Adhyaya 16
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 16

Adhyaya 16

अस्मिन्नध्याये देवासुरयुद्धस्य पूर्वरङ्गे उभयतः सैन्यवर्धनं निरूप्यते। तारकः प्रथमं लोकधर्मक्षयम् आलोच्य राज्यं बुद्बुदवत् क्षणभङ्गुरम् इति वर्णयति; स्त्री-द्यूत-मद्यादि-विषयासक्तिं ‘पौरुष’नाशकारिणीम् आह। ततः स शीघ्रं त्रैलोक्यसमृद्ध्यर्थं देवसम्पदाहरणाय सेनासंयोजनम् आज्ञापयति, महत्तरं रथं विचित्रचिह्न-ध्वजादिभिः सह निर्दिशति। नारदः तस्य प्रत्युत्तरं निवेदयति—असुरसेनापतिः ग्रासनः रथान् वाहान् नायकान् च समाहूय, पशु-राक्षस-पिशाचाकारैः भीषणकेतुभिः चिह्नितान् ध्वजान् प्रदर्शयन् महतीं सेनां व्यूहरूपेण स्थापयति; संख्या-रचना-यान-हेरल्ड्रीणां विस्तरेण बलप्रदर्शनं दृश्यते। अनन्तरं देवपक्षे वायुः दूतत्वेन इन्द्राय असुरबलं निवेदयति। इन्द्रः बृहस्पतिं पृच्छति; स च नीतिचतुष्टयं—साम दान भेद दण्ड—प्रवदन्, दुष्टानां दुरात्मनां प्रति सामादयः निष्फलाः, दण्ड एव कार्योपाय इति निश्चिनोति। इन्द्रः तदनुमन्य शस्त्रपूजां कृत्वा यमं सेनापतिं नियोजयति, देवान् गन्धर्व-यक्ष-राक्षस-पिशाच-किन्नरादीन् च ध्वज-रथादिभिः सह समाह्वयति। अध्यायस्य अन्ते ऐरावतारूढस्य इन्द्रस्य तेजोमयः समारम्भः वर्ण्यते, धर्मसंरक्षणाय नीतियुक्तं संग्रामप्रस्थानं सूचयन्।

Shlokas

Verse 1

तारक उवाच । राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः । मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः

तारक उवाच । राज्येन बुद्बुदाभेन स्त्रीभिरक्षैश्च पानकैः । मोहितो जन्म लब्ध्वात्र त्यजते पौरुषं नरः ॥

Verse 2

जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पांतं न संशयः

जन्म तस्य वृथा सर्वमाकल्पान्तं न संशयः ॥

Verse 3

मातापितृभ्यां न करोति कामान्बन्धूनशोकान्न करोति यो वा । कीर्तिं हि वा नार्जयते न मानं नरः स जातोऽपि मृतोऽत्र लोके

यो मातापितृभ्यां यथोचितान् कामान् न करोति, यो वा बन्धून् अशोकान् न करोति, कीर्तिं मानं च न अर्जयते—स नरः जातोऽपि लोकेऽस्मिन् मृततुल्य एव।

Verse 4

तस्माज्जयायामरपुंगवानां त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय शीघ्रम् । संयोज्यतां मे रथमष्टचक्रं बलं च मे दुर्जयदैत्यचक्रम्

तस्मात् अमरपुङ्गवानां जयाय, त्रैलोक्यलक्ष्मीहरणाय च शीघ्रम्, मे अष्टचक्रं रथं संयोज्यताम्; मे बलं च दुर्जयदैत्यचक्रं समाहूयताम्।

Verse 5

ध्वजं च मे कांचनपट्टबन्धं छत्रं च मे मौक्तिकजालबद्धम् । अद्याहमासां सुरकामिनीनां धम्मील्लकांश्चाग्रथितान्करिष्ये

मे ध्वजः काञ्चनपट्टबन्धेन बद्ध्यताम्, मे छत्रं च मौक्तिकजालबद्धं भवतु। अद्याहं सुरकामिनीनां तासां धम्मील्लकान् अग्रथितान् करिष्यामि।

Verse 6

यथा पुरा मर्कटको जनन्यास्तस्याश्च सत्येन तु तारकः स्याम्

यथा पुरा मर्कटको जनन्याः सत्येन रक्षितः, तथैव तस्याः सत्यबलात् अहं तारकः स्याम्।

Verse 7

नारद उवाच । तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः । सेनानीर्दैत्यराजस्य तथा चक्रेऽविलंबितम्

नारद उवाच—तारकस्य वचः श्रुत्वा ग्रसनोनाम दानवः, दैत्यराजस्य सेनानीः, तथैव चक्रेऽविलम्बितम्।

Verse 8

आहत्य भेरीं गम्भीरां दैत्यानाहूय सत्वरः । सज्जं चक्रे रथं दैत्यो दैत्यराजस्य धीमतः

आहत्य गम्भीरनिनादिनीं भेरीं दैत्यान् सत्वरमाहूय, स दानवो धीमतः दैत्यराजस्य रथं सज्जं चकार।

Verse 9

गरुडानां सहस्रेण गरुडोपमितत्विषा । ते हि पुत्राः सुपर्णस्य संस्थिता मेरुकन्दरे

गरुडोपमितत्विषा गरुडानां सहस्रेण सह; ते हि सुपर्णस्य पुत्राः, मेरुकन्दरेषु संस्थिताः।

Verse 10

विजित्य दैत्यराजेन वाहनत्वे प्रकल्पिताः । अष्टाष्टचक्रः सरथश्चतुर्योजनविस्तृतः

विजित्य दैत्यराजेन ते वाहनत्वे प्रकल्पिताः; अष्टाष्टचक्रः सरथश्च चतुर्योजनविस्तृतः।

Verse 11

नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः । गंधर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृस्यत

नानाक्रीडागृहयुतो गीतवाद्यमनोहरः। गन्धर्वनगराकारः संयुक्तः प्रत्यदृश्यत॥

Verse 12

आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दशा चंडपराक्रमाः । कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे

आजग्मुस्तत्र दैत्याश्च दश चण्डपराक्रमाः। कोटिकोटिपरिवारा अन्ये च बहवो रणे॥

Verse 13

तेषामग्रेसरो जम्भः कुजम्भोनंतरस्तथा । महिषः कुञ्जरो मेषः कालनेमिर्निमिस्तथा

तेषामग्रे सरो जम्भः, ततोऽनन्तरं कुजम्भः; महिषः कुञ्जरो मेषः, तथा कालनेमिर्निमिश्च।

Verse 14

मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येंद्रा दश नायकाः । दैत्येंद्रा गिरिवर्ष्माणः संति चंडपराक्रमाः

मथनो जंभकः शुम्भो दैत्येन्द्रा दश नायकाः; गिरिवर्ष्माणो दैत्येन्द्राः सन्ति चण्डपराक्रमाः।

Verse 15

नानाविधप्रहरणा नानाशस्त्रास्त्रपारगाः । तारकस्याभवत्केतुर्बहूरूपो महाभयः

नानाविधप्रहरणैर्नानाशस्त्रास्त्रपारगाः; तारकस्याभवत्केतुर्बहुरूपो महाभयः।

Verse 16

क्वचिच्च राक्षसो घोरः पिशाचध्वांक्षगृध्रकः । एवं बहुविधाकारः स केतुः प्रत्यदृश्यत

क्वचिद्घोरः स राक्षसः, क्वचिदपि पिशाचः ध्वाङ्क्षगृध्रकश्च; एवं बहुविधाकारः स केतुः पुनःपुनः प्रत्यदृश्यत।

Verse 17

केतुना मकरेणापि सेनानीर्ग्रसनो बभौ । पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्

केतुना मकरेणापि सेनानी ग्रसनो बभौ; पैशाचं यत्र वदनं जंभस्यासीदयस्मयम्।

Verse 18

खरो विधुतलांगूलः कुजम्भस्याभवद्ध्वजे । महिषस्य च गोमायुः कांतो हैमस्तथां बभौ

कुजम्भस्य ध्वजे खरो विधुतलाङ्गूलोऽभवत्; महिषस्य च ध्वजे कान्तो हैमगोमायुरपि बभौ।

Verse 19

गृध्रो वै कुंजरस्यासीन्मेषस्याभूच्च राक्षसः । कालनेमेर्महाकालो निमेरासीन्महातिमिः

कुञ्जरस्य ध्वजे गृध्रोऽभूत्, मेषस्य च राक्षसः; कालनेमेर्ध्वजे महाकालः, निमेर्ध्वजे च महातिमिः।

Verse 20

राक्षसी मथनस्यापि ध्वांक्षोऽभूज्जंभकस्य च । महावृकश्च शुम्भस्य ध्वजा एवंविधा बभुः

मथनस्य ध्वजे राक्षसी, जंभकस्य च ध्वांक्षः; शुम्भस्य ध्वजे महावृकः—एवंविधा ध्वजा बभुः।

Verse 21

अनेकाकारविन्यासादन्येषां च ध्वजा भवन् । शतेन शीघ्रवेगानां व्याघ्राणां हेममालिनाम्

अन्येषामपि ध्वजा अनेकाकारविन्यासात् समभवन्; शीघ्रवेगानां हेममालिनां व्याघ्राणां शतेन आकृष्टाः।

Verse 22

ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ । शतेन चापि सिंहानां रथो जंभस्य योजितः

ग्रसनस्य रथो युक्तो महामेघरवो बभौ; जंभस्यापि रथः शतेन सिंहानां योजितः।

Verse 23

कुजंभस्य रथो युक्तः पिशाचवदनैः खरैः । तावद्भिर्महिषस्योष्टैर्गजस्य च हयैर्युतः

कुजम्भस्य रथो युक्तः पिशाचमुखैः खरैः; तथैव महिषस्योष्टैः, गजस्य च समप्रमाणैर्हयैः संयुतः।

Verse 24

मेषस्य द्वीपिभिर्भीमैः कुञ्जरैः कालनेमिनः । पर्वतं वै समारूढो निश्चित्य विधृतं गजैः

मेषस्य रथो भीमैर्द्वीपिभिः कर्षितः; कालनेमिनः कुञ्जरैः। स गजैर्धृतं दृढीकृतं पर्वतं समारूढो निश्चयं कृत्वा स्थितवान्।

Verse 25

चतुर्दंष्ट्रैर्गंधवद्भिश्चर्भिर्मेघसन्निभैः । शतहस्तायते कृष्णे तुरंगे हेमभूषणे

चतुर्दंष्ट्रैर्गन्धवद्भिश्चरैर्मेघसन्निभैः सह, शतहस्तायते कृष्णे हेमभूषणभूषिते तुरङ्गे स समारूढः।

Verse 26

सितचामरजालेन शोभिते पुष्पदामनि । मथनोनाम दैत्येन्द्रः पाशहस्तो व्यराजत

सितचामरजालेन शोभितः पुष्पदामभिः समलङ्कृतः; पाशहस्तः मथनोनाम दैत्येन्द्रो व्यराजत।

Verse 27

किंकिणीमालिनं चोष्ट्रमारूढोऽभूच्च जंभकः । कालमुंचं महामेघमारूढः शुम्भदानवः

किंकिणीमालिनमुष्ट्रमारूढो जंभकश्चाभूत्; कालमुञ्चं महामेघमारूढः शुम्भदानवोऽग्रे प्रचक्राम।

Verse 28

अन्ये च दानवा वीरा नानावाहनहेतयः । प्रचण्डचित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः

अन्येऽपि दानवा वीरा नानावाहनहेतयः । प्रचण्डाः चित्रवर्माणः कुण्डलोष्णीषभूषिताः ॥

Verse 29

नानाविधोत्तरासंगा नानामाल्यविभूषणाः । नानासुगंधगंधाढ्या नानाबंधिशतस्तुताः

नानाविधोत्तरासङ्गा नानामाल्यविभूषणाः । नानासुगन्धगन्धाढ्या नानाबन्धिशतस्तुताः ॥

Verse 30

नानावाद्यपरिस्यंदसाग्रेसरमहारथाः । नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः

नानावाद्यपरिस्यन्दसाग्रेसरमहारथाः । नानाशौर्यकथासक्तास्तस्मिन्सैन्ये महारथाः ॥

Verse 31

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत । भूमिरेणुसमालिंगत्तुरंगरथपत्तिकम्

तद्बलं दैत्यसिंहस्य भीमरूपं व्यदृश्यत । भूमिरेणुसमालिङ्गत्तुरङ्गरथपत्तिकम् ॥

Verse 32

स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् । दशभिः शुशुबे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः । जगद्धंतुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति

स च दैत्येश्वरः क्रुद्धः समारूढो महारथम् । दशभिः शुशुभे दैत्यैर्दशबाहुरिवेश्वरः । जगद्धन्तुं प्रवृत्तो वा प्रतस्थेऽसौ सुरान्प्रति ॥

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे वायुर्देवदूतः सुरालयम् । दृष्ट्वा तद्दानव बलं जगामेंद्रस्य शंसितुम्

एतस्मिन्नन्तरे वायुर्देवदूतः सुरालयं जगाम। तद्दानवबलं दृष्ट्वा इन्द्राय शंसितुं पुनर्जगाम॥

Verse 34

स गत्वा तु सभां दिव्यां महेंद्रस्य महात्मनः । शशंस मध्ये देवानामिदं कार्यमुपस्थितम्

स गत्वा दिव्यां सभां महेन्द्रस्य महात्मनः। देवानां मध्ये शशंस—इदं कार्यमुपस्थितम्॥

Verse 35

तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः । बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः

तच्छ्रुत्वा देवराजः स निमीलितविलोचनः। बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं काले महामतिः॥

Verse 36

इन्द्र उवाच । संप्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह । कार्यं किमत्र तद्ब्रुहि नीत्युपायोपबृंहितम्

इन्द्र उवाच—सम्प्राप्तोऽतिविमर्दोऽयं देवानां दानवैः सह। कार्यं किमत्र तद्ब्रूहि नीत्युपायोपबृंहितम्॥

Verse 37

एतच्छ्रुत्वा च वचनं महेंद्रस्य गिरांपतिः । प्रत्युवाच महाभागो बॉहस्पति रुदारधीः

एतच्छ्रुत्वा वचो महेन्द्रस्य गिरांपतिः। प्रत्युवाच महाभागो बृहस्पतिः सुदृढधीः॥

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । सामपूर्वं स्मृता नीतिश्चतुरंगामनीकिनीम् । जिगीषतां सुरश्रेष्ठ स्थितिरेषा सनातनी

बृहस्पतिरुवाच—हे सुरश्रेष्ठ! जिगीषूणां नीतिः सामपूर्वा स्मृता, चतुरङ्गसेनायां यथायोगं प्रवर्तनीया; एषा हि जेतॄणां सनातनी स्थितिः।

Verse 39

साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दंड एव च । नीतौ क्रमात्प्रयोज्याश्च देशकालविशेषतः

साम दानं च भेदश्च चतुर्थो दण्ड एव च—एते नीतौ क्रमात् प्रयोज्याः, देशकालविशेषतः।

Verse 40

तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च । दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः

तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च; दानं लुब्धेषु, भेदश्च शङ्कितेषु चञ्चलेषु निश्चयः।

Verse 41

दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु । साम दैत्येषु नैवास्ति निर्गुणत्वाद्दुरात्मसु

दण्डश्चापि प्रयोक्तव्यो नित्यकालं दुरात्मसु; साम दैत्येषु नैवास्ति, निर्गुणत्वाद् दुरात्मसु।

Verse 42

श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत् । जातिधर्मेण चाभेद्या विधातुरपि ते मताः

श्रिया तेषां च किं कार्यं समृद्धानां तथापि यत्? जातिधर्मेण चाभेद्या, विधातुरपि ते मताः।

Verse 43

एको ह्युपायो दंडोऽत्र भवतां यदि रोचते । दुर्जनः सुजनत्वाय कल्पते न कदाचन

अत्र ह्येकोऽपायो दण्ड एव, यदि भवतां रोचते। दुर्जनः कदाचन सुजनत्वाय न कल्पते॥

Verse 44

लालितः पालितो वापि स्वस्वभावं न मुंचति । एवं मे मन्यते बुद्धिर्भवंतो यद्व्यवस्यताम्

लालितोऽपि पालितो वापि स्वस्वभावं न मुञ्चति। एवं मे बुद्धिर्मन्यते; भवन्तो यद्व्यवस्यताम्॥

Verse 45

एवमुक्तः सहस्राक्ष एवमेवेत्युवाच ह । कर्तव्यतां च संचिंत्य प्रोवाचामरसंसदि

एवमुक्तः सहस्राक्षः ‘एवमेव’ इत्युवाच ह। कर्तव्यतां सञ्चिन्त्य प्रोवाचामरसंसदि॥

Verse 46

बहुमानेन मे वाचं श्रृणुध्वं नाकवासिनः

बहुमानेन मे वाचं शृणुध्वं नाकवासिनः॥

Verse 47

भवंतो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः । स्वेस्वे पदे स्थिता नित्यं जगतः पालने रताः

भवन्तो यज्ञभोक्तारः सतामिष्टाश्च सात्त्विकाः। स्वेष्वेव पदेषु नित्यं स्थिताः, जगतः पालने रताः॥

Verse 48

भवतां च निमित्तेन बाधंते दानवेश्वराः । तेषां समादि नैवास्ति दंड एव विधीयताम्

भवतां निमित्तेन दानवेश्वराः पीडां कुर्वन्ति। तेषां समाधिर्नैवास्ति; दण्ड एव विधीयताम्॥

Verse 49

क्रियतां समरे बुद्धिः सैन्यं संयोज्यतामिति । आवाद्यंतां च शस्त्राणि पूज्यं तां शस्त्रदेवताः

समरे बुद्धिः क्रियतां, सैन्यं संयोज्यतामिति। शस्त्राण्यावाद्यन्तां, शस्त्रदेवताः पूज्यन्ताम्॥

Verse 50

इत्युक्ताः समनह्यंत देवानां ये प्रधानतः । वाजिनामयुतेनाजौ हेमपट्टपरिष्कृताः

इत्युक्ताः समनह्यन्त देवानां ये प्रधानतः। अजौ वाजिनामयुतेन हेमपट्टपरिष्कृताः॥

Verse 51

वाहनानि विमानानि योजयंतु ममामराः । यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः

वाहनानि विमानानि योजयन्तु ममामराः। यमं सेनापतिं कृत्वा शीघ्रं निर्यात देवताः॥

Verse 52

नानाश्चर्यगुणोपेता दुर्जया देवदानवैः । रथो मातलिना युक्तो महेंद्रस्याप्यदृश्यत

नानाश्चर्यगुणोपेतो दुर्जयो देवदानवैः। मातलिना युक्तो रथो महेन्द्रस्याप्यदृश्यत॥

Verse 53

यमो महिषमास्थाय सेनाग्रे समवर्तत । चंडकिंकिणिवृंदेन सर्वतः परिवारितः

यमो महिषमारूढः सेनाग्रे समवर्तत । चण्डकिङ्किणिवृन्दैश्च सर्वतः परिवारितः ॥

Verse 54

कल्पकालोज्जवालापूरितांबरगोचरः । हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः

कल्पकालोज्ज्वलापूरिताम्बरगोचरः । हुताश उरणारूढः शक्तिहस्तो व्यवस्थितः ॥

Verse 55

पवनोंऽकुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः । महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत

पवनोऽङ्कुशपाणिस्तु विस्तारितमहाजवः । महाऋक्षं समारूढं सेनाग्रे समदृश्यत ॥

Verse 56

भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान्स्वयम् । महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत

भुजगेन्द्रं समारूढो जलेशो भगवान् स्वयम् । महापाशधरो वीरः सेनायां समवर्तत ॥

Verse 57

नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् । महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः

नरयुक्ते रथे दिव्ये धनाध्यक्षो व्यचीचरत् । महासिंहरवो युद्धे गदाहस्तो व्यवस्थितः ॥

Verse 58

राक्षसेशोऽथ निरृती रथे रक्षोमुखैर्हयैः । धन्वी रक्षोगणवृतो महारावो व्यदृश्यत

अथ राक्षसेशो निरृतिः रथे व्यदृश्यत, रक्षोमुखैर्हयैः संयुते; धन्वी रक्षोगणैर्वृतो महारावं मुञ्चन्।

Verse 59

चंद्रादित्यावश्विनौ च वसवः साध्यदेवताः । विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धास्तस्थुराहवे

चन्द्रादित्यौ अश्विनौ वसवः साध्यदेवताः। विश्वेदेवाश्च रुद्राश्च सन्नद्धाः समरे स्थिराः स्थिताः।

Verse 60

हेमपीठत्तरासंगाश्चित्रवर्मायुधध्वजाः । गंधर्वाः प्रत्यदृश्यन्त कृत्वा विश्वावसुं मुखे

हेमपीठोत्तरासङ्गाः चित्रवर्मायुधध्वजाः। गन्धर्वाः प्रत्यदृश्यन्त विश्वावसुं पुरतः कृत्वा।

Verse 61

तथा रक्तोत्तरासंगा निर्मलायोविभूषणाः । गृध्रध्वजा अदृश्यंत राक्षसा रक्तमूर्धजाः

तथा रक्तोत्तरासङ्गा निर्मलायोविभूषणाः। गृध्रध्वजा राक्षसाः प्रत्यदृश्यन्त रक्तमूर्धजाः।

Verse 62

तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः । यक्षास्तत्र व्यदृश्यंत मणिभद्रादिकोटिशः

तथा भीमाशनिकराः कृष्णवस्त्रा महारथाः। यक्षाः तत्र व्यदृश्यन्त मणिभद्रादिकोटिशः।

Verse 63

ताम्रोलूकध्वजा रौद्रा द्वीपिचर्मांबरास्तथा । पिशाचास्तत्र राजंते महावेगपुरःसराः

तत्रापि पिशाचाः रौद्राः ताम्रोलूकचिह्नध्वजधराः, द्वीपिचर्माम्बरपरिधानाः, महावेगपुरःसराः सम्यग् व्यराजन्त।

Verse 64

तथैव श्वेतवसनाः सितपट्टपताकिनः । मत्तेभवाहनप्रायाः किंनरास्तस्थुराहवे

तथैव किंनराः श्वेतवसनाः, सितपट्टपताकिनः, मत्तेभवाहनप्रायाः, आहवे स्थित्वा व्यराजन्त।

Verse 65

मुक्ताजाल पिरष्कारो हंसो हारसमप्रभः । केतुर्जलधिनाथस्य सौम्यरूपो व्यराजत

जलधिनाथस्य केतुः सौम्यरूपो हंसः, मुक्ताजालविभूषित इव, हारसमप्रभः, व्यराजत।

Verse 66

पंचरागमहारत्नविटंको धनदस्य च । ध्वजः समुत्थितो भाति यातुकाम इवांबरम्

धनदस्य ध्वजः पञ्चरागमहारत्नविटङ्कितः समुत्थितो भाति, यथाकामम् इवाम्बरं जिगमिषुः।

Verse 67

कार्ष्णलोहमयो ध्वांक्षो यमस्याभून्महाध्वजः । राक्षसेशस्य वदनं प्रेतस्य ध्वज आबभौ

यमस्य महाध्वजे कार्ष्णलोहमयो ध्वाङ्क्षः स्थितः; राक्षसेशस्य तु ध्वजे प्रेतवदनं समभात्।

Verse 68

हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कवमितद्युति । कुंभेन चित्रवर्णेन केतुराश्विनयोरभूत्

हेमसिंहध्वजौ देवौ चन्द्रार्कसमप्रभौ । अश्विनोस्तु ध्वजोऽभूच्च कुंभः चित्रवर्णकः ॥

Verse 69

मातंगो हेमरचितश्चित्ररत्नपरिष्कृतः । ध्वजः शतक्रतोरासीत्सितचा मरसंस्थितः

शतक्रतोर्ध्वजोऽभून्मातङ्गो हेमनिर्मितः । चित्ररत्नविभूषाढ्यः सितचामरसंयुतः ॥

Verse 70

अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभू रणे । सनागयक्षगंधर्वमहोरगनिशाचरा

अन्येषां च ध्वजास्तत्र नानारूपा बभूविरे । सनागयक्षगन्धर्वमहोरगनिशाचराः ॥

Verse 71

सेना सा देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम्

सा सेना देवराजस्य दुर्जया प्रत्यदृश्यत । कोटयस्तास्त्रयस्त्रिंशन्नानादेवकायिनाम् ॥

Verse 72

हैमाचलाभे सितकर्णचामरे सुवर्णपद्मामलसुंदरस्रजि । कृताभिरामोज्ज्वलकुंकुमांकुरे कपोललीताविविमुक्तरावे

हैमाचलाभः सितकर्णचामरः सुवर्णपद्मामलसुन्दरस्रक् । कृताभिरामोज्ज्वलकुङ्कुमाङ्कुरः कपोललीताविविमुक्तरावः ॥

Verse 73

श्रितस्तदैरावणनामकुंजरे महाबलश्चित्रविशेषितांबरः । विशालवज्रांगवितानभूषितः प्रकीर्णकेयूरभुजाग्रमंडलः

ततः स महाबलः पाकशासनः ऐरावणनामकुंजरे समश्रितः। चित्रविशेषिताम्बरधरो विशालवज्राङ्गवितानभूषितः, प्रकीर्णकेयूरैर्भुजाग्रमण्डलैः शोभितो बभूव॥

Verse 74

सहस्रदृग्बंदिसहस्रसंस्तुतस्त्रिविष्टपेऽशोभत पाकशासनः

त्रिविष्टपे तदा सहस्रदृक् पाकशासनः। सहस्रबन्दिभिः सहस्रसंस्तुतः सुस्पष्टं तेजसा शुशुभे॥