Adhyaya 95

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यापि च तत्रास्ति देशकामप्रदा नृणाम् । अजापालेन भूपेन स्थापिता पापनाशनी

सूत उवाच—तत्राप्यन्या शक्तिरस्ति या नृणां देशकामप्रदा; सा भूपेन अजापालेन स्थापिता पापनाशिनी।

Verse 2

तां च शुक्लचतुर्दश्यामजापालेश्वरीं नरः । यो वै पूजयते भक्त्या धूपपुष्पानुलेपनैः । स प्राप्नोतीप्सितान्कामान्दुर्लभा सर्वमानवैः

शुक्लचतुर्दश्यां यो नरः भक्त्या धूपपुष्पानुलेपनैः अजापालेश्वरीं पूजयति, स सर्वमानवैर्दुर्लभान् इप्सितान् कामान् प्राप्नोति।

Verse 3

तस्या देव्याः प्रसादेन सत्यमेतन्मयोदितम् । अजापालो महीपालः पुराऽसीत्संमतः सताम्

तस्या देव्याः प्रसादेन मयोदितं सत्यमेव; पुरा अजापालो महीपालः सतां संमतः आसीत्।

Verse 4

हितकृत्सर्वलोकस्य यथा माता यथा पिता । तेन राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं शुभम्

स सर्वलोकहितकृत् यथा माता यथा पिता; तेन पितृपैतामहं शुभं राज्यं समासाद्य।

Verse 5

चिंतितं मनसा पश्चात्स्वयमेव महात्मना । मया तत्कर्म कर्तव्यं यदन्यैरिह भूमिपैः । न कृतं न करिष्यंति ये भविष्यन्त्यतः परम्

पश्चात् स महात्मा मनसा स्वयमेव अचिन्तयत्—मया तत्कर्म कर्तव्यं यदिहान्यैर्भूमिपैर्न कृतं, न च परं भविष्यद्भिर्न करिष्यते।

Verse 6

एष एव परो धर्मो भूपतीनामुदाहृतः । यत्प्रजापालनं शश्वत्तासां च सुखसंस्थितिः

एष एव परमो धर्मो भूपतीनामुदाहृतः—यत् प्रजापालनं शश्वत्, तासां च सुख-कल्याण-प्रतिष्ठापनम्।

Verse 7

यथायथा करं भूपास्ता मां गृह्णंति लोलुपाः । तथातथा मनःक्षोभो हृदये संप्रजायते

यथायथा करं भूपा मत्तो गृह्णन्ति लोलुपाः, तथातथा मे हृदये मनःक्षोभोऽतिवेगेन संप्रजायते।

Verse 8

न करेण विना भूपा हस्त्यश्वादिबलं च यत् । शक्नुवंति परित्रातुं पादातं च विशेषतः

न करेण विना भूपा हस्त्यश्वादिबलं च यत्, शक्नुवन्ति न परित्रातुं पादातं च विशेषतः।

Verse 9

विना तेन स गम्यः स्यान्नीचानामपि सत्वरम् । एतस्मात्कारणाद्भूपाः करं गृह्णंति लोकतः

विना तेन बलविना राज्यं सत्वरं नीचानामपि गम्यं स्यात्; एतस्मात्कारणाद्भूपा लोकतः करं गृह्णन्ति।

Verse 10

तस्मान्मया विनाप्याशु नागैश्चैव नरैस्तथा । तपः शक्त्या प्रकर्तव्यं राज्यं निहतकण्टकम्

तस्मान्मया विनाप्याशु नागैश्च नरैश्च तथा, तपःशक्त्या प्रकर्तव्यं राज्यं निहतकण्टकम्।

Verse 11

करानगृह्णता तेन लोकान्रंजयता सदा । अन्येषां भूमिपालानां विशेषेण महात्मनाम्

करानगृह्णता तेन लोकान् सदा रञ्जयता च यत् । अन्येषां भूमिपालानां विशेषेण महात्मनाम् आदर्शोऽभवत् ॥

Verse 12

एवं चित्ते समाधाय वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । पुरोधसं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्

एवं चित्ते समाधाय वसिष्ठं मुनिपुङ्गवम् । पुरोधसं समाहूय ततः प्रोवाच सादरम् ॥

Verse 13

अत्र भूमितले विप्र सर्वेषां तीर्थमुत्तमम् । अल्पकालेन सन्तुष्टिं यत्र याति महेश्वरः । वासुदेवोऽथवा ब्रह्मा ह्येतच्छीघ्रं वदस्व मे

अत्र भूमितले विप्र सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । अल्पकालेन यत्रैव सन्तुष्यति महेश्वरः । वासुदेवोऽथवा ब्रह्मा तदेतच्छीघ्रं वदस्व मे ॥

Verse 14

येनाहं सर्वलोकस्य हितार्थं तप आददे । न स्वार्थं ब्राह्मणश्रेष्ठ सत्येनात्मानमालभे

येनाहं सर्वलोकस्य हितार्थं तप आददे । न स्वार्थं ब्राह्मणश्रेष्ठ सत्येनात्मानमालभे ॥

Verse 15

वसिष्ठ उवाच । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । संति पार्थिवशार्दूल प्रभावसहितानि च

वसिष्ठ उवाच । तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानामिह भूतले । सन्ति पार्थिवशार्दूल प्रभावसहितानि च ॥

Verse 16

अष्टषष्टिस्तथा राजन्क्षेत्राणामस्ति भूतले । येषां सांनिध्यमभ्येति सर्वदैव महेश्वरः

राजन्, भूतले अष्टषष्टिः क्षेत्राणि सन्ति; येषां पावनसांनिध्ये महेश्वरः सर्वदा समागत्य तिष्ठति।

Verse 17

तथा सर्वे सुरास्तुष्टा ब्रह्मविष्णु शिवादयः । परं सिद्धिप्रदं शीघ्रं मानुषाणां महीपते

तथा ब्रह्मविष्णुशिवादयः सर्वे सुराः तुष्टा भवन्ति; महीपते, एतत् मानुषाणां परां सिद्धिं शीघ्रं प्रददाति।

Verse 18

हाटकेश्वरदेवस्य क्षेत्रं पातकनाशनम् । देवानामपि सर्वेषां तुष्टिं गच्छति चंडिका

हाटकेश्वरदेवस्य क्षेत्रं पातकनाशनम्; तत्र चण्डिका अपि देवानां सर्वेषां तुष्टिं गच्छति।

Verse 19

शीघ्रमाराधिता सम्यक्छ्रद्धायुक्तैर्नरैर्भुवि । तस्मात्तत्क्षेत्रमासाद्य तां देवीं श्रद्धयान्वितः । आराधय महाभाग द्रुतं सिद्धिमवाप्स्यसि

श्रद्धायुक्तैर्नरैर्भुवि सा शीघ्रं सम्यगाराध्यते; तस्मात् तत्क्षेत्रमासाद्य तां देवीं श्रद्धयान्वितः आराधय, महाभाग—द्रुतं सिद्धिमवाप्स्यसि।

Verse 20

एवमुक्तः स तेनाथ गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् । प्रतिष्ठाप्य च देवीं तां पूजयामास भक्तितः

एवमुक्तः स तेनाथ तत्क्षेत्रमुत्तमं गत्वा; तां देवीं प्रतिष्ठाप्य भक्तितः पूजयामास।

Verse 21

ब्रह्मचर्यपरो भूत्वा शुचिर्व्रतपरायणः । नियतो नियताहारस्त्रिकालं स्नानमाचरन्

ब्रह्मचर्ये परो भूत्वा शुचिर्व्रतपरायणः । नियतः नियताहारस्त्रिकालं स्नानमाचरन् ॥

Verse 22

एवमाराध्यतस्तत्र गन्धपुष्पानुलेपनैः । पूजापरस्य सा देवी तस्य तुष्टिं ततो गता

एवमाराध्यतस्तत्र गन्धपुष्पानुलेपनैः । पूजापरस्य सा देवी तस्य तुष्टिं ततो गता ॥

Verse 23

देव्युवाच । परितुष्टास्मि ते वत्स व्रतेनानेन नित्यथः । बलिपूजाविधानेन विहितेनामुना स्वयम्

देव्युवाच । परितुष्टास्मि ते वत्स व्रतेनानेन नित्यथः । बलिपूजाविधानेन विहितेनामुना स्वयम् ॥

Verse 24

तद्ब्रूहि येन ते सर्वं प्रकरोमि हृदि स्थितम् । सद्य एव महीपाल त्रिदशैरपि दुर्लभम्

तद्ब्रूहि येन ते सर्वं प्रकरोमि हृदि स्थितम् । सद्य एव महीपाल त्रिदशैरपि दुर्लभम् ॥

Verse 25

राजोवाच । लोकानां हितकामेन मयैतद्व्रतमाहृतम् । येन तेषां भवेत्सौख्यं मत्प्रसादादनुत्तमम्

राजोवाच । लोकानां हितकामेन मयैतद्व्रतमाहृतम् । येन तेषां भवेत्सौख्यं मत्प्रसादादनुत्तमम् ॥

Verse 26

तस्माद्देहि महाभागे ज्ञानयुक्तानि भूरिशः । ममास्त्राणि विचित्राणि स्वैरगाणि समन्ततः

तस्मात्, महाभागे देवि, ज्ञानसमन्वितानि बहूनि मम विचित्राणि अस्त्राणि देहि—यानि स्वेच्छया सर्वतो गन्तुं समर्थानि।

Verse 27

यानि जानंति भूपृष्ठे मम पार्श्वे स्थितान्यपि । अपराधं सदा लोके परदारादि यत्कृतम्

यानि भूपृष्ठे मम पार्श्वस्थितान्यपि जनाः जानन्ति—लोके सदा कृतं परदारादि अपराधं च सर्वम्।

Verse 28

अनुरूपं ततस्तस्य पातकस्य विनिग्रहम् । प्रकुर्वंति मिथो येन न तेषां संकरो भवेत्

ततः तस्य पातकस्य अनुरूपं विनिग्रहं ये मिथः प्रकुर्वन्ति, येन तेषां संकरो न भवेत्।

Verse 29

मंत्रग्रामं तथा देवि मम देहि पृथग्विधम् । निग्रहं व्याधिसत्त्वानां येन शीघ्रं करोम्यहम्

मन्त्रग्रामं च, देवि, मम पृथग्विधं देहि—येन व्याधिसत्त्वानां निग्रहं शीघ्रं करोम्यहम्।

Verse 30

येन स्युर्मनुजाः सर्वे मम राज्ये सुखान्विताः । नीरोगाः पुष्टिसंपन्ना भयशोकविवर्जिताः

येन मम राज्ये सर्वे मनुजाः सुखान्विताः स्युः—नीरोगाः पुष्टिसम्पन्ना भयशोकविवर्जिताः।

Verse 31

नाहं देवि करिष्यामि हस्त्यश्वरथसंग्रहम् । यतस्तेषां भवेत्पुष्टिर्वित्तैर्वित्तं करैर्भवेत् । गृहीतैः सर्वलोकानां तस्मात्तन्न ममेप्सितम्

देवि, नाहं हस्त्यश्वरथसंग्रहं करिष्यामि; तेषां पुष्टिर्वित्तेनैव भवति, तद्वित्तं च सर्वलोककरैः संचितं स्यात्। तस्मात् तद् ममेप्सितं न।

Verse 32

श्रीदेव्युवाच । अत्यद्भुततरं कर्म त्वयैतत्पृथिवीपते । प्रारब्धं यन्न केनापि कृतं न च करिष्यति

श्रीदेव्युवाच—हे पृथिवीपते, त्वया प्रारब्धमेतदत्यद्भुततरं कर्म; यन्न केनापि कृतं, न च केनापि करिष्यते।

Verse 33

तथाप्येवं करिष्यामि तव दास्यामि कृत्स्नशः । ज्ञानयुक्तानि शस्त्राणि मंत्रग्रामं च तादृशम्

तथाप्येवं करिष्यामि—तुभ्यं कृत्स्नशो दास्यामि; ज्ञानयुक्तानि शस्त्राणि तथा तादृशं मन्त्रग्रामं च।

Verse 34

गृह्यन्ते येन ते सर्वे व्याधयोऽपि सुदारुणाः । परं सदैव ते रक्ष्या मन्मन्त्रैरपि संयुताः

एतैः सर्वेऽपि सुदारुणा व्याधयो गृहीताः स्युः, निगृहीताश्च तिष्ठेयुः। परं त्वं सदैव रक्ष्यः—मन्मन्त्रैरपि संयुतः।

Verse 35

यदि दृष्टिपथात्तुभ्यं क्वचिद्यास्यंति दूरतः । मानवान्पीडयिष्यंति चिरात्प्राप्याधिकं ततः

यदि ते क्वचिद् दृष्टिपथात् तुभ्यं दूरतः यास्यन्ति, तर्हि चिरात् अधिकं बलं प्राप्य मानवान् पीडयिष्यन्ति।

Verse 36

यदा त्वं पृथिवीपाल स्वर्गं यास्यसि भूतलात् । तदात्र सलिले स्थाप्या मदग्रे यद्व्यवस्थितम्

हे पृथिवीपाल! यदा त्वं भूतलात् स्वर्गं यास्यसि, तदा ममाग्रे यद् व्यवस्थितं तत् अस्मिन्नेव स्थाने सलिले स्थापनीयम्।

Verse 37

सर्वे मंत्रास्तथाऽस्त्राणि ममवाक्यादसंशयम् । येन स्यात्पूर्ववत्सर्वो व्यवहारो नृपोद्भवः

सर्वे मन्त्राः तथा अस्त्राणि च मम वाक्याद् असंशयम् उद्भविष्यन्ति; येन नृपोद्भवः सर्वः व्यवहारः पूर्ववत् एव प्रवर्तेत।

Verse 38

सूत उवाच । बाढमित्येव तेनोक्ते तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः । प्रादुर्भूतानि दिव्यानि तस्यास्त्राणि बहूनि च

सूत उवाच— ‘बाढम्’ इत्येव तेनोक्ते, तत्क्षणाद् द्विजसत्तमाः, तस्य दिव्यानि बहूनि च अस्त्राणि प्रादुर्भूतानि।

Verse 39

ज्ञानसंपत्प्रयुक्तानि यादृशानि महात्मना । तेन संयाचितान्येव व्याधिमंत्रास्तथैव च

यादृशानि ज्ञानसम्पत्प्रयुक्तानि महात्मना तानि; तथा तेन संयाचितान्येव व्याधिमन्त्राश्च प्रदत्ताः।

Verse 40

व्याधयो यैश्च गृह्यंते मुच्यंते स्वेच्छया सदा । सुखेन परिपाल्यंते दृष्टिगोचरसंस्थिताः

यैः व्याधयो गृह्यन्ते मुच्यन्ते च स्वेच्छया सदा; सुखेन परिपाल्यन्ते दृष्टिगोचरसंस्थिताः।

Verse 41

ततस्तं सकलं प्राप्य प्रसादं चंडिकोद्भवम् । तच्च हस्त्यादिकं सर्वं ब्राह्मणेभ्यो ददौ नृप

ततः स चण्डिकोद्भवं सकलं प्रसादं प्राप्य, हस्त्यादिकं सर्वं द्रव्यजातं ब्राह्मणेभ्यो नृपो ददौ।

Verse 42

एकां मुक्त्वा निजां भार्यामेकं दशरथं सुतम् । तांश्चापि सकलान्व्याधीन्मंत्रैः संयम्य यत्नतः

निजां भार्यां दशरथं चैकं सुतं मुक्त्वा, अन्यान् सकलान् व्याधीन् मन्त्रैः संयम्य स यत्नतः।

Verse 43

अजारूपान्स्वयं पश्चाद्यष्टिमादाय रक्षति । एवं तस्य नरेन्द्रस्य वर्तमानस्य भूतले

अजारूपान् तान् पश्चाद् दण्डिमादाय स्वयं रक्षति; एवं तस्य नरेन्द्रस्य भूतले वर्तमानस्य।

Verse 44

गुप्तोऽपि नापराधः स्यात्कस्यचित्प्रकटः कुतः । प्रमादाद्यदि भूलोके कश्चित्पापं समाचरेत्

गुप्तोऽपि नापराधः स्यात्; कस्यचित् प्रकटः कुतः? प्रमादाद् यदि भूलोके कश्चित् पापं समाचरेत्।

Verse 45

तद्रूपो निग्रहस्तस्य तत्क्षणादेव जायते । वधं वा यदि वा बंधं क्लेशं चाऽरातिसंभवम्

तद्रूपो निग्रहस्तस्य तत्क्षणादेव जायते; वधं वा यदि वा बन्धं क्लेशं चारातिसम्भवम्।

Verse 46

अदृष्टान्यपि शस्त्राणि तानि कुर्वंति तत्क्षणात् । अन्येषां च महीपानां राज्ये गुप्तान्यनेकशः । कुर्वन्ति मनुजास्तेषां चक्रे वैवस्वतो ग्रहम्

अदृष्टान्यपि शस्त्राणि तानि तत्क्षणमेव स्वकार्यं साधयन्ति। अन्येषामपि महीपानां राज्येषु नानाप्रकारेण गुप्ताः शक्तयः मनुजान् निगृह्णन्ति—वैवस्वतस्य यमस्य ग्रहे च कर्मचक्रे च पातयन्ति।

Verse 47

न तत्र भयसंत्रस्तस्ततः पापसमाचरेत् । प्रत्यक्षं वा विशेषेण ज्ञात्वा शस्त्रभयं च तत्

तत्र भयसन्त्रस्तो जनः पापं न समाचरत्; प्रत्यक्षं विशेषेण ज्ञात्वा तदपि शस्त्रभयं नास्तीति।

Verse 48

ततस्ते पापनिर्मुक्ता लोकाः संशुद्धगात्रकाः । रोगेषु निगृहीतेषु प्राप्ताः सुखमनुत्तमम्

ततः ते पापनिर्मुक्ताः लोकाः संशुद्धगात्रकाः; रोगेषु निगृहीतेषु अनुत्तमं सुखं प्राप्तवन्तः।

Verse 49

एवं स्थितेषु लोकेषु गतपापामयेषु च । प्रयाताः शून्यतां सर्वे नरका ये यमालये

एवं स्थितेषु लोकेषु गतपापामयेषु च, यमालये ये नरकाः सर्वे शून्यतां प्रयाताः।

Verse 50

न कश्चिन्नरकं याति न च मृत्युपथं नरः । यथा कृतयुगं तादृक्त्रेतायामपि संस्थितम्

न कश्चिन्नरकं याति न च मृत्युपथं नरः; कृतयुगसदृशी सा स्थितिः त्रेतायामपि संस्थिता।

Verse 51

व्यवहारे ततो नष्टे यमलोकसमुद्भवे । स्वर्गेण तुल्यतां प्राप्ते प्राणिभिर्मृत्युवर्जितैः

ततः यमलोकसमुद्भवो व्यवहारो नष्टे सति, मृत्युवर्जितैः प्राणिभिः सह लोकोऽयं स्वर्गेण तुल्यतां प्राप्तः।

Verse 52

ततो वैवस्वतो गत्वा ब्रह्मणः सदनं प्रति । प्रोवाच दुःखसंपन्नः प्रणिपत्य पितामहम्

ततः वैवस्वतो यमः ब्रह्मणः सदनं प्रति जगाम; दुःखसंपन्नः सन् पितामहं प्रणिपत्य प्रोवाच।

Verse 54

अजापालेन भूपेन तत्सर्वं विफलीकृतम् । तपःशक्त्या सुरश्रेष्ठ देवीमाराध्य चंडिकाम्

हे सुरश्रेष्ठ, अजापालो नाम भूपः तपःशक्त्या देवीम् आराध्य चण्डिकां प्रसाद्य तत्सर्वं विफलीकृतवान्।

Verse 55

नाधयो व्याधयस्तत्र न पापानि महीतले । कस्यचिद्देव जायंते यथा कृतयुगे तथा

तत्र महीतले नाधयः न व्याधयः, न पापानि कस्यचिदपि देव, जायन्ते; यथा कृतयुगे तथा।

Verse 56

तस्मात्कुरु सुरश्रेष्ठ पुनरेव यथा पुरा । मदीयभवने कृत्स्नो व्यवहारः प्रजायते

तस्मात् हे सुरश्रेष्ठ, पुनरेव यथा पुरा कुरु; यथा मदीयभवने कृत्स्नो व्यवहारः पुनः प्रजायते।

Verse 58

अथाब्रवीत्प्रहस्योच्चैस्त्रिनेत्रश्चतुराननम् । अत्यद्भुततमां श्रुत्वा तां वार्तां यमसंभवाम्

अथ त्रिनेत्रः प्रभुः प्रहस्योच्चैश्चतुराननं प्रति अब्रवीत्—यमसंभवां तामत्यद्भुततमां वार्तां श्रुत्वा।

Verse 59

महेश्वर उवाच । धर्ममार्गप्रवृत्तस्य सदाचारस्य भूपतेः । कथं निवारणं तत्र क्रियते कश्च निग्रहः

महेश्वर उवाच—धर्ममार्गप्रवृत्तस्य सदाचारस्य भूपतेः, तत्र कथं निवारणं क्रियते? कश्च निग्रहः?

Verse 60

तस्मात्तेन महीपेन यस्मान्मार्गः प्रदर्शितः । अपूर्वो धर्मसंभूतः कृतः सम्यङ्महात्मना

तस्मात् तेन महीपेन यः मार्गः प्रदर्शितः, स महात्मना सम्यक् कृतोऽपूर्वो धर्मसंभूतः पन्थाः।

Verse 61

तन्मयापि यथा चास्य प्रसादः सुरसत्तम । अपूर्वः करणीयश्च यथा धर्मो न दुष्यति

सुरसत्तम, तस्य प्रसादो यथाऽपूर्वो भवति तथा मयापि करणीयं, यथा धर्मो न दुष्यति।

Verse 62

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रं यमं प्राह ततः शिवः । वदायुषोऽस्य यच्छेषमजापालस्य भूपतेः । येन तत्समये प्राप्ते तं नयामि निजालयम्

एवमुक्त्वा शिवश्चतुर्वक्त्रं यमं प्राह—अजापालस्य भूपतेरस्य आयुषः कियच्छेषं वद; येन तत्समये प्राप्ते तं नयामि निजालयम्।

Verse 63

यम उवाच । पञ्चवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि चायुषः । तिष्ठंति पञ्चपञ्चाशत्प्रतीक्ष्येऽहं ततः कथम्

यम उवाच—तस्यायुषः पञ्चवर्षसहस्राण्यतीतानि; पञ्चपञ्चाशद्वर्षाणि शिष्टानि। ततः कथं प्रतीक्षेऽहं, नूनं न शक्नोमि विलम्बितुम्॥

Verse 64

यावत्कालं सुरश्रेष्ठ शून्ये जाते स्व आश्रये । तस्मात्कुरु द्रुतं कंचिदुपायं तद्विनाशने

सुरश्रेष्ठ! यावत्कालं स्वाश्रये शून्ये जाते, तावत् मे मनो न शम्यति। तस्मात् तद्विनाशने शीघ्रं कञ्चिदुपायं कुरु॥

Verse 65

एवमुक्ते यमेनाथ तं विसृज्य गृहं प्रति । व्याघ्ररूपं समास्थाय स्वयं तत्संनिधौ ययौ

एवमुक्ते यमेनाथ, शिवस्तं विसृज्य गृहं प्रति। व्याघ्ररूपं समास्थाय स्वयं तस्य नृपस्य संनिधौ ययौ॥

Verse 66

यत्र संस्थो महीपः स प्रजापालनतत्परः । मेघगम्भीरनिर्घोषं गर्जमानो मुहुर्मुहुः

यत्र संस्थो महीपः स प्रजापालनतत्परः। तत्र व्याघ्रो मेघगम्भीरनिर्घोषं मुहुर्मुहुः गर्जमानोऽभवत्॥

Verse 67

अजास्तास्तं च संवीक्ष्य व्याघ्रं रौद्रवपुर्द्धरम् । अजापालं समुद्दिश्य संत्रस्ताः शरणं गताः

अजास्तास्तं व्याघ्रं रौद्रवपुर्धरं संवीक्ष्य, अजापालं समुद्दिश्य संत्रस्ताः शरणं गताः॥

Verse 68

तस्य यत्नपरस्यापि रक्षमाणस्य भूपतेः । अजास्ता व्याघ्ररूपेण शंकरेण प्रभक्षिताः

तस्यापि भूपतेः परं यत्नं कुर्वतः रक्षतः, व्याघ्ररूपं धृत्वा शंकरः ता अजाः प्रभक्षितवान्।

Verse 69

अजानां कदनं दृष्ट्वा ततः स पृथिवीपतिः । स्वहस्ताद्यष्टिमुत्सृज्य जग्राह निशितायुधम्

अजानां कदनं दृष्ट्वा स पृथिवीपतिः, स्वहस्ताद् यष्टिं त्यक्त्वा निशितायुधं जग्राह।

Verse 70

यत्तस्य तुष्टया दत्तं चंडं चंडार्चिषा समम् । तच्छस्त्रं च तथान्यानि देवीदत्तानि शंकरः । शनैःशनैः प्रजग्राह स्ववक्त्रेण महेश्वरः

यत् तस्य तुष्ट्या देवीदत्तं चण्डं चण्डार्चिषा समम्, तत् शस्त्रं तथान्यानि च शनैः शनैः महेश्वरः शंकरः स्ववक्त्रेण प्रजग्राह।

Verse 71

अस्त्राभावात्ततस्तूर्णं ध्रियमाणेऽपि कांतया । द्वंद्वयुद्धेन तं व्याघ्रं योधयामास भूपतिः

अस्त्राभावात् ततः तूर्णं, कांतया ध्रियमाणोऽपि, भूपतिः तं व्याघ्रं द्वन्द्वयुद्धेन योधयामास।

Verse 72

ततस्तस्यांगसंस्पर्शान्मुक्त्वा व्याघ्रतनुं च ताम् । दधार भस्मसंदिग्धां तनुं चन्द्रविभूषिताम्

ततः तस्याङ्गसंस्पर्शात् स व्याघ्रतनुं त्यक्त्वा, भस्मसंदिग्धां चन्द्रविभूषितां तनुं दधार।

Verse 73

रुंडमालावरां दिव्यां सखट्वांगां सपन्नगाम् । तां दृष्ट्वा स महीपालः सभार्यः प्रणतस्ततः

तां दिव्यां रुंडमालावरां खट्वाङ्गधारिणीं सर्पसहितां च दृष्ट्वा स महीपालः सभार्यः सहसा प्रणनाम।

Verse 74

प्रोवाचाथ स्तुतिं कृत्वा विनयावनतः स्थितः । आनंदाश्रुपरिक्लिन्नो हर्षगद्गदया गिरा

अथ स्तुतिं कृत्वा स विनयावनतः स्थितः; आनन्दाश्रुपरिक्लिन्नः हर्षगद्गदया गिरा प्रोवाच।

Verse 75

राजोवाच । अज्ञानाद्यन्मया देव प्रहारास्तव निर्मिताः । तिरस्कारस्तथा दत्तस्तत्सर्वं क्षम्यतां विभो

राजोवाच—अज्ञानात् मया देव त्वयि प्रहाराः कृताः, तिरस्कारश्च दत्तः; तत्सर्वं क्षम्यतां विभो।

Verse 76

श्रीभगवानुवाच । क्षांत एष मया पुत्र तव सर्वः पराभवः । परितुष्टेन ते कर्म दृष्ट्वा चैवातिमानुषम्

श्रीभगवानुवाच—पुत्र, तव एष सर्वः पराभवः मया क्षान्तः; तव अतिमानुषं कर्म दृष्ट्वा अहं परितुष्टः।

Verse 77

यथा कृतं त्वया राज्यं प्रजाः संरक्षिता नृप । तथान्यो भूपतिः कश्चिन्न कर्ता न करिष्यति

यथा त्वया राज्यं कृतं प्रजाश्च संरक्षिताः, नृप; तथा अन्यः कश्चिद् भूपतिः न कर्ता, न च करिष्यति।

Verse 78

तस्माद्गच्छ मया सार्धं पाताले पार्थिवोत्तम । अनेनैव शरीरेण धर्मपत्न्यानया सह

तस्मात् मया सह पातालं गच्छ, हे पार्थिवोत्तम; अनेनैव शरीरेण धर्मपत्न्या च सह।

Verse 79

नातः परं त्वया स्थेयं मर्त्यलोके कथंचन । विरुद्धं सर्वदेवानां यतः कर्म त्वदुद्भवम्

नातः परं त्वया मर्त्यलोके कथञ्चन स्थातव्यम्; यतः त्वदुद्भवं कर्म सर्वदेवानां विरुद्धम्।

Verse 80

राजोवाच । एवं देव करिष्यामि गत्वाऽयोध्यां महापुरीम् । पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य मंत्रिणां संनिवेद्य च

राजोवाच—एवं देव करिष्यामि; गत्वाऽयोध्यां महापुरीं, पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य मन्त्रिणां च संनिवेद्य।

Verse 81

तथाहं देव देव्या च प्रोक्तः संतुष्टया पुरा । मन्त्रग्रामो यया दत्तः शस्त्राणि विविधानि च

तथाहं देव, देव्या च पुरा संतुष्टया प्रोक्तः; यया मन्त्रग्रामो दत्तः, शस्त्राणि विविधानि च।

Verse 82

यदा त्वं त्यजसि प्राज्ञ मर्त्यलोकं सुदुस्त्यजम् । तदात्र मामके कुण्डे प्रक्षेप्तव्यानि कृत्स्नशः

यदा त्वं प्राज्ञ मर्त्यलोकं सुदुस्त्यजं त्यजसि, तदा मम कुण्डे तानि सर्वाणि कृत्स्नशः प्रक्षेप्तव्यानि।

Verse 83

तानि चार्पय मे भूयो येनानृण्यं व्रजाम्यहम् । तस्या देव्याः सुराधीश त्वत्प्रसादेन सांप्रतम्

तानि च अर्पय मे भूयो येनानृण्यं व्रजाम्यहम्। तस्या देव्याः सुराधीश त्वत्प्रसादेन सांप्रतम्॥

Verse 84

एवमुक्तस्ततस्तेन भगवांस्त्रिपुरांतकः । आज्ञाप्य तानि सर्वाणि ददौ तत्र द्रुतं गतः

एवमुक्तस्ततः तेन भगवान् त्रिपुरान्तकः। आज्ञाप्य तानि सर्वाणि ददौ तत्र द्रुतं गतः॥

Verse 85

अब्रवीच्च सुतस्तत्र स्वयं राजा भविष्यति । वीर्यौदार्यसमोपेतो वंशस्योद्धरणक्षमः

अब्रवीच्च सुतस्तत्र स्वयं राजा भविष्यति। वीर्यौदार्यसमोपेतो वंशस्योद्धरणक्षमः॥

Verse 86

त्वं चागच्छ मया सार्धमद्यैव मम मंदिरे । प्रविश्यात्र जले पुण्ये देवीकुण्डसमुद्भवे

त्वं चागच्छ मया सार्धमद्यैव मम मन्दिरे। प्रविश्यात्र जले पुण्ये देवीकुण्डसमुद्भवे॥

Verse 87

अद्य माघचतुर्दश्यां शुक्लायामपरोऽपि यः । देवीमिमां च संपूज्य जलेऽस्मिन्भक्तिसंयुतः

अद्य माघचतुर्दश्यां शुक्लायामपरोऽपि यः। देवीमिमां च संपूज्य जलेऽस्मिन् भक्तिसंयुतः॥

Verse 88

करिष्यति प्रवेशेन प्राणत्यागं नृपोत्तम । स च यास्यति यत्रास्ते पाताले हाटकेश्वरः

एतत्सलिलप्रवेशेन स नृपोत्तमः प्राणान् त्यक्ष्यति; ततश्च पाताले यत्र हाटकेश्वरः स्थितः, तत्रैव गमिष्यति।

Verse 89

स्नानं वा पार्थिवश्रेष्ठ यः करिष्यति मानवः । अष्टोत्तरशतं तस्य व्याधीनां न भविष्यति

हे पार्थिवश्रेष्ठ! यो मानवोऽत्र स्नानं करिष्यति, तस्य व्याधीनामष्टोत्तरशतं न भविष्यति; स रोगैर्विमुक्तो भवेत्।

Verse 90

एवमुक्त्वा तमादाय नृपं भार्यासमन्वितम् । अजाभिस्ताभिरस्त्रैश्च तैश्चापि परमेश्वरः । प्रविवेश जले तस्मिन्देवीकुण्डसमुद्भवे

एवमुक्त्वा परमेश्वरस्तं नृपं भार्यासमन्वितम्, ताभिरजाभिरस्त्रैश्च सह आदाय, देवीकुण्डसमुद्भवे तस्मिन् जले प्रविवेश।

Verse 91

ततश्च मंदिरं नीतः स्वकीयं द्विजसत्तमाः । तेनैव नरदेहेन स कलत्रसमन्वितः

ततः, हे द्विजसत्तमाः, स नृपः स्वकीयं मन्दिरं नीतः; तेनैव नरदेहेन कलत्रसमन्वितश्चासीत्।

Verse 92

अद्यापि तिष्ठते तत्र जरामरणवर्जितः । पूजयानश्च तं देवं पाताले हाटकेश्वरम्

अद्यापि स तत्र तिष्ठति जरामरणवर्जितः; पाताले हाटकेश्वरं देवं पूजयन् निरन्तरम्।

Verse 93

एवं तत्र समुद्भूता सा देवी परमेश्वरी । स्थापिता तेन भूपेन श्रद्धापूतेन चेतसा

एवं तत्र समुद्भूता सा देवी परमेश्वरी । तेन भूपेन श्रद्धापूतेन चेतसा तत्रैव स्थापिता ॥

Verse 95

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 97

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । समीप उपविष्टस्य शिवस्याऽस्यं व्यलोकयत्

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । समीप उपविष्टस्य शिवस्यास्यं व्यलोकयत् ॥