रुद्रस्य रणप्रवेशः तथा दैत्यगणानां बाणवृष्टिः (Rudra Enters the Battlefield; the Daityas’ Arrow-Storm)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वीरगणै रुद्रो रौद्ररूपो महाप्रभुः । अभ्यगाद्वृषभारूढस्संग्रामं प्रहसन्निव

सनत्कुमार उवाच । अथ वीरगणैः परिवृतो रौद्ररूपो महाप्रभुः रुद्रो वृषभारूढः संग्रामं अभ्यगात्, प्रहसन्निव ।

Verse 2

रुद्रमायांतमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः । निवृत्ताः संगरे रौद्रा ये हि पूर्वं पराजिताः

रुद्रमायान्तमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः । ये पूर्वं पराजितास्ते रौद्राः संगरे निवृत्ताः ॥

Verse 3

वीर शब्दं च कुर्वन्तस्तेऽप्यन्ये शांकरा गणाः । सोत्सवास्सायुधा दैत्यान्निजघ्नुश्शरवृष्टिभिः

वीरशब्दं कुर्वन्तोऽन्येऽपि शांकरा गणाः । सोत्सवाः सायुधा दैत्यान् शरवृष्टिभिर्निजघ्नुः ॥

Verse 4

दैत्या हि भीषणं रुद्रं सर्वे दृष्ट्वा विदुद्रुवुः । शांकरं पुरुषं दृष्ट्वा पातकानीव तद्भयात्

दैत्या भीषणं रुद्रं दृष्ट्वा सर्वे विदुद्रुवुः । शांकरं पुरुषं दृष्ट्वा भयात् पातकानीव नश्यन्ति ॥

Verse 5

अथो जलंधरो दैत्यान्निवृत्तान्प्रेक्ष्य संगरे । अभ्यधावत्स चंडीशं मुंचन्बाणान्सहस्रशः

अथ जलन्धरो दैत्यान् संगरे निवृत्तान् प्रेक्ष्य, चण्डीशं प्रति सत्वरमभ्यधावत्, सहस्रशो बाणान् मुञ्चन्।

Verse 6

निशुंभशुंभप्रमुखा दैत्येन्द्राश्च सहस्रशः । अभिजग्मुश्शिवं वेगाद्रोषात्संदष्टदच्छदाः

निशुम्भशुम्भप्रमुखा दैत्येन्द्राः सहस्रशः, रोषात् सन्दष्टदच्छदाः, वेगाद् शिवं प्रति अभिजग्मुः।

Verse 7

कालनेमिस्तथा वीरः खड्गरोमा बलाहकः । घस्मरश्च प्रचंडश्चापरे चापि शिवं ययुः

कालनेमिस्तथा वीरः खड्गरोमा बलाहकः । घस्मरश्च प्रचण्डश्चापरे चापि शिवं ययुः ॥

Verse 8

बाणैस्संछादयामासुर्द्रुतं रुद्रगणांश्च ते । अंगानि चिच्छिदुर्वीराः शुंभाद्या निखिला मुने

बाणैः संछादयामासुर्द्रुतं रुद्रगणांश्च ते । अङ्गानि चिच्छिदुर्वीराः शुंभाद्या निखिला मुने ॥

Verse 9

बाणांधकारसंछन्नं दृष्ट्वा गणबलं हरः । तद्बाणजालमाच्छिद्य बाणैराववृते नभः

बाणान्धकारसंछन्नं दृष्ट्वा गणबलं हरः । तद्बाणजालमाच्छिद्य बाणैराववृते नभः ॥

Verse 10

दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा । प्रचंडबाणजालोघैरपातयत भूतले

दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा । प्रचण्डबाणजालोघैरपातयत भूतले ॥

Verse 11

खड्गरोमशिरः कायात्तथा परशुनाच्छिनत् । बलाहकस्य च शिरः खट्वांगेनाकरोद्द्विधा

परशुना खड्गरोमशिरः कायादच्छिनत्; खट्वाङ्गेन च बलाहकस्य शिरो द्विधा चकार। एवं रणवेगे शत्रवो निहता, ईश्वरपक्षसमर्थितं जयबलं प्रकाशयन्।

Verse 12

स बद्ध्वा घस्मरं दैत्यं पाशेनाभ्यहनद्भुवि । महावीर प्रचंडं च चकर्त्त विशिखेन ह

स घस्मरं दैत्यं पाशेन बद्ध्वा भुवि अभ्यहनत्; प्रचण्डं महावीरं च विशिखेन चकर्त ह।

Verse 13

वृषभेण हताः केचित्केचिद्बाणैर्निपातिता । न शेकुरसुराः स्थातुं गजा सिंहार्दिता इव

केचित् वृषभेण हताः, केचिद् बाणैर्निपातिताः; असुराः स्थातुं न शेकुः, सिंहैर्दिताः गजा इव।

Verse 14

ततः क्रोधपरीतात्मा दैत्यान्धिक्कृतवान्रणे । शुंभादिकान्महादैत्यः प्रहसन्प्राह धैर्यवान्

ततः क्रोधपरीतात्मा स महादैत्यः रणाङ्गणे दैत्यान् अधिकृतवान्; शुंभादिकान् प्रति धैर्यवान् प्रहसन् प्राह।

Verse 15

जलंधर उवाच । किं व उच्चरितैर्मातुर्धावद्भिः पृष्ठतो हतैः । न हि भीतवधः श्लाघ्यः स्वर्गदः शूरमानिनाम्

जलन्धर उवाच—मातुः उच्चरितैः किं वः, धावद्भिः पृष्ठतो हतैः? भीतवधः श्लाघ्यो न हि; शूरमानिनां स्वर्गदः न भवति।

Verse 16

यदि वः प्रधने श्रदा सारो वा क्षुल्लका हृदि । अग्रे तिष्ठत मात्रं मे न चेद्ग्राम्यसुखे स्पृहा

यदि वः प्रधने श्रद्धा, सारो वा क्षुल्लकोऽपि हृदि। अग्रे तिष्ठत मे मात्रं; न चेद् ग्राम्यसुखे स्पृहा॥

Verse 17

रणे मृत्युर्वरश्चास्ति सर्वकामफलप्रदः । यशःप्रदो विशेषेण मोक्षदोऽपि प्रकीर्त्तितः

रणे मृत्युवरश्चास्ति सर्वकामफलप्रदः । यशःप्रदो विशेषेण मोक्षदोऽपि प्रकीर्तितः ॥

Verse 18

सूर्यस्य मंडलं भित्त्वा यायाद्वै परमं पदम् । परिव्राट् परमज्ञानी रणे यत्संमुखे हतः

सूर्यस्य मण्डलं भित्त्वा यायाद्वै परमं पदम् । परिव्राट् परमज्ञानी रणे यत्संमुखे हतः ॥

Verse 19

मृत्योर्भयं न कर्तव्यं कदाचित्कुत्रचिद्बुधैः । अनिर्वार्यो यतो ह्येष उपायैर्निखिलैरपि

मृत्योर्भयं न कर्तव्यं कदाचित्कुत्रचिद्बुधैः । अनिर्वार्यो यतो ह्येष उपायैर्निखिलैरपि ॥

Verse 20

मृत्युर्जन्मवतां वीरा देहेन सह जायते । अद्य वाब्दशतात् वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुवः

मृत्युर्जन्मवतां वीरा देहेन सह जायते । अद्य वाब्दशतात् वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुवः ॥

Verse 21

तन्मृत्युभयमुत्सार्य युध्यध्वं समरे मुदा । सर्वथा परमानन्द इहामुत्राप्यसंशयः

तन्मृत्युभयमुत्सृज्य समरे मुदा युध्यध्वम्। सर्वथा परमानन्दोऽत्र लोके परत्र च निःसंशयः॥

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायांपञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने जलंधरयुद्धवर्णनंनाम द्वाविंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलन्धरवधोपाख्याने ‘जलन्धरयुद्धवर्णनम्’ नाम द्वाविंशोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 23

अथ दृष्ट्वा स्वसैन्यं तत्पलायनपरायणम् । चुक्रोधाति महावीरस्सिंधुपुत्रो जलंधरः

अथ स्वसैन्यं पलायनपरायणं दृष्ट्वा सिंधुपुत्रो महावीरः जलन्धरः अतिचुक्रोध॥

Verse 24

ततः क्रोधपरीतात्मा क्रोधाद्रुद्रं जलंधरः । आह्वापयामास रणे तीव्राशनिसमस्वनः

ततः क्रोधपरीतात्मा जलन्धरः क्रोधाद्रुद्रं रणे आह्वापयामास। तीव्राशनिसमस्वनः॥

Verse 25

जलंधर उवाच । युद्ध्यस्वाद्य मया सार्द्धं किमेभिर्निहतैस्तव । यच्च किञ्चिद्बलं तेऽस्ति तद्दर्शय जटाधर

जलन्धर उवाच—अद्य मया सह युद्ध्यस्व; एभिर्निहतैस्तव किं प्रयोजनम्? यच्च किञ्चिद्बलं तेऽस्ति तद् दर्शय, हे जटाधर प्रभो।

Verse 26

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा बाण सप्तत्या जघान वृषभध्वजम् । जलंधरो महादैत्यश्शंभुमक्लिष्टकारिणम्

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा जलंधरो महादैत्यः वृषभध्वजं शंभुमक्लिष्टकारिणं सप्तत्या बाणैर्जघान ॥

Verse 27

तानप्राप्तान्महादेवो जलंधरशरान्द्रुतम् । निजैर्हि निशितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव

तान् द्रुतमापततः जलंधरशरान् महादेवः । निजैर्निशितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव ॥

Verse 28

ततो हयान्ध्वजं छत्रं धनुश्चिच्छेद सप्तभिः । जलंधरस्य दैत्यस्य न तच्चित्रं हरे मुने

ततो हरिः सप्तभिर्बाणैर्हयान् ध्वजं छत्रं धनुश्च । जलंधरस्य दैत्यस्य चिच्छेद; न तच्चित्रं हरेर्मुने ॥

Verse 29

स च्छिन्नधन्वा विरथः पाथोधितनयोऽसुरः । अभ्यधावच्छिवं क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगवान्

स च्छिन्नधन्वा विरथः पाथोधितनयोऽसुरः । क्रुद्धो वेगवान् गदामुद्यम्य शिवमभ्यधावत् ॥

Verse 30

प्रभुर्गदां च तत्क्षिप्तां सहसैव महेश्वरः । पाराशर्यं महालीलो द्रुतं बाणैर्द्विधाकरोत्

प्रभुर्महेश्वरः क्षिप्तां गदां सहसैव महालीलया । द्रुतैर्बाणैर्द्विधा चकार पाराशर्यं च तद्वत् ॥

Verse 31

तथापि मुष्टिमुद्यम्य महाक्रुद्धो महासुरः । अभ्युद्ययौ महावेगाद्द्रुतं तं तज्जिघांसया

तथापि महाक्रुद्धो महासुरो मुष्टिमुद्यम्य, तं जिघांसया महावेगाद्द्रुतमभ्युद्ययौ।

Verse 32

तावदेवेश्वरेणाशु बाणोघैस्स जलंधरः । अक्लिष्टकर्मकारेण क्रोशमात्रमपाकृतः

तावदेवेश्वरेणाशु बाणोघैर्जलंधरः; अक्लिष्टकर्मकारेण क्रोशमात्रमपाकृतः।

Verse 33

ततो जलंधरो दैत्यो रुद्रं मत्वा बलाधिकम् । ससर्ज मायां गांधर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम्

ततो जलंधरो दैत्यो रुद्रं मत्वा बलाधिकम्; ससर्ज मायां गान्धर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम्।

Verse 34

तस्य मायाप्रभावात्तु गंधर्वाप्सरसां गणाः । आविर्भूता अनेके च रुद्रमोहनहेतवे

तस्य मायाप्रभावात्तु गन्धर्वाप्सरसां गणाः; आविर्भूताः अनेके च रुद्रमोहनहेतवे।

Verse 35

ततो जगुश्च ननृतुर्गंधर्वाप्सरसां गणाः । तालवेणुमृदंगांश्च वादयन्तिस्म चापरे

ततः गन्धर्वाप्सरसां गणाः जगुः ननृतुश्च; अपरे तु ताल-वेणु-मृदङ्गादीन् वादयन्ति स्म, रुद्रस्य जयमङ्गलसन्निधौ दिव्यगीतम् अर्पयन्तः।

Verse 36

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गणै रुद्रो विमोहितः । पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः

तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गणैः सह रुद्रो विमोहितः । पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः ॥

Verse 37

एकाग्रीभूतमालोक्य रुद्रं दैत्यो जलंधरः । कामतस्स जगामाशु यत्र गौरी स्थिताऽभवत्

एकाग्रीभूतमालोक्य रुद्रं दैत्यो जलंधरः । कामतस् स जगामाशु यत्र गौरी स्थिताऽभवत् ॥

Verse 38

युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबलौ । दशदोर्दण्डपंचास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः

युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबलौ । दशदोर्दण्डपञ्चास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः ॥

Verse 39

महावृषभमारूढस्सर्वथा रुद्रसंनिभः । आसुर्य्या मायया व्यास स बभूव जलंधरः

महावृषभमारूढः सर्वथा रुद्रसंनिभः । आसुर्या मायया व्यास स बभूव जलंधरः ॥

Verse 40

अथ रुद्रं समायातमालोक्य भववल्लभा । अभ्याययौ सखीमध्यात्तद्दर्शनपथेऽभवत्

अथ रुद्रं समायातमालोक्य भववल्लभा पार्वती । सखीमध्यादभ्याययौ तद्दर्शनपथेऽभवत् ॥

Verse 41

यावद्ददर्श चार्वंगी पार्वतीं दनुजेश्वरः । तावत्स वीर्यं मुमुचे जडांगश्चाभवत्तदा

यावद्ददर्श चार्वङ्गी पार्वतीं दनुजेश्वरः । तावत्स वीर्यं मुमुचे जडाङ्गश्चाभवत्तदा ॥

Verse 42

अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला । जगामांतर्हिता वेगात्सा तदोत्तरमानसम्

अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला । जगामान्तर्हिता वेगात्सा तदोत्तरमानसम् ॥

Verse 43

तामदृश्य ततो दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव । जवेनागात्पुनर्योद्धुं यत्र देवो महेश्वरः

तामदृश्य ततो दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव । जवेनागात्पुनर्योद्धुं यत्र देवो महेश्वरः ॥

Verse 44

पार्वत्यपि महाविष्णुं सस्मार मनसा तदा । तावद्ददर्श तं देवं सोपविष्टं समीपगम्

पार्वत्यपि महाविष्णुं सस्मार मनसा तदा । तावद्ददर्श तं देवं सोपविष्टं समीपगम् ॥

Verse 45

तं दृष्ट्वा पार्वती विष्णुं जगन्माता शिवप्रिया । प्रसन्नमनसोवाच प्रणमंतं कृतांजलिम्

तं विष्णुं कृताञ्जलिं प्रणमन्तं दृष्ट्वा जगन्माता शिवप्रिया पार्वती प्रसन्नचित्ता तमुवाच।

Verse 46

पार्वत्युवाच । विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान्परमाद्भुतम् । तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः

पार्वत्युवाच— विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान् परमाद्भुतम्। तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः॥

Verse 47

तच्छ्रुत्वा जगदम्बाया वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच शिवां नत्वा सांजलिर्नम्रकंधरः

तच्छ्रुत्वा जगदम्बाया वचनं गरुडध्वजः। प्रत्युवाच शिवां नत्वा साञ्जलिर्नम्रकन्धरः॥

Verse 48

श्रीभगवानुवाच । भवत्याः कृपया देवि तद्वृत्तं विदितं मया । यदाज्ञापय मां मातस्तत्कुर्य्यां त्वदनुज्ञया

श्रीभगवानुवाच— भवत्याः कृपया देवि तद्वृत्तं विदितं मया। यदाज्ञापय मां मातस्तत्कुर्य्यां त्वदनुज्ञया॥

Verse 49

सनत्कुमार उचाच । तच्छ्रुत्वा विष्णुवचन्ं पुनरप्याह पार्वती । हृषीकेशं जगन्माता धर्मनीतिं सुशिक्षयन्

सनत्कुमार उवाच— तच्छ्रुत्वा विष्णुवचनं पुनरप्याह पार्वती। हृषीकेशं जगन्माता धर्मनीतिं सुशिक्षयन्॥

Verse 50

पार्वत्युवाच । तेनैव दर्शितः पन्था बुध्यस्व त्वं तथैव हि । तत्स्त्रीपातिव्रतं धर्मं भ्रष्टं कुरु मदाज्ञया

पार्वत्युवाच—तेनैव पन्था दर्शितः; त्वं तमेव बुध्यस्व तथा चाचर। ममाज्ञया तस्याः स्त्रियाः पातिव्रत्यधर्मं विचालय भङ्क्ष्व च।

Verse 51

नान्यथा स महादैत्यो भवेद्वध्यो रमेश्वर । पातिव्रतसमो नान्यो धर्मोऽस्ति पृथिवीतले

नान्यथा स महादैत्यो भवेद्वध्यो रमेश्वर । पातिव्रतसमो नान्यो धर्मोऽस्ति पृथिवीतले ॥

Verse 52

सनत्कुमार उवाच । इत्यनुज्ञां समाकर्ण्य शिरसाधाय तां हरिः । छल कर्त्तुं जगामाशु पुनर्जालंधरं पुरम्

सनत्कुमार उवाच । इत्यनुज्ञां समाकर्ण्य शिरसाधाय तां हरिः । छलकर्तुं जगामाशु पुनर्जालंधरं पुरम् ॥