Adhyaya 75
Hymn of Victory: Varāha, the Slaying of Hiraṇyākṣa, and the Praise of Viṣṇu
अध्यायेऽस्मिन् देवासुरयुद्धस्य महती कथा वर्ण्यते। देवैर्दैत्याः केचित् पराजिताः, तदा हिरण्याक्षो दैत्यराजः शोभनरथमारुह्य देवान् अभिभूय तान् पलाययति; ते सर्वे हरिं शरणं यान्ति। हरिः केशवोऽच्युतो दैत्यं समभ्येत्य दीर्घं द्वन्द्वयुद्धं करोति, तेन जगत्संक्षोभः समुत्पद्यते। हिरण्याक्षेण पृथिवी रसातलं नीताऽभवत्; तदा विष्णुः वराहरूपं धृत्वा अधो गत्वा निमग्नां धरित्रीं ददर्श, दंष्ट्राभ्यां तामुद्धृत्य स्वस्थानं निनाय। पुनरपि संग्रामे प्रवृत्ते सुदर्शनचक्रेण हिरण्याक्षो निहतः। अनन्तरं देवाः विजयस्तोत्रं पठन्ति, नानावतारान् नमस्कुर्वन्तो विष्णोः पराक्रमं स्तुवन्ति। अन्ते फलश्रुत्या अस्य स्तोत्रस्य श्रवणपाठयोः पुण्यं, जयः, इष्टसिद्धिश्च प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । श्रुत्वा महेश्वराद्वाक्यं देवाः शक्रपुरोगमाः । दुद्रुवुर्दैत्यसंघांस्तान्सर्वे सर्वान्समंततः
व्यास उवाच—महेश्वरस्य वाक्यं श्रुत्वा शक्रपुरोगमाः सर्वे देवाः। सर्वतः तान् दैत्यसंघान् अभिदुद्रुवुः॥
Verse 2
आजगाम महाबाहुः कुंभो नाम महासुरः । नैरृतो यक्षराजानं गदया चाहनद्भृशम्
ततः समागतो महाबाहुः कुंभो नाम महासुरः । नैरृतवंशसम्भूतः स गदया यक्षराजानं भृशमाहनत् ॥
Verse 3
गुह्यकेशो गदापातैर्जघान भृशमुत्तमम् । ततोन्योन्यं गदायुद्धमभवद्भीषणं तयोः
गुह्यकेशो गदापातैः प्रഹರन् उत्तमं भृशम् । ततस्तयोः परस्परं गदायुद्धं बभूव भीषणम् ॥
Verse 4
चक्रबंधं महाबंधं पुरोवध्यनिबंधनम् । प्राचुरं भीषणं यानं स्फोटतैलाभिवास्तिकम्
चक्रबन्धं महाबन्धं पुरोवध्यनिबन्धनम् । प्राचुर्येण भयंकरं यानं स्फोटतैलाभिलेपनम् ॥
Verse 5
तेन कृत्वा महायुद्धमवसाने धनेश्वरः । पातयामास तं स्फोटं तस्य कुंभस्य चोरसि
तेन सह महायुद्धं कृत्वा धनेश्वरः । अवसाने तस्य कुंभस्योरसि तं स्फोटं पातयामास ॥
Verse 6
भग्नदंष्ट्रस्ततः कुंभो निपपात महीतले । स्यंदनस्थो महावीर्यो जंभो हरिहयं तदा
भग्नदंष्ट्रस्ततः कुंभो निपपात महीतले । स्यन्दनस्थो महावीर्यो जंभो हरिहयं तदा जघान ॥
Verse 7
जघानशरसंघैश्च तथैवैरावणं भृशम् । वासवो भिदुरेणैव संबिभेदासुरोत्तमम्
स शरवृष्टिसंघैः क्रुद्धः ऐरावणं भृशं जघान; वासवोऽपि भिदुरायुधेनासुरोत्तमं संबिभेद।
Verse 8
स पपात धरापृष्ठे गतासुर्लोहितोक्षितः । तथारण्यं सुघोरं च अघोरं घोरमेव च
स धरापृष्ठे पपात गतासुः लोहितोक्षितः; तदरण्यं च सुघोरं जातम्—अघोरं घोरमेव च।
Verse 9
चतुरो गणमुख्यांश्च शक्त्या बिभेद संयुगे । सेनान्यश्चैव प्रत्येकं पातयामास लाघवात्
स संयुगे शक्त्या चतुरो गणमुख्यान् बिभेद; सेनान्यश्च प्रत्येकं लाघवात् पातयामास।
Verse 10
सौरभं शरसंघैश्च जयंतो वशमानयत् । शक्तिहस्तं च संह्रादं यमदंडं नरांतकम्
जयन्तः शरसंघैः सौरभं वशमानयत्; तथा शक्तिहस्तं संह्रादं यमदण्डं नरान्तकमपि।
Verse 11
हत्वा च पातयामास स भस्मीकृतविग्रहः । कालश्च खड्गपातेन पातयामास बाभ्रवम्
हत्वा स पातयामास भस्मीकृतविग्रहः; कालोऽपि खड्गपातेन बाभ्रवं पातयामास।
Verse 12
शक्त्या मृत्युर्बिभेदाश्वं तथा निर्घृणकं रणे । अग्निना दह्यमानाश्च सप्तैते च महाबलाः
शक्त्या मृत्युर्बिभेदाश्वं तथा निर्घृणकं रणे । अग्निना दह्यमानाश्च सप्तैते च महाबलाः ॥
Verse 13
भद्रबाहुर्महाबाहुः सुगंधो गंध एव च । भौरिको वल्लिको भीम एते सेनाग्रगामिनः
भद्रबाहुर्महाबाहुः सुगन्धो गन्ध एव च । भौरिको वल्लिको भीम एते सेनाग्रगामिनः ॥
Verse 14
रणे संदग्धदेहाश्च पेतुरुर्व्यां गतासवः । पाशबद्धा महावीर्या वरुणस्य महात्मनः
रणे संदग्धदेहाश्च पेतुरुर्व्यां गतासवः । पाशबद्धा महावीर्या वरुणस्य महात्मनः ॥
Verse 15
पेतुरुर्व्यां महासत्वाः शूराः शूरभयानकाः । शूरस्य रश्मिजालेन निहताः पञ्चदानवाः
पेतुरुर्व्यां महासत्त्वाः शूराः शूरभयानकाः । शूरस्य रश्मिजालेन निहताः पञ्चदानवाः ॥
Verse 16
तुरुतुंबुरुदुर्मेधस्साधका साधकाभिधाः । क्रूर क्रौंच रणेशान मोदसंमोद षण्मुखाः
तुरुतुंबुरुदुर्मेधस्साधकाः साधकाभिधाः । क्रूरः क्रौंचो रणेशानो मोदसंमोद षण्मुखः ॥
Verse 17
शरैर्निपातिता दैत्याः संयुगे मातरिश्वना । नैरृतो गदया भीमं पातयामास भूतले
संयुगे मातरिश्वनः शरैर्दैत्यान् निपातयामास; नैरृतोऽपि गदया भीमं भूतले पातयामास।
Verse 18
शूलपातैश्च रुद्राणां शतशो दैत्यदानवाः । निपेतुः संयुगे भीताः संमुखा रणपंडिताः
रुद्राणां शूलपातैः शतशो दैत्यदानवाः संयुगे निपेतुः; संमुखा रणपण्डिताः सन्तोऽपि भीताः समरे पतिताः।
Verse 19
वसूनां शरपातैश्च शूराणां रश्मिमालिनाम् । मेघानां करकाभिश्च वज्रपातैस्सुदारुणैः
वसूनां शरपातैः, शूराणां रश्मिमालिनां तेजोभिः, मेघानां करकाभिः, तथा सुदारुणैर्वज्रपातैश्च समन्तात्।
Verse 20
निपातिता रणे दैत्याः शतशो बलशालिनः । कुबेरस्य गदापातैर्निपतंति सहस्रशः
रणे बलशालिनो दैत्याः शतशो निपातिताः; कुबेरस्य गदापातैः सहस्रशो निपतन्ति स्म।
Verse 21
शक्रस्य भिदुरेणैव भेदिता दैत्यपुंगवाः । असंख्याताः पतंत्युर्व्यां स्कंदशक्त्या तथा हताः
शक्रस्य भिदुरेणैव दैत्यपुङ्गवाः भेदिताः; असंख्याताश्च स्कन्दशक्त्या हताः उर्व्यां पतन्ति स्म।
Verse 22
गणेशपर्शुपातेन पतंति मुख्यमुख्यकाः । वैकुंठकरमुक्तेन चक्रेण तीव्रकर्मणा
गणेशस्य परशुपातेन मुख्यमुख्यका नृपप्रमुखाः पतन्ति; वैकुण्ठहस्तविमुक्तेन तीव्रकर्मणा चक्रेण च छिद्यन्ते।
Verse 23
दैत्यानां प्रवराणां च शिरांसि निपतंति कौ । शमनो यमदंडेन कोटिकोटिसहस्रशः
तदा दैत्यानां प्रवराणां शिरांसि निपेतुः; शमनो यमदण्डेन कोटिकोटिसहस्रशः तानि पातयामास।
Verse 24
अपातयत्तदा भूम्यां कालः खड्गेन दानवान् । मृत्युश्शक्त्या तथा दैत्यान्पाशी पाशेन चापरान्
तदा कालः खड्गेन दानवान् भूम्यां अपातयत्; मृत्युः शक्त्या दैत्यान् न्यपातयत्; पाशी च पाशेनापरान् बद्ध्वा निनाय।
Verse 25
पातेन तक्षकादीनां सुधांशोः शिशिरेण च । अश्वारोही खरोमन्योहनिपाशस्तथा गजान्
पातेन तक्षकादीन् नागान् जिगाय, सुधांशोः शिशिरेणापि तथा; अश्वारोही च खरोमन्यः हनिपाशश्च गजान् अपि न्यपातयन्।
Verse 26
परिघेण गजं कुंभे दैत्यानां नाशयत्ततः । एवमश्वान्गजांश्चैव लाघवात्स न्यपातयत्
ततः परिघेण गजं कुम्भे आहत्य दैत्यानां नाशयत्; एवं लाघवात् स अश्वान् गजान् चापि न्यपातयत्।
Verse 27
एवं सिद्धैश्च गंधर्वैरप्सरोभिर्महाबलैः । अन्याभिर्देवताभिश्च समातृगणनायकैः
एवं सिद्धैश्च गन्धर्वैरप्सरोभिर्महाबलैः । अन्याभिर्देवताभिश्च समातृगणनायकैः सह स पर्यवस्थितः ॥
Verse 28
निपातिता महोघोरा ये ते प्रलयदानवाः । शरैश्च खड्गपातैश्च शूलशक्तिपरश्वधैः
निपातिता महोघोरा ये ते प्रलयदानवाः । शरैश्च खड्गपातैश्च शूलशक्तिपरश्वधैः ॥
Verse 29
यष्टिपरिघकुंतैश्च पातयंत्यसुरान्सुराः । एवं संक्षीयमाणेषु दैत्यराट्समपद्यत
यष्टिपरिघकुन्तैश्च पातयन्त्यसुरान्सुराः । एवं संक्षीयमाणेषु दैत्यराट्समपद्यत ॥
Verse 30
आदित्यरथसंकाशं रथरत्नविभूषितम् । शातकुंभमयं दिव्यं घंटाचामरभूषितम्
आदित्यरथसङ्काशं रथरत्नविभूषितम् । शातकुम्भमयं दिव्यं घण्टाचामरभूषितम् ॥
Verse 31
पताकाध्वजसंपूर्णं रम्यं शक्ररथोपमम् । समारुह्य महावीरो हिरण्याक्षोऽसुराधिपः
पताकाध्वजसम्पूर्णं रम्यं शक्ररथोपमम् । समारुह्य महावीरो हिरण्याक्षोऽसुराधिपः ॥
Verse 32
जघान शरजालैश्च दुर्निवार्यः सुरासुरैः । ससैन्यानि गजान्वीरो रथांश्च सह सैंधवान्
स शूरवीरः शरजालवर्षैः सुरासुरैरपि दुर्निवार्यः । ससैन्यान् गजान् रथांश्चैव सैन्धवान् सह जघान ॥
Verse 33
पातयामास भूमौ च शतशोथ सहस्रशः । एवं चरन्स वृंदेषु निखिलेषु दिवौकसाम्
भूमौ च पातयामास शतशोऽथ सहस्रशः । एवं स चरन् वृन्देषु निखिलेषु दिवौकसाम् ॥
Verse 34
पातयामास दैत्येंद्रः शरौघान्मृत्युसन्निभान् । क्रमेण समरे चाथ देवसैन्यान्यमंथत
अथ दैत्येन्द्रः शरौघान् मृत्युसन्निभान् पातयामास । क्रमेण समरे चाथ देवसैन्यान्यमन्थत ॥
Verse 35
यथा पुष्करिणीवृंदे गजः कंजवनं शितैः । शरपातैरथो वेगात्सिंहनादैः पुनः पुनः
यथा पुष्करिणीवृन्दे गजः कञ्जवनं बलात् । शितशरपातैर्वेगात् सिंहनादैः पुनः पुनः ॥
Verse 36
धरण्यां पतिता वेगात्तदा दैत्येश्वरस्य च । दशभिश्च सुतीक्ष्णाग्रैर्जयंतं स जघान ह
तदा वेगात् धरण्यां पतितः स दैत्येश्वरः । दशभिः सुतीक्ष्णाग्रैः शस्त्रैर्जयन्तं जघान ह ॥
Verse 37
रेमंतं पंचभिर्बाणैः शक्रं पंचदशेन तु । चित्ररथं विंशतिभिःपंचविंशतिभिर्गुहम्
रेमन्तं पञ्चभिर्बाणैः शक्रं पञ्चदशभिस्तथा । चित्ररथं विंशतिभिश्च गुहं पञ्चविंशतिभिः शरैः ॥
Verse 38
हेरंबं त्रिशरेणैव चत्वारिंशच्छरैर्यमम् । तथैव कालं मृत्युं च पाणिना द्विगुणेन च
हेरम्बं त्रिशरेणैव यमं चत्वारिंशच्छरैः । तथा कालं मृत्युमपि द्विगुणैः पाणिना शरैः ॥
Verse 39
गुह्यकेशं जगत्प्राणं दशभिर्दशभिः शरैः । षडिभश्च सप्तभिश्चैव रुद्रान्सर्वान्पृथक्पृथक्
गुह्यकेशं जगत्प्राणं दशभिर्दशभिः शरैः । षड्भिः सप्तभिरप्येव रुद्रान्सर्वान्पृथक्पृथक् ॥
Verse 40
वसून्सर्वांश्च सशरैः सिद्धगंधर्वपन्नगान् । दशाष्टदशभिः षडिभर्युद्धे देवान्भिनत्त्यसौ
वसून् सर्वांश्च सशरैः सिद्धगन्धर्वपन्नगान् । युद्धे देवानपि षोडशाष्टादशभिः शरैर्भिनत्त्यसौ ॥
Verse 41
ओजौघादतिवीर्यात्तु शीघ्रलाघवर्दशनान् । आपत्प्राप्ताः सुरा भीत्या प्रतिकर्तुं न चेश्वराः
ओजौघैरतिवीर्यैश्च शीघ्रलाघवदर्शनात् । आपत्प्राप्ताः सुरा भीत्या प्रतिकर्तुं न चेशिरे ॥
Verse 42
महेशशूलसंकाशैः शरैर्मर्मविभेदिभिः । ताडिता निर्जरा युद्धे मूर्च्छिता धरणीं ययुः
महेशशूलसदृशैर्मर्मभेदिभिरायुधैः शरैः समाहताः सुराः । रणमध्ये मूर्च्छिताः सन्तो धरणीतलमवाप्नुवन् ॥
Verse 43
तस्यैव संमुखे स्थातुं न शेकुः प्रवरास्सुराः । ततो देवा विनिर्धूतास्त्रिदिवेशेन संयुताः
तस्य संमुखे स्थातुं नाशक्नुवन् प्रवराः सुराः । ततो देवा विनिर्धूतास्त्रिदिवेशेन संगताः ॥
Verse 44
शरण्यं ते हरिं तत्र शरणं ताडिता ययुः । एतस्मिन्नंतरे विष्णुः प्राह जिष्णुं खगेश्वरम्
तत्र ते शरण्यं हरिं शरणं जग्मुरार्दिताः । एतस्मिन्नन्तरे विष्णुः प्राह जिष्णुं खगेश्वरम् ॥
Verse 45
अधुना गच्छ दैत्यस्य संमुखं रणमूर्धनि । नाशाय सततस्तूर्णं गतस्तस्यांतिकं जवात्
अधुना गच्छ दैत्यस्य संमुखं रणमूर्धनि । नाशाय तस्य तूर्णं त्वं गच्छ तदन्तिकं जवात् ॥
Verse 46
सरथं मार्गणैर्भित्वा विष्णुमारोधयज्जवम् । रथस्य संमुखे दैत्य उवाच विष्णुमव्ययम्
सरथं मार्गणैर्भित्त्वा विष्णोर्जवमरोधयत् । रथस्य संमुखे दैत्य उवाच विष्णुमव्ययम् ॥
Verse 47
अन्य सृष्टिं करोम्यद्य हत्वा त्वां च सनिर्ज्जरम् । ततो विष्णुरुवाचेदं गर्जंतं दैत्यपुंगवम्
अद्य त्वां सनिर्जरं हत्वा पुनरन्यां सृष्टिं करोमि इति गर्जन्तं दैत्यपुङ्गवं प्रति ततः विष्णुरिदं वचनमुवाच।
Verse 48
शक्तस्त्वं स्पर्द्धने पाप यदि युद्धे स्थिरो भव । ततः शरशतैरेव जघान विष्णुमव्ययम्
पाप, स्पर्धने त्वं शक्तोऽसि; यदि युद्धे स्थिरो भवसि तर्हि दृढं तिष्ठ। ततः स शरशतैरेव अव्ययं विष्णुं जघान।
Verse 49
असंभ्रांतः स चिच्छेद यमदंडनिभान्शरान् । पुनः शरसहस्राणि प्रेरयामास तं रणे
असंभ्रान्तः स यमदण्डनिभान् शरान् चिच्छेद; ततः पुनः रणे तं प्रति शरसहस्राणि प्रेरयामास।
Verse 50
तांश्च छित्वा शरैः शौरिस्तं च विव्याध मार्गणैः । प्रगौरवादहार्याभैः संस्पर्शाद्बाडवानलैः
तान् अपि शरैश्छित्वा शौरिः तं मार्गणैर्विव्याध—प्रगौरवादहार्याभैः, संस्पर्शादेव बाडवानलसदृशैः।
Verse 51
शरैश्च भेदकैस्तीक्ष्णैः खगमैश्च मनोजवैः । लाघवात्केशवास्त्रस्य तूलशुष्कतृणोपमैः
तीक्ष्णैर्भेदकैः शरैः, खगमैरिव मनोजवैर्मार्गणैश्च; केशवास्त्रस्य लाघवात् ते तूलशुष्कतृणोपमा बभूवुः।
Verse 52
हैमैः शरसहस्रैस्तु ताडितो दैत्यपुंगवः । बाधयाभ्यर्दितः क्रुद्धो धृत्वा शिखरिणं रणे
हैमशरसहस्रैस्ताडितो दैत्यपुङ्गवः। बाधयाभ्यर्दितः क्रुद्धो रणे शिखरिणं धृतवान्॥
Verse 53
जघान माधवं वेगाद्धिरण्याक्षो महाबलः । तं च संचूर्णयामास गदया लीलया हरिः
हिरण्याक्षो महाबलः वेगाद् माधवं जघान। तं च हरिर्गदया लीलया संचूर्णयामास॥
Verse 54
एवं पर्वतसाहस्रं पातितं तु क्रमेण हि । तथैव लाघवाच्चूर्णं हरिणा दानवारिणा
एवं पर्वतसाहस्रं क्रमेण पातितं हि। तथैव लाघवाच्चूर्णं हरिणा दानवारिणा॥
Verse 55
पुनर्बाहुसहस्राणि कृत्वासौ दानवोत्तमः । शरैः शक्तिभिरत्युग्रैः शूलैः परशुकादिभिः
पुनर्बाहुसहस्राणि कृत्वासौ दानवोत्तमः। शरैः शक्तिभिरत्युग्रैः शूलैः परशुकादिभिः॥
Verse 56
ववर्ष बहुभिर्विष्णुं क्रोधाविष्टेन चेतसा । तांस्तु तेनैव प्रहितांश्चिच्छेद सुरसत्तमः
ववर्ष बहुभिर्विष्णुं क्रोधाविष्टेन चेतसा। तांस्तु तेनैव प्रहितांश्चिच्छेद सुरसत्तमः॥
Verse 57
शरैर्दीप्तैर्महाघोरैरसुराणां भयंकरैः । विव्याध सर्वगात्रेषु शंभुशूलोपमैश्शरैः
दीप्तैर्महाघोरैरसुरभयङ्करैः शरैः शंभुशूलोपमैः स सर्वगात्रेष्वसुरान् विव्याध।
Verse 58
दानवाधिपतिः संख्ये ह्यव्ययो हरिरीश्वरः । स च कश्मलतां गत्वा सर्वशक्तिमनुत्तमाम्
संख्येऽव्ययो हरिरीश्वरः दानवाधिपतिरभवत्; स च कश्मलतां गत्वा सर्वशक्तिमनुत्तमामाविर्भावयामास।
Verse 59
कालजिह्वोपमां घोरामष्टघंटासमन्विताम् । हरेरुरसि पीने च विद्रुत्या पातयद्द्रुतम्
कालजिह्वोपमां घोरामष्टघण्टासमन्विताम्; सा विद्रुत्या हरेः पीने उरसि द्रुतं पातयामास।
Verse 60
शुशुभे स सुरश्रेष्ठस्तडित्त्वत्सान्द्रमेघवत् । ततश्च चुक्रुशुर्दैत्या जयेति साधुवादिनः
सुरश्रेष्ठः स तडिद्वत्सान्द्रमेघवत् शुशुभे; ततश्च दैत्या ‘जय’ इति साधुवादिनः चुक्रुशुः।
Verse 61
ततश्चक्रं दैत्यसैन्ये दानवारिर्व्यसर्जयत् । तेषां शिरांसि संच्छिद्य माधवं पुनरागमत्
ततः दानवारिः दैत्यसैन्ये चक्रं व्यसर्जयत्; तेषां शिरांसि संच्छिद्य तत् माधवं पुनरागमत्।
Verse 62
स दैत्यं शक्तिपातेन पातयामास वै रणे । चिरात्संज्ञां समालंब्य वह्निबाणेन केशवम्
स रणे शक्तिपातेन दैत्यं निपातयामास। चिरात् संज्ञां समालभ्य स वह्निबाणेन केशवं जघान॥
Verse 63
निजघान रणे क्रुद्धो हरिः कौबेरमाक्षिपत् । ततो मुमोच मायास्त्रं चासुरं चातिदारुणम्
रणे क्रुद्धो हरिः शत्रुं निजघान, कौबेरमस्त्रमाक्षिपत्। ततः स अतिदारुणं मायास्त्रमसुरं मुमोच॥
Verse 64
सिंहव्याघ्रलुलायांश्च तद्वद्द्विप सरीसृपान् । जघान समरे विष्णुं हिरण्याक्षः प्रतापवान्
सिंहव्याघ्रलुलायांश्च तथा द्विपसरीसृपान्। जघान समरे विष्णुं हिरण्याक्षः प्रतापवान्॥
Verse 65
ततो मायास्त्रसंभूतान्शस्त्रास्त्रौघान्रणे हरिः । प्रचिच्छेद शरैरेव शूलेनैवमताडयत्
ततो मायास्त्रसंभूतान् शस्त्रास्त्रौघान् रणे हरिः। शरैरेव प्रचिच्छेद, शूलेनैवमताडयत्॥
Verse 66
स विह्वलित सर्वांगस्तत्क्षणं लोहितोक्षितः । विचकर्ष हरन्विष्णुरसृग्विप्लुतविग्रहः
स विह्वलितसर्वाङ्गस्तत्क्षणं लोहितोक्षितः। विचकर्ष हरन् विष्णुरसृग्विप्लुतविग्रहः॥
Verse 67
तच्छूलं च त्रिभिर्बाणैः प्रविव्याध सुराधिपः । वरूथं सध्वजं केतुं रथं चैवातपत्रकम्
तत् शूलं त्रिभिर् बाणैः सुराधिपः सम्यक् प्रविव्याध; वरूथं सध्वजं केतुं रथं चातपत्रकं चापि ताडयामास।
Verse 68
यंतारं च प्रचिच्छेद दशभिश्च हरिः शरैः । पातिते च रथे दैत्यः संप्लुत्याथ रथं परम्
हरिः दशभिः शरैः यन्तारं च प्रचिच्छेद; पातिते रथे दैत्यः सम्प्लुत्य परं श्रेष्ठं रथम् आरुरोह।
Verse 69
आरुरोह स दैत्येंद्रः संमुखं चाकरोद्बली । ततो युद्धं महाघोरमभवल्लोमहर्षणम्
स दैत्येन्द्रः बलवान् आरुरोह, संमुखं चाकरोत्; ततः महाघोरं लोमहर्षणं युद्धम् अभवत्।
Verse 70
हिरण्याक्षस्य च हरेर्लोकविस्मापनं महत् । अस्त्रयुद्धं तथान्योन्यं कृतप्रतिकृतं च तत्
हिरण्याक्षस्य हरेश्च लोकविस्मापनं महद् अस्त्रयुद्धम् अभवत्; अन्योन्यं कृतप्रतिकृतं च तत्।
Verse 71
ततो नियुद्धे सततं दिव्यवर्षशतं गतम् । ततो दैत्यो महासत्वो ववृधे वामनो यथा
ततः नियुद्धे सततं दिव्यवर्षशतं गतम्; ततः महासत्त्वो दैत्यो वामनो यथा ववृधे।
Verse 72
मुखेन जग्राह रुषा त्रैलोक्यं सचराचरम् । भूमंडलं समुद्धृत्य विवेश च रसातलम्
रुषा स मुखेन त्रैलोक्यं सचराचरं जग्राह; भूमण्डलं समुद्धृत्य रसातलं विवेश च।
Verse 73
शेषाश्च विविशुर्दैत्यास्तमनु प्रीतिसंयुताः । ततो विष्णुर्महातेजा ज्ञात्वा दैत्यबलं महत्
शेषा दैत्याः प्रीतिसंयुतास्तमनु विविशुः; ततो महातेजा विष्णुर्दैत्यबलं महद् ज्ञात्वा।
Verse 74
दधार रूपं वाराहं दैत्यराजजिघांसया । धृत्वा क्रोडतनुं विष्णुर्विवेश तमनुद्रुतम्
दैत्यराजजिघांसया विष्णुर्वाराहरूपं दधार; क्रोडतनुं धृत्वा तमनुद्रुतं विवेश।
Verse 75
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे देवासुरसंग्रामसमाप्तौ विजयस्तोत्रंनाम पंचसप्ततितमोऽध्यायः
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखण्डे देवासुरसंग्रामसमाप्तौ ‘विजयस्तोत्रं’ नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 76
तां धृत्वा गच्छतस्तस्य विष्णोरमिततेजसः । समाजगाम दैत्येंद्रो धृष्टं वाग्भिस्तुदन्ननु
तां धृत्वा गच्छतोऽमिततेजसो विष्णोः समीपं दैत्येन्द्रोऽनु समाजगाम; धृष्टं वाग्भिस्तुदन्ननु।
Verse 77
मायाक्रोडतनुर्विष्णुर्दुर्वचांसि सहन्रुषा । जलोपरि दधारेमां धरां भूधर एव च
मायाशक्त्या वराहतनुं धृत्वा विष्णुः संयतमन्युर् दुर्वचांसि सहिष्णुर् अभवत्। स च जलोपरि इमां धरां दधार, भूधर इव तस्याः आधारभूतः॥
Verse 78
तस्यां न्यस्य स्वसत्वं च स चकार तदाचलाम् । ततः पश्चात्स संलग्नो दैत्यराट्समुपस्थितः
तस्यां स्वसत्त्वं न्यस्य स तदा तामचलामकरोत्। ततः पश्चात् संलग्नो दैत्यराट् समुपस्थितः॥
Verse 79
क्रोधेन महताविष्टो जघान गदया हरिम् । मायया सूकरो विष्णुस्तां गदां समवंचयत्
महता क्रोधेनाविष्टः स गदया हरिं जघान। मायया सूकरो विष्णुः तां गदां समवञ्चयत्॥
Verse 80
योगयुक्तो यथा मृत्युं कौमोदक्याहनच्च तम् । ततः पुना रुषाविष्टो हिरण्याक्षो महाबलः
योगयुक्तः स कौमोदक्या तमहनत् यथा मृत्युरिव। ततः पुनरपि रुषाविष्टो हिरण्याक्षो महाबलः॥
Verse 81
मुष्टिना प्राहरद्देवं दक्षिणे तु भुजे प्रभोः । एवं युद्धं महाघोरं सव्यासव्यं गतागतम्
मुष्टिना स प्राहरद्देवं प्रभोर्दक्षिणभुजे। एवं युद्धं महाघोरं सव्यासव्यं गतागतम्॥
Verse 82
परिभ्रमणविक्षेपं कृतानुकरणं तथा । ततो ब्रह्मादयो देवा युद्धं पश्यंति खे स्थिताः
परिभ्रमणविक्षेपैः कृतानुकरणैस्तथा । ततो ब्रह्मादयो देवा खे स्थिताः संग्रामं पश्यन्ति ॥
Verse 83
स्वस्ति प्रजाभ्यो देवेभ्य ऋषिभ्यश्चेति चाब्रुवन् । ऊचुश्च देवदेवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम्
स्वस्ति प्रजाभ्यो देवेभ्य ऋषिभ्यश्चेति चाब्रुवन् । ऊचुश्च देवदेवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् ॥
Verse 84
मा क्रीड बालवद्देव जह्यमुं देवकंटकम् । ततो विष्णुर्महातेजा मायावाराहरूपधृत्
मा क्रीड बालवद्देव जह्यमुं देवकण्टकम् । ततो विष्णुर्महातेजा मायावाराहरूपधृत् ॥
Verse 85
ब्रह्माद्यनुमतिं प्राप्य चक्रं प्राक्षिपदुल्बणम् । सहस्रसूर्यसंकाशं सहस्रारं महाप्रभम्
ब्रह्माद्यनुमतिं प्राप्य चक्रं प्राक्षिपदुल्बणम् । सहस्रसूर्यसंकाशं सहस्रारं महाप्रभम् ॥
Verse 86
दैत्यांतकरणं रौद्रं प्रलयाग्निसमप्रभम् । तच्चक्रं विष्णुना मुक्तं हिरण्याक्षं महाबलम्
दैत्यान्तकरणं रौद्रं प्रलयाग्निसमप्रभम् । तच्चक्रं विष्णुना मुक्तं हिरण्याक्षं महाबलम् ॥
Verse 87
चकार भस्मसात्सद्यो ब्रह्मादीनां च पश्यताम् । दैत्यांतकरणं रौद्रं चक्रं चागमदच्युतम्
स ब्रह्मादीनां च पश्यतां सद्य एव भस्मसात् अकरोत्; ततश्च दैत्यान्तकरणं रौद्रं चक्रम् अच्युतस्य प्रादुरभवत्।
Verse 88
ततो ब्रह्मादयो देवाः शक्रमुख्याश्च लोकपाः । दृष्ट्वा च विजयं विष्णोः स्तुवंति स्म समागताः
ततो ब्रह्मादयो देवाः शक्रमुख्याश्च लोकपाः। विष्णोर्विजयं दृष्ट्वा समागत्य तं स्तोतुं प्रववृरिरे॥
Verse 89
देवा ऊचुः । नताः स्म विष्णुं जगदादिभूतं सुरासुरेंद्रं जगतां प्रपालकम् । यन्नाभिपद्मात्किल पद्मयोनिर्बभूव तं वै शरणं गताः स्मः
देवा ऊचुः—वयं विष्णुं जगदादिभूतं सुरासुरेन्द्रं जगतां प्रपालकम्। यस्य नाभिपद्मात् पद्मयोनिर्बभूव, तमेव शरणं गताः स्मः॥
Verse 90
नमोनमो मत्स्यवपुर्द्धराय नमोस्तु ते कच्छपरूपधारिणे । नमः प्रकुर्मश्च नृसिंहरूपिणे तथा पुनर्वामनरूपिणे नमः
नमो नमो मत्स्यवपुर्धराय नमोऽस्तु ते कच्छपरूपधारिणे। नमः प्रकुर्मश्च नृसिंहरूपिणे तथा पुनर्वामनरूपिणे नमः॥
Verse 91
नमोस्तु ते क्षत्रविनाशनाय रामाय रामाय दशास्यनाशिने । प्रलंबहंत्रे शितिवाससे नमो नमोस्तु बुद्धाय च दैत्यमोहिने
नमोऽस्तु ते क्षत्रविनाशनाय रामाय रामाय दशास्यनाशिने। प्रलम्बहन्त्रे शितिवाससे नमो नमोऽस्तु बुद्धाय च दैत्यमोहिने॥
Verse 92
म्लेच्छांतकायापि च कल्किनाम्ने नमः पुनः क्रोडवपुर्धराय । जगद्धितार्थं च युगेयुगे भवान्बिभर्ति रूपं त्वसुराभवाय
म्लेच्छान्तकाय कल्किनाम्ने पुनर्नमः, क्रोडवपुर्धराय च पुनर्नमः। जगद्धितार्थं युगे युगे भवान् रूपं बिभर्ति, असुराणां विनाशाय॥
Verse 93
निषूदितोऽयं ह्यधुना किल त्वया दैत्यो हिरण्याक्ष इति प्रगल्भः । यश्चेंद्रमुख्यान्किललोकपालान्संहेलया चैव तिरश्चकार
अधुना खलु त्वया निषूदितोऽयं प्रगल्भो दैत्यो हिरण्याक्ष इति। यः संहेलया इन्द्रमुख्यान् लोकपालान् अपि तिरश्चकार॥
Verse 94
स वै त्वया देवहितार्थमेव निपातितो देववर प्रसीद । त्वमस्य विश्वस्य विसर्गकर्ता ब्राह्मेण रूपेण च देवदेव
देवहितार्थमेव स त्वया निपातितः; देववर प्रसीद। त्वमेव विश्वस्य विसर्गकर्ता, ब्राह्मेण रूपेण च देवदेव॥
Verse 95
पाता त्वमेवास्य युगेयुगे च रूपाणि धत्से सुमनोहराणि । त्वमेव कालाग्निहरश्च भूत्वा विश्वं क्षयं नेष्यसि चांतकाले
त्वमेवास्य विश्वस्य पाता युगेयुगे, सुमनोहराणि रूपाणि धत्से। त्वमेव कालाग्निहरः भूत्वा, अन्तकाले विश्वं क्षयं नेष्यसि॥
Verse 96
अतो भवानेव च विश्वकारणं न ते परं जीवमजीवमीश । यत्किंच भूतं च भविष्यरूपं प्रवर्त्तमानं च तथैव रूपम्
अतः भवान् एव विश्वकारणम्, ईश; न ते परं किञ्चिद् जीवमजीवम्। यत्किञ्च भूतं भविष्यच्च, प्रवर्तमानं च, तत्सर्वं तद्रूपमेव॥
Verse 97
सर्वं त्वमेवासि चराचराख्यं न भाति विश्वं त्वदृते च किंचित् । अस्तीति नास्तीति च भेदनिष्ठं त्वय्येव भातं सदसत्स्वरूपम्
त्वमेव सर्वं चराचरनामधेयं; त्वदृते विश्वे किंचिदपि न प्रकाशते। ‘अस्ति’ ‘नास्ति’ इति भेदोऽपि त्वय्येव प्रतिभाति—सदसत्स्वरूपतया।
Verse 98
ततो भवंतं कतमोपि देव न ज्ञातुमर्हत्यविपक्वबुद्धिः । ऋते भवत्पादपरायणं जनं तेनागता स्मश्शरणं शरण्यम्
तस्माद् देव, अविपक्वबुद्धिः कश्चिदपि भवंतं ज्ञातुं नार्हति। भवत्पादपरायणं जनं विना; अतः वयं शरण्य, त्वामेव शरणं प्राप्ताः।
Verse 99
व्यास उवाच । ततो विष्णुः प्रसन्नात्मा उवाच त्रिदिवौकसः । तुष्टोस्मि देवा भद्रं वो युष्मत्स्तोत्रेण सांप्रतम्
व्यास उवाच—ततो विष्णुः प्रसन्नात्मा त्रिदिवौकसः प्रति उवाच। ‘देवा, युष्मत्स्तोत्रेण साम्प्रतम् अहं तुष्टोऽस्मि; वो भद्रं भवतु।’
Verse 100
य इदं प्रपठेद्भक्त्या विजयस्तोत्रमादरात् । न तस्य दुर्लभं देवास्त्रिषुलोकेषु किंचन
य इदं विजयस्तोत्रं भक्त्या आदरात् प्रपठेत्, देवाः, तस्य त्रिषु लोकेषु किंचनापि न दुर्लभम्।
Verse 101
गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति कीर्तनाच्छ्रवणान्नरः
गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दानात् यत्फलं, तत्फलं नरः अस्य कीर्तनात् श्रवणाच्च समवाप्नोति।
Verse 102
सर्वकामप्रदं नित्यं देवदेवस्य कीर्तनम् । अतः परं महाज्ञानं न भूतं न भविष्यति
देवदेवस्य नित्यं कीर्तनं सर्वकामप्रदं भवति। एतस्मात् परं महाज्ञानं न कदाचिदभूत्, न च भविष्यति॥
Read Padma Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.