Adhyaya 29

Verse 1

नारदौवाच । ततो गच्छेत राजेंद्र कालिंदीतीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात्

नारद उवाच—ततो गच्छेत् राजेन्द्र कालिन्दीतीर्थमुत्तमम्। तत्र स्नात्वा नरो राजन् न दुर्गतिमवाप्नुयात्॥

Verse 2

पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे ब्रह्मावर्त्ते पृथूदके । अविमुक्ते सुवर्णाख्ये यत्फलं लभते नरः

पुष्करे कुरुक्षेत्रे च ब्रह्मावर्त्ते पृथूदके। अविमुक्ते सुवर्णाख्ये यत्फलं लभते नरः॥

Verse 3

तत्फलं समवाप्नोति यमुनायां नरोत्तम । स्वर्गभोगेतिरागो वै येषां मनसि वर्तते

तत्फलं समवाप्नोति यमुनायां नरोत्तम; स्वर्गभोगेषु येषां मनसि तीव्रानुरागो वर्तते, ते खलु तदेव फलं प्राप्नुवन्ति।

Verse 4

यमुनायां विशेषेण स्नानदानेन सत्तम । आयुरारोग्यसंपत्तौ रूपयौवनता गुणे

यमुनायां विशेषेण स्नानदानेन सत्तम, आयुरारोग्यसंपत्तौ रूपयौवनतागुणे च वर्धते।

Verse 5

येषां मनोरथस्तैस्तु न त्याज्यं यमुनाजलम् । ये बिभ्यति नरकादेर्दारिद्र्योऽत्र संति च

येषां मनोरथैस्तु न त्याज्यं यमुनाजलम्; ये नरकादेर्बिभ्यति, दारिद्र्यपीडिताश्च येऽत्र सन्ति, तेऽपि तदाश्रयाः।

Verse 6

सर्वथा तैः प्रयत्नेन तत्र कार्यं निमज्जनम् । दारिद्र्य पाप दौर्भाग्य पंक प्रक्षालनाय वै

सर्वथा तैः प्रयत्नेन तत्र कार्यं निमज्जनम्; दारिद्र्यपापदौर्भाग्यपङ्कप्रक्षालनाय वै।

Verse 7

ऋते वै यामुनं तोयं न चान्योस्ति युधिष्ठिर । श्रद्धाहीनानि कर्माणि मतान्यर्धफलानि वै । फलं ददाति संपूर्णं यामुनं स्नानमात्रतः

ऋते वै यामुनं तोयं न चान्योऽस्ति युधिष्ठिर। श्रद्धाहीनानि कर्माणि मतान्यर्धफलानि वै; फलं ददाति संपूर्णं यामुनं स्नानमात्रतः।

Verse 8

अकामो वा सकामो वा यामुने सलिले नृप । इहामुत्र च दुःखानि मज्जनान्नैव पश्यति

अकामो वा सकामो वा, नृप, यामुने सलिले मज्जनात्—इहामुत्र च दुःखानि न कदापि पश्यति।

Verse 9

पक्षद्वये यथा चंद्र क्षीःयते वर्द्धते तथा । पातकं नश्यते तत्र स्नानात्पुण्यं विवर्द्धते

पक्षद्वये यथा चन्द्रः क्षीयते वर्धते तथा; तत्र स्नानात् पातकं नश्यति, पुण्यं च विवर्धते।

Verse 10

यथाब्धौ सुखमायांति रत्नानि विविधानि च । आयुर्वित्तं कलत्राणि संपदः संभवंति च

यथाब्धौ सुखमायान्ति रत्नानि विविधानि च; तथा आयुर्वित्तं कलत्राणि सम्पदश्च सम्भवन्ति।

Verse 11

कामधेनुर्यथा कामं चिंतामणिर्विचिंतितम् । ददाति यमुनास्नानं तद्वत्सर्वं मनोरथम्

कामधेनुर्यथा कामं चिन्तामणिर्विचिन्तितम्; ददाति यमुनास्नानं तद्वत् सर्वं मनोरथम्।

Verse 12

कृते तपः परं ज्ञानं त्रेतायां यजनं तथा । द्वापरे च कलौ दानं कालिंदी सर्वदा शुभा

कृते तपः परं ज्ञानं, त्रेतायां यजनं तथा; द्वापरे च कलौ दानं—कालिन्दी सर्वदा शुभा।

Verse 13

सर्वेषां सर्ववर्णानामाश्रमाणां च भूपते । यामुने मज्जनं धर्मं धाराभिः खलु वर्षति

भूपते, सर्वेषां सर्ववर्णानामाश्रमाणां च जनानां यामुन्यां मज्जनं धर्मं धाराभिः खलु वर्षति।

Verse 14

अस्मिन्वै भारते वर्षे कर्मभूमौ विशेषतः । कालिंद्यस्नायिनां नॄणां निष्फलं जन्मकीर्त्तितम्

अस्मिन्वै भारते वर्षे कर्मभूमौ विशेषतः, कालिन्द्यां स्नायिनां नॄणां जन्म कीर्तितं निष्फलं भवति।

Verse 15

नैश्वर्यं गगने यद्वच्चांद्रे ऽमायां तु मंडले । तद्वन्न भाति सत्कर्म यमुनामज्जनं विना

यद्वद् गगनेऽमायायां चान्द्रमण्डलं न भाति, तद्वत् यमुनामज्जनं विना सत्कर्म न प्रकाशते।

Verse 16

व्रतैर्दानैस्तपोभिश्च न तथा प्रीयते हरिः । तत्र मज्जनमात्रेण यथा प्रीणाति केशवः

व्रतैर्दानैस्तपोभिश्च हरिर्न तथा प्रीयते; तत्र तु मज्जनमात्रेण यथा केशवः प्रीणाति।

Verse 17

न समं विद्यते किंचित्तेजः सौरेण तेजसा । तद्वन्न यमुनास्नानं समानाः क्रतुजाः क्रियाः

सौरेण तेजसा समं किंचित् तेजो न विद्यते; तद्वत् यमुनास्नानसमाना न क्रतुजाः क्रियाः।

Verse 18

प्रीतये वासुदेवस्य सर्वपापापनुत्तये । कालिंद्या मज्जनं कुर्य्यात्स्वर्गलाभाय मानवः

वासुदेवस्य प्रीत्यर्थं सर्वपापापनुत्तये । स्वर्गलाभाय मानवः कालिन्द्यां मज्जनं कुर्यात् ॥

Verse 19

किं रक्षितेन देहेन सुपुष्टेन बलीयसा । अध्रुवेण सुदेहेन यमुना मज्जनं विना

सुपुष्टेन बलीयसा रक्षितेनापि देहेन किं प्रयोजनम् । अध्रुवेण सुदेहेन यमुना-मज्जनं विना ॥

Verse 20

अस्थिस्तंभं स्नायुबंधं मांसक्षतज लेपनम् । चर्मावनद्ध दुर्गंधं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः

अस्थिस्तम्भं स्नायुबन्धं मांसक्षतजलेपनम् । चर्मावनद्धं दुर्गन्धं मूत्रपुरीषपूरितम् ॥

Verse 21

जराशोक विपद्व्याप्तं रोगमंदिरमातुरम् । रागमूलमनित्यं च सर्वदोषसमाश्रयम्

जराशोकविपद्व्याप्तं रोगमन्दिरमातुरम् । रागमूलमनित्यं च सर्वदोषसमाश्रयम् ॥

Verse 22

परोपकारपापार्ति परद्रोहपरेर्षिकम् । लोलुपं पिशुनं क्रूरं कृतघ्नं क्षणिकं तथा

परोपकारपापार्तिं परद्रोहपरायणम् । परेर्ष्यालुं लोलुपं पिशुनं क्रूरं कृतघ्नं क्षणिकं तथा ॥

Verse 23

निष्ठुरं दुर्धरं दुष्टं दोषत्रयविदूषितम् । अशुचितापि दुर्गंधि तापत्रयविमोहितम्

निष्ठुरं दुर्धरं दुष्टं दोषत्रयविदूषितम् । अशुचि च दुर्गन्धि च तापत्रयविमोहितम् ॥

Verse 24

निसर्गतो ऽधर्मरतं तृष्णाशतसमाकुलम् । कामक्रोधमहालोभ नरकद्वारसंस्थितम्

निसर्गतः अधर्मरतं तृष्णाशतसमाकुलम् । कामक्रोधमहालोभं नरकद्वारसंस्थितम् ॥

Verse 25

कृमिवर्चस्तु भस्मादि परिणामगुणावहम् । ईदृक्शरीरं व्यर्थं हि यमुनामज्जनं विना

कृमिवर्चःभस्मादि-परिणामगुणावहम् । ईदृक्शरीरं व्यर्थं हि यमुनामज्जनं विना ॥

Verse 26

बुद्बुदा इव तोयेषु प्रत्यंडा इव पक्षिषु । जायंते मरणायैव यमुनास्नान वर्जिताः

बुद्बुदा इव तोयेषु प्रत्यण्डा इव पक्षिषु । जायन्ते मरणायैव यमुनास्नानवर्जिताः ॥

Verse 27

अवैष्णवो हतो विप्रो हतं श्राद्धमपिंडकम् । अब्रह्मण्यं हतं क्षत्रमनाचार हतं कुलम्

अवैष्णवो हतो विप्रो हतं श्राद्धमपिण्डकम् । अब्रह्मण्यं हतं क्षत्रमनाचारहतं कुलम् ॥

Verse 28

सदंभश्च हतो धर्म्मः क्रोधेनैव हतं तपः । अदृढं च हतं ज्ञानं प्रमादेन हतं श्रुतम्

सदम्भेन विनश्यति धर्मः, क्रोधेन तपो विनश्यति। अदृढेन ज्ञानं नश्यति, प्रमादेन श्रुतं विनश्यति॥

Verse 29

परभक्त्या हता नारी ब्रह्मचारी स्त्रिया हतः । अदीप्तेऽग्नौ हतो होमो हता भक्तिः समायिका

परभक्त्या नारी विनश्यति, स्त्रिया ब्रह्मचारी विनश्यति। अदीप्तेऽग्नौ होमो विनश्यति, समायिक्या भक्तिर्विनश्यति॥

Verse 30

उपजीव्या हता कन्या स्वार्थे पाकक्रिया हता । शूद्र भक्षो हतो योगः कृपणस्य हतं धनम्

उपजीव्यत्वेन कन्या विनश्यति, स्वार्थेन पाकक्रिया विनश्यति। शूद्रभक्षेण योगो विनश्यति, कृपणस्य धनं विनश्यति॥

Verse 31

अनभ्यासहता विद्या हतो बोधो विरोधकृत् । जीवितार्थं हतं तीर्थं जीवनार्थं हतं व्रतम्

अनभ्यासेन विद्या विनश्यति, विरोधकृता बोधो विनश्यति। जीवितार्थं तीर्थं विनश्यति, जीवनार्थं व्रतं विनश्यति॥

Verse 32

असत्या च हता वाणी तथा पैशुन्यवादिनी । षट्कर्णगो हतो मंत्रो व्यग्रचित्तो हतो जपः

असत्यया वाणी विनश्यति, तथा पैशुन्यवादिन्या। षट्कर्णगो मन्त्रः विनश्यति, व्यग्रचित्तो जपो विनश्यति॥

Verse 33

हतमश्रोत्रिये दानं हतो लोकश्च नास्तिकः । अश्रद्धया हतं सर्वं यत्कृतं पारलौकिकम्

अश्रोत्रियाय दत्तं दानं निष्फलं भवति; नास्तिकेन लोकः विनश्यति। अश्रद्धया कृतं यत् पारलौकिकं कर्म, तत् सर्वं व्यर्थतां याति।

Verse 34

इह लोको हतो नॄणां दरिद्राणां यथा नृप । मनुष्याणां हतं जन्म कालिदीमज्जनं विना

हे नृप, यथा दरिद्राणां नृणामिह लोको हतः, तथा कालिद्यां मज्जनं विना मनुष्यजन्मापि निष्फलं भवति।

Verse 35

उपपातक सर्वाणि पातकानि महांति च । भस्मी भवंति सर्वाणि यमुनामज्जनान्नृप

हे नृप, यमुनायां मज्जनात् सर्वाण्युपपातकानि महापातकानि च सर्वाणि भस्मीभवन्ति।

Verse 36

वेपंते सर्वपापानि यमुनायां गते नरे । नाशके सर्वपापानां यदि स्नास्यति वारिणि

यमुनायां गते नरे सर्वपापानि वेपन्ते; सा हि सर्वपापनाशिका, यदि तस्यां वारिणि स्नास्यति।

Verse 37

पावका इव दीप्यंते यमुनायां नरोत्तमाः । विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मेघेभ्य इव चंद्रमाः

यमुनायां नरोत्तमाः पावका इव दीप्यन्ते; सर्वपापेभ्यो विमुक्ताः, मेघेभ्य इव चन्द्रमाः।

Verse 38

आर्द्र शुष्कलघुस्थूलं वाङ्मनः कर्मभिः कृतम् । तत्र स्नानं दहेत्पापं पावकः समिधो यथा

आर्द्रं शुष्कं लघु स्थूलं वाङ्मनःकर्मकृतं च यत् पापम् । तत्र स्नानं तद् दहति पावकः समिधो यथा ॥

Verse 39

प्रामादिकं च यत्पापं ज्ञानाज्ञानकृतं च यत् । स्नानमात्रेण नश्येत यमुनायां नृपोत्तम

प्रमादकृतं यत् पापं ज्ञानाज्ञानकृतं च यत् । यमुनायां स्नानमात्रेण नश्यति नृपोत्तम ॥

Verse 40

निष्पापास्त्रिदिवं यांति पापिष्ठा यांति शुद्धताम् । संदेहो नात्र कर्तव्यः स्नाने वै यमुनाजले

निष्पापास्त्रिदिवं यान्ति पापिष्ठाः शुद्धिमाप्नुयुः । यमुनाजलस्नानेऽत्र नात्र संदेहः कर्तव्यः ॥

Verse 41

सर्वेऽधिकारिणो ह्यत्र विष्णुभक्तौ तथा नृप । सर्वेषां सर्वदा देवी यमुना पापनाशिका

सर्वेऽधिकारिणो ह्यत्र विष्णुभक्तौ नृपोत्तम । सर्वेषां सर्वदा देवी यमुना पापनाशिनी ॥

Verse 42

एष एव परो मंत्र एतच्च परमं तपः । प्रायश्चित्तं परं चैव यमुनास्नानमुत्तमम्

एष एव परो मन्त्र एतच्च परमं तपः । प्रायश्चित्तं परं चैव यमुनास्नानमुत्तमम् ॥

Verse 43

नृणां जन्मांतराभ्यासात्कालिंदी मज्जने मतिः । अध्यात्मज्ञानकौशल्यं जन्माभ्यासाद्यथा नृप

हे नृप! नृणां जन्मान्तराभ्यासात् कालिन्द्यां मज्जने मतिः जायते; यथा जन्मजन्मान्तराभ्यासात् अध्यात्मज्ञानकौशल्यम् उपजायते।

Verse 44

संसारकर्दमालेप प्रक्षालन विशारदम् । पावनं पावनानां च यमुनास्नानमुत्तमम्

संसारकर्दमालेपप्रक्षालनविशारदं, पावनं पावनानां च—यमुनास्नानम् उत्तमम्।

Verse 45

स्नातास्तत्र च ये राजन्सर्वकामफलप्रदे । शुभांश्च भुंजते भोगांश्चंद्र सूर्यग्रहोपमान्

हे राजन्! ये तत्र स्नाताः सर्वकामफलप्रदे स्थाने, ते शुभान् भोगान् भुञ्जते—चन्द्रसूर्यग्रहोपमान्।

Verse 46

यमुना मोक्षदा प्रोक्ता मथुरासंगता यदि । मथुरायां च कालिंदी पुण्याधिकविवर्द्धिनी

यमुना मोक्षदा इति प्रोक्ता, मथुरासङ्गता यदि; मथुरायां च कालिन्दी पुण्याधिकविवर्धिनी।

Verse 47

अन्यत्र यमुना पुण्या महापातकहारिणी । विष्णुभक्तिप्रदा देवी मथुरा संगता भवेत्

अन्यत्र यमुना पुण्या महापातकहारिणी; मथुरासङ्गता सती विष्णुभक्तिप्रदा देवी भवेत्।

Verse 48

भक्तिभावेन संयुक्ता कालिंद्यां यदि मज्जयेत् । कल्पकोटिसहस्राणि वसते सन्निधौ हरेः

भक्तिभावसमायुक्तः कालिन्द्यां यदि मज्जति । कल्पकोटिसहस्राणि हरेः सन्निधिमश्नुते ॥

Verse 49

मुक्तिं प्रयांति मनुजाः नूनं सांख्येन वर्जिताः । पितरस्तस्य तृप्यंति तृप्ताः कल्पशतैर्दिवि

मुक्तिं न यान्ति मनुजाः सांख्यज्ञानविवर्जिताः । तस्य पितरस्तृप्यन्ति दिवि कल्पशतैः सुखम् ॥

Verse 50

ये पिबंति नरा राजन्यमुनासलिलं शुभम् । पंचगव्यसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम्

ये पिबन्ति नरा राजन् यमुनासलिलं शुभम् । पञ्चगव्यसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम् ॥

Verse 51

कोटितीर्थसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम् । तत्र दानं च होमश्च सर्वं कोटिगुणं भवेत्

कोटितीर्थसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम् । तत्र दानं च होमश्च सर्वं कोटिगुणं भवेत् ॥