Adhyaya 121
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 121

Adhyaya 121

अस्मिन्नध्याये सूतः विन्ध्यप्रदेशे घटितं देवीचरितं वर्णयति। देवी जितेन्द्रिया महेश्वरं ध्यायन्ती घोरं तपः करोति; तपोवृद्ध्या तस्या तेजो रूपं च वर्धते। तदद्भुतं तपस्विनीं दृष्ट्वा महिषासुरस्य चराः निवेदयन्ति; काममोहितो महिषः सेनया सहागत्य राज्यं दातुं विवाहं च याचते, देवी तु स्वदिव्यकार्यं—तस्य दुष्टत्वनिवारणम्—स्पष्टयति। ततः संग्रामः प्रवर्तते। देवी शरैः असुरसेनां विदारयति, महिषं व्रणयति, भैरवहासेन च सहाययोधगणान् प्रादुर्भावयति ये दैत्यबलं नाशयन्ति। महिषः स्वयम् आक्रमति; देवी तं युद्धे अधिरुह्य सिंहस्य साहाय्येन स्तम्भयति, देवाः त्वरितवधं प्रार्थयन्ति। सा खड्गेन तस्य स्थूलग्रीवां छित्त्वा देवतानां तुष्टिं जनयति। अनन्तरं महिषः स्तुतिं कृत्वा शापमोक्षं निवेद्य दयां याचते; देवाः लोकक्षयभयं सूचयन्ति। देवी पुनर्हन्तुं निश्चयं न करोति, किंतु नित्यनिग्रहार्थं तं अधीनं स्थापयति। देवाः तस्या विन्ध्यवासिनी-कात्यायनीरूपेण भावीकीर्तिं, विशेषतः आश्विनशुक्लपक्षे पूजाविधानं च वदन्ति, यया रक्षणं आरोग्यं सिद्धिश्च लभ्यते। अन्ते धर्मव्यवस्था पुनः प्रतिष्ठिता, राजभक्तिदर्शनमहोत्सवफलश्रुतिश्च कथ्यते।

Shlokas

Verse 2

सूत उवाच । देवानां तद्वचः श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी । प्रोवाच वाहनं किंचिद्देवा यच्छतु मे द्रुतम् । ततः सिंहं ददौ गौरी यानार्थं विकृताननम् । तमारुह्य प्रतस्थे सा ततो विंध्यं नगं प्रति

सूत उवाच—देवानां तद्वचः श्रुत्वा सा परमेश्वरी प्रोवाच—‘देवा, मे द्रुतं किञ्चिद्वाहनं यच्छत।’ ततः गौरी यानार्थं विकृताननं सिंहं ददौ। तम् आरुह्य सा विंध्यं नगं प्रति प्रतस्थे।

Verse 3

तस्यैकं शृंगमास्थाय रम्यं श्रेष्ठद्रुमान्वितम् । फलपुष्पसमाकीर्णं लतामंडपमंडितम्

तस्य पर्वतस्यैकं रम्यं शृङ्गमास्थाय सा तत्र तस्थौ—श्रेष्ठद्रुमैः समन्वितं, फलपुष्पसमाकीर्णं, लतामण्डपैर्मण्डितं च।

Verse 4

ततस्तपोऽकरोत्साध्वी तीव्रव्रतपरायणा । संयम्येन्द्रियवर्गं स्वं ध्यायमाना महेश्वरम्

ततः सा साध्वी तीव्रव्रतपरायणा तपोऽकरोत्; स्वेन्द्रियवर्गं संयम्य महेश्वरं ध्यायमाना बभूव।

Verse 5

यथायथा तपोवृद्धिस्तस्याः सञ्जायते द्विजाः । तथा रूपं च कांतिश्च शरीरे प्रतिवर्धते

यथायथा तस्याः तपोवृद्धिः सञ्जायते, हे द्विजाः, तथैव तस्याः शरीरे रूपं कान्तिश्च प्रतिवर्धते स्म।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तत्र दैत्येशकिंकराः । ते तां दृष्ट्वा व्रतोपेतामत्यद्भुतवपुर्ध राम् । गत्वा प्रोचुः स्वनाथस्य महिषस्य दुरात्मनः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र दैत्येशस्य किङ्कराः प्राप्ताः। ते तां व्रतोपेतामत्यद्भुतवपुर्धरां दृष्ट्वा गत्वा स्वनाथस्य दुरात्मनः महिषस्य प्रोचुः।

Verse 7

चारा ऊचुः । भ्रममाणैर्धरापृष्ठे दृष्टाऽपूर्वा कुमारिका । विन्ध्याचलेऽद्य चास्माभिर्भुजैर्द्वादशभिर्युता । नानाशस्त्रधरैर्दीप्तैश्चर्मच्छादितगात्रका

चाराः ऊचुः—धरापृष्ठे भ्रममाणैः अस्माभिरद्य विन्ध्याचलेऽपूर्वा कुमारिका दृष्टा; सा द्वादशभुजैः युता, नानाशस्त्रधरैर्दीप्तैः, चर्मच्छादितगात्रका च।

Verse 8

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी नागकन्यका । तादृग्रूपा पुराऽस्माभिः काचिद्दृष्टा नितम्बिनी

न सा देवी न गन्धर्वी नासुरी नागकन्यका । तादृशं रूपमस्माभिः पुरा कस्यापि न दृष्टं नितम्बिन्याः ॥

Verse 9

न विद्मो यन्निमित्तं सा तपश्चक्रे यशस्विनी । स्वर्गकामाऽर्थकामा वा पतिकामाथ वा विभो

न विद्मो यन्निमित्तं सा यशस्विनी तपश्चकार । स्वर्गकामाऽर्थकामा वा पतिकामा अथ वा विभो ॥

Verse 10

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महिषो दानवाधिपः । कामदेव वशं प्राप्तः श्रवणादपि तत्क्षणात्

सूत उवाच । तेषां वचनमाकर्ण्य महिषो दानवाधिपः । कामदेववशं प्राप्तः श्रवणादेव तत्क्षणात् ॥

Verse 11

ततस्तानग्रतः कृत्वा सैन्येन महता न्वितः । जगाम कौतुकाविष्टो यत्रास्ते सा तु कन्यका

ततः तानग्रतः कृत्वा महता सैन्येन संयुतः । कौतुकाविष्टहृदयो जगाम यत्र सा कन्यका ॥

Verse 12

यथा मृत्युकृते मन्दः शृगालः सिंहवल्लभाम् । वने सुप्तां सुविश्वस्तां सर्वथाप्य कुतोभयाम्

यथा मृत्युकृते मन्दः शृगालः सिंहवल्लभाम् । वने सुप्तां सुविश्वस्तां सर्वथाऽप्यकुतोभयाम् ॥

Verse 13

तस्याः संदर्शनादेव ततः कामशरैर्हतः । स दानवप्रधानश्च तत्क्षणादेव सद्द्विजाः

तस्याः केवलदर्शनमात्रेणैव कामशरैः क्षतस्तत्क्षणादेव स दानवप्रधानः पतितः, हे सद्द्विजाः।

Verse 14

अथ प्राह प्रियं वाक्यमेकाकी तत्पुरःस्थितः । धृत्वा दूरतरेसैन्यं तस्या रूपेण मोहितः

अथैकाकी तस्याः पुरः स्थित्वा, दूरतरे सैन्यं निधाय, तस्या रूपेण मोहितः प्रियं वाक्यमब्रवीत्।

Verse 15

विरुद्धं यौवनस्यैतद्व्रतं ते चारुहासिनि । तस्मादेतत्परित्यक्त्वा त्रैलोक्यस्वामिनी भव

विरुद्धं यौवनस्यैतद्व्रतं ते चारुहासिनि; तस्मादेतत्परित्यज्य त्रैलोक्यस्य स्वामिनी भव।

Verse 16

अहं हि महिषो नाम दानवेन्द्रो यदि श्रुतः । मया येन सहस्राक्षो द्वन्द्वयुद्धे विनिर्जितः

अहं हि महिषो नाम दानवेन्द्रो यद्यश्रुतः; मया येन सहस्राक्षो द्वन्द्वयुद्धे विनिर्जितः।

Verse 22

अहं तव वधार्थाय निर्मिता विबुधोत्तमैः । तस्मात्त्वां नाशयिष्यामि स्मरेष्टं यद्धृदि स्थितम्

अहं तव वधार्थाय विबुधोत्तमैर्निर्मिता; तस्मात्त्वां नाशयिष्यामि, स्मरेष्टं यद्धृदि स्थितम्।

Verse 23

महिष उवाच । यद्येवं तद्वरारोहे युक्ता स्याच्च कुमारिका । प्रार्थनीया भवेदत्र सर्वेषां प्राणिनां यतः

महिष उवाच—यदि एवं, वरारोहे, त्वं कुमारिका युक्ता स्यात्; यतः अत्र सर्वेषां प्राणिनां त्वमेव प्रार्थनीया भवेत्।

Verse 24

स्वर्गार्थं क्रियते धर्मस्तपश्च वरवर्णिनि । येन भोगाः प्रभुञ्जंति ये दिव्या ये च मानुषाः

स्वर्गार्थं क्रियते धर्मस्तपश्च वरवर्णिनि; येन दिव्यान् मानुषांश्च भोगान् प्राप्य प्रभुञ्जते।

Verse 25

तस्माद्देहि ममात्मानं गांधर्वेण सुशोभने । विवाहेन यतोऽन्येषां स प्रधानः प्रकीर्तितः

तस्माद्देहि ममात्मानं गान्धर्वेण सुशोभने; विवाहेन, यतोऽन्येषां स प्रधानः प्रकीर्तितः।

Verse 26

एवं प्रवदतस्तस्य सा देवी क्रोधमूर्छिता । तद्वक्त्रांतं समुद्दिश्य शरं चिक्षेप स क्षणात्

एवं प्रवदतस्तस्य सा देवी क्रोधमूर्छिता; तद्वक्त्रान्तं समुद्दिश्य शरं चिक्षेप सा क्षणात्।

Verse 27

विवेश वदनं तस्य वल्मीकं पन्नगो यथा । अथ तैर्मार्गगणैर्विद्धः स वक्त्रांतान्नदंस्ततः

विवेश वदनं तस्य वल्मीकं पन्नगो यथा; अथ तैर्मार्गगणैर्विद्धः स वक्त्रान्तान्नदंस्ततः।

Verse 28

सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकं पर्वतो यथा । ततः कोपपरीतात्मा निवृत्त्याथ शनैः शनैः

सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकं पर्वतो यथा । ततः कोपपरीतात्मा निवृत्त्याथ शनैः शनैः

Verse 29

स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः । प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् । यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता

स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः । प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् । यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता

Verse 30

एषा मम न सन्देहः प्रिया भार्या भविष्यति । यदि नो शस्त्रपातेन पंचत्वमुपयास्यति

एषा मम न सन्देहः प्रिया भार्या भविष्यति । यदि नो शस्त्रपातेन पंचत्वमुपयास्यति

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे देवी सा दृष्ट्वा तानुपस्थितान् । युद्धाय कृतसंकल्पांस्तर्जतश्च मुहुर्मुहुः

एतस्मिन्नंतरे देवी सा दृष्ट्वा तानुपस्थितान् । युद्धाय कृतसंकल्पांस्तर्जतश्च मुहुर्मुहुः

Verse 33

ततस्तु लीलया देवी मुक्ता तीक्ष्णान्महाशरान् । तान्सर्वांस्ताडयामास सर्वमर्मसु तत्क्षणात्

ततस्तु लीलया देवी मुक्ता तीक्ष्णान्महाशरान् । तान्सर्वांस्ताडयामास सर्वमर्मसु तत्क्षणात्

Verse 34

अथ तीक्ष्णैः शरैर्दैत्या निहता दानवास्तथा । एके पंचत्वमापन्ना गताश्चान्य इतस्ततः

अथ तीक्ष्णशराभिघातैर्दैत्यदानवाः निहताः; केचित् पञ्चत्वमापन्नाः, केचिदितस्ततः पलायिताः।

Verse 35

ततः सैन्यं समालोक्य तद्भग्नं च तया रणे । कोपाविष्टस्ततो दैत्यः स्वयं तां समुपाद्रवत्

ततः तया रणे भग्नं स्वसैन्यं समालोक्य दैत्यः कोपाविष्टः सन् स्वयमेव तां समुपाद्रवत्।

Verse 36

यच्छञ्छृंगप्रहारांश्च तस्याः शतसहस्रशः । गर्जितं विदधच्चोग्रं शारदाभ्रसमं मुहुः

तस्याः शतसहस्रशो शृङ्गप्रहारान् यच्छन्, मुहुर्मुहुः शारदाभ्रसमं घोरं गर्जितं चकार।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे देवी साट्टहासकृतस्वना । त्रैलोक्यविवरं सर्वं यच्छब्देन प्रपूरितम्

एतस्मिन्नन्तरे देवी साट्टहासकृतस्वना; तच्छब्देन त्रैलोक्यविवरं सर्वं प्रपूरितम्।

Verse 38

एवं तस्या हसंत्याश्च वक्त्रान्तादथ निर्ययुः । पुलिंदाः शबरा म्लेछास्तथान्येऽरण्यवासिनः

एवं तस्या हसन्त्याश्च वक्त्रान्तादथ निर्ययुः—पुलिन्दाः शबराः म्लेच्छाः तथान्येऽरण्यवासिनः।

Verse 39

शकाश्च यवनाश्चैव शतशश्तु वपुर्धरा । वर्म स्थगितगात्राश्च यमदूता इवापरे

शकाः यवनाश्चापि शतशोऽथ समागताः। वर्मच्छन्नवपुर्धारिणो यमदूताः इवापरे॥

Verse 41

देव्युवाच । एतानस्य सुदुष्टस्य सैनिकान्बलगर्वितान् । सूदयध्वं द्रुतं वाक्यादस्मदीयाद्यथेच्छया

देव्युवाच—एतानस्य सुदुष्टस्य बलगर्वितसैनिकान्। ममाज्ञया द्रुतं हत्वा सूदयध्वं यथेच्छया॥

Verse 42

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा वल्गंतोऽसिधनुर्द्धराः । दैतेयबलमुद्दिश्य दुद्रुवुर्वेगमाश्रिताः

तद्वचः श्रुत्वा ते वीराः खड्गधनुर्धराः। वल्गन्तो दैतेयबलं प्रति वेगेन दुद्रुवुः॥

Verse 43

ततस्तेषां महद्युद्धं मिथो जज्ञे सुदारुणम् । नात्मीयं न परं तत्र केनचिज्ज्ञा यते क्वचित्

ततः परस्परं तेषां महद्युद्धं सुदारुणम्। नात्मीयं न परं तत्र कश्चिद् वेत्ति क्षणेष्वपि॥

Verse 44

अथ ते दानवाः सर्वे योधैर्देवीसमुद्भवैः । भग्ना व्यापादिताश्चान्ये प्रहारैर्जर्जरीकृताः

अथ ते दानवाः सर्वे देवीसमुद्भवैः। योधैर्भग्नाः केचित् हताः केचित् प्रहारैर्जर्जरीकृताः॥

Verse 45

ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा महिषः क्रोधमूर्छितः । तामुवाच क्रुधा देवीं वचनैः परुषाक्षरैः

ततः स्वबलं भग्नं दृष्ट्वा महिषासुरः क्रोधमूर्छितः सन् देवीं क्रुद्धो वचनैः परुषाक्षरैः सम्बभाषे।

Verse 46

आः पापे स्त्रीति मत्वाद्य न हतासि मया युधि । तस्मात्पश्य प्रहारं मे तत्त्वं बुध्यसि नान्यथा

आः पापे! स्त्रीति मत्वाऽद्य युधि मया न हतासि। तस्मात् मम प्रहारं पश्य; तत्त्वं बुध्यसे नान्यथा॥

Verse 47

एवमुक्त्वा विशेषेण प्रहारान्स विचिक्षिपे । विषाणाभ्यां महावेगो भर्त्सयानो मुहुर्मुहुः

एवमुक्त्वा स विशेषेण प्रहारान् विचिक्षिपे; महावेगो विषाणाभ्यां मुहुर्मुहुः भर्त्सयन्।

Verse 48

ततोऽभ्याशगतं दृष्ट्वा सा देवी दानवं च तम् । आरुरोहाथ वेगेन पृष्ठिदेशेन कोपतः

ततोऽभ्याशगतं तं दानवं दृष्ट्वा सा देवी कोपात् वेगेन पृष्ठिदेशेन आरुरोह।

Verse 49

ततश्चुक्रोश दैत्योऽसौ व्योममार्गं समाश्रितः । पृष्ठ्यास्तलेन निर्भिन्नो रुधिरौघपरिप्लुतः

ततः स दैत्यः क्रोशन् व्योममार्गं समाश्रितः; पृष्ठ्यास्तलेन निर्भिन्नो रुधिरौघपरिप्लुतः।

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे सिंहः स तस्या ज्योतिसंभवः । जग्राह पश्चिमे भागे दंष्ट्राग्रैर्निशितैः क्रुधा

एतस्मिन्नन्तरे तस्या ज्योतिसम्भवः सिंहः क्रोधात् पश्चिमभागे तं दंष्ट्राग्रैर्निशितैर्जग्राह।

Verse 51

ततो निश्चलतां प्राप्तः पादाक्रांतश्च दानवः । अकरोद्भैरवान्नादान्न शक्तश्चलितुं पदम्

ततः पादाक्रान्तो दानवो निश्चलतां प्राप्तः; भैरवान्नादान् अकरोत्, पदमपि चलितुं नाशकत्।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । व्योमस्थास्तां तदा प्रोचुर्देवीं हर्षसमन्विताः

एतस्मिन्नन्तरे सवासवाः सर्वे देवाः प्राप्ताः; व्योमस्थास्तदा हर्षसमन्विताः तां देवीं प्रोचुः।

Verse 53

एतस्य शिरसश्छेदं शीघ्रं कुरु सुरेश्वरि । खङ्गेनानेन तीक्ष्णेन यावन्नो याति चान्यतः

सुरेश्वरि, एतस्य शिरसश्छेदं शीघ्रं कुरु; अनेन तीक्ष्णेन खङ्गेन, यावन्नोऽन्यतो याति।

Verse 54

सा श्रुत्वा वचनं तेषां देवी कोपसमन्विता । खड्गं व्यापारयामास कंठे तस्यातिपीवरे

तेषां वचनं श्रुत्वा देवी कोपसमन्विता; तस्यातिपीवरे कण्ठे खड्गं व्यापारयामास।

Verse 55

स तेन खड्गघातेन कंठः पीनोऽपि निष्ठुरः । द्विधा जज्ञेऽथ दैत्यस्य दधत्तुष्टिं दिवौकसाम्

तेन खड्गप्रहारेण दैत्यस्य पीनकण्ठोऽपि निष्ठुरः । द्विधा जज्ञे तदा कण्ठो दिवौकसां तुष्टिमावहन् ॥

Verse 56

द्वादशार्कप्रतीकाशो वक्त्रांतश्चर्मखड्गधृक् । भर्त्सयंस्तां महादेवीं खड्गोद्यतकरां तदा । खड्गं व्यापारयन्गात्रे तस्या बालार्कसन्निभम्

द्वादशार्कप्रतीकाशः चर्मखड्गधरोऽसुरः । खड्गोद्यतकरां देवीं भर्त्सयामास तां तदा ॥ तस्या गात्रे बालार्काभे खड्गं व्यापरयामास ॥

Verse 57

ततः केशेषु चाधाय यावत्तस्यापि चिक्षिपे । प्रहारं गात्रनाशाय तावदूचे स दानवः

ततः केशेषु तामाधाय यावत् प्राहरितुं स्थितः । गात्रनाशाय तावच्च स दानव इदं जगौ ॥

Verse 58

दानव उवाच । जय देवि जयाचिंत्ये जय सर्वसुरेश्वरि । जय सर्वगते देवि जय सर्वजनप्रिये

दानव उवाच । जय देवि जयाचिन्त्ये जय सर्वसुरेश्वरि । जय सर्वगते देवि जय सर्वजनप्रिये ॥

Verse 59

जय कामप्रदे नित्यं जय त्रैलोक्यसुन्दरि । जय त्रैलोक्य रक्षार्थमुद्यते ह्यकुतोभये

जय कामप्रदे नित्यं जय त्रैलोक्यसुन्दरि । जय त्रैलोक्यरक्षार्थमुद्यते ह्यकुतोभये ॥

Verse 60

जय देवि कृतानंदे जय दैत्यविनाशिनि । जय क्लेशच्छिदे कांते जयाभक्तविमोहदे

जय देवि कृतानन्दे जय दैत्यविनाशिनि । जय क्लेशच्छिदे कान्ते जयाभक्तविमोहदे ॥

Verse 62

तस्मात्कुरु प्रसादं मे प्राणान्रक्ष दयां कुरु । प्रणतस्य सुदीनस्य हीनस्य च विशेषतः

तस्मात्कुरु प्रसादं मे प्राणान्रक्ष दयां कुरु । प्रणतस्य सुदीनस्य हीनस्य च विशेषतः ॥

Verse 63

अहं दुर्वाससा शप्तो हिरण्याक्षसुतो बली । महिषत्वं समानीतस्त्वया देवी विमोक्षितः

अहं दुर्वाससा शप्तो हिरण्याक्षसुतो बली । महिषत्वं समानीतस्त्वया देवी विमोक्षितः ॥

Verse 64

तस्माद्दर्पः प्रमुक्तोऽद्य मया दानवसंभवः । किंकरत्वं प्रयास्यामि सांप्रतं ते सुरेश्वरि

तस्माद्दर्पः प्रमुक्तोऽद्य मया दानवसंभवः । किंकरत्वं प्रयास्यामि सांप्रतं ते सुरेश्वरि ॥

Verse 65

जय सर्वगते देवि सर्वदुष्टविनाशिनि

जय सर्वगते देवि सर्वदुष्टविनाशिनि ॥

Verse 66

इति तस्य वचः श्रुत्वा कृपणं सा सुरेश्वरी । कृपाविष्टाऽब्रवीद्वाक्यं ततो व्योमस्थितान्सुरान्

इति तस्य कृपणवचः श्रुत्वा सा सुरेश्वरी करुणया समाविष्टा; ततः कृपापूर्णा व्योमस्थिताान् सुरान् प्रति वाक्यमब्रवीत्।

Verse 67

किं करोमि दया जाता ममैनं प्रति हे सुराः । तस्मान्नाहं हनिष्यामि दानवं दीनजल्पकम्

किं करोमि? ममास्मिन् प्रति हे सुराः दया जाता। तस्मादहं दीनजल्पकं दानवं न हनिष्यामि।

Verse 68

विमुखं खड्गशस्त्रं च तवास्मीति प्रवादिनम् । अपि मे पितृहंतारं न हन्यां रिपुमाहवे

विमुखं खड्गशस्त्रं च धारयन्तं तथापि ‘तवास्मि’ इति प्रवदन्तम्; अपि मे पितृहन्तारं रिपुमाहवे न हन्याम्।

Verse 69

देवा ऊचुः । न चेदसि च देवेशि त्वमेनं दानवाधमम् । नाशयिष्यति तत्कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्

देवा ऊचुः—हे देवेशि, यदि त्वं एनं दानवाधमं न नाशयसि, तर्हि स सचराचरं कृत्स्नं त्रैलोक्यं नाशयिष्यति।

Verse 70

एष व्यर्थःश्रमः सर्वस्तथास्माकं भविष्यति । तव संभूतिसंभूतस्तव क्लेशस्तथाऽखिलः

एष सर्वः श्रमोऽस्माकं व्यर्थो भविष्यति; तव संभूतिसंभूतस्तथाऽखिलः क्लेशोऽपि पुनर्भविष्यति।

Verse 71

देव्युवाच । नाहमेनं हनिष्यामि त्यजिष्यामि तथाऽमराः । एनं कचग्रहं कृत्वा धारयिष्यामि सर्वदा

देव्युवाच—अहं नैनं हनिष्यामि न च त्यक्ष्यामि, हेऽमराः। कचग्रहं कृत्वैनं सर्वदा धारयिष्यामि।

Verse 72

देवा ऊचुः । साधुसाधु महाभागे युक्तमुक्तं त्वया वचः । एतद्धि युज्यते कर्तुं कालेऽस्मिंस्त्रिदशेश्वरि

देवा ऊचुः—साधु साधु महाभागे, युक्तमुक्तं त्वया वचः। कालेऽस्मिंस्त्रिदशेश्वरि, एतद्धि कर्तुं युज्यते।

Verse 73

सांप्रतं मर्त्यलोके त्वं रूपमेतत्समाश्रिता । शस्त्रोद्यतकरा रौद्रा महिषोपरि संस्थिता

सांप्रतम् मर्त्यलोके त्वं रूपमेतत् समाश्रिता। शस्त्रोद्यतकरा रौद्रा महिषोपरि संस्थिता।

Verse 74

अवाप्स्यसि परां पूजां दुर्लभा ममरैरपि । यस्त्वामेतेन रूपेण संस्थितां पूजयिष्यति

अवाप्स्यसि परां पूजां दुर्लभां अमरैरपि। यस्त्वामेतेन रूपेण संस्थितां पूजयिष्यति।

Verse 75

त्वमस्य संगतो भावि विख्याता विंध्यवासिनी । किं ते वा बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो वचः

त्वमस्य संगता भावि विख्याता विंध्यवासिनी। किं ते वा बहुनोक्तेन, शृणु संक्षेपतो वचः।

Verse 76

अस्मदीयं परं तथ्यं सर्वलोकहितावहम् । पार्थिवानां त्वदायत्तं बलं देवि भविष्यति

अस्माकं परं सत्यं सर्वलोकहितावहम्। देवि, पार्थिवानां बलं त्वदधीनं भविष्यति॥

Verse 77

युद्धकाले समुत्पन्ने भक्तानां नात्र संशयः । प्रस्थानं वा प्रवेशं च यः करिष्यति मानवः

युद्धकाले समुत्पन्ने भक्तानां नात्र संशयः। प्रस्थानं वा प्रवेशं च यः करिष्यति मानवः॥

Verse 78

त्वां स्मृत्वा प्रणिपत्याथ पूजयित्वा विशेषतः । तस्य संपत्स्यते सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा । इह कापुरुषस्यापि किं पुनः सुभटस्य च

त्वां स्मृत्वा प्रणिपत्याथ पूजयित्वा विशेषतः। तस्य संपत्स्यते सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा॥ इह कापुरुषस्यापि किं पुनः सुभटस्य च॥

Verse 79

आश्विनस्य सिते पक्षे नवम्यां चाष्टमीदिने । पूजयिष्यति यो मर्त्त्यस्त्वां सद्भक्तिसमन्वितः

आश्विनस्य सिते पक्षे नवम्यां चाष्टमीदिने। पूजयिष्यति यो मर्त्यस्त्वां सद्भक्तिसमन्वितः॥

Verse 80

तस्य संवत्सरं यावत्समग्रं सुरसुन्दरि । न भविष्यति वै रोगो न भयं न पराभवः । नापमृत्युर्न चौरादि समुद्भूत उपद्रवः

तस्य संवत्सरं यावत्समग्रं सुरसुन्दरि। न भविष्यति वै रोगो न भयं न पराभवः॥ नापमृत्युर्न चौरादि-समुद्भूत उपद्रवः॥

Verse 82

तत्र गत्वा चिरात्प्राप्य स्वं राज्यं पाकशासनः । पालयामास संहृष्टस्त्रैलोक्यं हतकटकम्

तत्र गत्वा चिरकालानन्तरं स्वराज्यं पुनरवाप्य पाकशासन इन्द्रः। हतकटकः सन् संहृष्टचित्तः त्रैलोक्यं सम्यक् पालयामास॥

Verse 83

लोकाश्च सुखसंपन्नाः सर्वे जाता स्ततः परम् । यज्ञभागभुजो देवा भूयो जाता जगत्त्रये

ततः परं सर्वे लोकाḥ सुखसमृद्धिसमन्विताः समभवन्। यज्ञभागभुजो देवा अपि भूयः त्रिषु लोकेषु समृद्धिं जग्मुः॥

Verse 84

ततः परं च सा देवी त्रैलोक्ये ख्यातिमागता । सर्वक्षेत्रेषु तीर्थेषु स्थानेषु च विशेषतः

ततः परं सा देवी त्रैलोक्ये विख्यातिं जगाम। सर्वेषु क्षेत्रेषु तीर्थेषु च स्थानेषु विशेषतः पूजिता बभूव॥

Verse 85

एतस्मिन्नंतरे जातः सुरथोनाम भूपतिः । आनर्तस्तेन सद्भक्त्या क्षेत्रेऽत्रैव विनिर्मिता

एतस्मिन्नन्तरे सुरथ इति नाम्ना भूपतिः समजायत। तेन सद्भक्त्या अस्मिन्नेव क्षेत्रे आनर्तः प्रतिष्ठापितः॥

Verse 86

यस्तां पश्यति सद्भक्त्या चैत्राष्टम्यां सितेऽहनि । स पुमान्वत्सरं यावत्कृतार्थः स्यान्न संशयः

यः पुमान् चैत्रमासे सितपक्षेऽष्टम्यां सद्भक्त्या तां देवीं पश्यति। स संवत्सरपर्यन्तं कृतार्थो भवति, न संशयः॥

Verse 91

।सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते देवास्तां देवीं हर्षसंयुताः । अनुज्ञातास्तया जग्मुः स्वां पुरीममरावतीम्

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते देवाः हर्षसंयुताः तां देवीं प्रणम्य तया अनुज्ञाताः स्वां पुरीम् अमरावतीं जग्मुः ।

Verse 121

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये महिषासुरपराजय कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम एकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘महिषासुरपराजय-कात्यायनीमाहात्म्यवर्णन’नामैकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः ।