Adhyaya 28

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यां देवसभायां च संस्थिता ये द्विजोत्तमाः । प्रभासादीनि तीर्थानि मूर्तानि सकलानि च

सूत उवाच—तस्यां देवसभायां द्विजोत्तमाः संस्थिताः; प्रभासादीनि च सर्वाणि तीर्थानि मूर्तिमन्ति प्रत्यक्षरूपेण तत्रासन्।

Verse 2

तानि श्रुत्वा वचस्तस्य देवाचार्यस्य तादृशम् । भयं कृत्वा महच्चित्ते प्रोचुश्च त्रिदिवेश्वरम्

देवाचार्यस्य तादृशं वचः श्रुत्वा ते महद्भयं चित्ते कृत्वा त्रिदिवेश्वरं प्रति प्रोचुः।

Verse 3

यद्येवं देवदेवेश भविष्य त्यशुभं युगम् । वयं नाशं समेष्यामो न स्थास्यामो जगत्त्रये

यदि एवं देवदेवेश, अशुभं युगं भविष्यति; वयं नाशं समेष्यामः, जगत्त्रये न स्थास्यामः।

Verse 4

पुरंदराद्य चास्माकं स्थानं किंचित्प्रदर्शय । तस्मात्कीर्तय नः स्थानं किंचित्क्वापि पुरंदर

हे पुरन्दर, अद्य अस्माकं किंचित् आश्रयस्थानं प्रदर्शय; अतः हे पुरन्दर, क्वापि वासयोग्यं किंचित् स्थानं अस्मभ्यं कीर्तय।

Verse 5

यदाश्रित्य नयिष्यामो रौद्रं कलियुगं विभो । अस्पृष्टानि नरैर्म्लेच्छैः प्रभावसहितानि च । पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा सुरसत्तम

हे विभो, यदाश्रित्य वयं रौद्रं कलियुगं नयिष्यामः; नरैर्म्लेच्छैरस्पृष्टं प्रभावसहितं च—पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा, हे सुरसत्तम।

Verse 6

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः; भूय एव ब्राह्मणश्रेष्ठं बृहस्पतिं प्रोवाच।

Verse 7

अस्पृष्टं कलिना स्थानं किंचि द्वद बृहस्पते । समाश्रयाय तीर्थानां यदि वेत्सि जगत्त्रये

हे बृहस्पते, कलिना अस्पृष्टं किंचित् स्थानं वद; तीर्थानां समाश्रयाय—यदि जगत्त्रये तत् वेत्सि।

Verse 8

शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा वृहस्पतिः । तत्र प्रोवाच तीर्थानि भया द्भीतानि हर्षयन्

शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा बृहस्पतिः; तत्र भया॑द्भीतानि तीर्थानि हर्षयन् प्रोवाच।

Verse 9

हाटकेश्वरमित्युक्तमस्ति क्षेत्रमनुत्तमम् । लिंगस्य पतनाज्जातं देवदेवस्य शूलिनः

हाटकेश्वरमिति ख्यातं क्षेत्रमनुत्तमम् । देवदेवस्य शूलिनो लिङ्गपतनसमुद्भवम् ॥

Verse 10

यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशंकोर्भूमिपालस्य कृते तीर्थे महात्मना

यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशङ्कोर्भूपतेः कृते तीर्थं कृतं महात्मना ॥

Verse 11

यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः

यत्र स्थित्वा स भूपालस्त्रिशङ्कुः पापवर्जितः । चाण्डालत्वं परित्यज्य सदेहः स्वर्गमागतः ॥

Verse 12

यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम्

यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम् ॥

Verse 13

यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः

यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः ॥

Verse 14

हाटकेश्वरमाहात्म्यादस्पृष्टं कलिना हि तत् । पंचक्रोशप्रमाणेन अचलेश्वरजेन च

हाटकेश्वरमाहात्म्यप्रभावात् तत्क्षेत्रं कलिना न स्पृष्टम्। पञ्चक्रोशपरिमाणेन तथा अचलेश्वरसमुद्भवशक्त्या च॥

Verse 15

तस्मास्वांशेन गच्छंतु तत्र तीर्थान्यशेषतः । तेषां कलिभयं शक्र नैव तत्रास्त्यसंशयम्

तस्मात् स्वांशैः सह सर्वाणि तीर्थानि तत्र गच्छन्तु निरशेषतः। तेषां कलिभयं, हे शक्र, तत्र नास्त्येव—असंशयम्॥

Verse 16

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वतीर्थानि तत्क्षणात् । हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुर्द्विजोत्तमाः

तस्य वचनं श्रुत्वा सर्वाणि तीर्थानि तत्क्षणात्। हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुः, हे द्विजोत्तम॥

Verse 17

यज्ञोपवीतमात्राणि कृत्वा स्थानानि चात्मनः । क्षेत्रमासादयामासुस्तत्सर्वहि द्विजोत्तमाः

यज्ञोपवीतमात्रचिह्नैः स्वस्थानानि कृत्वा चात्मनः। तत्क्षेत्रमासेदुः सर्वे, हे द्विजोत्तम॥

Verse 18

एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्

एतत्कारणात् तत्क्षेत्रं पुण्यतमं बभूव हि। हाटकेश्वरदेवस्य स्थानं महापातकनाशनम्॥

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वयैतदुदाहृतम् । संगमं सर्वतीर्थानां क्षेत्रे तत्र प्रकीर्तितम्

ऋषय ऊचुः—अत्याश्चर्यमिदं सूत, यत्त्वयैतदुदाहृतम्। तत्र क्षेत्रे सर्वतीर्थानां संगमः प्रकीर्तित इति॥

Verse 20

तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवंति किम् । तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवन्ति किम्। तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते॥

Verse 21

नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः । सर्वाण्यपिमहाभाग परं कौतूहलं हि नः

नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः। सर्वाण्यपि महाभाग परं कौतूहलं हि नः॥

Verse 22

सूत उवाच । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः

सूत उवाच—तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः। हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः॥

Verse 23

न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि । तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च

न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि। तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च॥

Verse 24

कृतः समाश्रयस्तत्र क्षेत्रे तीर्थैः शुभावहे । बहुत्वादथ कालस्य बहूनि द्विजसत्तमाः

तस्मिन् शुभावहे क्षेत्रे तीर्थानि समाश्रयं कृतवन्ति; कालस्य बहुत्वात्, हे द्विजसत्तमाः, बहूनि (तीर्थाणि) अन्यथाभावं जग्मुः।

Verse 25

उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च । यान्यहं वेद कार्त्स्न्येन प्रभावसहितानि च । तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च; यान्यहं कार्त्स्न्येन वेद प्रभावसहितानि, तानि वः कीर्तयिष्यामि—शृणुध्वं सुसमाहिताः।

Verse 26

येषां संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते । ध्यानात्स्नानात्तथा दानात्स्पर्शनाद्विजसत्तमाः

येषां संश्रवणादेव नरः पापात् प्रमुच्यते; ध्यानात् स्नानात् तथा दानात् स्पर्शनाद् अपि, हे द्विजसत्तमाः।