श्राद्धादीनां प्रशस्यते । वैशाखे तु तृतीयां वै पूर्वविद्धां करोति यः

विशेषेण वैशाखमासः श्राद्धादिकर्मणां प्रशस्यते। वैशाखे यः पूर्वविद्धां तृतीयां करोति, स विधिविपर्ययमाचरति।

Verse 127

हव्यं देवा न गृह्णंति कव्यं चैव पितामहाः । यत्र देवा न गृह्णंति कथं तत्र पितामहाः । तस्मात्कार्य्या तृतीया च पूर्वविद्धा बुधैर्नरैः

हव्यं देवा न गृह्णन्ति, कव्यं च पितामहाः। यत्र देवा न गृह्णन्ति, कथं तत्र पितामहाः? तस्मात् बुधैर्नरैः पूर्वविद्धा तृतीया कार्य्या।

Verse 128

कुर्वते यदि मोहाद्वा प्रेतत्वं शाश्वतं ततः । नापयाति कृतैः पुण्यैर्बहुशस्तीर्थसेवनैः

कुर्वते यदि मोहाद्वा, ततः प्रेतत्वं शाश्वतम्। नापयाति कृतैः पुण्यैः, बहुशस्तीर्थसेवनैः।

Verse 129

दशमीं पौर्णमासीं च पित्रोः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते

दशमीं पौर्णमासीं च पित्रोः सांवत्सरं दिनम्। पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते।

Verse 130

दर्शश्च पौर्णमासी च साग्निकैः पूर्वसंयुता । नाग्निहीनैस्तु कर्त्तव्या पुनराह प्रजापतिः

दर्शश्च पौर्णमासी च साग्निकैः पूर्वसंयुता। नाग्निहीनैस्तु कर्त्तव्या भिन्नविध्या—पुनराह प्रजापतिः।

Verse 131

क्षयाहे तु पुनः प्रोक्ता स्वकालव्यापिनी तिथिः । श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यं ह्रासवृद्धी न कारणम्

क्षयतिथौ पुनरपि प्रोक्तं—या तिथिः स्वस्वकाले व्याप्नोति सा एव ग्राह्या। तत्र श्राद्धं कर्तव्यं; तिथेर्ह्रासवृद्धी न निवृत्तिहेतू।

Verse 132

तत्रोक्तं मनुना पुत्र वेदांतैर्भाष्यकारिभिः । तत्प्रमाणं प्रकर्तव्यं प्रेतत्वं भवतोऽन्यथा

तत्र मनुना, पुत्र, वेदान्तैश्च भाष्यकारैः सह यदुक्तं तत् प्रमाणं ग्राह्यं कर्तव्यं च; अन्यथा भवतः प्रेतत्वं भविष्यति।

Verse 133

एतै प्रकारैः प्रेतत्वं प्राणिनां जायते भुवि । निरीक्ष्य धर्मशास्त्राणि कार्य्यं विहितमात्मनः

एतैरेव प्रकारैः प्राणिनां भुवि प्रेतत्वं जायते। तस्माद् धर्मशास्त्राणि निरीक्ष्य स्वहिताय विहितं कर्म कर्तव्यम्।

Verse 134

प्रणम्य सोमनाथं तु यात्रां कृत्वा न गच्छति । कृष्णस्य दर्शनार्थाय तस्य किं जायते फलम्

सोमनाथं प्रणम्य यात्रां कृत्वापि यः कृष्णदर्शनार्थं न गच्छति, तस्य किं फलमुत्पद्यते?

Verse 135

कथ्यते परमा मूर्तिर्हरिरीश्वरसं संस्थिता । विभेदो नात्र कर्तव्यो यथा शंभुस्तथा हरिः

परमा मूर्तिः हरिरिति कथ्यते, ईश्वरसंयुक्ता प्रतिष्ठिता। अत्र विभेदो न कर्तव्यः—यथा शम्भुः तथा हरिः।

Verse 136

कृष्णस्य सोमनाथस्य नांतरं दृश्यते क्वचित् । यात्रा श्रीसोमनाथस्य संपूर्णा कृष्णदर्शनात्

कृष्णस्य सोमनाथस्य च न काचिद् भेददृष्टिः क्वचित्। श्रीसोमनाथयात्रा तु कृष्णदर्शनतः सम्यक् परिपूर्णा भवति॥

Verse 137

तस्मादुभयतः पुत्र गन्तव्यं नात्र संशयः । दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं गंतव्यं द्वारकां प्रति

तस्माद् उभयतो वत्स गन्तव्यं नात्र संशयः। सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा द्वारकां प्रति गच्छेत्॥

Verse 138

प्रभासे सोमनाथस्य लिंगमध्ये व्यवस्थितः । स्वयं तिष्ठति पुण्यात्मा भोगं गृह्णाति केशवः

प्रभासे सोमनाथस्य लिङ्गमध्ये व्यवस्थितः। स्वयं तिष्ठति पुण्यात्मा केशवो भोगमश्नुते॥

Verse 139

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं द्वारकां न नरो गतः । पतनं नरके घोरे पितॄणां च भविष्यति

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं द्वारकां यो न गच्छति। तस्य घोरे नरके पातो भवेत् पितृभिः सह॥

Verse 140

विशेषेण त्वया वत्स न कृतं द्वादशीव्रतम् । व्रतं कृतं यदस्माभिस्तत्कृतं वेधसंयुतम् । निर्गमं यमलोकाद्धि तदस्माकं न दृश्यते

विशेषेण त्वया वत्स न कृतं द्वादशीव्रतम्। अस्माभिः कृतं व्रतं तु वेधसंयुतमेव हि॥ यमलोकान्निर्गमोऽस्माकं तस्मान्नैवोपलभ्यते॥

Verse 141

चन्द्रशर्मोवाच । यदि तात मयाऽज्ञानान्न कृतं द्वादशीव्रतम् । कस्मात्कृतं सशल्यं तु भवद्भिर्द्वादशीव्रतम्

चन्द्रशर्मोवाच—तात, यदि मयाऽज्ञानात् द्वादशीव्रतं न कृतम्, तर्हि भवद्भिः किमर्थं सशल्यं (दोषयुक्तं) द्वादशीव्रतं कृतम्?

Verse 142

प्रेता ऊचुः । कुविप्रैस्तु कुदैवज्ञैः शुक्रमायाविमोहितैः । पारुष्यताहेतुकैश्च प्रेतयोनिमिमां गताः

प्रेता ऊचुः—कुविप्रैः कुदैवज्ञैश्च, शुक्रमायाविमोहितैः; पारुष्यताहेतुकैश्च वयं प्रेतयोनिमिमां गताः।

Verse 143

दत्तं तप्तं हुतं जप्तमस्माकं विफलं गतम् । संप्राप्ता प्रेतयोनिस्तु सशल्याद्वादशीव्रतात्

दत्तं तप्तं हुतं जप्तम् अस्माकं सर्वं विफलं गतम्; सशल्यद्वादशीव्रतात् प्रेतयोनिं तु संप्राप्ताः।

Verse 144

सशल्यं ये प्रकुर्वंति वासरं केशव प्रियम् । तेषां पितामहाः स्वर्गात्प्रेतत्वं यांति पुत्रक

ये सशल्यं प्रकुर्वन्ति वासरं केशवप्रियं, तेषां पितामहाः स्वर्गात् प्रेतत्वं यान्ति, पुत्रक।

Verse 145

चन्द्रशर्मोवाच । प्रेतत्वं नाशमायाति कथमेतत्पितामहाः । कर्मणा केन तत्सर्वं यच्चाहं प्रकरोमि तत्

चन्द्रशर्मोवाच—पितामहाः कथं प्रेतत्वं नाशमायान्ति? केन कर्मणा तत् सर्वं प्रशाम्यति? यच्चाहं कर्तव्यं तत् सर्वं करिष्यामि।

Verse 146

प्रेता ऊचुः । मा गयां मा प्रयागं च पुष्करे कुरुजांगले । अयोध्यायामवंत्यां वा मधुरायां न चार्बुदे

प्रेताः ऊचुः—न गयां न प्रयागं च न पुष्करं कुरुजाङ्गले। नायोध्यायामवंत्यां वा न मधुरायां न चार्बुदे॥

Verse 147

न चान्यत्तीर्थलक्षं तु वर्जयित्वा तु गोमतीम् । गंगा सरस्वती चैव नर्मदा नैव पुष्करम्

न चान्यतीर्थलक्षं तु वर्जयित्वा तु गोमतीम्। गङ्गा सरस्वती चैव नर्मदा नैव पुष्करम्॥

Verse 148

यादृशं गोमतीतीरे कलौ प्रेतत्वनाशनम् । गोमतीनीरदानेन कृष्णवक्त्रविलोकनात्

यादृशं गोमतीतीरे कलौ प्रेतत्वनाशनम्। गोमतीनीरदानेन कृष्णवक्त्रविलोकनात्॥

Verse 149

विलयं यांति पापानि जन्मकोटिकृतान्यपि । वृथा संन्यासिनां पुण्यं वृथा च वनवासिनाम्

विलयं यान्ति पापानि जन्मकोटिकृतान्यपि। वृथा संन्यासिनां पुण्यं वृथा च वनवासिनाम्॥

Verse 150

सशल्यं वासरं विष्णोः कुर्वंति यदि पुत्रक । तस्माद्गच्छ मुखं पश्य पूर्णचन्द्रसमं मुखम्

सशल्यं वासरं विष्णोः कुर्वन्ति यदि पुत्रक। तस्माद्गच्छ मुखं पश्य पूर्णचन्द्रसमं मुखम्॥

Verse 151

कृष्णस्य द्वारकां गत्वा यथास्माकं गतिर्भवेत् । विफलं तव संजाता न कृतं यदुपार्ज्जितम्

कृष्णस्य द्वारकां गत्वा यथा अस्माकं गतिः तथा तवापि भवेत्; अन्यथा तव प्रयासः विफलः स्यात्—यद् यद् उपार्जितं पुण्यं तस्य फलमपि न स्यात्।

Verse 152

तद्व्यर्थ सकलं जातं विना केशव पूजनात् । विना केशवपूजायाः शंकरो यस्त्वयार्च्चितः । तत्पुण्यं विफलं जातं प्रेतयोनिं गमिष्यसि

केशवपूजनं विना तव कृतं सकलं व्यर्थमेव; केशवपूजां विना यः शंकरोऽपि त्वयार्चितः, तत्पुण्यं निष्फलं जातम्—त्वं प्रेतयोनिं गमिष्यसि।

Verse 153

संपूर्णं तव पुण्यं च द्वारका कृष्णदर्शनात् । भविष्यति न सन्देहो गोमत्युदधिसन्निधौ

द्वारकायां कृष्णदर्शनात् तव पुण्यं संपूर्णं भविष्यति—नात्र संशयः; गोमती-उदधिसन्निधौ तस्मिन् पावने संगमे।

Verse 154

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं यदि न पश्यति । यात्राफलं न चाप्नोति वदत्येवं स्वयं शिवः

सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वापि यदि कृष्णं न पश्यति, तदा यात्राफलं नाप्नोति—इति स्वयं शिवः प्राह।

Verse 155

दृष्टोऽहं तैर्न सन्देहो यैः कृतं कृष्णदर्शनम् । एका मूर्तिर्न सन्देहो मम कृष्णस्य नांतरम्

यैः कृष्णदर्शनं कृतं तैर्दृष्टोऽहं न संशयः; एका मूर्तिः—मम कृष्णस्य च नान्तरं किञ्चन।

Verse 156

दृष्ट्वा मां द्वारकां गत्वा कर्त्तव्यं कृष्णदर्शनम् । दृष्ट्वा कृष्णं तु मां पश्येद्यास्यत्येव महाफलम्

मां दृष्ट्वा द्वारकां गत्वा कर्तव्यं श्रीकृष्णदर्शनम्। श्रीकृष्णं दृष्ट्वा पुनर्मां पश्येत्—एवं निश्चयेन महाफलं प्राप्नोति॥

Verse 157

कृष्णदर्शनपूतात्मा यो मां पश्यति मानवः । न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोकाच्च वैष्णवात्

कृष्णदर्शनपूतात्मा यो मां पश्यति मानवः। न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोकात् वैष्णवात्॥

Verse 158

इत्याह देवदेवेशः स्वयं सोमपतिः पुरा । विप्राणां श्रुतमस्माभिर्वदतां पुष्करे सताम्

इत्याह देवदेवेशः स्वयं सोमपतिः पुरा। विप्राणां वचनं श्रुतमस्माभिः पुष्करे सताम्॥

Verse 159

तस्माद्गच्छ प्रयाणार्थ कुरु कृष्णस्य दर्शनम् । अन्यथा यास्यसे योनिं पैशाचीं पापदायिनीम्

तस्माद्गच्छ प्रयाणार्थं कुरु कृष्णस्य दर्शनम्। अन्यथा यास्यसे योनिं पैशाचीं पापदायिनीम्॥

Verse 160

कृतापराधोऽपि यदा कुरुते कृष्णदर्शनम् । मुच्यते नाऽत्र संदेहः पापाज्जन्मकृतादपि

कृतापराधोऽपि यदा कुरुते कृष्णदर्शनम्। मुच्यते नात्र संदेहः पापाज्जन्मकृतादपि॥

Verse 161

पूजिते देवदेवेशे कृष्णे देवकिनन्दने । पूजिता देवताः सर्वा ब्रह्मरुद्रभगादिकाः

पूजिते देवदेवेशे कृष्णे देवकिनन्दने । पूजिता देवताः सर्वा ब्रह्मरुद्रभगादिकाः ॥

Verse 162

विना कृष्णस्य पूजां च रुद्राद्यास्त्रिदिवौकसः । पूजिता नैव कुर्वंति तुष्टिं पुत्र पितामहाः

विना कृष्णस्य पूजां च रुद्राद्यास्त्रिदिवौकसः । पूजिता नैव कुर्वन्ति तुष्टिं पुत्र पितामहाः ॥

Verse 163

तस्माद्द्वारवतीं गत्वा कृष्णस्य दर्शनं कुरु । प्रेतयोनेर्विनिर्मुक्ता यास्यामः परमां गतिम्

तस्माद्द्वारवतीं गत्वा कृष्णस्य दर्शनं कुरु । प्रेतयोनेर्विनिर्मुक्ता यास्यामः परमां गतिम् ॥

Verse 164

गोमतीनीरधौतानि यस्यांगानि कलौ युगे । मुनिभिर्योनिगमनं तस्य दृष्टं न पुत्रक

गोमतीनीरधौतानि यस्याङ्गानि कलौ युगे । मुनिभिर्योनिगमनं तस्य दृष्टं न पुत्रक ॥

Verse 165

ताडिताः पादयुग्मेन गोमतीनीरवीचयः । अगतीनां प्रकुर्वति गतिं वै ब्रह्मवादिनाम्

ताडिताः पादयुग्मेन गोमतीनीरवीचयः । अगतीनां प्रकुर्वन्ति गतिं वै ब्रह्मवादिनाम् ॥

Verse 166

यः पुनः कुरुते श्राद्धं गोमत्युदधिसंगमे । पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

यः पुनर्गोमतीसमुद्रसंगमे श्राद्धं करोति, तस्य पितॄणां तृप्तिर्भवति यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 167

ससागरधरायां च सर्वतीर्थेषु यत्फलम् । दिनेनैकेन तत्पुण्यं द्वारकाकृष्णसन्निधौ

ससागरधरायां सर्वतीर्थेषु यत्फलं लभ्यते, तत्पुण्यं दिनेनैकेनैव द्वारकायां कृष्णसन्निधौ प्राप्यते।

Verse 168

यत्फलं त्रिदशैर्दृष्टं सर्वतीर्थसमुद्भवम् । तत्फलं लभते सर्वं द्वारकायां दिनेदिने

यत्फलं त्रिदशैर्दृष्टं सर्वतीर्थसमुद्भवम्, तत्सर्वं फलं द्वारकायां दिनेदिने लभते।

Verse 169

तीर्थकोटिसहस्रैस्तु कृतैः श्राद्धैश्च यत्फलम् । पितॄणां तत्फलं प्रोक्तं गोमतीतिलतर्पणात्

तीर्थकोटिसहस्रैः कृतैः श्राद्धैश्च पितॄणां यत्फलं, तत्फलं गोमतीतिलतर्पणादेव प्रोक्तम्।

Verse 170

यतीनां भोजनं यस्तु यच्छते कृष्णमन्दिरे । सिक्थेसिक्थे भवेत्तृप्तिः पितॄणां युगसंख्यया

यः कृष्णमन्दिरे यतीनां भोजनं यच्छति, तस्य पितॄणां सिक्थेसिक्थे तृप्तिर्भवति युगसंख्यया।

Verse 171

कौपीनाच्छादनं छत्रं पादुके च कमण्डलुम् । दत्त्वा संन्यासिनां याति सप्त कल्पानि तत्फलम्

कौपीनाच्छादनं छत्रं पादुके च कमण्डलुम् । संन्यासिभ्यो दत्त्वा दाता सप्त कल्पान् तस्य दानस्य फलं प्राप्नोति ॥

Verse 172

धन्यास्ते मानवाः पुत्र वसन्ति श्वपचादयः । द्वारकायां गतिं यांति वसतां तत्र योगिनाम्

धन्यास्ते मानवाः पुत्र श्वपचादय एव च । द्वारकायां वसन्तोऽपि तत्रस्थयोगिनां गतिं यान्ति ॥

Verse 173

त्रिकालं ये प्रपश्यंति वदनं प्रत्यहं हरेः । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

त्रिकालं ये प्रपश्यन्ति प्रत्यहं हरेर्वदनम् । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि ॥

Verse 174

या नारी विधवा भूत्वा कुरुते द्वारकाश्रयम् । कुलायुतसहस्रं तु नयते परमं पदम्

या नारी विधवा भूत्वा कुरुते द्वारकाश्रयम् । सा कुलायुतसहस्रं तु नयते परमं पदम् ॥

Verse 175

पुत्रेणापीह किं कार्य्यं न गतो द्वारकां यदि । नारी पुत्रशताच्छ्रेष्ठा गत्वा कृष्णपुरीं वसेत्

पुत्रेणापीह किं कार्यं न गतो द्वारकां यदि । नारी पुत्रशताच्छ्रेष्ठा गत्वा कृष्णपुरीं वसेत् ॥

Verse 176

कृष्णं कृष्णपुरीं गत्वा योऽर्च्चयेत्तुलसीदलैः । प्राप्तं जन्मफलं तेन तारिताः प्रपितामहाः

कृष्णं कृष्णपुरीं गत्वा यस्तुलसीदलैः प्रभुम् । अर्चयेत् स नरः प्राप्य जन्मसाफल्यं तेन च । तारिताः प्रपितामहाः ॥

Verse 177

तुलसीदलमालां तु कृष्णोत्तीर्णां तु यो वहेत् । पत्रेपत्रेऽश्वमेधानां दशानां लभते फलम्

तुलसीदलमालां तु कृष्णार्पितां यः समावहेत् । पत्रेपत्रे स लभते दशाश्वमेधसंभवम् फलम् ॥

Verse 178

तुलसीकाष्ठसंभूतां यो मालां वहते नरः । फलं यच्छति दैत्यारिः प्रत्यहं द्वारकोद्भवम्

तुलसीकाष्ठसंभूतां यो मालां वहते नरः । दैत्यारिः स ददात्यस्य प्रत्यहं द्वारकोद्भवम् फलम् ॥

Verse 179

निवेद्य विष्णवे मालां तुलसीकाष्ठसंभवाम् । वहते यो नरो भक्त्या तस्य नैवास्ति पातकम् । सदा प्रीतमनास्तस्य कृष्णो देवकिनंदनः

निवेद्य विष्णवे मालां तुलसीकाष्ठसंभवाम् । यो वहेत् भक्तितो नित्यं तस्य पापं न विद्यते । सदा प्रीतमनाः कृष्णो देवकीनन्दनः स्मृतः ॥

Verse 180

तुलसीकाष्ठसंभूतं शिरोबाह्वादिभूषणम् । जायते यस्य मर्त्यस्य तस्य देहे सदा हरिः

तुलसीकाष्ठसंभूतं शिरोबाह्वादिभूषणम् । यस्य मर्त्यस्य जायेत तस्य देहे सदा हरिः ॥

Verse 181

तुलसीमालया यस्तु भूषितः कर्म चाऽचरेत् । पितॄणां देवतानां च कृतं कोटिगुणं कलौ

तुलसीमालया यो भूषितः स्वकर्माणि चाचरेत् । पितॄणां देवतानां च तस्य कर्म कलौ कोटिगुणं भवेत् ॥

Verse 182

तुलसीकाष्ठमालां तु प्रेतराजस्य दूतकाः । दृष्ट्वा दूरेण नश्यंति वातोद्धूता यथाऽलयः

तुलसीकाष्ठमालां तु दृष्ट्वा प्रेतराजदूतकाः । दूरेणैव विनश्यन्ति वातोद्धूता यथालयाः ॥

Verse 183

जायते तद्ग्रहे नैव पापसंक्रमणं कुतः । श्रुतं पुराणमस्माभिः कथितं ब्रह्मवादिभिः

तद्गृहे पापसंक्रान्तिर्न जायेत कथं नु सा । पुराणश्रुतिरस्माभिः ब्रह्मवादिभिरुदाहृता ॥

Verse 184

तस्मान्माला त्वया धार्य्या तुलसीकाष्ठसंभवा । हरते नात्र संदेह ऐहिकामुष्मिकं त्वघम्

तस्मात्त्वया धर्तव्या तुलसीकाष्ठसंभवा । माला हरति निःसन्देहमैहिकामुष्मिकं त्वघम् ॥

Verse 185

तुलसीमालया यस्तु भूषितो भ्रमते यदि । दुःस्वप्नं दुर्निमित्तं च न भयं शात्रवं क्वचित्

तुलसीमालया यो हि भूषितो भ्रमते यदि । न तस्य दुःस्वप्नदुर्निमित्तं न भयम् शात्रवं क्वचित् ॥

Verse 186

कृत्वा वै तीर्थसंन्यासं यतयो विधवाः स्त्रियः । जीवन्मुक्ताः कलौ ज्ञेयाः कुलकोटिसमन्विताः

तीर्थसंन्यासं कृत्वा यतयः विधवाश्च स्त्रियः । कलौ जीवन्मुक्ता ज्ञेयाः कुलकोटिसमन्विताः ॥

Verse 187

धारयंति न ये मालां हैतुकाः पापमोहिताः । नरकान्न निवर्तंते दग्धाः कोपाग्निना हरेः

ये मालां न धारयन्ति हेतुकाः पापमोहिताः । ते नरकान्न निवर्तन्ते हरेः कोपाग्निना दग्धाः ॥

Verse 188

उन्मीलिनी वंजुलिनी त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी । त्वया पुत्र प्रकर्त्तव्या जयंती विजया जया

उन्मीलिनी वञ्जुलिनी त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी । त्वया पुत्र प्रकर्तव्या जयन्ती विजया जया ॥

Verse 189

पापघ्नी चाष्टमी प्रोक्ता कृष्णस्यातीव वल्लभा । कृता कलौ युगे पुत्र द्वारका मोक्षदायिनी

पापघ्नी चाष्टमी प्रोक्ता कृष्णस्यातीव वल्लभा । कलौ युगे पुत्र द्वारका मोक्षदायिनी ॥