अनिरुद्धापहरणानन्तरं कृष्णस्य शोणितपुरगमनम् तथा रुद्रकृष्णयुद्धारम्भः | After Aniruddha’s Abduction: Kṛṣṇa Marches to Śoṇitapura and the Rudra–Kṛṣṇa Battle Begins
अध्यायः ५४ आरभ्यते यत्र व्यासः सनत्कुमारं पृच्छति—कुम्भाण्डकन्यया अनिरुद्धेऽपहृते कृष्णः किं चकार इति। सनत्कुमारः कथयति—स्त्रीणां विलापः श्रूयते, कृष्णोऽपि शोकाकुलो भवति, अनिरुद्धोऽदर्शनात् कालो दुःखेन याति। नारदः अनिरुद्धस्य बन्धनवृत्तान्तं निवेदयति, तेन वृष्णयः अधिकं क्षोभं यान्ति। सर्वं ज्ञात्वा कृष्णो युद्धनिश्चयं कृत्वा गरुडं (तार्क्ष्यं) समाहूय शीघ्रं शोणितपुरं प्रति प्रयाति। प्रद्युम्नः, युयुधानः (सात्यकिः), साम्बः, सारणश्च तथा रामकृष्णयोः सहाया अनुयायिनश्च सह गच्छन्ति। द्वादशाक्षौहिणीभिः सर्वतो बाणनगरं परिवृत्य उद्यानप्राकारगोपुरद्वारादीनि विध्वंसयन्ति। आक्रमणं दृष्ट्वा बाणः क्रोधेन समबलैः निर्गच्छति। बाणार्थं रुद्रः पुत्रेण प्रमथैश्च नन्दिन्यारूढः समायाति, कृष्णपक्षस्य बाणरक्षकैः सह रुद्रनेतृत्वेन घोरं अद्भुतं युद्धमारभ्यते।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । अनिरुद्धे हृतै पौत्रे कृष्णस्य मुनिसत्तम । कुंभांडसुतया कृष्णः किमकार्षीद्धि तद्वद
व्यास उवाच । मुनिसत्तम, कुंभाण्डसुतया कृष्णस्य पौत्रोऽनिरुद्धो हृतः सन्, तदा कृष्णः किं कृतवान्? तत् मे ब्रूहि।
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । ततो गतेऽनिरुद्धे तु तत्स्त्रीणां रोदनस्वनम् । श्रुत्वा च व्यथितः कृष्णो बभूव मुनिसत्तम
सनत्कुमार उवाच । अनिरुद्धे गते तदा स्त्रीणां रोदननिनादं श्रुत्वा कृष्णोऽतिव्यथितोऽभवत्, मुनिसत्तम।
Verse 3
अपश्यतां चानिरुद्धं तद्बंधूनां हरेस्तथा । चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुरनुशोचताम्
अनिरुद्धं न पश्यतां तस्य बन्धूनां हरेर्बन्धूनां च, अनुशोचतां चतुर्वार्षिकमासा व्यतीयुः।
Verse 4
नारदात्तदुपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च । आसन्सुव्यथितास्सर्वे वृष्णयः कृष्णदेवताः
नारदात् बद्धस्य वार्तां कर्म चोपाकर्ण्य, कृष्णदेवताः सर्वे वृष्णयः सुव्यथिताः अभवन्।
Verse 5
कृष्णस्तद्वृत्तमखिलं श्रुत्वा युद्धाय चादरात् । जगाम शोणितपुरं तार्क्ष्यमाहूय तत्क्षणात्
कृष्णस्तद्वृत्तमखिलं श्रुत्वा युद्धायादरात्; तत्क्षणात् तार्क्ष्यमाहूय शोणितपुरं जगाम।
Verse 6
प्रद्युम्नो युयुधानश्च गतस्सांबोथ सारणः । नंदोपनंदभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिनः
प्रद्युम्नो युयुधानश्च गतः, सांबः सारणश्च; नन्दोपनन्दभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिनोऽपि जग्मुः।
Verse 7
अक्षौहिणीभिर्द्वादशभिस्समेतासर्वतो दिशम् । रुरुधुर्बाणनगरं समंतात्सात्वतर्षभाः
द्वादशभिरक्षौहिणीभिः समेता सात्वतर्षभाः सर्वतो दिशं बाणनगरं समन्ताद् रुरुधुः।
Verse 8
भज्यमानपुरोद्यानप्राकाराट्टालगोपुरम् । वीक्ष्यमाणो रुषाविष्टस्तुल्यसैन्योभिनिर्ययौ
भज्यमानानि पुरोद्यानानि प्राकाराः अट्टालकानि गोपुराणि च दृष्ट्वा स रुषाविष्टः, तुल्यबलसैन्यसमेतोऽभिनिर्ययौ।
Verse 9
बाणार्थे भगवान् रुद्रस्ससुतः प्रमथैर्वृतः । आरुह्य नन्दिवृषभं युद्धं कर्त्तुं समाययौ
बाणार्थे भगवान् रुद्रः ससुतः प्रमथैर्वृतः; नन्दिवृषभमारुह्य युद्धं कर्तुं समाययौ।
Verse 10
आसीत्सुतुमुलं युद्धमद्भुतं लोमहर्षणम् । कृष्णादिकानां तैस्तत्र रुद्राद्यैर्बाणरक्षकैः
आसीत् सुतुमुलं युद्धम् अद्भुतं लोमहर्षणम् । कृष्णादिकानां तैस्तत्र रुद्राद्यैर्बाणरक्षकैः ॥
Verse 11
कृष्णशंकरयोरासीत्प्रद्युम्नगुहयोरपि । कूष्मांडकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगः
कृष्णशंकरयोः प्राद्युम्नगुहयोः अपि च । कूष्माण्डकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगः ॥
Verse 12
सांबस्य बाणपुत्रेण बाणेन सह सात्यकेः । नन्दिना गरुडस्यापि परेषां च परैरपि
साम्बस्य बाणपुत्रेण बाणेन सह सात्यकेः । नन्दिना गरुडस्यापि परेषां च परैरपि ॥
Verse 13
ब्रह्मादयस्सुराधीशा मुनयः सिद्धचारणाः । गंधर्वाऽप्सरसो यानैर्विमानैर्द्रष्टुमागमन्
ब्रह्मादयः सुराधीशा मुनयः सिद्धचारणाः । गन्धर्वाऽप्सरसो यानैर्विमानैर्द्रष्टुमागमन् ॥
Verse 14
प्रमथैर्विविधाकारै रेवत्यंतैः सुदारुणम् । युद्धं बभूव विप्रेन्द्र तेषां च यदुवंशिनाम्
प्रमथैर्विविधाकारै रेवत्यन्तैः सुदारुणम् । युद्धं बभूव विप्रेन्द्र तेषां च यदुवंशिनाम् ॥
Verse 15
भ्रात्रा रामेण सहितः प्रद्युम्नेन च धीमता । कृष्णश्चकार समरमतुलं प्रमथैस्सह
भ्रात्रा रामेण सहितः प्रद्युम्नेन च धीमता। कृष्णः प्रमथैः सहातुलं समरं चकार॥
Verse 16
तत्राग्निनाऽभवद्युद्धं यमेन वरुणेन च । विमुखेन त्रिपादेन ज्वरेण च गुहेन च
तत्राग्निना च यमेन वरुणेन च संगतः। विमुखेन त्रिपादेन ज्वरेण गुहेन च युद्धमभवत्॥
Verse 17
प्रमथैर्विविधाकारैस्तेषामन्यं तदारुणम् । युद्धं बभूव विकटं वृष्णीनां रोमहर्षणम्
प्रमथैर्विविधाकारैस्तेषामन्यद् तदारुणम्। युद्धं बभूव विकटं वृष्णीनां रोमहर्षणम्॥
Verse 18
विभीषिकाभिर्बह्वीभिः कोटरीभिः पदेपदे । निर्ल्लज्जाभिश्च नारीभिः प्रबलाभिरदूरतः
पदे पदे बह्वीभिर्विभीषिकाभिः कोटरीभिश्च दृश्यन्ते स्म; अदूरतः प्रबलाभिर्निर्लज्जाभिश्च नारीभिः (राक्षसीभिः) सर्वतो भयलक्षणानि प्रादुरभवन्।
Verse 19
शंकरानुचराञ्शौरिर्भूतप्रमथगुह्यकान् । द्रावयामास तीक्ष्णाग्रैः शरैः शार्ङ्गधनुश्च्युतैः
ततः शौरिः शंकरानुचरान् भूतप्रमथगुह्यकान् शार्ङ्गधनुश्च्युतैस्तीक्ष्णाग्रैः शरैः द्रावयामास।
Verse 20
एवं प्रद्युम्नप्रमुखा वीरा युद्धमहोत्सवाः । चक्रुर्युद्धं महाघोरं शत्रुसैन्यं विनाशयन्
एवं प्रद्युम्नप्रमुखा वीरा युद्धमहोत्सवाः शत्रुसैन्यं विनाशयन् महाघोरं युद्धं चक्रुः।
Verse 21
विशीर्यमाणं स्वबलं दृष्ट्वा रुद्रोत्यमर्षणः । क्रोधं चकार सुमहन्ननाद च महोल्बणम्
विशीर्यमाणं स्वबलं दृष्ट्वा रुद्रोऽत्यमर्षणः सुमहान् क्रोधं चकार, महोल्बणं च ननाद।
Verse 22
तच्छ्रुत्वा शंकरगणा विनेदुर्युयुधुश्च ते । मर्दयन्प्रतियोद्धारं वर्द्धिताश्शंभुतेजसा
तच्छ्रुत्वा शंकरगणा विनेदुः, ते च युयुधुः; शंभुतेजसा वर्द्धिताः प्रतियोद्धॄन् मर्दयामासुः।
Verse 23
पृथग्विधानि चायुक्तं शार्ङ्गास्त्राणि पिनाकिने । प्रत्यक्षैश्शमयामास शूलपाणिरविस्मितः
पृथग्विधानि चायुक्तं शार्ङ्गास्त्राणि पिनाकिने । प्रत्यक्षैः शमयामास शूलपाणिरविस्मितः ॥
Verse 24
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम् । आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं नारायणस्य च
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम् । आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं नारायणस्य च ॥
Verse 25
कृष्णसैन्यं विदुद्राव प्रतिवीरेण निर्जितम् । न तस्थौ समरे व्यास पूर्णरुद्रसुतेजसा
कृष्णसैन्यं विदुद्राव प्रतिवीरेण निर्जितम् । न तस्थौ समरे व्यास पूर्णरुद्रसुतेजसा ॥
Verse 26
विद्राविते स्वसैन्ये तु श्रीकृष्णश्च परंतपः । स्वं ज्वरं शीतलाख्यं हि व्यसृजद्दारुणं मुने
विद्राविते स्वसैन्ये तु श्रीकृष्णः परंतपः । स्वं ज्वरं शीतलाख्यं हि व्यसृजद् दारुणं मुने ॥
Verse 27
विद्राविते कृष्णसैन्ये कृष्णस्य शीतलज्वरः । अभ्यपद्यत तं रुद्रं मुने दशदिशो दहन्
विद्राविते कृष्णसैन्ये, मुने, कृष्णस्य शीतलज्वरः । दशदिशो दहन् स रुद्रं शरणं समभ्यपद्यत ॥
Verse 28
महेश्वरोथऽ तं दृष्ट्वायांतं स्वं विसृजज्ज्वरम् । माहेश्वरो वैष्णवश्च युयुधाते ज्वरावुभौ
अथ महेश्वरोऽपि तमायान्तं दृष्ट्वा स्वं ज्वरमस्त्रम् अविसृजत् । ततो माहेश्वरो वैष्णवश्च ज्वरावुभौ परस्परं युयुधाते ॥
Verse 29
वैष्णवोऽथ समाक्रदन्माहेश्वरबलार्दितः । अलब्ध्वा भयमन्यत्र तुष्टाव वृषभध्वजम्
अथ वैष्णवो माहेश्वरबलार्दितः समाक्रदत् । अन्यत्र भयशरणमलब्ध्वा वृषभध्वजं तुष्टाव ॥
Verse 30
अथ प्रसन्नो भगवान्विष्णुज्वरनुतो हरः । विष्णुशीतज्वरं प्राह शरणागतवत्सलः
अथ विष्णुज्वरनुतः प्रसन्नो भगवान् हरः । शरणागतवत्सलः स विष्णुशीतज्वरं प्रत्युवाच ॥
Verse 31
महेश्वर उवाच । शीतज्वर प्रसन्नोऽहं व्येतु ते मज्ज्वराद्भयम् । यो नौ स्मरति संवादं तस्य न स्याज्ज्वराद्भयम्
महेश्वर उवाच । शीतज्वर प्रसन्नोऽहं व्येतु ते मज्ज्वराद्भयम् । यो नौ स्मरति संवादं तस्य न स्याज्ज्वराद्भयम् ॥
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो रुद्रमानम्य गतो नारायणज्वरः । तं दृष्ट्वा चरितं कृष्णो विसिस्माय भयान्वितः
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो रुद्रमानम्य गतो नारायणज्वरः । तं दृष्ट्वा चरितं कृष्णो विसिस्माय भयान्वितः ॥
Verse 33
स्कन्द प्रद्युम्नबाणौघैरर्द्यमानोऽथ कोपितः । जघान शक्त्या प्रद्युम्नं दैत्यसंघात्यमर्षणः
स्कन्दप्रद्युम्नबाणौघैरर्द्यमानोऽथ कोपितः । जघान शक्त्या प्रद्युम्नं दैत्यसंघात्यमर्षणः ॥
Verse 34
स्कंदप्राप्तिहतस्तत्र प्रद्युम्नः प्रबलोपि हि । असृग्विमुंचन्गात्रेभ्यो बलेनापाक्रमद्रणात्
स्कन्दप्राप्तिहतस्तत्र प्रद्युम्नः प्रबलोऽपि हि । असृग्विमुञ्चन् गात्रेभ्यो बलेनापाक्रमद्रणात् ॥
Verse 35
कुंभांडकूपकर्णाभ्यां नानास्त्रैश्च समाहतः । दुद्राव बलभद्रोपि न तस्थेपि रणे बली
कुंभाण्डकूपकर्णाभ्यां नानास्त्रैश्च समाहतः। दुद्राव बलभद्रोऽपि न तस्थेऽपि रणे बली॥
Verse 36
कृत्वा सहस्रं कायानां पीत्वा तोयं महार्णवात् । गरुडो नाशयत्यर्थाऽऽवर्तैर्मेघार्णवांबुभिः
कृत्वा सहस्रं कायानां पीत्वा तोयं महार्णवात्। गरुडो नाशयत्यर्थाऽऽवर्तैर्मेघार्णवाम्बुभिः॥
Verse 37
अथ क्रुद्धो महेशस्य वाहनो वृषभो बली । वेगेन महतारं वै शृंगाभ्यां निजघान तम्
अथ क्रुद्धो महेशस्य वाहनो वृषभो बली। वेगेन महतारं वै शृंगाभ्यां निजघान तम्॥
Verse 38
शृंगघातविशीर्णांगो गरुडोऽतीव विस्मितः । विदुद्राव रणात्तूर्णं विहाय च जनार्दनम्
शृङ्गप्रहारविध्वस्ताङ्गो गरुडोऽतिविस्मितः । रणात्तूर्णं विदुद्राव जनार्दनं विहाय सः ॥
Verse 39
एवं जाते चरित्रं तु भगवान्देवकीसुतः । उवाच सारथिं शीघ्रं रुद्रतेजोतिविस्मितः
एवं जातं चरित्रं तु भगवान् देवकीसुतः । रुद्रतेजोऽतिविस्मितः शीघ्रं सारथिमब्रवीत् ॥
Verse 40
श्रीकृष्ण उवाच । हे सूत शृणु मद्वाक्यं रथं मे वाहय द्रुतम् । महादेवसमीपस्थो यथा स्यां गदितुं वचः
श्रीकृष्ण उवाच । हे सूत शृणु मद्वाक्यं रथं मे वाहय द्रुतम् । महादेवसमीपस्थो यथा स्यां गदितुं वचः ॥
Verse 41
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो हरिणा सूतो दारुकस्स्वगुणाग्रणीः । द्रुतं तं वाहयामास रथं रुद्रसमीपतः
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो हरिणा सूतो दारुकः स्वगुणाग्रणीः । द्रुतं तं वाहयामास रथं रुद्रसमीपतः ॥
Verse 42
अथ विज्ञापयामास नतो भूत्वा कृतांजलिः । श्रीकृष्णः शंकरं भक्त्या प्रपन्नो भक्तवत्सलम्
अथ विज्ञापयामास नतो भूत्वा कृताञ्जलिः । श्रीकृष्णः शंकरं भक्त्या प्रपन्नो भक्तवत्सलम् ॥
Verse 43
श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । नमामि त्वाऽनंतशक्तिं सर्वात्मानं परेश्वरम्
श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । नमामि त्वामनन्तशक्तिं सर्वात्मानं परेश्वरम् ॥
Verse 44
विश्वोत्पत्तिस्थाननाशहेतुं सज्ज्ञप्ति मात्रकम् । ब्रह्मलिंगं परं शांतं केवलं परमेश्वरम्
ब्रह्मलिङ्गं परं शान्तं केवलं परमेश्वरम्। विश्वोत्पत्तिस्थितिनाशहेतुं नाममात्रेण निर्दिश्यते॥
Verse 45
कालो दैवं कर्म जीवस्स्वभावो द्रव्यमेव च । क्षेत्रं च प्राण आत्मा च विकारस्तत्समूहकः
कालो दैवं कर्म जीवः स्वभावो द्रव्यं तथा। क्षेत्रं प्राणोऽथ आत्मा च विकारैः सह तत्समूहकः॥
Verse 46
बीजरोहप्रवाहस्तु त्वन्मायैषा जगत्प्रभो । तन्निबंधं प्रपद्येह त्वामहं परमेश्वरम्
जगत्प्रभो, बीजरोहप्रवाहोऽयं त्वन्मायैव निरन्तरः। तद्बन्धं ज्ञात्वाहं त्वामेव शरणं प्रपद्ये, परमेश्वर॥
Verse 47
नाना भावैर्लीलयैव स्वीकृतैर्निर्जरादिकान् । नूनं बिभषिं लोकेशो हंस्युन्मार्गान्स्वभावतः
नानाभावैर्लीलोपायैः स्वीकृतान् निर्जरादिकान्। नूनं त्वं लोकेश, स्वभावतो विनाशोन्मुखानां मार्गान् बिभर्षि॥
Verse 48
त्वं हि ब्रह्म परं ज्योतिर्गूढं ब्रह्मणि वाङ्मये । यं पश्यंत्यमलात्मानमाकाशमिव केवलम्
त्वं हि ब्रह्म परं ज्योतिः, वाङ्मये ब्रह्मणि गूढवान्। यं पश्यन्त्यमलात्मानोऽऽकाशमिव केवलं निर्मलम्॥
Verse 49
त्वमेव चाद्यः पुरुषोऽद्वितीयस्तुर्य आत्मदृक् । ईशो हेतुरहेतुश्च सविकारः प्रतीयसे
त्वमेव आद्यः पुरुषोऽद्वितीयः, तुर्य आत्मदृक्। ईशो हेतुरहेतुश्च, सविकार इव प्रतीयसे॥
Verse 50
स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्ध्यै भगवन्प्रभो । सर्वान्वितः प्रभिन्नश्च सर्वतस्त्वं महेश्वर
स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्ध्यै भगवन् प्रभो । सर्वान्वितः प्रभिन्नश्च सर्वतः त्वं महेश्वर ॥
Verse 51
यथैव सूर्योऽपिहितश्छायारूपाणि च प्रभो । स्वच्छायया संचकास्ति ह्ययं परमदृग्भवान्
यथैव सूर्योऽपिहितश्छायारूपाणि च प्रभो । स्वच्छायया चकास्ति ह्ययं परमदृग्भवान् ॥
Verse 52
गुणेनापिहितोपि त्वं गुणे व गुणान् विभो । स्वप्रदीपश्चकास्सि त्वं भूमन् गिरिश शंकर
गुणेनापिहितोऽपि त्वं गुणे व गुणान् विभो । स्वप्रदीपश्चकासि त्वं भूमन् गिरिश शंकर ॥
Verse 53
त्वन्मायामोहितधियः पुत्रदारगृहादिषु । उन्मज्जंति निमज्जंति प्रसक्ता वृजिनार्णवे
त्वन्मायामोहितधियः पुत्रदारगृहादिषु । उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति प्रसक्ता वृजिनार्णवे ॥
Verse 54
इति शिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे बाणाऽसुररुद्रकृष्णादियुद्धवर्णनं नाम चतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे बाणासुररुद्रकृष्णादियुद्धवर्णनं नाम चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 55
त्वदाज्ञयाहं भगवान्बाणदोश्छेत्तुमागतः । त्वयैव शप्तो बाणोऽयं गर्वितो गर्वहारिणा
त्वदाज्ञयाहं भगवान् बाणदोषच्छेत्तुमागतः; त्वयैव गर्वहारिणा शप्तोऽयं बाणो गर्वित एव।
Verse 56
निवर्त्तस्व रणा द्देव त्वच्छापो न वृथा भवेत् । आज्ञां देहि प्रभो मे त्वं बाणस्य भुजकृंतने
देव रणाद् निवर्तस्व, यथा तव शापो न वृथा भवेत्; प्रभो मे आज्ञां देहि बाणस्य भुजकृन्तने।
Verse 57
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभुः श्रीकृष्णस्य मुनीश्वर । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा कृष्णस्तुत्या महेश्वरः
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य श्रीकृष्णवचनं मुनीश्वर, शंभुर्महेश्वरः कृष्णस्तुत्या प्रसन्नात्मा प्रत्युवाच ।
Verse 58
महेश्वर उवाच । सत्यमुक्तं त्वया तात मया शप्तो हि दैत्यराट् । मदाज्ञया भवान्प्राप्तो बाणदोदंडकृंतने
महेश्वर उवाच । सत्यं त्वयोक्तं तात; मया हि दैत्यराट् शप्तः। मदाज्ञया त्वं प्राप्तोऽसि बाणस्य दर्पबलदण्डच्छेदाय।
Verse 59
किं करोमि रमानाथ भक्ताधीनस्सदा हरे । पश्यतो मे कथं वीर स्याद्बाणभुजकृंतनम्
किं करोमि रमानाथ भक्ताधीनः सदा हरे । पश्यतो मे कथं वीर स्याद्बाणभुजकृन्तनम् ॥
Verse 60
अतस्त्वं जृंभणास्त्रेण मां जंभय मदाज्ञया । ततस्त्वं कुरु कार्यं स्वं यथेष्टं च सुखी भव
अतस्त्वं जृम्भणास्त्रेण मां जम्भय मदाज्ञया । ततस्त्वं कुरु कार्यं स्वं यथेष्टं च सुखी भव ॥
Verse 61
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तश्शंकरेणाथ शार्ङ्गपाणिस्तु विस्मितः । स्वरणस्थानमागत्य मुमोद स मुनीश्वरः
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तश्शंकरेणाथ शार्ङ्गपाणिस्तु विस्मितः । स्वरणस्थानमागत्य मुमोद स मुनीश्वरः ॥
Verse 62
जृंभणास्त्रं मुमोचाथ संधाय धनुषि द्रुतम् । पिनाकपाणये व्यास नानास्त्रकुशलो हरिः
जृम्भणास्त्रं मुमोचाथ संधाय धनुषि द्रुतम् । पिनाकपाणये व्यास नानास्त्रकुशलो हरिः ॥
Verse 63
मोहयित्वा तु गिरिशं जृंभणास्त्रेण जृंभितम् । बाणस्य पृतनां शौरिर्जघानासिगदर्ष्टिभिः
मोहयित्वा तु गिरिशं जृम्भणास्त्रेण जृम्भितम् । बाणस्य पृतनां शौरिर्जघानासिगदर्ष्टिभिः ॥
Frequently Asked Questions
It narrates Kṛṣṇa’s reaction to Aniruddha’s abduction, the Vṛṣṇis’ mobilization, the march to Śoṇitapura, and the beginning of the battle involving Bāṇa’s defense under Rudra’s support.
Rudra’s intervention signals that the conflict is not merely political but cosmological: it dramatizes divine jurisdiction, the ethics of protection, and the calibrated use of power in maintaining balance across competing claims.
Kṛṣṇa as the decisive protector and strategist (summoning Garuḍa, leading an akṣauhiṇī force) and Rudra as the formidable guardian (arriving with pramathas, mounted on Nandin) are foregrounded as the battle commences.