Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत् । भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह

Transliteration

etasminnaṃtare bhūmau liṃgaṃ tasya papāta tat | bhittvātha dharaṇīpṛṣṭhaṃ pātālaṃ praviveśa ha

Translation

तस्मिन्नेव क्षणे भूमौ तस्य लिङ्गं पपात ह। धरणीपृष्ठं भित्त्वा पातालं प्रविवेश तत्॥

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘अन्तरे’ = मध्ये (in the interval)

• भूमौ: on the earth
• भूमौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचनम्

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• पपात: fell
• पपात: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तत्: that (it)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचनम्; पुनरुक्त-निर्देशः

• भित्त्वा: having split
• भित्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: भिद् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive); पूर्वक्रिया (having split)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connective)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then)

• धरणीपृष्ठम्: the surface of the earth
• धरणीपृष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (धरण्याः पृष्ठम्)

• पातालम्: to Pātāla (netherworld)
• पातालम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; स्मरण/निश्चयार्थक-निपातः (indeed/for emphasis)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating

Characters & Entities

• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas portray divine events shaping sacred geography; a cosmic disturbance becomes the seed for later sanctification and restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A tīrtha-origin motif is implied (earth split, netherworld contact), but the named site is not stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates an extraordinary event that typically grounds later worship/propitiation.