Adhyaya 236

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इष्टवस्तुप्रदो विष्णुर्लोकश्चेष्टरुचिः सदा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चातुमास्ये त्यजेच्च तत्

ब्रह्मोवाच—विष्णुरिष्टवस्तुप्रदः, लोकोऽपि सदा इष्टे रुचिमान्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन चातुर्मास्ये तदिष्टं त्यजेत्॥

Verse 2

नारायणस्य प्रीत्यर्थं तदेवाक्षय्यमाप्यते । मर्त्यस्त्यजति श्रद्धावान्सोऽनंतफलभाग्भवेत्

नारायणस्य प्रीत्यर्थं यत्कर्म तदेवाक्षयफलप्रदं भवति। श्रद्धावान् मर्त्यः यत् त्यजति स अनन्तफलभाग् भवेत्॥

Verse 3

कांस्यभाजनसंत्यागाज्जायते भूपतिर्भुवि । पालाशपत्रे भुञ्जानो ब्रह्मभूयस्त्वमश्नुते

कांस्यभाजनभोजनत्यागात् भुवि भूपतिरूपेण जायते। पालाशपत्रे भुञ्जानः ब्रह्मभूयस्त्वं प्राप्नोति॥

Verse 4

ताम्रपात्रे न भुञ्जीत कदाचिद्वा गृही नरः । चातुर्मास्ये विशेषेण ताम्रपात्रं विवर्जयेत्

गृही नरः कदाचिदपि ताम्रपात्रे न भुञ्जीत। चातुर्मास्ये विशेषेण ताम्रपात्रं विवर्जयेत्॥

Verse 5

अर्कपत्रेषु भुञ्जानोऽनुपमं लभते फलम् । वटपत्रेषु भोक्तव्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

अर्कपत्रेषु भुञ्जानः अनुपमं फलं लभते। चातुर्मास्ये विशेषतः वटपत्रेषु भोक्तव्यम्॥

Verse 6

अश्वत्थपत्रसंभोगः कार्यो बुधजनैः सदा । एकान्नभोजी राजा स्यात्सकलं भूमिमण्डले

अश्वत्थपत्रसंभोगः बुधजनैः सदा कार्यः। एकान्नभोजी सकलं भूमिमण्डले राजा स्यात्॥

Verse 7

तथा च लवणत्यागात्सुभगो जायते नरः । गोधूमान्नपरित्यागाज्जायते जनवलभः

तथा लवणत्यागेन नरः सुभगः प्रियदर्शनश्च भवति। गोधूमान्नपरित्यागेन च जनानां वल्लभो जायते॥

Verse 8

अशाकभोजी दीर्घायुश्चातुर्मास्येऽभिजायते । रसत्यागान्महाप्राणी मधुत्यागात्सुलोचनः

चातुರ್ಮास्यव्रतेऽଶाकଭोजी दीर्घायुरभिजायते। रसत्यागेन महाप्राणो भवति, मधुत्यागेन सुलोचनः॥

Verse 9

मुद्गत्यागाद्रिपुमृती राजमाषाद्धनाढ्यता । अश्वाप्तिस्तंडुलत्यागाच्चातुर्मास्येऽभिजायते

मुद्गत्यागाद्रिपूणां मृतिः स्यात्, राजमाषत्यागाद्धनाढ्यता। तण्डुलत्यागादश्वाप्तिश्च चातुर्मास्येऽभिजायते॥

Verse 10

फलत्यागाद्बहुसुतस्तैलत्यागात्सुरूपिता । ज्ञानी तुवरिसंत्यागाद्बलं वीर्यं सदैव हि

फलत्यागाद्बहुसुतो भवति, तैलत्यागात्सुरूपिता। तुवरीसंत्यागाज्ज्ञानी, बलं वीर्यं च सर्वदा॥

Verse 11

मार्गमांसपरित्यागान्नरकं न च पश्यति । शौकरस्य पीरत्यागाद्ब्रह्मवासमवाप्नुयात्

मार्गमांसपरित्यागान्नरकं न पश्यति नरः। शौकरमांसत्यागाद्ब्रह्मलोके वासमवाप्नुयात्॥

Verse 12

ज्ञानं लावकसन्त्यागादाज्यत्यागे महत्सुखम् । आसवं सम्परित्यज्य मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा

लावकस्य परित्यागाज्ज्ञानं सम्यगवाप्यते । आज्यत्यागे महत्सौख्यम्; आसवं सम्परित्यज्य तस्य मोक्षो न दुर्लभः ॥

Verse 13

दधिदुग्धपरित्यागी गोलोके सुख भाग्भवेत्

दधिदुग्धपरित्यागी गोलोके सुखभाग्भवेत् ॥

Verse 14

ब्रह्मा पायससंत्यागात्क्षिप्रात्यागान्महेश्वरः । कन्दर्पोऽपूपसंत्यागान्मोदकत्याजकः सुखी

पायसस्य परित्यागाद् ब्रह्मत्वं शीघ्रमाप्नुयात्; क्षिप्रत्यागान्महेशत्वम् । अपूपत्यागात् कन्दर्पतेजः, मोदकत्याजकः सुखी ॥

Verse 15

गृहाश्रमपरित्यागी बाह्या श्रमनिषेवकः । चातुर्मास्यं हरिप्रीत्यै न मातुर्जठरे शिशुः

गृहाश्रमं परित्यज्य बाह्यश्रमनिषेवकः । हरिप्रीत्यै चातुर्मास्यं कृत्वा मातुर्जठरे पुनः शिशुर्न भवेत् ॥

Verse 16

नृपो मरीचसंत्यागाच्छुण्ठीत्यागेन सत्कविः । शर्करायाः परित्यागाज्जायते राजपूजितः

मरीचपरित्यागान्नृपतिः स्यात्; शुण्ठीत्यागेन सत्कविः । शर्करापरित्यागाज्जायते राजपूजितः ॥

Verse 17

गुडत्यागान्महाभूतिस्तथा दाडिमवर्जनात् । रक्तवस्त्रपरित्यागाज्जायते जनवल्लभः

गुडस्य त्यागात् महाभूतिः स्यात्, तथा दाडिमस्य वर्जनात्। रक्तवस्त्रपरित्यागात् जनानां वल्लभो जायते॥

Verse 18

पट्टकूलपरित्यागादक्षय्यं स्वर्ग माप्नुयात् । माषान्नचणकान्नस्य त्यागान्नैव पुनर्भवः

पट्टकूलस्य परित्यागात् अक्षय्यं स्वर्गं प्राप्नुयात्। माषान्नचणकान्नयोः त्यागात् पुनर्भवो न भवति॥

Verse 19

कृष्णवस्त्रं सदा त्याज्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । सूर्यसंदर्शनाच्छुद्धिर्नीलवस्त्रस्य दर्शनात्

कृष्णवस्त्रं सदा त्याज्यं, चातुर्मास्ये विशेषतः। सूर्यदर्शनात् शुद्धिः, नीलवस्त्रदर्शनात् तथा॥

Verse 20

चंदनस्य परित्यागाद्गांधर्वं लोकमश्नुते । कर्पूरस्य परित्यागाद्यावज्जीवं महाधनी

चन्दनस्य परित्यागात् गान्धर्वं लोकम् अश्नुते। कर्पूरस्य परित्यागात् यावज्जीवं महाधनी॥

Verse 21

कुसुम्भस्य परित्यागान्नैव पश्येद्यमाल यम् । केशरस्य परित्यागान्मनुष्यो राजवल्लभः

कुसुम्भस्य परित्यागात् नैव पश्येत् यमालयम्। केशरस्य परित्यागात् मनुष्यो राजवल्लभः॥

Verse 22

यक्षकर्दमसंत्यागाद्ब्रह्मलोके महीयते । ज्ञानी पुष्पपरित्यागाच्छय्यात्यागे महत्सु खम्

यक्षकर्दमस्यासंत्यागात् ब्रह्मलोके महीयते। ज्ञानी पुष्पपरित्यागात् तथा शय्यात्यागे महत्सुखम् आप्नोति॥

Verse 23

भार्यावियोगं नाप्नोति चातुर्मास्ये न संशयः । अलीकवादसंत्यागान्मोक्षद्वारमपावृतम्

चातुर्मास्ये न संशयः भार्यावियोगं नाप्नोति। अलीकवादासंत्यागात् मोक्षद्वारम् अपावृतं भवति॥

Verse 24

परमर्मप्रकाशश्च सद्यःपापसमा गमः । चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते परनिन्दां विवर्जयेत्

परमर्मप्रकाशः सद्यः पापसमागमः। चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते परनिन्दां विवर्जयेत्॥

Verse 25

परनिन्दा महापापं परनिन्दा महाभयम् । परनिन्दा महद्दुःखं न तस्यां पातकं परम्

परनिन्दा महापापं परनिन्दा महाभयम्। परनिन्दा महद्दुःखं न तस्यां पातकं परम्॥

Verse 26

केवलं निन्दने चैव तत्पापं लभते गुरु । यथा शृण्वान एव स्यात्पातकी न ततः परः

केवलं निन्दनेनैव तत्पापं गुरुम् लभते। यथा शृण्वान एव स्यात् पातकी न ततः परः॥

Verse 27

केशसंस्कारसंत्यागात्तापत्रयविवर्जितः । नखरोमधरो यस्तु हरौ सुप्ते विशेषतः

केशसंस्कारस्य परित्यागात् पुरुषस्तापत्रयात् विमुक्तो भवति। यः पुनर्नखरोमधरान् न छिनत्ति—विशेषतः हरौ सुप्ते चातुर्मास्यकाले—स महत् पुण्यं लभते।

Verse 29

सर्वोपायैर्विष्णुरेव प्रसाद्यो योगिध्येयः प्रवरैः सर्ववर्णेः । विष्णोर्नाम्ना मुच्यते घोरबन्धाच्चातुर्मास्ये स्मर्यतेऽसौ विशेषात्

सर्वोपायैः विष्णुरेव प्रसाद्यः; स एव प्रवरयोगिभिः सर्ववर्णैश्च ध्येयः। विष्णोर्नाम्नैव घोरबन्धात् मुच्यते, चातुर्मास्ये तु विशेषतः स स्मर्तव्यः।

Verse 69

सबलः कनकत्यागाद्रूप्यत्यागेन मानुषः

कनकस्य परित्यागात् पुरुषः सबलो भवति; रूप्यस्य त्यागेनापि मानुषः स्थैर्यवीर्यसमन्वितो भवति।

Verse 236

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिता यां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवाद इष्टवस्तुपरित्यागमहिमवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्वि शततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवादे ‘इष्टवस्तुपरित्यागमहिमवर्णनम्’ नाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।