Adhyaya 37

Verse 1

स्कंद उवाच । सदा गृही सुखं भुंक्ते स्त्री लक्षणवती यदि । अतः सुखसमृद्ध्यर्थमादौ लक्षणमीक्षयेत्

स्कन्द उवाच—सदा गृही सुखं भुङ्क्ते स्त्री लक्षणवती यदि; अतः सुखसमृद्ध्यर्थम् आदौ लक्षणमीक्षयेत्।

Verse 2

वपुरावर्तगंधाश्चच्छाया सत्वं स्वरो गतिः । वर्णश्चेत्यष्टधा प्रोक्ता बुधैर्लक्षणभूमिका

वपुरावर्तगन्धाश्च छाया सत्त्वं स्वरो गतिः; वर्णश्चेत्यष्टधा प्रोक्ता बुधैर्लक्षणभूमिका।

Verse 3

आपादतलमारभ्य यावन्मौलिरुहं क्रमात् । शुभाशुभानि वक्ष्यामि लक्षणानि मुने शृणु

आपादतलमारभ्य यावन्मौलिरुहं क्रमात् । शुभाशुभानि वक्ष्यामि लक्षणानि मुने शृणु ॥

Verse 4

आदौ पादतलं रेखास्ततोंगुष्ठांगुली नखाः । पृष्ठगुल्फद्वयं पार्ष्णी जंघे रोमाणि जानुनी

आदौ पादतलं रेखास्ततोऽङ्गुष्ठाङ्गुलीनखाः । पृष्ठगुल्फद्वयं पार्ष्णी जङ्घे रोमाणि जानुनी ॥

Verse 5

ऊरू कटी नितंबस्फिग्भगो जघन बस्तिके । नाभिः कुक्षिद्वयं पार्श्वोदरमध्य वलित्रयम्

ऊरू कटी नितम्बस्फिग्भगो जघनबस्तिके । नाभिः कुक्षिद्वयं पार्श्वोदरमध्य वलित्रयम् ॥

Verse 6

रोमाली हृदयं वक्षो वक्षोजद्वयचूचुकम् । जत्रुस्कंधां सकक्षादोर्मणिबंध करद्वयम्

रोमाली हृदयं वक्षो वक्षोजद्वयचूचुकम् । जत्रुस्कन्धौ सकक्षादोर्मणिबन्धकरद्वयम् ॥

Verse 7

पाणिपृष्ठं पाणितलं रेखांगुष्ठांगुली नखाः । पृष्ठिः कृकाटिका कंठे चिबुकं च हनुद्वयम्

पाणिपृष्ठं पाणितलं रेखाङ्गुष्ठाङ्गुलीनखाः । पृष्ठिः कृकाटिका कण्ठे चिबुकं च हनुद्वयम् ॥

Verse 8

कपोलौ वक्त्रमधरोत्तरोष्ठौ द्विजजिह्विकाः । घंटिका तालुहसितं नासिकाक्षुतमक्षिणी

कपोलौ, वक्त्रं, अधर-उत्तरोष्ठौ, दन्ताः जिह्वा च; कण्ठिका, तालु, हास्यं; नासिका, क्षुतं, नेत्रे—एतानि (लक्षणानि) परिगणयेत्।

Verse 9

पक्ष्म भ्रूकर्णभालानि मौलि सीमंतमौलिजाः । षष्टिः षडुत्तरायोषिदंगलक्षणसत्खनिः

पक्ष्माणि, भ्रूः, कर्णौ, भालं; मौलिः, सीमन्तः, मौलिजाः केशाः—एते षडुत्तरषष्टिः स्त्री-अङ्गलक्षणानां सत्खनिः।

Verse 10

स्त्रीणां पादतलं स्निग्धं मांसलं मृदुलं समम् । अस्वेदमुष्णमरुणं बहुभोगोचितं स्मृतम्

स्त्रीणां पादतलं स्निग्धं मांसलं मृदुलं समं च; अस्वेदम्, उष्णम्, अरुणं—बहुभोगोचितं शुभं स्मृतम्।

Verse 11

रूक्षं विवर्णं परुषं खंडितप्रतिबिंबकम् । शूर्पाकारं विशुष्कं च दुःखदौर्भाग्यसूचकम्

रूक्षं विवर्णं परुषं खण्डितप्रतिबिम्बकं; शूर्पाकारं विशुष्कं च—तत् दुःखदौर्भाग्यसूचकं स्मृतम्।

Verse 12

चक्र स्वस्तिक शंखाब्ज ध्वजमीनातपत्रवत् । यस्याः पादतले रेखा सा भवेत्क्षितिपांगना

चक्र-स्वस्तिक-शङ्ख-अब्ज-ध्वज-मीना-आतपत्रसदृशी रेखा यस्याः पादतले; सा क्षितिपाङ्गना भवेत्।

Verse 13

भवेदखंडभोगायोर्द्ध्वामध्यांगुलिसंगता । रेखाखु सर्पकाकाभा दुःखदारिद्र्यसूचिका

पादे या रेखा अखण्डा स्यात् ऊर्ध्वमध्याङ्गुलिसङ्गता, सा निरन्तरभोगसूचिका। या तु मूषक-सर्प-काकाकाररेखा, सा दुःखदारिद्र्यपूर्वसूचिका इति कथ्यते।

Verse 14

उन्नतो मांसलोंगुष्ठो वर्तुलोतुलभोगदः । वक्रो ह्रस्वश्च चिपिटः सुखसौभाग्यभंजकः

उन्नतो मांसलः वर्तुलोऽङ्गुष्ठः अतुलभोगप्रदः स्मृतः। वक्रो ह्रस्वश्च चिपिटश्च स्यात् सुखसौभाग्यभञ्जकः।

Verse 15

विधवा विपुलेन स्याद्दीर्घांगुष्ठेन दुर्भगा । मृदवोंगुलयः शस्ता घनावृत्ताः समुन्नताः

विपुलेन अङ्गुष्ठेन सा विधवा भवेत्; दीर्घाङ्गुष्ठेन तु दुर्भगा कथ्यते। मृदवोऽङ्गुलयः प्रशस्ताः—घनावृत्ताः समुन्नताश्च विशेषतः।

Verse 16

दीर्घांगुलीभिः कुलटा कृशाभिरतिनिर्धना । ह्रस्वायुष्या च ह्रस्वाभिर्भुग्नाभिर्भुग्नवर्तिनी

दीर्घाङ्गुलीभिः सा कुलटा; कृशाभिः अतिनिर्धना। ह्रस्वाभिः ह्रस्वायुष्या; भुग्नाभिः तु भुग्नवर्तिनी।

Verse 17

चिपिटाभिर्भवेद्दासी विरलाभिर्दरिद्रिणी । परस्परं समारूढाः पादांगुल्यो भवंति हि

चिपिटाभिः अङ्गुलीभिः सा दासी भवेत्; विरलाभिः दरिद्रिणी। पादाङ्गुल्यः परस्परं समारूढाः अपि भवन्ति हि।

Verse 18

हत्वा बहूनपि पतीन्परप्रेष्या तदा भवेत् । यस्याः पथि समायांत्या रजोभूमेः समुच्छलेत्

हत्वा बहूनपि पतीन् परप्रेष्या तदा भवेत्। यस्याः पथि समायान्त्याः रजो भूमेः समुच्छलेत्॥

Verse 19

सा पांसुला प्रजायेत कुलत्रयविनाशिनी । यस्याः कनिष्ठिका भूमिं न गच्छंत्याः परिस्पृशेत्

सा पांसुला प्रजायेत कुलत्रयविनाशिनी। यस्याः कनिष्ठिका भूमिं न गच्छन्त्याः परिस्पृशेत्॥

Verse 20

सा निहत्य पतिं योषा द्वितीयं कुरुते पतिम् । अनामिका च मध्या च यस्या भूमिं न संस्पृशेत्

सा निहत्य पतिं योषा द्वितीयं कुरुते पतिम्। अनामिका च मध्या च यस्या भूमिं न संस्पृशेत्॥

Verse 21

पतिद्वयं निहंत्याद्या द्वितीया च पतित्रयम् । पतिहीनत्वकारिण्यौ हीने ते द्वे इमे यदि

पतिद्वयं निहन्त्याद्या द्वितीया च पतित्रयम्। पतिहीनत्वकारिण्यौ हीने ते द्वे इमे यदि॥

Verse 22

प्रदेशिनी भवेद्यस्या अंगुष्ठाव्यतिरेकिणी । कन्यैव कुलटा सा स्यादेष एव विनिश्चयः

प्रदेशिनी भवेद्यस्या अङ्गुष्ठाव्यतिरेकिणी। कन्यैव कुलटा सा स्यादेष एव विनिश्चयः॥

Verse 23

स्निग्धाः समुन्नतास्ताम्रा वृत्ताः पादनखाः शुभाः

स्निग्धाः समुन्नतास्ताम्रवर्णाः वृत्ताः शुभाः पादनखाः स्त्रीणां सौभाग्यलक्षणानि स्मृताः।

Verse 24

राज्ञीत्वसूचकं स्त्रीणां पादपृष्ठं समुन्नतम् । अस्वेदमशिराढ्यं च मसृणं मृदुमांसलम्

स्त्रीणां राज्ञीत्वसूचकं पादपृष्ठं समुन्नतम्; अस्वेदम् अशिराढ्यं च मसृणं मृदु मांसलम् इति प्रशस्यते।

Verse 25

दरिद्रा मध्यनम्रेण शिरालेन सदाध्वगा । रोमाढ्येन भवेद्दासी निर्मांसेन च दुर्भगा

मध्यनम्रेण पादेन दरिद्रा; शिरालेन सदाध्वगा। रोमाढ्येन दासी भवेत्; निर्मांसेन च दुर्भगा।

Verse 26

गूढौ गुल्फौ शिवायोक्तावशिरालौ सुवर्तुलौ । स्थपुटौ शिथिलौ दृश्यौ स्यातां दौर्भाग्यसूचकौ

शिवायोक्तौ गूढौ गुल्फौ अशिरालौ सुवर्तुलौ प्रशस्तौ; स्थपुटौ शिथिलौ दृश्यौ तु दौर्भाग्यसूचकौ।

Verse 27

समपार्ष्णिः शुभा नारी पृथुपार्ष्णिश्च दुर्भगा । कुलटोन्नतपार्ष्णि स्याद्दीर्घपार्ष्णिश्च दुःखभाक्

समपार्ष्णिः शुभा नारी; पृथुपार्ष्णी तु दुर्भगा। उन्नतपार्ष्णी कुलटा स्यात्; दीर्घपार्ष्णी च दुःखभाक्।

Verse 28

रोमहीने समे स्निग्धे यज्जंघे क्रमवर्तुले । सा राजपत्नी भवति विशिरेसुमनोहरे

रोमहीने समे स्निग्धे यज्जङ्घे क्रमवर्तुले । सा विशिरेसुमनोहरे राजपत्नी भवेत् ध्रुवम् ॥

Verse 29

एकरोमा राजपत्नी द्विरोमा च सुखावहा । त्रिरोमा रोमकूपेषु भवेद्वैधव्यदुःखभाक्

एकरोमा राजपत्नी द्विरोमा च सुखावहा । त्रिरोमा रोमकूपेषु भवेद्वैधव्यदुःखभाक् ॥

Verse 30

वृत्तं पिशितसंलग्नं जानुयुग्मं प्रशस्यते । निर्मांसं स्वैरचारिण्या दरिद्रा याश्च विश्लथम्

वृत्तं पिशितसंलग्नं जानुयुग्मं प्रशस्यते । निर्मांसं स्वैरचारिण्या दरिद्रा याश्च विश्लथम् ॥

Verse 31

विशिरैः करभाकारैरूरुभिर्मसृणैर्घनैः । सुवृत्तैरोमरहितैर्भवेयुर्भूपवल्लभाः

विशिरैः करभाकारैरूरुभिर्मसृणैर्घनैः । सुवृत्तैरोमरहितैर्भवेयुर्भूपवल्लभाः ॥

Verse 32

वैधव्यं रोमशैरुक्तं दौर्भाग्यं चिपिटैरपि । मध्यच्छिद्रैर्महादुःखं दारिद्र्यं कठिनत्वचैः

वैधव्यं रोमशैरुक्तं दौर्भाग्यं चिपिटैरपि । मध्यच्छिद्रैर्महादुःखं दारिद्र्यं कठिनत्वचैः ॥

Verse 33

चतुर्भिरंगुलैः शस्ता कटिर्विंशतिसंयुतैः । समुन्नतनितंबाढ्या चतुरस्रा मृगीदृशाम्

चतुर्विंशत्यङ्गुलपरिमिता कटिः प्रशस्यते; समुन्नतनितम्बाढ्या, चतुरस्रा सुसंहता, मृगीदृशां नारीणां लक्षणमिदं कथ्यते।

Verse 34

विनता चिपिटा दीर्घा निर्मांसासंकटाकटिः । ह्रस्वा रोमयुता नार्या दुःखवैधव्यसूचिका

विनता चिपिटा दीर्घा, निर्मांसा संकटा कटिः; ह्रस्वा रोमयुता नारी दुःखं वैधव्यं च सूचयतीति कथ्यते।

Verse 35

नितंबबिंबो नारीणामुन्नतो मांसलः पृथुः । महाभोगाय संप्रोक्तस्तदन्योऽशर्मणे मतः

नारीणां नितम्बबिम्बो य उन्नतो मांसलः पृथुः, स महाभोगाय संप्रोक्तः; तदन्यो नितम्बः अशर्मणे मतः।

Verse 36

कपित्थफलवद्वृत्तौ मृदुलौ मांसलौ घनौ । स्फिचौ वलिविनिर्मुक्तौ रतिसौख्यविवर्धनौ

कपित्थफलवद्वृत्तौ मृदुलौ मांसलौ घनौ; स्फिचौ वलिविनिर्मुक्तौ रतिसौख्यविवर्धनौ।

Verse 37

शुभः कमठपृष्ठाभो गजस्कंधोपमो भगः । वामोन्नतस्तु कन्याजः पुत्रजो दक्षिणोन्नतः

शुभो कमठपृष्ठाभो गजस्कन्धोपमो भगः; वामोन्नतस्तु कन्याजः, पुत्रजो दक्षिणोन्नतः।

Verse 38

आखुरोमा गूढमणिः सुश्लिष्टः संहतः पृथुः । तुंगः कमलपर्णाभः शुभोश्वत्थदलाकृतिः

आखुरोमयुक्ता, गूढमणिः सुसंवृतः; सुश्लिष्टः संहतः पृथुः, तुङ्गः कमलपर्णाभः। शुभः अश्वत्थदलाकृतिश्च स भगः प्रशस्यते॥

Verse 39

कुरंगखुररूपोयश्चुल्लिकोदरसन्निभः । रोमशो विवृतास्यश्च दृश्यनासोतिदुर्भगः

कुरङ्गखुररूपो यः, चुल्लिकोदर-सन्निभः। अतिरोमश्च विवृतास्यः, दृश्यनासोऽतिदुर्भगः स्मृतः॥

Verse 40

शंखावर्तो भगो यस्याः सा गर्भमिह नेच्छति । चिपिटः खर्पराकारः किंकरी पददो भगः

शङ्खावर्तो भगो यस्याः, सा गर्भमिह नेच्छति। चिपिटः खर्पराकारः किंकरीत्वं प्रदो मतः; पददोऽपि तथाऽशुभः॥

Verse 41

वंशवेतसपत्राभो गजरोमोच्चनासिकः । विकटः कुटिलाकारो लंबगल्लस्तथाऽशुभः

वंशवेतसपत्राभो, गजरोमोच्चनासिकः। विकटः कुटिलाकारो, लम्बगल्लस्तथाऽशुभः॥

Verse 42

भगस्य भालं जघनं विस्तीर्णं तुंगमांसलम् । मृदुलं मृदुलोमाढ्यं दक्षिणावर्तमीडितम्

भगस्य भालं जघनं विस्तीर्णं तुङ्गमांसलम्। मृदुलं मृदुलोमाढ्यं, दक्षिणावर्तं प्रशस्यते॥

Verse 43

वामावर्तं च निर्मांसं भुग्नवैधव्यसूचकम् । संकटस्थपुटं रूक्षं जघनं दुःखदं सदा

वामावर्तं च निर्मांसं भुग्नं वैधव्यसूचकम्। संकटस्थपुटं रूक्षं जघनं दुःखदं सदा॥

Verse 44

बस्तिः प्रशस्ता विपुला मृद्वीस्तोकसमुन्नता । रोमशा च शिराला च रेखांका नैव शोभना

बस्तिः प्रशस्ता विपुला मृद्वी स्तोकसमुन्नता। रोमशा च शिराला च रेखाङ्का नैव शोभना॥

Verse 45

गंभीरा दक्षिणावर्ता नाभी स्यात्सुखसंपदे । वामावर्ता समुत्ताना व्यक्तग्रंथिर्न शोभना

गंभीरा दक्षिणावर्ता नाभी स्यात्सुखसंपदे। वामावर्ता समुत्ताना व्यक्तग्रंथिर्न शोभना॥

Verse 46

सूते सुतान्बहून्नारी पृथुकुक्षिः सुखास्पदम् । क्षितीशं जनयेत्पुत्रं मंडूकाभेन कुक्षिणा

सूते सुतान्बहून्नारी पृथुकुक्षिः सुखास्पदम्। क्षितीशं जनयेत्पुत्रं मण्डूकाभेन कुक्षिणा॥

Verse 47

उन्नतेन वलीभाजा सावर्तेनापि कुक्षिणा । वंध्या प्रव्रजिता दासी क्रमाद्योषा भवेदिह

उन्नतेन वलीभाजा सावर्तेनापि कुक्षिणा। वन्ध्या प्रव्रजिता दासी क्रमाद्योषा भवेदिह॥

Verse 48

समैः समांसैर्मृदुभिर्योषिन्मग्नास्थिभिः शुभैः । पार्श्वेः सौभाग्यसुखयोर्निधानं स्यादसंशयम्

समैः समांसैर्मृदुभिर्योषिन्मग्नास्थिभिः शुभैः । पार्श्वेः सौभाग्यसुखयोर्निधानं स्यादसंशयम्

Verse 49

यस्यादृश्य शिरे पार्श्वे उन्नते रोमसंयुते । निरपत्या च दुःशीला सा भवेद्दुःखशेवधिः

यस्यादृश्य शिरे पार्श्वे उन्नते रोमसंयुते । निरपत्या च दुःशीला सा भवेद्दुःखशेवधिः

Verse 50

उदरेणातितुच्छेन विशिरेण मृदुत्वचा । योषिद्भवति भोगाढ्या नित्यं मिष्टान्नसेविनी

उदरेणातितुच्छेन विशिरेण मृदुत्वचा । योषिद्भवति भोगाढ्या नित्यं मिष्टान्नसेविनी

Verse 51

कुंभाकारं दरिद्राया जठरं च मृदंगवत् । कूष्मांडाभं यवाभं च दुष्पूरं जायते स्त्रियाः

कुंभाकारं दरिद्राया जठरं च मृदंगवत् । कूष्मांडाभं यवाभं च दुष्पूरं जायते स्त्रियाः

Verse 52

सुविशालोदरी नारी निरपत्या च दुर्भगा । प्रलंबजठरा हंति श्वशुरं चापि देवरम्

सुविशालोदरी नारी निरपत्या च दुर्भगा । प्रलंबजठरा हंति श्वशुरं चापि देवरम्

Verse 53

मध्यक्षामा च सुभगा भोगाढ्या सवलित्रया । ऋज्वी तन्वी च रोमाली यस्याः सा शर्मनर्मभूः

मध्यक्षामा सुभगा भोगसमृद्धा सवलित्रया। ऋज्वी तन्वी च रोमाली या सा गृहस्य शर्मनर्मभूः॥

Verse 54

कपिला कुटिला स्थूला विच्छिन्ना रोमराजिका । चौर वैधव्य दौर्भाग्यं विदध्यादिह योषिताम्

कपिला कुटिला स्थूला विच्छिन्ना रोमराजिका। चौरसङ्गं वैधव्यं च दौर्भाग्यं जनयेदिह॥

Verse 55

निर्लोमहृदयं यस्याः समं निम्नत्व वर्जितम् । ऐश्वर्यं चाप्यवैधव्यं प्रियप्रेम च सा लभेत्

निर्लोमहृदया यस्या समं निम्नत्ववर्जितम्। ऐश्वर्यं चाप्यवैधव्यं प्रियप्रेम च सा लभेत्॥

Verse 56

विस्तीर्णहृदया योषा पुंश्चली निर्दया तथा । उद्भिन्नरोमहृदया पतिं हंति विनिश्चितम्

विस्तीर्णहृदया योषा पुंश्चली निर्दया तथा। उद्भिन्नरोमहृदया पतिं हंति विनिश्चितम्॥

Verse 57

अष्टादशांगुलततमुरः पीवरमुन्नतम् । सुखाय दुःखाय भवेद्रोमशं विषमं पृथु

अष्टादशाङ्गुलप्रमाणमुरः पीवरमुन्नतम्। सुखाय दुःखाय भवेद्रोमशं समविषमं पृथु॥

Verse 58

घनौ वृत्तौ दृढौ पीनौ समौ शस्तौ पयोधरौ । स्थूलाग्रौ विरलौ शुष्कौ वामोरूणां न शर्मदौ

घनौ वृत्तौ दृढौ पीनौ समौ शस्तौ पयोधरौ प्रशस्यौ; स्थूलाग्रौ विरलौ शुष्कौ च वामोरूणां न शर्मदौ।

Verse 59

दक्षिणोन्नत वक्षोजा पुत्रिणी त्वग्रणीर्मता । वामोन्नतकुचा सूते कन्यां सौभाग्यसुंदरीम्

दक्षिणोन्नतवक्षोजा पुत्रिणी त्वग्रणीर्मता; वामोन्नतकुचा सूते कन्यां सौभाग्यसुन्दरीम्।

Verse 60

अरघट्टघटीतुल्यौ कुचौ दौःशील्यसूचकौ । पीवरास्यौ सांतरालौ पृथूपांतौ न शोभनौ

अरघट्टघटीतुल्यौ कुचौ दौःशील्यसूचकौ; पीवरास्यौ सांतरालौ पृथूपान्तौ न शोभनौ।

Verse 61

मूले स्थूलौ क्रमकृशावग्रे तीक्ष्णौ पयोधरौ । सुखदौ पूर्वकाले तु पश्चादत्यंत दुःखदौ

मूले स्थूलौ क्रमकृशावग्रे तीक्ष्णौ पयोधरौ; सुखदौ पूर्वकाले तु पश्चादत्यन्तदुःखदौ।

Verse 62

सुदृढं चूचुकयुगं शस्तं श्यामं सुवर्तुलम् । अंतर्मग्नं च दीर्घं च कृशं क्लेशाय जायते

सुदृढं चूचुकयुगं शस्तं श्यामं सुवर्तुलम् प्रशस्यं; अन्तर्मग्नं च दीर्घं च कृशं क्लेशाय जायते।

Verse 63

पीवराभ्यां च जत्रुभ्यां धनधान्यनिधिर्वधूः । श्लथास्थिभ्यां च निम्नाभ्यां विषमाभ्यां दरिद्रिणी

पीवरजत्रुयुगला वधूर्धनधान्यनिधिरिव भवति। श्लथास्थि-निम्न-विषमाङ्गी तु दरिद्रताचिह्निता कथ्यते॥

Verse 64

अबद्धावनतौ स्कंधावदीर्घावकृशौ शुभौ । वक्रौ स्थूलौ च रोमाढ्यौ प्रेष्य वैधव्यसूचकौ

अबद्धावनतौ दीर्घावकृशौ शुभलक्षणौ स्कन्धौ प्रशस्येते। वक्र-ಸ್ಥೂಲ-ರೋಮಾಢ್ಯौ तु प्रेष्यत्वं वैधव्यसूचनं च कथ्यते॥

Verse 65

निगूढसंधी स्रस्ताग्रौ शुभावंसौ सुसंहतौ । वैधव्यदौ समुच्चाग्रौ निर्मांसावतिदुःखदौ

निगूढसन्धी स्रस्ताग्रौ सुसंहतौ शुभावंसौ प्रशस्येते। समुच्चाग्रौ निर्मांसौ च वैधव्यदौ अतिदुःखदौ मतौ॥

Verse 66

कक्षेसु सूक्ष्मरोमे तु तुंगे स्निग्धे च मांसले । शस्तेन शस्ते गंभीरे शिराले स्वेदमेदुरे

कक्षेषु सूक्ष्मरोमाणि तुङ्गानि स्निग्धानि मांसलानि च यदा स्युः। शस्तेन शस्तानि—गंभीराणि सुशस्तानि शिरालानि स्वेदमेदुराणि॥

Verse 67

स्यातां दोषौ सुनिर्दोषौ गूढास्थि ग्रंथिकोमलौ । विशिरौ च विरोमाणौ सरलौ हरिणीदृशाम्

कक्षे स्यातां सुनिर्दोषे—गूढास्थि-ग्रन्थि-कोमले। अविशिरौ विरोमाणौ सरलौ हरिणीदृशां प्रशस्येते॥

Verse 68

वैधव्यं स्थूलरोमाणौ ह्रस्वौ दौर्भाग्यसूचकौ । परिक्लेशाय नारीणां परिदृश्यशिरौ भुजौ

वैधव्यं स्थूलरोमाणौ ह्रस्वौ दौर्भाग्यसूचकौ । परिक्लेशाय नारीणां परिदृश्यशिरौ भुजौ ॥

Verse 69

अंभोज मुकुलाकारमंगुष्ठांगुलिसंमुखम् । हस्तद्वयं मृगाक्षीणां बहुभोगाय जायते

अंभोजमुकुलाकारमङ्गुष्ठाङ्गुलिसंमुखम् । हस्तद्वयं मृगाक्षीणां बहुभोगाय जायते ॥

Verse 70

मृदुमध्योन्नतं रक्तं तलं पाण्योररंध्रकम् । प्रशस्तं शस्तरेखाढ्यमल्परेखं शुभश्रियम्

मृदुमध्योन्नतं रक्तं तलं पाण्योररन्ध्रकम् । प्रशस्तं शस्तरेखाढ्यमल्परेखं शुभश्रियम् ॥

Verse 71

विधवा बहुरेखेण विरेखेण दरिद्रिणी । भिक्षुकी सुशिराढ्येन नारी करतलेन वै

विधवा बहुरेखेण विरेखेण दरिद्रिणी । भिक्षुकी सुशिराढ्येन नारी करतलेन वै ॥

Verse 72

विरोम विशिरं शस्तं पाणिपृष्ठंसमुन्नतम् । वैधव्यहेतुरोमाढ्यं निर्मांसं स्नायुमत्त्यजेत्

विरोम विशिरं शस्तं पाणिपृष्ठं समुन्नतम् । वैधव्यहेतुरोमाढ्यं निर्मांसं स्नायुमत्त्यजेत् ॥

Verse 73

रक्ता व्यक्ता गभीरा च स्निग्धा पूर्णा च वर्तुला । कररेखांगना याः स्याच्छुभा भाग्यानुसारतः

यस्याः कररेखाः रक्ताः व्यक्ताः गभीराः स्निग्धाः पूर्णाः वर्तुलाश्च भवन्ति, सा नारी भाग्यानुसारं शुभफलप्रदा शुभा मता।

Verse 74

मत्स्येन सुभगा नारी स्वस्तिकेन वसुप्रदा । पद्मेन भूपतेः पत्नी जनयेद्भूपतिं सुतम्

मत्स्यचिह्नेन नारी सुभगा भवति, स्वस्तिकचिह्नेन वसुप्रदा; पद्मचिह्नेन सा भूपतेः पत्नी भवेत्, भूपतिसुतं च जनयेत्।

Verse 75

चक्रवर्तिस्त्रियाः पाणौ नंद्यावर्तः प्रदक्षिणः । शंखातपत्रक मठा नृपमातृत्वसूचकाः

चक्रवर्तिपत्न्याः पाणौ प्रदक्षिणो नन्द्यावर्तः दृश्यते; शङ्खातपत्रक-मठसदृशचिह्नानि च नृपमातृत्वसूचकानि भवन्ति।

Verse 76

तुलामानाकृतीरेखे वणिक्पत्नीत्वहेतुके । गजवाजिवृषाकाराः करे वामे मृगीदृशाम्

तुलामानाकृतयो रेखाः वणिक्पत्नीत्वहेतवः; मृगीदृशां वामकरे गजवाजिवृषाकाराश्च शुभचिह्ना भवन्ति।

Verse 77

रेखा प्रासादवज्राभा ब्रूयुस्तीर्थकरं सुतम् । कृषीवलस्य पत्नी स्याच्छकटेन युगेन वा

प्रासादवज्राभा रेखा तीर्थकरं सुतं सूचयति; शकटयुगचिह्नाभ्यां तु सा कृषीवलस्य पत्नी भवेत्।

Verse 78

चामरांकुशकोदंडै राजपत्नी भवेद्ध्रुवम् । अंगुष्ठमूलान्निर्गत्य रेखा याति कनिष्ठिकाम्

चामराङ्कुशकोदण्डसदृशचिह्नैः सा नारी ध्रुवं राजपत्नी भवति। अङ्गुष्ठमूलात् निर्गता या रेखा कनिष्ठिकां प्रति याति, सा अपि कथ्यते।

Verse 79

यदि सा पतिहंत्री स्याद्दूरतस्तां त्यजेत्सुधीः । त्रिशूलासिगदाशक्ति दुंदुभ्याकृति रेखया । नितंबिनी कीर्तिमती त्यागेन पृथिवीतले

यदि सा पतिहन्त्री स्यात्, तां दूरत एव सुधीः त्यजेत्। त्रिशूलासिगദାଶક્તिदुन्दुभ्याकृतिरേഖया नितम्बिनी त्यागेन पृथिवीतले कीर्तिमती भवति।

Verse 80

कंक जंबूक मंडूक वृक वृश्चिक भोगिनः । रासभोष्ट्र बिडालाः स्युः करस्था दुःखदाः स्त्रियाः

कङ्कजम्बूकमण्डूकवृकवृश्चिकभोगिनः। रासभोष्ट्रबिडालाश्च करस्थाः स्त्रियो दुःखदाः स्मृताः॥

Verse 81

शुभदः सरलोंगुष्ठो वृत्तो वृत्तनखो मृदुः

शुभदोऽङ्गुष्ठः सरलो वृत्तो वृत्तनखो मृदुश्च भवति।

Verse 82

अंगुल्यश्च सुपर्वाणो दीर्घावृत्ताः क्रमात्कृशाः । चिपिटाःस्थपुटा रूक्षाः पृष्ठरोमयुजोऽशुभाः

अङ्गुल्यः सुपर्वाणो दीर्घावृत्ताः क्रमात् कृशाः शुभाः। चिपिटाः स्थपुटा रूक्षाः पृष्ठरोमयुताश्चाशुभाः॥

Verse 83

अतिह्रस्वाः कृशा वक्रा विरला रोगहेतुकाः । दुःखायांगुलयः स्त्रीणां बहुपर्वसमन्विताः

अतिह्रस्वाः कृशा वक्रा विरला रोगहेतुकाः । दुःखायाङ्गुलयः स्त्रीणां बहुपर्वसमन्विताः ॥

Verse 84

अरुणाः सशिखास्तुंगाः करजाः सुदृशांशुभाः । निम्ना विवर्णाः शुक्त्याभाः पीता दारिद्र्यदायकाः

अरुणाः सशिखास्तुङ्गाः करजाः सुदृशांशुभाः । निम्ना विवर्णाः शुक्त्याभाः पीता दारिद्र्यदायकाः ॥

Verse 85

नखेषु बिंदवः श्वेताः प्रायः स्युः स्वैरिणी स्त्रियाः । पुरुषा अपि जायंते दुःखिनः पुष्पितैर्नखैः

नखेषु बिन्दवः श्वेताः प्रायः स्युः स्वैरिणी स्त्रियाः । पुरुषा अपि जायन्ते दुःखिनः पुष्पितैर्नखैः ॥

Verse 86

अंतर्निमग्नवंशास्थिः पृष्ठिः स्यान्मांसला शुभा । पृष्ठेन रोमयुक्तेन वैधव्यं लभते ध्रुवम्

अन्तर्निमग्नवंशास्थिः पृष्ठिः स्यान्मांसला शुभा । पृष्ठेन रोमयुक्तेन वैधव्यं लभते ध्रुवम् ॥

Verse 87

भुग्नेन विनतेनापि सशिरेणापि दुःखिता । ऋज्वी कृकाटिका श्रेष्ठा समांसा च समुन्नता

भुग्नेन विनतेनापि सशिरेणापि दुःखिता । ऋज्वी कृकाटिका श्रेष्ठा समांसा च समुन्नता ॥

Verse 88

शुष्का शिराला रोमाढ्या विशाला कुटिलाशुभा । मांसलो वर्तुलः कंठः प्रशस्तश्चतुरंगुलः

शुष्कः शिरालो रोमाढ्यो विशालः कुटिलश्च कण्ठोऽशुभः। मांसलः वर्तुलः प्रशस्तश्चतुरङ्गुलपरिमाणः कण्ठः शुभः प्रशस्यते॥

Verse 89

शस्ता ग्रीवा त्रिरेखांका त्वव्यक्तास्थिः सुसंहता । निर्मांसा चिपिटा दीर्घास्थपुटा न शुभप्रदा

त्रिरेखाङ्किता, त्वव्यक्तास्थिः, सुसंहता ग्रीवा शस्ता। निर्मांसा चिपिटा दीर्घास्थपुटा ग्रीवा तु शुभप्रदा न भवति॥

Verse 90

स्थूलग्रीवा च विधवा वक्रग्रीवा च किंकरी । वंध्या द्विचिपिटग्रीवा ह्रस्वग्रीवा च निःसुता

स्थूलग्रीवा विधवेत्युक्ता, वक्रग्रीवा किंकरी स्मृता। द्विचिपिटग्रीवा वन्ध्या, ह्रस्वग्रीवा निःसुता मता॥

Verse 91

चिबुकंद्वयंगुलं शस्तं वृत्तं पीनं सुकोमलम् । स्थूलं द्विधा संविभक्तमायतं रोमशं त्यजेत्

द्व्यङ्गुलप्रमाणं वृत्तं पीनं सुकोमलं चिबुकं शस्तम्। स्थूलं द्विधा संविभक्तम् आयतं रोमशं चिबुकं त्यजेत्॥

Verse 92

हनुश्चिबुकसंलग्ना निर्लोमा सुघनाशुभा । वक्रा स्थूला कृशा ह्रस्वा रोमशा न शुभप्रदा

चिबुकसंलग्ना निर्लोमा सुघना हनुः शुभा। वक्रा स्थूला कृशा ह्रस्वा रोमशा हनुर्न शुभप्रदा॥

Verse 93

शस्तौ कपोलौ वामाक्ष्याः पीनौ वृत्तौ समुन्नतौ । रोमशौ परुषौ निम्नौ निर्मांसौ परिवर्जयेत्

शस्तौ वामाक्ष्याः कपोलौ पीनौ वृत्तौ समुन्नतौ प्रशस्यौ; रोमशौ परुषौ निम्नौ निर्मांसौ च कपोलौ अशुभौ, तान् परिवर्जयेत्।

Verse 94

समं समांसं सुस्निग्धं स्वामोदं वर्तुलं मुखम् । जनेतृवदनच्छायं धन्यानामिह जायते

समं समांसं सुस्निग्धं स्वामोदं वर्तुलं मुखम्, जनेतृवदनच्छायायुक्तं—एतादृशं मुखं धन्यानामिह जायते।

Verse 95

पाटलो वर्तुलः स्निग्धो लेखाभूषितमध्यभूः । सीमंतिनी नामधरो धराजानि प्रियो भवेत्

पाटलः वर्तुलः स्निग्धः, लेखाभूषितमध्यभूश्च यः सः सीमंतिनी-नामधरो धराजानि प्रियो भवेत्।

Verse 96

कृशः प्रलंबः स्फुटितो रूक्षो दौर्भाग्यसूचकः । श्यावः स्थूलोऽधरोष्ठः स्याद्वैधव्य कलहप्रदः

कृशः प्रलंबः स्फुटितो रूक्षश्च अधरोष्ठो दौर्भाग्यसूचकः; श्यावः स्थूलोऽधरोष्ठः वैधव्यं कलहं च प्रददाति।

Verse 97

मसृणो मत्तकाशिन्याश्चोत्तरोष्ठः सुभोगदः । किंचिन्मध्योन्नतोऽरोमा विपरीतो विरुद्धकृत्

मसृणो मत्तकाशिन्याश्च उत्तरोष्ठः सुभोगदः; किंचिन्मध्योन्नतोऽरोमा विपरीतश्च विरुद्धकृत् भवति।

Verse 98

गोक्षीरसन्निभाः स्निग्धा द्वात्रिंशद्दशनाः शुभाः । अधस्तादुपरिष्टाच्च समाः स्तोकसमुन्नताः

गोक्षीरसन्निभाः स्निग्धाः द्वात्रिंशद्दशनाः शुभाः। अधस्तादुपरिष्टाच्च समाः स्तोकसमुन्नताः प्रशस्ताः॥

Verse 99

पीताः श्यावाश्च दशनाः स्थूलादीर्घाद्विपंक्तयः । शुक्त्याकाराश्च विरला दुःखदौर्भाग्यकारणम्

पीताः श्यावाश्च दशनाः स्थूलादीर्घा द्विपंक्तयः। शुक्त्याकाराश्च विरलाः दुःखदौर्भाग्यकारणम्॥

Verse 100

अधस्तादधिकैर्दंतैर्मातरं भक्षयेत्स्फुटम् । पतिहीना च विकटैः कुलटा विरलैर्भवेत्

अधस्तादधिकैर्दन्तैर्मातरं भक्षयेत्स्फुटम्। पतिहीना च विकटैः कुलटा विरलैर्भवेत्॥

Verse 110

गोक्षीरवर्णविशदे सुस्निग्धे कृष्णपक्ष्मणी । उन्नताक्षी न दीर्घायुर्वृत्ताक्षी कुलटा भवेत्

गोक्षीरवर्णविशदे सुस्निग्धे कृष्णपक्ष्मणी। उन्नताक्षी न दीर्घायुः वृत्ताक्षी कुलटा भवेत्॥

Verse 120

रोमशेन शिरालेन प्रांशुना रोगिणी मता

रोमशेन शिरालेन प्रांशुना रोगिणी मता॥

Verse 130

कृष्णः स एव भर्तृघ्न्याः पुंश्चल्याश्च प्रकीर्तितः । नाभेरधस्तात्तिलकं मशको लांछनं शुभम्

कृष्णः स एव भर्तृघ्न्याः पुंश्चल्याश्च प्रकीर्तितः । नाभेरधस्तात्तिलकं मशको लांछनं शुभम्

Verse 140

सा पतिं हंति वर्षेण यस्या मध्ये कृकाटिकम् । प्रदक्षिणो वा वामो वा रोम्णामावर्त्तकः स्त्रियाः

सा पतिं हंति वर्षेण यस्या मध्ये कृकाटिकम् । प्रदक्षिणो वा वामो वा रोम्णामावर्त्तकः स्त्रियाः

Verse 150

अतः सुलक्षणा योषा परिणेया विचक्षणैः । लक्षणानि परीक्ष्यादौ हित्वा दुर्लक्षणान्यपि

अतः सुलक्षणा योषा परिणेया विचक्षणैः । लक्षणानि परीक्ष्यादौ हित्वा दुर्लक्षणान्यपि

Verse 151

लक्षणानि मयोक्तानि सुखाय गृहमेधिनाम् । विवाहानपि वक्ष्यामि तन्निबोध घटोद्भव

लक्षणानि मयोक्तानि सुखाय गृहमेधिनाम् । विवाहानपि वक्ष्यामि तन्निबोध घटोद्भव