Rig Veda 1.140.8: Mandala 1, Sukta 140, Mantra 8
Sukta 1.140
Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional attribution for RV 1.140–1.141 in many Anukramaṇī traditions; verify against specific Śaunaka Anukramaṇī recensions)
Devata: Agni (as the upward-leading divine Will and awakener of the life-breath)
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.140; confirm pada-count in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
तमग्रुवः केशिनीः सं हि रेभिर ऊर्ध्वास्तस्थुर्मम्रुषीः प्रायवे पुनः । तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति नानददसुं परं जनयञ्जीवमस्तृतम् ॥
Transliteration
tám agrúvaḥ keśinīḥ sáṃ hí rebhir ūrdhvā́stasthur mamruṣī́ḥ prá āyáve púnaḥ | tāsā́ṃ jarā́ṃ prá-muñcann éti nā́nadad asúṃ páram janáyan jīváṃ astṛ́tam ||
Translation
तं अग्रुवः केशिन्यः सं हि रेभिः ऊर्ध्वाः तस्थुः; मम्रुषीः प्रायवे पुनः। तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति नानदन्; असुं परं जनयन् जीवम् अस्तृतम्।
Word by Word
तम्him/that
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्रुवःnot-heavy/light (women)
अग्रुवः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअ-ग्रु (प्रातिपदिक; नकारार्थक उपसर्ग अ- + ग्रु) अथवा ‘अग्रु’ (विशेषण-प्रातिपदिक)
केशिन्यःthe long-haired (women)
केशिन्यः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootकेशिन् (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
हिindeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
रेभिःwith singers/chanters (praisers)
रेभिः:
करण
TypeNoun
Rootरेभ (प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वाःupright, raised
ऊर्ध्वाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
तस्थुःthey stood
तस्थुः:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
मम्रुषीःforgetful/heedless (women)
मम्रुषीः:
कर्तृ
TypeAdjective (Kṛdanta, used substantively)
Rootमृश्/मृष् (धातु; ‘to forget/neglect’ → ‘forgetful’), कृत्-प्रातिपदिक ‘मम्रुषी’
प्रायवेfor departure, for going forth
प्रायवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राय (प्रातिपदिक; ‘departure, journey’)
पुनःagain, back
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
तासाम्of those (women)
तासाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जराम्old age
जराम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
प्रforth, away
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
मुञ्चन्releasing
मुञ्चन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootमुच् (धातु)
एतिgoes
एति:
—
TypeVerb
Rootइ (धातु)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
आनददत्he did not roar/sound
आनददत्:
—
TypeVerb
Rootनद् (धातु) + आ (उपसर्ग)
असुम्life-breath
असुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
परम्highest, further
परम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
जनयन्producing, generating
जनयन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootजन् (धातु; causative जनय-)
जीवम्living
जीवम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootजीव (प्रातिपदिक)
अस्तृतम्unspread/unstrewn; (figuratively) unlaid down, unprostrated
अस्तृतम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootस्तृ (धातु; ‘to spread/lay’) + नकारार्थक अ-; कृत्-प्रातिपदिक ‘अस्तृत’
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.