Adhyaya 150
अध्यायेऽस्मिन् सूतः क्रमबद्धं तत्त्वकथां निवेदयति। दैत्यपुरोहितः शुक्रः हाटकेश्वरसम्बद्धं सिद्धिप्रदं क्षेत्रं गत्वा अथर्वणीय-रौद्र-मन्त्रैः होमं चकार, त्रिकोणकुण्डं निर्माय च देवीम् आराधयामास। तुष्टा केलीश्वर्याः देवी प्रादुरभवत्, आत्मविनाशकरं बलिदानं निषिध्य कल्याणकरं वरं दातुं प्रवृत्ता। शुक्रः संग्रामे निहतानां दैत्यानां पुनर्जीवनं याचते; देवी नवभक्षितान्, योगिनीमुखप्रविष्टान् इति कथितान् अपि सहितान् पुनरुत्थापयितुं प्रतिजज्ञे। सा ‘अमृतवती विद्या’ नाम ज्ञानशक्तिं ददौ, यया मृताः पुनर्जीवन्ति। शुक्रः एतत् अन्धकाय निवेद्य अष्टमी-चतुर्दश्योः विशेषतः नित्यभक्तिं कर्तुं उपदिदेश; बलात् न, भक्त्या एव जगद्व्यापिनी पराशक्तिः प्राप्यते इति सिद्धान्तोऽपि प्रतिपादितः। अन्धकः पूर्वक्रोधस्य प्रायश्चित्तं कृत्वा, ये तस्याः रूपं ध्यायन्ति प्रतिमां च स्थापयन्ति तेषां हृदयेष्टसिद्धिं याचते। देवी स्थापकाय मोक्षं, अष्टमी-चतुर्दश्योः पूजकानां स्वर्गं, दर्शन-ध्यानमात्रेण राजभोगान् च वरयति। तिरोभावानन्तरं शुक्रः निहतान् दैत्यान् जीवयामास, अन्धकश्च राज्यं पुनरवाप्तवान्; परम्परया व्यासवंशजः कश्चित् तत्र तां स्थापयामास इति श्रूयते। फलश्रुतौ—पठनश्रवणाभ्यां महादुःखविनाशः; अष्टम्यां श्रुत्वा पतितोऽपि राजा निरवरोधं राज्यं लभते; युद्धकाले श्रवणं जयप्रदमिति।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शुक्रस्तस्य वचः श्रुत्वा चित्ते कृत्वा दयां ततः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं गत्वा सिद्धिप्रदायकम्
सूत उवाच—शुक्रस्तस्य वचः श्रुत्वा चित्ते दयां कृत्वा ततः हाटकेश्वरजं क्षेत्रं गत्वा सिद्धिप्रदायकम्।
Verse 2
चकार विधिवद्धोमं स्वमांसेन हुताशने । मंत्रैराथर्वणै रौद्रैः कुण्डं कृत्वा त्रिकोणकम्
तत्र स विधिवद्धोमं चकार, स्वमांसेन हुताशनं जुहोति स्म; रौद्रैराथर्वणमन्त्रैः त्रिकोणकुण्डं कृत्वा।
Verse 3
एवं संजुह्वतस्तस्य तेन वै विधिना तदा । यथा रुद्रेण संतुष्टा देवी केलीश्वरी तदा
एवं तेनैव विधिना संजुह्वतः तस्य तदा, यथा रुद्रेण पूर्वं संतुष्टा, तथा देवी केलीश्वरी तदा प्रसन्ना बभूव।
Verse 4
तं प्रोवाच समेत्याशु शुक्रं दैत्यपुरोहितम् । मा त्वं भार्गवशार्दूल कुरु मांसपरिक्षयम्
सा देवी आशु समेत्य दैत्यपुरोहितं शुक्रं तम् उवाच—“मा त्वं भार्गवशार्दूल मांसपरिक्षयं कुरु।”
Verse 5
भाविताऽहं त्रिनेत्रेण तत्किं ब्रूहि करोमि ते
अहं त्रिनेत्रेण भाविता; तत् किं ब्रूहि—ते किं करोमि?
Verse 6
शुक्र उवाच । यथा रुद्रस्य साहाय्यं त्वयात्र विहितं शुभे । अंधकस्याऽपि कर्तव्यं तथैवैष वरो मम
शुक्र उवाच—“शुभे, यथा रुद्रस्य साहाय्यं त्वयात्र विहितं, तथैव अन्धकस्यापि कर्तव्यम्; एष एव मम वरः।”
Verse 7
ये केचिद्दानवा युद्धे भक्षिताश्च विनाशिताः । अस्य सैन्यस्य ते सर्वे पुनर्जीवंतु सत्वरम्
अस्य सैन्यस्य ये केचिद् दानवा युद्धे भक्षिताः विनाशिताश्च, ते सर्वे सत्वरं पुनर्जीवन्तु।
Verse 8
देव्युवाच । जीवयिष्यामि तान्सर्वान्दानवान्निहतान्रणे । नवसंभक्षितान्विप्र प्रविष्टान्योगिनीमुखे
देव्युवाच—विप्र, रणे निहतान् दानवान् तान् सर्वान् जीवयिष्यामि; नवसंभक्षितान् अपि, ये योगिनीमुखे प्रविष्टाः।
Verse 9
एवमुक्त्वा ददौ तस्मै सा देवी हर्षितानना । नाम्नाऽमृतवतीं विद्यां यया जीवंति ते मृताः
एवमुक्त्वा हर्षितानना सा देवी तस्मै ‘अमृतवती’ नाम विद्यां ददौ, यया मृताः अपि पुनर्जीवन्ति।
Verse 10
ततः शुक्रः प्रहृष्टात्मा गत्वांधकमुवाच ह । सिद्धा केलीश्वरी देवी यथा शम्भोस्तथा मम
ततः शुक्रः प्रहृष्टात्मा गत्वा अन्धकं उवाच—केलीश्वरी देवी सिद्धा; यथा शम्भोः तथा मम।
Verse 11
तया दत्ता शुभा विद्या मम दैत्या मृताश्च ये । तान्सर्वांस्तत्प्रभावेन योजयिष्यामि जीविते
तया दत्ता शुभा विद्या; मम ये दैत्या मृताः, तान् सर्वान् तत्प्रभावेन जीविते योजयिष्यामि।
Verse 12
त्वयाऽस्याः सततं भक्तिः कार्या दानव सत्तम । अष्टम्यां च विशेषेण चतुर्दश्यां च सर्वदा
हे दानवसत्तम, त्वया अस्याः नित्यं भक्तिः कर्तव्या; विशेषतः अष्टम्यां च चतुर्दश्यां च सर्वदा।
Verse 13
एषा सा परमा शक्तिर्यया व्याप्तमिदं जगत् । केवलं भक्तिसाध्या सा न दण्डेन कथंचन
एषा सा परमा शक्तिः यया इदं जगत् व्याप्तम्; सा केवलं भक्त्या साध्या, न दण्डेन कथंचन।
Verse 14
एवमुक्तस्तु शुक्रेण स तदा दानवाधिपः । तां देवीं पूजयामास भावभक्तिसमन्वितः
शुक्रेणैवमुक्तः स दानवाधिपस्तदा भावभक्तिसमन्वितः तां देवीं पूजयामास।
Verse 15
स्तुत्वा च विविधैः स्तोत्रैस्ततः प्रोवाच सादरम् । तथान्या मातरः सर्वा यथाज्येष्ठं यथाक्रमम्
विविधैः स्तोत्रैः स्तुत्वा ततः स सादरं प्रोवाच; तथा अन्याः सर्वा मातरः यथाज्येष्ठं यथाक्रमम्।
Verse 16
अज्ञानाद्यन्मया देवि कृतः कोपस्तवोपरि । मर्षणीयस्तथा सोऽद्य दीनस्य प्रणतस्य च
देवि, अज्ञानात् मया तवोपरि यः कोपः कृतः, स अद्य मर्षणीयः; दीनस्य प्रणतस्य च।
Verse 17
श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स प्रभावाद्भार्गवस्य च । वरं वरय तस्मात्त्वं न वृथा दर्शनं मम
श्रीदेव्युवाच—वत्स, तव तथा भार्गवस्य प्रभावात् अहं परितुष्टास्मि। अतः त्वं वरं वृणीष्व; मम दर्शनं तव निष्फलं न भविष्यति।
Verse 18
अन्धक उवाच । अनेनैव तु रूपेण ये त्वां ध्यायंति देहिनः । पूजयंति च सद्भक्त्या संस्थाप्य प्रतिमां तव । तेषां सिद्धिः प्रदातव्या त्वया हृदयवांछिता
अन्धक उवाच—ये देहिनोऽनेनैव रूपेण त्वां ध्यायन्ति, तव प्रतिमां संस्थाप्य सद्भक्त्या पूजयन्ति च; तेषां हृदयवाञ्छितां सिद्धिं त्वया दातव्या।
Verse 19
देव्युवाच । यो मामनेन रूपेण स्थापयिष्यति मानवः । तस्य मोक्षं प्रदास्यामि पापस्यापि न संशयः
देव्युवाच—यो मानवो मामनेन रूपेण स्थापयिष्यति, तस्मै मोक्षं प्रदास्यामि; पापिनोऽपि न संशयः।
Verse 20
योऽष्टम्यां च चतुर्दश्यां मम पूजां करिष्यति । तस्मै स्वर्गं प्रदास्यामि पापस्यापि दनूत्तम
योऽष्टम्यां च चतुर्दश्यां मम पूजां करिष्यति, तस्मै स्वर्गं प्रदास्यामि; पापिनोऽपि, दनूत्तम।
Verse 21
केवलं दर्शनं यश्च ध्यानं वा मे करिष्यति । तस्य राज्यं प्रदास्यामि भोगान्मानुषसंभवान्
केवलं दर्शनं यश्च ध्यानं वा मे करिष्यति, तस्य राज्यं प्रदास्यामि भोगांश्च मानुषसम्भवान्।
Verse 22
एवमुक्त्वाऽथ सा देवी ततश्चादर्शनं गता । तैश्च मातृगणैः सार्धं पश्यतस्तस्य तत्क्षणात्
एवमुक्त्वा ततः सा देवी सह मातृगणैः क्षणात् । पश्यतस्तस्य तत्रैव तिरोऽभूत्वाऽदृश्या गता ॥
Verse 23
शक्रोऽपि दानवान्सर्वांस्तया संसिद्धया ततः । मृतान्संजीवयामास दैतेयान्नवभक्षितान्
तया संसिद्धया शक्त्या शक्रोऽपि ततः परम् । मृतान् सर्वान् दानवान् दैतेयान् नवभक्षितान् सञ्जीवयामास ॥
Verse 24
तैः समेत्य स दैत्येन्द्रः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तां पुरीं प्राप्य शक्रस्य राज्यं चक्रे दिवानिशम्
तैः समेत्य स दैत्येन्द्रः प्रहृष्टान्तःकरणः । तां पुरीं प्राप्य शक्रस्य राज्यं चक्रे दिवानिशम् ॥
Verse 25
तां देवीं ध्यायमानस्तु पूजयानो दिवानिशम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां विशेषेण महाबलः
तां देवीं ध्यायमानस्तु पूजयन् दिवानिशम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां विशेषेण महाबलः ॥
Verse 26
अथ तस्याः प्रभावं तं ज्ञात्वा व्याससमुद्भवः । स्थानेऽत्र स्थापयामास संसिद्धिं प परां गतः
अथ तस्याः प्रभावं तं ज्ञात्वा व्याससमुद्भवः । अत्रैव स्थाने संस्थाप्य परां संसिद्धिं जगाम सः ॥
Verse 27
सूत उवाच एवं केलीश्वर देवी संजाता परमेश्वरी । तस्मात्स्थाप्या च पूज्या च ध्येया चैव विशेषतः
सूत उवाच—एवं केलीश्वरदेवी परमेश्वरी संजाता। तस्मात्सा स्थापनीया पूजनीया ध्येया च विशेषतः॥
Verse 28
एवं देव्या नरो यश्च पठते वा शृणोति वा । वाच्यमानं स मुच्येत व्यसनेन गरीयसा
एवं देव्या इदं यः पठति शृणोति वा वाच्यमानम्। स गरीयसा व्यसनेनापि मुच्येत॥
Verse 29
भ्रष्टराज्योऽथवा राजा यः शृणोत्यष्टमीदिने । स राज्यं लभते भूयो निखिलं हतकंटकम्
भ्रष्टराज्योऽथवा राजा यः शृणोत्यष्टमीदिने। स भूयो राज्यं लभते निखिलं हतकण्टकम्॥
Verse 30
युद्धकाले च संप्राप्ते यश्चैतच्छृणुयान्नरः । स हत्वा शत्रुसंघातं विजयं च समाप्नुयात्
युद्धकाले च संप्राप्ते यश्चैतच्छृणुयान्नरः। स हत्वा शत्रुसंघातं विजयं च समाप्नुयात्॥