Mantra 5
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Sarasvatī
Chandas: Mixed; primarily Ṛgvedic-style verse embedded in Yajus context (metrical)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्ते॒ स्तन॑ः शश॒यो यो म॑यो॒भूर्यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्र॑ः । येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वेऽकः । उ॒र्वन्तरि॑क्ष॒मन्वे॑मि ।
Transliteration
yás te stánaḥ śaśayó yó mayobhū́r yó ratnadhā́ vasuvídyaḥ sudátraḥ | yéna víśvā púṣyasi vā́ryāṇi sárasvati tám ihá dhā́tave ’kaḥ | urv ántárikṣam ánv emi |
Translation
हे सरस्वति, यस्ते स्तनः शशयः मयोभूः रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः—येन त्वं विश्वा वार्याणि पुष्यसि—तं इह धातवेऽकः। उर्वन्तरिक्षमन्वेमि।
Padapatha (Word Analysis)
यः । ते॒ । स्तनः॑ । शश॒यः । यः । म॒यो॒भूः । यः । र॒त्न॒धाः । व॒सु॒विद्यः । सु॒दत्रः । येन॑ । विश्वा॑ । पुष्य॑सि । वार्या॑णि । सर॑स्वति । तम् । इ॒ह । धात॑वे । अकः । उ॒र्वम् । अ॒न्तरि॑क्षम् । अनु॑ । ए॒मि ।
Word by Word
यःwho (he)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/thy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तनःbreast; udder
स्तनः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
शशयःhare (name/epithet); leaping one
शशयः:
Kartā
TypeNoun
Rootशशय (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मयोभूःbeneficent; bringing delight
मयोभूः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमयोभू (प्रातिपदिक; मयस् + भू)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रत्नधाtreasure-bearing; bestowing jewels
रत्नधा:
Kartā
TypeAdjective
Rootरत्नधा (प्रातिपदिक; रत्न + धा)
वसुविद्यःfinder/knower of wealth
वसुविद्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवसुविद् (प्रातिपदिक; वसु + विद्)
सुदत्रःgood giver; bountiful
सुदत्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसुदत्र (प्रातिपदिक; सु + दत्र)
येनby which; with which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुष्यसिyou nourish; you cause to thrive
पुष्यसि:
Kartā
TypeVerb
Rootपुष् (धातु)
वार्याणिchoice boons; desirable things
वार्याणि:
Karma
TypeNoun
Rootवार्य (प्रातिपदिक)
सरस्वतिO Sarasvatī
सरस्वति:
Sampradāna
TypeNoun (proper)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
तम्that (one); him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
धातवेto place; to establish
धातवे:
Sampradāna
TypeVerbal noun (infinitive)
Rootधा (धातु) → धातु (तुमुन्/तवेन्-प्रत्ययः)
अकःa singer/chanter; a worshipper (one who recites)
अकः:
Kartā
TypeNoun
Rootअक (प्रातिपदिक)
उर्वम्broad space; wide expanse
उर्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootउर्व (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्mid-air; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
अनुalong; after
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
एमिI go; I proceed
एमि:
Kartā
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Entities Mentioned
S
SarasvatīA
Antarikṣa (Mid-air)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes