Adhyaya 1
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 1

Adhyaya 1

अध्यायः १ आरम्भे मुनयः पृच्छन्ति—किमर्थं शिवलिङ्गस्यैव विशेषतः पूजनं क्रियते, अन्येषां देवाङ्गानां वा रूपाणां अपेक्षया। सूतः तेषां प्रति आनर्तवने वृत्तान्तं कथयति—सतीवियोगशोकाकुलः त्रिपुरान्तकः शिवः दिगम्बरः, कपालपात्रधारी, भिक्षार्थं तपोवनं प्रविशति। तं दृष्ट्वा तपस्विन्यः मोहिताः स्वकर्माणि त्यक्त्वा तदनुगामिन्यः भवन्ति; तपस्विनः तु आश्रमधर्मभङ्गं मन्यमानाः शिवं शपन्ति, तेन तस्य लिङ्गं भूमौ पतति। पतितं लिङ्गं पृथिवीं विदार्य पातालं प्रविशति; त्रिलोके कम्पः, उत्पाताः, अनिष्टसूचनानि च जायन्ते। देवाः ब्रह्माणं शरणं यान्ति; स कारणं ज्ञात्वा तान् शिवसमीपं नयति। शिवः वदति—देवैर्द्विजैश्च यत्नेन पूजिते सति एव लिङ्गं पुनः स्थापयिष्यामि। देवाः तं सान्त्वयन्ति—सती हिमालयकन्या गौरीरूपेण पुनर्जनिष्यते इति। ततः ब्रह्मा पाताले लिङ्गं पूजयति; विष्ण्वादयश्च देवाः अनुवर्तन्ते। प्रसन्नः शिवः वरं दत्त्वा लिङ्गं पुनः प्रतिष्ठापयति; ब्रह्मा हाटकनिर्मितं सुवर्णलिङ्गं रचयित्वा स्थापयति, यत् पाताले ‘हाटकेश्वर’ इति विख्यातं भवति। अन्ते नियमः प्रदर्श्यते—श्रद्धया नित्यं लिङ्गस्पर्शन-दर्शन-स्तोत्रैः पूजनं कृतं महत्तत्त्वानां सम्यगर्चनं भवति, शुभफलप्रदं च।

Shlokas

Verse 1

। ओंनमः पुरुषोत्तमाय । अथ स्कान्दे महापुराणे षष्ठनागरखण्डप्रारम्भः । व्यास उवाच । स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः । यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी

ॐ नमः पुरुषोत्तमाय। अथ स्कान्दमहापुराणे षष्ठनागरखण्डस्य प्रारम्भः। व्यास उवाच—धूर्जटिर्जटाजूटधरो वः विजयाय भवतु; यस्य सन्निधौ जाह्नवी अद्यापि एकपलितभ्रान्तिं करोति।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते । विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः

ऋषय ऊचुः—महामते, हरस्य लिङ्गं कस्मात् पूज्यते? विशेषतः सुरासुरैः शेषाङ्गानि परित्यज्य।

Verse 3

तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि । सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

तस्मादेतत्, महाबाहो, यथावद् वक्तुमर्हसि। सांप्रतम्, सूत, कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः।

Verse 4

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः । कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे

सूत उवाच—प्रश्नभारो महान् एषः यः भवद्भिरुदाहृतः। कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे।

Verse 5

आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम् । मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्

आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम्। मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्।

Verse 6

तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । अस्ति तापससंकीर्णं वेदध्वनिविराजितम्

तत्र रम्यमाश्रमपदं विद्यते, सौम्यसत्त्वैर्निषेवितम्। तापसैः संकीर्णं, वेदध्वनिना विराजितं च॥

Verse 7

अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा । दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः

अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा। दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः॥

Verse 8

स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः । वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः

स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः। वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः॥

Verse 9

स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः

स्नातकैర్యतिभिर्दान्तैस्तथा पञ्चाग्निसाधकैः। कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरान्तकः॥

Verse 10

सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः । तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते

सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः। तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते॥

Verse 11

क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः । पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः । काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः

तत्र नकुलाः सर्पैः सह प्रहृष्टाः क्रीडन्ति; पञ्चाननाः मातङ्गैः सह; वृषदंष्ट्राः खुभिः सह; काकाश्च कौशिकसंघैः सह—सर्वे वैरभावविवर्जिताः।

Verse 12

ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा । नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः

ततः स भगवान् रुद्रोऽऽश्रमपदं तदा दृष्ट्वा, नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं तत्र प्रविवेश।

Verse 13

अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम् । अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः

अथ तस्य गात्रसमुद्भवं रूपमदृष्टपूर्वं समालोक्य, सर्वास्तापस्यः कामवशं गताः।

Verse 14

गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च । मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः

गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च, ताः स्थानेस्थाने स्थिताः मिथः संभाषणं चक्रुः।

Verse 15

एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम् । विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः

तासां मध्ये एका काचिद् धन्येति मन्यमाना, विश्रब्धा महात्मनस्तापसस्य सर्वगात्रेषु तस्यावगूहनं चकार।

Verse 16

तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम् । दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः

तथान्याः कौतुकाविष्टा धावन्त्यः सर्वतोदिशम् । तमेव समुद्दिश्य दृश्यन्ते विस्तारितविलोचनाः ॥

Verse 17

काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः । अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः

काश्चिदर्धानुलिप्ताङ्ग्यः काश्चिदेकाञ्जितेक्षणाः । अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः ॥

Verse 18

एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः । बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्

एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः । बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन् ॥

Verse 19

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम् । कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः

अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगताम्बरम् । कामोद्भवकरं स्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः ॥

Verse 20

यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः । तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले

यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडम्बितः । तस्माल्लिङ्गं पतत्वाशु तवैव वसुधातले ॥

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत् । भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह

तस्मिन्नेव क्षणे भूमौ तस्य लिङ्गं पपात ह। धरणीपृष्ठं भित्त्वा पातालं प्रविवेश तत्॥

Verse 22

सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः । गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्

लिङ्गपरित्यक्तोऽथ लज्जासंयुक्त ईश्वरः। गुर्वीं गर्तां समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्॥

Verse 23

अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः । उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः

अथ लिङ्गस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः। उत्पाता दारुणाः सर्वत्र तस्थुर्द्विजसत्तमाः॥

Verse 24

शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च । त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः

शीर्यन्ते गिरिशृङ्गाणि पतन्त्युल्का दिवापि च। सागराः सर्वे शनैः शनैर्मर्यादां त्यजन्ति च॥

Verse 25

अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः । शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः

अथ देवगणाः सर्वे भयसन्त्रस्तमानसाः। शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः॥

Verse 26

प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः । त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्

प्रणताः स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः स्तुत्वा प्रोचुः—त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत् कमलासनसंस्थितम्।

Verse 27

किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम् । त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्

किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम्। येन त्रैलोक्यं सकलं व्याकुलत्वमुपागतम्॥

Verse 28

प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव । किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः

प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यन्ते पद्मसंभव। किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः॥

Verse 29

सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः । गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः

सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः। गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः॥

Verse 30

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः । उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः। उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा॥

Verse 31

प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः । शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी

प्रलयस्य नायं कालः, सुरसत्तमाः। शृणुध्वं—यन्निमित्तोत्था एते महोत्पाता भवन्ति।

Verse 32

ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः

ऋषिभिः पातितं लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः। शापेन महात्मभिः—अनर्तके देशे कलत्रार्थे।

Verse 33

तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः

तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम्। तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः।

Verse 34

येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः । नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः । त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

यः अस्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिङ्गं निदधाति सः, स एव भयमपनेष्यति। नो चेदकालेऽपि व्यक्तं त्रैलोक्यस्य कृत्स्नस्य संक्षयः भविष्यति—सत्यमेतन्मयोदितम्।

Verse 35

अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ

अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः। आदित्याः वसवो रुद्राः विश्वेदेवास्तथाश्विनौ॥

Verse 36

प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः

ते त्वरिताः प्रजग्मुस्तत्र यत्र देवो महेश्वरः । गर्तमध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः ॥

Verse 37

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर ॥

Verse 38

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

Verse 39

त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः

त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः ॥

Verse 40

त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते । अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले

त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते । अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले ॥

Verse 41

तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम् । महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्

तव नामापि संकीर्त्य त्रिदिवालयं प्रयाति जनः। ‘महादेव महादेव महादेव’ इति कीर्तनात्॥

Verse 42

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः । सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्

कोटयो ब्रह्महत्यानां कोटयश्चातिदारुणाः। सद्यः प्रलयमायान्ति ‘महादेव’ इति कीर्तनात्॥

Verse 43

विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥

Verse 44

नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

नक्षत्राणां यथा चन्द्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥

Verse 45

धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

धातूनां यथा काञ्चनं गन्धर्वाणां च नारदः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥

Verse 46

ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः । तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

ओषधिषु यथा सस्यं श्रेष्ठं, नगेषु च हेमपर्वतः; तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः।

Verse 47

तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो । संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम

तस्मात् कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो। संधारय पुनर्लिङ्गं स्वकीयं सुरसत्तम॥

Verse 48

नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति । यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो

नोचेत् जगत्त्रयं देव नूनं नाशमुपैष्यति। यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो॥

Verse 49

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः । प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः

सूत उवाच—तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान् वृषभध्वजः। प्रोवाच प्रणतान् सर्वान् तान् देवान् व्रीडयान्वितः॥

Verse 50

मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम । लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्

मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम। लिङ्गमेतत् परित्यक्तं शापव्याजाद् द्विजन्मनाम्॥

Verse 51

कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये । देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्

कोऽलं ममैतल्लिङ्गं पातयितुं भुवनत्रये—देवो वा ब्राह्मणो वापि? यूयमपि तदेतत् स्फुटं वेत्थ।

Verse 52

तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात् । किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः

तस्मान्नैव धरिष्यामि लिङ्गमेतद्धरातलात्; भार्यया परिवर्जितः किमनेन करिष्यामि?

Verse 53

देवा ऊचुः । तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम । सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्

देवा ऊचुः—सुरोत्तम, तव कान्ता सती या प्राक् मृता, सा मेनकागर्भे पुनर्जाता; हिमाचलसुता गौरी नाम।

Verse 54

भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक । तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्

भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरान्तक; तस्माल्लिङ्गं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्।

Verse 55

देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः । पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्

देवदेव उवाच—अद्यप्रभृति यदि देवा द्विजातयश्च मम लिङ्गं प्रयत्नेन पूजयन्ति, तर्हीदं धारयाम्यहम्।

Verse 56

ब्रह्मोवाच । अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर । तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः

ब्रह्मोवाच—हे शंकर, अहं स्वयमेव तव लिङ्गं पूजयिष्यामि; तथैव अन्ये सर्वे विबुधाः, किं पुनर्भुवि मानवाः!

Verse 57

ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः । स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः

ततः पितामहः देवैः सार्धं पातालं प्रविश्य, स्वयमेव भक्तितः तस्य पवित्रलिङ्गस्य पूजामकरोत्।

Verse 58

तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा । तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः

तस्मादनन्तरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा पूजां चकार; तथैव शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः अन्ये सर्वे विबुधाः।

Verse 59

ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः । प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्

ततः तुष्टो महादेवः पितामहं प्रति इदं वचः प्रोवाच, विनयावनतं स्थितं वासुदेवं च।

Verse 60

भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम् । वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि; तस्मान्मत्तः प्रगृह्यतां वरमिष्टं महाभागौ, यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्।

Verse 61

तावूचतुः । यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम् । आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्

तावूचतुः—यदि तुष्टोऽसि देवेश, त्रिभागेन समाश्रयं लिङ्गेनावाभ्यां देहि; येनैकत्राश्रयो भवेत्।

Verse 62

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः । स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्

सूत उवाच—स तथेति प्रतिज्ञाय प्रभुर्लिङ्गमादाय च, सर्वदेवाधिपूजितं तৎ स्वस्थाने नियोजयामास।

Verse 63

ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः । कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः

ततो हाटकमादाय पितामहस्तदाकारं लिङ्गं कृत्वा, स्वयं हर्षितस्तत्र स्थापयामास।

Verse 64

प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन् । लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्

प्रोवाच चाथ—भो विप्राः! साधुनादेन नादयन्, त्रिदिवौकसां शृण्वतां समस्तानां लोकत्रयं निनादयामास।

Verse 65

मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम् । ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्

मया ह्यद्येदं लिङ्गं हाटकेन विनिर्मितम्; सर्वत्र ख्यातिं यास्यति पाताले हाटकेश्वरम्।

Verse 66

तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः । मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः

तथैवान्येऽपि मनुजाः भक्त्या हाटकादिभिः । मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिङ्गानि सर्वशः ॥

Verse 67

त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम् । मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा

त्रिकालं पूजयन्ति ये ते यान्ति परमां गतिम् । मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा ॥

Verse 68

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः । जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवौकसैः । जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः ॥

Verse 69

एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः । हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः

एतस्मात्कारणाल्लिङ्गं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः । हरस्य चोत्तमाङ्गानि परित्यज्य विशेषतः ॥

Verse 70

ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः । भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्

ततः प्रभृति तल्लिङ्गे स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः । भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत् ॥

Verse 71

यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा । त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः

यः श्रद्धायुक्तचेतसा नित्यं पूजयति, तेन त्रयः—त्र्यम्बकः (शिवः), अच्युतः (विष्णुः), ब्रह्मा च—पूजिता एव भवन्ति।

Verse 72

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत् । स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शिवलिङ्गं प्रपूजयेत्; द्विजोत्तमाः, नित्यं स्पर्शयेत्, ईक्षयेत्, कीर्तयेच्च।