Adhyaya 214
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 214

Adhyaya 214

अध्यायः २१४ विनायक-गणनाथपूजां विघ्नशान्त्युपायत्वेन निरूपयति। सूतः प्रथमं विश्वामित्रप्रतिष्ठितं गणनाथं निर्दिश्य कालविधानं वदति—माघमासे शुक्लपक्षे चतुर्थ्यां पूजनात् संवत्सरपर्यन्तं विघ्नाभावः स्यात्। ऋषयः तस्योत्पत्तिं माहात्म्यं च पृच्छन्ति; सूतः गौरीदेव्याः शरीरमलसमुद्भवत्वं, गजवक्त्रत्वं चतुर्भुजत्वं मूषकवाहनत्वं कुठार-मोदकादिचिह्नानि च वर्णयति। देवासुरसङ्ग्रामे तस्य पराक्रमं दृष्ट्वा इन्द्रः सर्वकार्यारम्भे तस्य पूज्यत्वं घोषयति। ततः उपाख्याने रोहिताश्वः मार्कण्डेयात् सर्वजीवनविघ्ननिवारकं व्रतमेकं याचते। मार्कण्डेयः वसिष्ठेन सह विश्वामित्रस्य नन्दिनीकामधेनुनिमित्तं वैरं कथयति; तेन विश्वामित्रः घोरतपसि प्रवृत्तः विघ्नरक्षणं च अपेक्षते। स कैलासे महेश्वरं शरणं गत्वा याचते; शिवः विनायकपूजां शुद्ध्यै सिद्धये च विधत्ते, सूक्तमन्त्रैः (जीवसूक्तप्रायैः) गणेशस्य देवतात्मनः प्रबोधनं च कथयति। लम्बोदर-गणविभु-कुठारधारिन्-मोदकभक्ष-एकदन्तादिनामभिः नमस्काराः, मोदकनैवेद्यं, अर्घ्यदानं, अब्राह्मणभोजनं च निर्दिश्यते। देवी फलमाह—चतुर्थ्यां स्मरणपूजनाभ्यां कार्यस्थैर्यं समृद्धिश्च; फलश्रुतौ अपुत्रस्य पुत्रलाभः, दरिद्रस्य धनप्राप्तिः, जयः, दुःखितस्य भाग्योदयः, नित्यपाठश्रवणयोः विघ्नानामनुत्पत्तिश्च।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योपि च तत्रास्ति विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । गणनाथो द्विजश्रेष्ठाः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम्

सूत उवाच—तथान्योऽपि च तत्रास्ति विश्वामित्रप्रतिष्ठितः। गणनाथो द्विजश्रेष्ठाः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम्॥

Verse 2

माघमासे चतुर्थ्यां च शुक्लायां पूजयेत्तु यः । स च संवत्सरं यावत्सर्वै विघ्नैर्विमुच्यते ओ

माघमासे शुक्लपक्षे चतुर्थ्यां यः पूजयेत्तु तम्। स संवत्सरपर्यन्तं सर्वविघ्नैर्विमुच्यते॥

Verse 3

ऋषय ऊचुः । गणनाथस्य चोत्पत्तिं सांप्रतं सूत नो वद । कथमेष समुत्पन्नः किं माहात्म्यः प्रकीर्तितः

ऋषय ऊचुः—अधुना सूत, गणनाथस्योत्पत्तिं नः कथय। कथमेष समुत्पन्नः, किं चास्य माहात्म्यं प्रकीर्तितम्?

Verse 4

सूत उवाच । एष चोत्पादितो गौर्या निजांगमलतः स्वयम् । क्रीडार्थं मानुषैरंगैर्मातंगाननशोभितः

सूत उवाच—गौर्या स्वयमेव निजाङ्गमलतः स उत्पादितः। क्रीडार्थं मानुषाङ्गैः कृतः, मातङ्गाननशोभितश्च।

Verse 5

चतुर्हस्तसमोपेत आखुवाहनगस्तथा । कुठारहस्तश्च तथा मोदकाशनतोषकृत्

चतुर्भिः करैः समोपेतः, आखुवाहनगस्तथा। कुठारहस्तश्चैव, मोदकाशनतोषकृत्।

Verse 6

सर्वसिद्धिप्रदो लोके भक्तानां च विशेषतः । एष पूर्वं प्रभोः कार्ये संग्रामे तारकामये

स लोके सर्वसिद्धिप्रदः, भक्तानां तु विशेषतः। एष पूर्वं प्रभोः कार्ये, संग्रामे तारकामये।

Verse 7

संग्राममकरोद्रौद्रं न कृतं यच्च केनचित् । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

संग्रामं चकार रौद्रं, न कृतं यच्च केनचित्। निहता दानवाः सर्वे, संख्यया परिवर्जिताः।

Verse 8

ततः शक्रेण तुष्टेन प्रोक्तः संग्रामभूमिपः । क्षत विक्षतसर्वांगो रुधिरेण परिप्लुतः

ततः शक्रः प्रसन्नात्मा संग्रामभूमौ तमब्रवीत्—क्षतविक्षतसर्वाङ्गं रुधिरेण परिप्लुतम्।

Verse 9

अस्मदर्थे त्वया युद्धं यत्कृतं सुगजानन । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

अस्मदर्थे त्वया युद्धं कृतं सुगजानन; निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः।

Verse 10

तस्मात्त्वं सर्वदेवानामपि पूज्यो भविष्यसि । किंपुनर्मानुषाणां च ये नित्यं विघ्नसंप्लुताः

तस्मात्त्वं सर्वदेवानामपि पूज्यो भविष्यसि; किं पुनर्मानुषाणां च ये नित्यं विघ्नसंप्लुताः।

Verse 11

ये त्वां संपूजयिष्यंति कार्यारंभेषु सर्वतः । कार्यसिद्धिर्न संदेहस्तेषां भूयाद्गिरा मम

ये त्वां संपूजयिष्यन्ति कार्यारम्भेषु सर्वतः, कार्यसिद्धिर्न सन्देहस्तेषां भूयाद्गिरा मम।

Verse 12

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विससर्जाथ तं तदा । संमान्य बहुमानेन गौरीशंकरपार्श्वतः

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विससर्जाथ तं तदा, संमान्य बहुमानेन गौरीशङ्करपार्श्वतः।

Verse 13

अयमर्थः पुरा पृष्टो रोहिताश्वेन धीमता । सर्वविप्रविनाशार्थं मार्कंडेयं महामुनिम्

अयमेव विषयः पुरा धीमता रोहिताश्वेन सर्वविप्रविनाशपरिहाराय महामुनिं मार्कण्डेयम् पृष्टः।

Verse 14

तमेवार्थं महाभागाः कथयिष्ये यथार्थतः । तच्छृणुध्वं पुरावृत्तं सर्वं सर्वे समाहिताः

तमेव विषयं महाभागाः यथार्थतः कथयिष्यामि; अतः सर्वे समाहिताः पुरावृत्तं सर्वं शृणुध्वम्।

Verse 15

रोहिताश्व उवाच । भगवन्नत्र ये मर्त्याः सर्वे विघ्नसमन्विताः । शुभकृत्येषु सर्वेषु जायंते शुचयोऽपि च

रोहिताश्व उवाच—भगवन्, अत्र ये मर्त्याः सर्वे विघ्नसमन्विताः; शुभकृत्येषु सर्वेषु शुचयः अपि विघ्नैः बाध्यन्ते।

Verse 16

प्रारब्धेषु च कार्येषु धर्मजेषु विशेषतः । तानि विघ्नानि जायन्ते यैस्तत्कार्यं न सिध्यति

प्रारब्धेषु च कार्येषु धर्मजेषु विशेषतः, तानि विघ्नानि जायन्ते यैः तत्कार्यं न सिध्यति।

Verse 17

तस्माद्विघ्नविनाशाय किंचिन्मे व्रतमा दिश । व्रतं वा नियमो वाऽथ तपो वा दानमेव च

तस्माद्विघ्नविनाशाय मे किञ्चिद्व्रतम् आदिश; व्रतं वा नियमो वा अथ तपो वा दानमेव वा।

Verse 18

सकृच्चीर्णेन येनात्र यावज्जीवति मानवः । तावन्न जायते विघ्नमाजन्ममरणांतिकम्

अत्र सकृदेव यः कृतवान्, स मानवो यावज्जीवति तावदाजन्ममरणान्तिकं विघ्नं न प्राप्नोति।

Verse 19

मार्कण्डेय उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि सर्वविघ्नविनाशनम् । व्रतं सर्वगुणोपेतं सर्वपापप्रणाशनम् । विश्वामित्रेण सञ्चीर्णं यत्पुरा भावितात्मना

मार्कण्डेय उवाच—अत्र तेऽहं कीर्तयिष्यामि सर्वविघ्नविनाशनं व्रतं सर्वगुणोपेतं सर्वपापप्रणाशनम्; यत्पुरा भावितात्मना विश्वामित्रेण सञ्चीर्णम्।

Verse 20

विश्वामित्र इति ख्यातो गाधिपुत्रः प्रतापवान् । वसिष्ठेन समं तस्य वैरमासीन्महात्मनः

स गाधिपुत्रः प्रतापवान् ‘विश्वामित्र’ इति ख्यातोऽभवत्; तस्य महात्मनः वसिष्ठेन समं वैरमासीदुत्पन्नम्।

Verse 21

ब्राह्मण्यार्थे न सम्प्रोक्तः कथंचित्स महातपाः । ब्राह्मणस्त्वं वसिष्ठेन ततो वैरमजायत

स महातपाः कथञ्चिदपि वसिष्ठेन ब्राह्मण्यार्थे न सम्प्रोक्तः; तस्मादेव वैरमजायत।

Verse 22

रोहिताश्व उवाच । कस्मान्न प्रोक्तवान्विप्रो वसिष्ठस्तु कथंचन । ब्राह्मणः स परं प्रोक्तोब्रह्मादिभिरपि स्वयम्

रोहिताश्व उवाच—कस्मान्न वसिष्ठो विप्रः कथञ्चन तं ब्राह्मणं न प्रोक्तवान्? स तु परं ब्राह्मण इति ब्रह्मादिभिरपि स्वयमेव प्रोक्तः।

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच । क्षत्रियश्च स्थितः पूर्वं विश्वामित्रो महीपतिः । मृगयासु परिभ्रांतो वसिष्ठस्य तदाऽश्रमम् । प्रविष्टः क्षुत्पिपासार्त्तः स तेनाथ प्रपूजितः

मार्कण्डेय उवाच—पूर्वं क्षत्रियधर्मे स्थितो विश्वामित्रो महीपतिः। मृगयासु परिभ्रान्तो वसिष्ठस्य तदाऽऽश्रमं प्रविष्टः, क्षुत्पिपासार्तः; स च तेन विधिवत् सत्कार्य सम्यक् प्रपूजितः॥

Verse 24

तस्यासीन्नन्दिनीनाम धेनुः कामदुघा सदा । सा सूते वाञ्छितं सद्यो यद्वसिष्ठोऽभिवाञ्छति

तस्य नन्दिनीनाम धेनुः कामदुघा सदा आसीत्। सा वसिष्ठोऽभिवाञ्छति यद् वाञ्छितं तत् सद्यः प्रसूते स्म॥

Verse 25

तत्प्रभावात्स भूपालः सभृत्यबलवाहनः । तेन तृप्तिपरा नीतो मिष्टान्नैर्विविधैस्ततः

तत्प्रभावात् स भूपालः सभृत्यबलवाहनः। तेन विविधैर्मिष्टान्नैः ततः परं तृप्तिपरां नीतः॥

Verse 26

पार्थिवोऽयमिति ज्ञात्वा ह्यर्घ्याद्यैर्भोजनैः स च । सोऽपि दृष्ट्वा प्रभावं तं सर्वं धेनोश्च संभवम् । प्रार्थयामास तां मूल्यैर्गजवाजिसमु द्भवैः

पार्थिवोऽयमिति ज्ञात्वा स ह्यर्घ्याद्यैर्भोजनैश्च तम् अर्चयामास। सोऽपि धेनोः संभवमेतत् सर्वं दृष्ट्वा तं प्रभावं, गजवाजिसमुद्भवैर्मूल्यैस्तां प्रार्थयामास॥

Verse 27

न ददौ स तदा विप्रः साम्ना दानेन वा पुनः । भेदेन च ततो दण्डं योजयामास वै नृपः

न ददौ स तदा विप्रः साम्ना दानेन वा पुनः। भेदेन च ततः नृपो दण्डं योजयामास वै॥

Verse 28

कालयामास तां धेनुं ततः कोपात्स पार्थिवः

ततः स पार्थिवः कोपात् तां धेनुं कालयामास।

Verse 29

साऽब्रवीन्नीयमानाऽथ वसिष्ठं किं त्वया विभो । दत्ताहमस्य नृपतेर्यन्मां नयति यत्नतः

साऽथ नीयमानाऽब्रवीद् वसिष्ठं—किं त्वया विभो? दत्ताहमस्य नृपतेर् यन्मां नयति यत्नतः॥

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । न मया त्वं महाभागे दत्ता चास्य महीपतेः । बलान्नयति यद्येष तस्माद्युक्तं समाचर

वसिष्ठ उवाच—न मया त्वं महाभागे दत्ता चास्य महीपतेः। बलान्नयति यद्येष तस्माद् युक्तं समाचर॥

Verse 31

तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्ता नन्दिनी धेनुरुत्तमा । जृंभां चकार तत्सैन्यं समुद्दिश्य नृपोद्भवम्

तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्ता नन्दिनी धेनुरुत्तमा। जृंभां चकार तत्सैन्यं समुद्दिश्य नृपोद्भवम्॥

Verse 32

धूमावर्तिस्ततो जाता तस्या वक्त्रात्ततः परम् । ततो ज्वाला महारौद्रास्ततो योधाः सहस्रशः

धूमावर्तिस्ततो जाता तस्या वक्त्रात् ततः परम्। ततो ज्वाला महारौद्राः ततो योधाः सहस्रशः॥

Verse 33

नानाशस्त्रधरा रौद्रा यमदूता यथा च ते । पुलिन्दा बर्बराभीराः किराता यवनाः शकाः

नानाविधशस्त्रधरा रौद्राः, यमदूताः इव ते; पुलिन्दा बर्बराभीराः किराताः यवनाः शकाश्च प्रादुरभवन्।

Verse 34

ते प्रोचुस्तां वदास्माकं कस्मात्सृष्टा वयं शुभे

ते तामूचुः—शुभे, अस्माकं वद; कस्मात्कारणात् वयं सृष्टाः?

Verse 35

नन्दिन्युवाच । एते मां ये बलात्पापा नयंति नृपसेवकाः । तान्निघ्नन्तु समादेशान्नान्यद्वांछामि किंचन

नन्दिन्युवाच—ये पापा नृपसेवकाः मां बलात् नयन्ति, तान् समादेशात् निघ्नन्तु; अन्यत् किञ्चिद् न वाञ्छामि।

Verse 36

ततस्तैस्तस्य तत्सैन्यं विश्वामित्रस्य सूदितम् । युध्यमानं महाराज दशरात्रेण संयुगे

ततः तैः तस्य विश्वामित्रस्य सैन्यं महाराज, दशरात्रेण संयुगे युध्यमानं सूदितम्।

Verse 37

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा ब्राह्म्यं बलमनुत्तमम् । प्रतिज्ञामकरोत्तत्र तारेण सुस्वरेण च

विश्वामित्रोऽपि तद् दृष्ट्वा ब्राह्म्यं बलमनुत्तमम्, तत्र तारेण सुस्वरेण प्रतिज्ञामकरोत्।

Verse 38

अथाहं संभविष्यामि ब्राह्मणो नात्र संशयः । ममापि जायते येन प्रभावश्चेदृशोऽद्भुतः

अथाहं ब्राह्मणो भविष्यामि—नात्र संशयः—येन ममापि एषोऽद्भुतः प्रभावः समुत्पद्येत।

Verse 39

तस्मात्तपः करिष्यामि यदसाध्यं सुरैरपि । स्वपुत्रं स्वे पदे धृत्वा ततश्चक्रे तपो महत्

तस्मात् तपः करिष्यामि यत् सुरैरप्यसाध्यम्। स्वपुत्रं स्वपदे धृत्वा ततः स महत्तपश्चकार।

Verse 40

ब्राह्मण्यार्थं महारौद्रं सुमहद्दुष्करं तपः । ब्राह्मण्यं तेन नैवाप्तं वैलक्ष्यं परमं गतः

ब्राह्मण्यार्थं महारौद्रं सुमहद्दुष्करं तपः अकरोत्। तेनापि ब्राह्मण्यं न लब्ध्वा स परमवैलक्ष्यं गतः।

Verse 41

ततः कैलासमासाद्य देवदेवं महेश्वरम् । सम्यगाराधयामास गौरीयुक्तं महेश्वरम्

ततः कैलासमासाद्य देवदेवं महेश्वरम्, गौरीयुक्तं महेश्वरं सम्यगाराधयामास।

Verse 42

अहं तपः करिष्यामि ब्राह्मण्यस्य कृते प्रभो । त्वदीये पर्वतश्रेष्ठे कैलासे शरणं गतः

अहं तपः करिष्यामि ब्राह्मण्यस्य कृते प्रभो। त्वदीये पर्वतश्रेष्ठे कैलासे शरणं गतः।

Verse 43

तस्माद्विघ्नस्य मे रक्षां देवदेवः प्रयच्छतु । यथा नो नाशमायाति तपः सर्वं कृतं महत्

तस्माद्विघ्नरक्षणार्थं मे देवदेवः प्रसादं ददातु, यथा मया कृतं महत्तपः सर्वं न नश्येत्।

Verse 44

श्रीभगवानुवाच । शुद्ध्यर्थं चैव यत्कार्यं कार्येस्मिन्नृपसत्तम । विनायकसमुद्भूतां तत्त्वं पूजां समाचर

श्रीभगवानुवाच—अस्य कार्यस्य शुद्ध्यर्थं, हे नृपसत्तम, विनायकसमुद्भूतां तत्त्वपूजां समाचर।

Verse 45

येन ते जायते सिद्धिः सम्यग्ब्राह्मण्यसंभवा

येन त्वं सिद्धिं प्राप्स्यसि, सा सिद्धिः सम्यग्ब्राह्मण्यसमुद्भवा भवति।

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । तद्वदस्व सुरश्रेष्ठ तथा तस्य करोम्यहम् । पूर्वं पूजां गणेशस्य सर्वविघ्नप्रशान्तये

विश्वामित्र उवाच—तद्वद, हे सुरश्रेष्ठ; तथा तस्याहं करिष्यामि। पूर्वं गणेशस्य पूजां करिष्ये सर्वविघ्नप्रशान्तये।

Verse 47

श्रीभगवानुवाच । एष गौर्या पुरा कृत्वा निजांगोद्वर्तनं कृतः । निर्मलेन कृतः पश्चान्नराकारश्चतुर्भुजः

श्रीभगवानुवाच—एषः गौर्या पुरा निजाङ्गोद्वर्तनजेन लेपेन कृतः; ततः स निर्मलेन द्रव्येण नराकारश्चतुर्भुजश्चाभवत्।

Verse 49

ततोऽहमनया प्रोक्तः सजीवः क्रियतामयम् । पुत्रको मे यथा भावी लोके पूज्य तमो विभो

ततोऽहं तया प्रोक्तः— ‘अयं सजीवः क्रियताम्। एष मे पुत्रको भवतु, लोके च पूज्यतां, हे विभो।’

Verse 50

ततो मयापि संस्पृष्टः सृष्टिसूक्तेन पार्थिव । जीवसूक्तेन सम्यक्स प्राणवान्समजायत

ततो मयापि, हे पार्थिव, सृष्टिसूक्तेन संस्पृष्टः; जीवसूक्तेन च सम्यक् स्पृष्टः स प्राणवान् समजायत।

Verse 51

ततो मया प्रहृष्टेन प्रोक्ता देवी हिमाद्रिजा । चतुर्थीदिवसे प्राप्ते मयाऽद्यायं विनिर्मितः

ततो मया प्रहृष्टेन हिमाद्रिजा देवी प्रोक्ता— ‘चतुर्थीदिवसे प्राप्ते, मयाऽद्यायं विधिवत् विनिर्मितः।’

Verse 52

पुत्रस्तव महाभागे जीवसूक्तप्रभावतः । एष सर्वागणानां च मदीयानां सुरेश्वरि । भविष्यति सदाऽध्यक्ष स्तस्माच्च गणनायकः

हे महाभागे सुरेश्वरि, जीवसूक्तप्रभावतः एष तव पुत्रो भविष्यति। एष च मदीयानां सर्वगणानां सदा अध्यक्षः; तस्मात् ‘गणनायकः’ इति ख्यातिं गमिष्यति।

Verse 53

पठ्यमानेन यश्चैनं जीवसूक्तेन सुन्दरि । पूजयिष्यति सद्भक्त्या चतुर्थीदिवसे शुभे

हे सुन्दरि, यः कश्चिद् शुभे चतुर्थीदिवसे जीवसूक्ते पठ्यमाने सति, सद्भक्त्या एनं पूजयिष्यति…

Verse 54

तस्य सर्वेषु कृत्येषु सर्वविघ्रानि कृत्स्नशः । प्रयास्यंति क्षयं देवि तमः सूर्योदये यथा

तस्य सर्वेषु कृत्येषु सर्वविघ्नाः समन्ततः । क्षयं यान्ति, देवि, यद्वत् तमः सूर्योदये यथा ॥

Verse 55

नमो लंबोदरायेति नमो गणविभो तथा । कुठारधारिणे नित्यं तथा वाक्संगताय च

नमो लम्बोदरायैव नमो गणविभो तथा । कुठारधारिणे नित्यं नमो वाक्सङ्गताय च ॥

Verse 56

नमो मोदकभक्षाय नमो दन्तैकधारिणे

नमो मोदकभक्षाय नमो दन्तैकधारिणे ॥

Verse 57

एभिर्मन्त्रैः समभ्यर्च्य पश्चान्मोद कजंशुभम् । नैवेद्यं च प्रदातव्यं ततश्चार्घ्यं निवेदयेत्

एभिर्मन्त्रैः समभ्यर्च्य पश्चान्मोदकजं शुभम् । नैवेद्यं च प्रदातव्यं ततश्चार्घ्यं निवेदयेत् ॥

Verse 58

अहं कर्म करिष्यामि यत्किचिच्छंभुसंभवम् । अविघ्नं तत्र कर्तव्यं सर्वदैव त्वया विभो

अहं कर्म करिष्यामि यत्किञ्चिच्छम्भुसम्भवम् । अविघ्नं तत्र कर्तव्यं सर्वदैव त्वया विभो ॥

Verse 59

ततस्तु ब्राह्मणानां च भोजनं मोदकोद्भवम् । यथाशक्त्या प्रदातव्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ततः ब्राह्मणानां मोदकनिर्मितं भोजनं यथाशक्ति प्रदेयम्; वित्ते शाठ्यं कदापि न कुर्यात्।

Verse 60

एवमुक्तं मया पूर्वं स्वयमेव नृपोत्तम । गणनाथं समुद्दिश्य गौर्याः पुरत एव च

एवं मया पूर्वमेवोक्तं, नृपोत्तम; गणनाथं समुद्दिश्य, गौर्याः पुरतः एव च।

Verse 61

ततः प्रहृष्टा सा देवी वाक्यमेतदुवाच ह । अद्यप्रभृति यः पुत्रं मदीयं गणनाय कम्

ततः सा देवी प्रहृष्टा सती वाक्यमेतदुवाच—अद्यप्रभृति यो मदीयं पुत्रं गणनायकम्।

Verse 62

अनेन विधिना सम्यक्चतुर्थ्यां पूजयिष्यति । तस्य विघ्नानि सर्वाणि नाशं यास्यंत्यसंशयम्

अनेन विधिना सम्यक् चतुर्थ्यां यः पूजयिष्यति, तस्य सर्वाणि विघ्नानि नाशं यास्यन्त्यसंशयम्।

Verse 63

स्मृत्वा वा पूजयित्वा वा यः कार्याणि करिष्यति । भविष्यंति न संदेहस्ततोस्याविचलानि च

स्मृत्वा वा पूजयित्वा वा यः कार्याणि करिष्यति, तस्य तानि निःसन्देहं सिद्ध्यन्ति, अविचलानि च भवन्ति।

Verse 64

न सन्देहस्ततोऽस्य श्रीरचलैव भविष्यति

नात्र संशयः—ततः परं तस्य श्रीरचलैव भविष्यति।

Verse 65

श्रीभगवानुवाच । तस्मात्त्वं हि महाभाग चतुर्थ्यां सम्यगाचर । विनायकोद्भवां पूजां येनाभीष्टेन युज्यसे

श्रीभगवानुवाच—तस्मात्त्वं हि महाभाग चतुर्थ्यां सम्यगाचर। विनायकोद्भवां पूजां कृत्वा येनाभीष्टेन युज्यसे॥

Verse 66

मार्कण्डेय उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महीपतिः । गणनाथसमुद्भूतां पूजां कृत्वा यथोचिताम्

मार्कण्डेय उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महीपतिः। गणनाथसमुद्भूतां पूजां कृत्वा यथोचिताम्॥

Verse 67

तपश्चचार विपुलं सर्वविघ्नविवर्जितम् । ब्राह्मण्यं च ततः प्राप्तं सर्वेषामपि दुर्लभम् ओ

ततः स विपुलं तपश्चचार सर्वविघ्नविवर्जितम्। ब्राह्मण्यं च ततः प्राप्तं सर्वेषामपि दुर्लभम्॥

Verse 68

तस्मात्त्वं हि महाभाग विनायकसमुद्भवाम् । पूजां कुरु चतुर्थ्यां च संप्राप्तायां विशेषतः । संप्राप्नोषि महाभोगान्हृदिस्थान्नात्र संशयः

तस्मात्त्वं हि महाभाग विनायकसमुद्भवाम्। पूजां कुरु चतुर्थ्यां च संप्राप्तायां विशेषतः। संप्राप्नोषि महाभोगान् हृदिस्थान् नात्र संशयः॥

Verse 69

यो यं काममभिध्याय गणनाथं प्रपूजयेत् । स तं सर्वमवाप्नोति महेश्वरवचो यथा

यो यं काममभिध्याय गणनाथं प्रपूजयेत्, स तं सर्वमवाप्नोति—महेश्वरवचो यथा।

Verse 70

अपुत्रो लभते पुत्रं धनहीनो महद्धनम् । शत्रूञ्जयति संग्रामे स्मृत्वा तं गणनायकम्

अपुत्रो लभते पुत्रं धनहीनो महद्धनम्। शत्रूञ्जयति संग्रामे स्मृत्वा तं गणनायकम्॥

Verse 71

या नारी पतिना त्यक्ता दुर्भगा च विरूपिता । सा सौभाग्यमवाप्नोति गणनाथस्य पूजया

या नारी पतिना त्यक्ता दुर्भगा च विरूपिता। सा सौभाग्यमवाप्नोति गणनाथस्य पूजया॥

Verse 72

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । न विघ्नं जायते तस्य सर्वकृत्येषु सर्वदा

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः। न विघ्नं जायते तस्य सर्वकृत्येषु सर्वदा॥

Verse 214

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रोपाख्यानप्रसंगेन गणपतिपूजाविधिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रोपाख्यानप्रसङ्गेन गणपतिपूजाविधिमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः।