Adhyaya 35
Pitrmedha (funeral) mantras.
Mantras
Mantra 1
य इ॒मा विश्वा॑ वि॒श्वक॑र्मा॒ यो न॑: पि॒ता ऽन्न॑प॒तेऽन्न॑स्य नो देहि
अपेतो यन्तु पणयोऽसुम्ना देवपीयवः। अस्य लोकः सुतावतः। द्युभिरहोभिरक्तुभिर्व्यक्तं यमो ददात्ववसानमस्मै॥ अर्थः अपयान्तु पणयः—असुम्नाः देवपीयवः। अयं लोकः सुतावतः (सोमाभिषवकर्तुः) भवति। द्युभिः अहोभिः अक्तुभिः च यथाविभक्तं यमः अस्मै अवसानं (विश्रामस्थानं नियतान्तं च) ददातु।
Mantra 2
अपे॒तो य॑न्तु प॒णयोऽसु॑म्ना देवपी॒यव॑: । अ॒स्य लो॒कः सु॒ताव॑तः । द्युभि॒रहो॑भिर॒क्तुभि॒र्व्य॒क्तं य॒मो द॑दात्वव॒सान॑मस्मै
सविता ते शरीरेभ्यः पृथिव्यां लोकमिच्छतु। तस्मै युज्यन्तामुस्रियाः॥ अर्थः सविता देवः ते शरीरेभ्यः पृथिव्यां तुभ्यं लोकं (स्थानं) इच्छतु। तस्मै उस्रियाः (रक्तवर्णाः/उत्पादकाः गावः) युज्यन्ताम्।
Mantra 3
स॒वि॒ता ते॒ शरी॑रेभ्यः पृथि॒व्याँल्लो॒कमि॑च्छतु । तस्मै॑ युज्यन्तामु॒स्रिया॑:
वायुः पुनातु सविता पुनात्वग्नेर्भ्राजसा सूर्यस्य वर्चसा। वि मुच्यन्तामुस्रियाः॥ अर्थः वायुः पुनातु; सविता पुनातु; अग्नेः भ्राजसा सूर्यस्य वर्चसा च (शुद्धिः स्यात्)। उस्रियाः विमुच्यन्ताम्।
Mantra 4
वा॒युः पु॑नातु स॑वि॒ता पु॑नात्व॒ग्नेर्भ्राज॑सा॒ सूर्य॑स्य॒ वर्च॑सा । वि मु॑च्यन्तामु॒स्रिया॑:
अश्वत्थे वः निषदनं, पर्णे वः वसतिः कृता। गोभाज इत्तु खलु आसथ, यत् सनवथ पूरुषम्॥
Mantra 5
स॒वि॒ता ते॒ शरी॑राणि मा॒तुरु॒पस्थ॒ आ व॑पतु । तस्मै॑ पृथिवि॒ शं भ॑व
सविता ते शरीराणि मातुरुपस्थे आवपतु। तस्मै, हे पृथिवि, शं भव।
Mantra 6
प्र॒जाप॑तौ त्वा दे॒वता॑या॒मुपो॑दके लो॒के नि द॑धाम्यसौ । अप॑ न॒: शोशु॑चद॒घम्
प्रजापतौ त्वा देवतायाम् उपोदके लोके निधधामि, असौ। अप नः शोशुचदघम्।
Mantra 7
परं॑ मृत्यो॒ अनु॒ परे॑हि॒ पन्थां॒ यस्ते॑ अ॒न्य इत॑रो देव॒याना॑त् । चक्षु॑ष्मते शृण्व॒ते ते॑ ब्रवीमि॒ मा न॑: प्र॒जाᳪ री॑रिषो॒ मोत वी॒रान्
परं मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस्ते अन्य इतरो देवयानात्। चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्रजाः रीरिषो मोत वीरान्।
Mantra 8
शं वात॒: शᳪ हि ते॒ घृणि॒: शं ते॑ भव॒न्त्विष्ट॑काः । शं ते॑ भवन्त्व॒ग्नय॒: पार्थि॑वासो॒ मा त्वा॒ऽभि शू॑शुचन्
शं वातः शं हि ते घृणिः शं ते भवन्त्विष्टकाः। शं ते भवन्त्वग्नयः पार्थिवासो मा त्वाऽभि शूशुचन्।
Mantra 9
कल्प॑न्तां ते॒ दिश॒स्तुभ्य॒माप॑: शि॒वत॑मा॒स्तुभ्यं॑ भवन्तु॒ सिन्ध॑वः । अ॒न्तरि॑क्षᳪ शि॒वं तुभ्यं॒ कल्प॑न्तां ते॒ दिश॒: सर्वा॑:
तुभ्यं दिशः कल्पन्ताम्; तुभ्यमापः शिवतमाः सन्तु; तुभ्यं सिन्धवः शिवाः सन्तु। तुभ्यमन्तरिक्षं शिवं कल्पताम्; तुभ्यं सर्वा दिशः कल्पन्ताम्।
Mantra 10
अश्म॑न्वती रीयते॒ सᳪ र॑भध्व॒मुत्ति॑ष्ठत॒ प्र त॑रता॒ सखा॑यः । अत्रा॑ जही॒मोऽशि॑वा॒ ये अस॑ञ्छि॒वान्व॒यमुत्त॑रेमा॒भि वाजा॑न्
अश्मन्वती रीयते; सं रभध्वम्। उत्तिष्ठत, प्र तरत, सखायः। अत्र जहिमोऽशिवा ये असन्; शिवान् वयम् उत्तरेमाभि वाजान्।
Mantra 11
अपा॒घमप॒ किल्वि॑ष॒मप॑ कृ॒त्यामपो॒ रप॑: । अपा॑मार्ग॒ त्वम॒स्मदप॑ दु॒:ष्वप्न्य॑ᳪ सुव
अपाघम् अप किल्विषम् अप कृत्याम् अपो रपः। अपामार्ग त्वम् अस्मद् अप दु:स्वप्न्यम् सुव।
Mantra 12
सु॒मि॒त्रि॒या न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु दुर्मित्रि॒यास्तस्मै॑ सन्तु॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः
सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु; दुर्मित्रियास् तस्मै सन्तु योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः।
Mantra 13
अ॒न॒ड्वाह॑म॒न्वार॑भामहे॒ सौर॑भेयᳪ स्व॒स्तये॑ । स न॒ इन्द्र॑ इव दे॒वेभ्यो॒ वह्नि॑: स॒न्तार॑णो भव
अनड्वाहम् अन्वारभामहे सौरभेयँ स्वस्तये। स न इन्द्र इव देवेभ्यो वह्निः सन्तारणो भव।
Mantra 14
उद्व॒यं तम॑स॒स्परि॒ स्व: पश्य॑न्त॒ उत्त॑रम् । दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
उद्वयं तमसः परि स्वः पश्याम उत्तमम्। देवत्रा देवं सूर्यमगन्म ज्योतिरुत्तमम्॥
Mantra 15
इ॒मं जी॒वेभ्य॑ः परि॒धिं द॑धामि॒ मैषां॒ नु गा॒दप॑रो॒ अर्थ॑मे॒तम् । श॒तं जी॑वन्तु श॒रद॑ः पुरू॒चीर॒न्तर्मृ॒त्युं द॑धतां॒ पर्व॑तेन
इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि; एतं नियुक्तमर्थं परो नु कश्चिद् गात्। ते शतं शरदः पुरूचीर्ज्जीवन्तु; पर्वतेनेव जीवनान्तरं प्रविशन्तं मृत्युमन्तरेव दधताम्।
Mantra 16
अग्न॒ आयू॑ᳪषि पवस्व॒ आ सु॒वोर्ज॒मिषं॑ च नः । आ॒रे बा॑धस्व दु॒च्छुना॑म्
अग्ने, आयूंषि नः पवस्व; नः सुवोर्जमिषं च आ वह। दुच्छुनां च आरे बाधस्व।
Mantra 17
आयु॑ष्मानग्ने ह॒विषा॑ वृधा॒नो घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि । घृ॒तं पी॒त्वा मधु॒ चारु॒ गव्यं॑ पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भि र॑क्षतादि॒मान्त्स्वाहा॑
आयुष्मानग्ने हविषा वर्धानो घृतप्रतीको घृतयोनिर्भव। घृतं पीत्वा मधु चारु गव्यं पितेव पुत्रमभि रक्षतादिमान्—अग्रभागभुक्; स्वाहा।
Mantra 18
परी॒मे गाम॑नेषत॒ पर्य॒ग्निम॑हृषत । दे॒वेष्व॑क्रत॒ श्रव॒ः क इ॒माँ२ आ द॑धर्षति
एतान् परितो गाम् अनयन्; अग्निं परितोऽहृष्यन्। देवेषु श्रवः (कीर्तिं) अक्रत; इदानीं कः एतान् आ दधर्षति?
Mantra 19
क्र॒व्याद॑म॒ग्निं प्र हि॑णोमि दू॒रं य॑म॒राज्यं॑ गच्छतु रिप्रवा॒हः । इहै॒वायमित॑रो जा॒तवे॑दा दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
क्रव्यादम् अग्निं दूरं प्र हिणोमि; रिप्रवाहः यमराज्यं गच्छतु। इह एव अयम् इतरो जातवेदाः तिष्ठतु, प्रजानन् देवेषु हव्यं वहतु।
Mantra 20
वह॑ व॒पां जा॑तवेदः पि॒तृभ्यो॒ यत्रै॑ना॒न्वेत्थ॒ निहि॑तान् परा॒के । मेद॑सः कु॒ल्या उप॒ तान्त्स्र॑वन्तु स॒त्या ए॑षामा॒शिष॒: सं न॑मन्ता॒ᳪ स्वाहा॑
वह वपां जातवेदः पितृभ्यो यत्रैनान्वेत्थ निहितान् पराके। मेदसः कुल्या उप तान् स्रवन्तु; सत्याः एषामाशिषः सं नमन्तां स्वाहा।
Mantra 21
स्यो॒ना पृ॑थिवि नो भवानृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑ न॒: शर्म॑ स॒प्रथा॑: । अप॑ न॒: शोशु॑चद॒घम्
स्योना पृथिवि नो भवानृक्षरा निवेशनी। यच्छा नः शर्म सप्रथाः। अप नः शोशुचदघम्।
Mantra 22
अ॒स्मात्त्वमधि॑ जा॒तो॒ऽसि॒ त्वद॒यं जा॑यतां॒ पुन॑: । अ॒सौ स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॑
अस्मात् त्वम् अधि जातोऽसि; त्वत् अयम् पुनर्जायताम्। असौ स्वर्गाय लोकाय—स्वाहा।
Frequently Asked Questions
Its mantras re-align space (quarters, waters, rivers), establish protective limits, remove faults and ominous taints, and disperse dangers so the sacrificer can safely return from the heightened ritual state.
It distinguishes an impure, consuming fire (Kravyād) from the pure oblation-bearing Agni (Jātavedas), ensuring that only the purified fire remains connected to the sacrifice and the household’s welfare.
Āpaḥ and Oṣadhayaḥ are invoked as friendly, healing supports that confer nourishment and auspiciousness; in expiation, plant-power (Apāmārga) specifically removes impurity, fault, and hostile influences.