Adhyaya 60

Verse 1

स्कंदौवाच । अपरस्यापि पृच्छामि फलस्य पूततां तरोः । सर्वलोकहितार्थाय वद नो जगदीश्वर

स्कन्द उवाच—अपरमपि पृच्छामि तरोः फलस्य पूततां पावनत्वं च। सर्वलोकहितार्थाय वद नः, हे जगदीश्वर॥

Verse 2

ईश्वर उवाच । धात्रीफलं परं पूतं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । यस्य रोपान्नरो नारी मुच्यते जन्मबंधनात्

ईश्वर उवाच—धात्रीफलं परं पूतं सर्वलोकेषु विश्रुतम्। यस्य रोपात् नरो नारी च मुच्यते जन्मबन्धनात्॥

Verse 3

पावनं वासुदेवस्य फलं प्रीतिकरं शुभम् । अस्य भक्षणमात्रेण मुच्यते सर्वकल्मषात्

पावनं वासुदेवस्य फलं प्रीतिकरं शुभम्। अस्य भक्षणमात्रेण मुच्यते सर्वकल्मषात्॥

Verse 4

भक्षणे च भवेदायुः पाने वै धर्मसंचयः । अलक्ष्मीनाशनं स्नाने सर्वैश्वर्यमवाप्नुयात्

भक्षणे भवेदायुः पाने वै धर्मसञ्चयः। स्नानेऽलक्ष्मीनाशनं स्यात् सर्वैश्वर्यमवाप्नुयात्॥

Verse 5

यस्मिन्गृहे महासेन धात्री तिष्ठति सर्वदा । तस्मिन्गृहे न गच्छंति प्रेता दैतेय राक्षसाः

यस्मिन् गृहे महासेन धात्री तिष्ठति सर्वदा। तस्मिन् गृहे न गच्छन्ति प्रेता दैतेय राक्षसाः॥

Verse 6

न गंगा न गया चैव न काशी न च पुष्करम् । एकैव हि नृणां धात्री संप्राप्ते हरिवासरे

न गङ्गा न गया न काशी न पुष्करं च; हरिवासरे संप्राप्ते नृणां धात्रीव्रतमेकमेव धारणं पोषणं च भवति।

Verse 7

एकादश्यां पक्षयुगे धात्रीस्नानं करोति यः । सर्वपापक्षयं यांति विष्णुलोके महीयते

पक्षयुगे एकादश्यां यो धात्रीस्नानं करोति, स सर्वपापक्षयं याति विष्णुलोके च महीयते।

Verse 8

धात्रीफलं सदा सेव्यं भक्षणे स्नान एव च । नियतं पारणे विष्णोः स्नानमात्रे हरेर्दिने

धात्रीफलं सदा सेव्यं भक्षणे स्नान एव च; विष्णोर्नियतपारणे हरेर्दिने च स्नानमात्रं नियमेन कर्तव्यम्।

Verse 9

संयते पारणे चैव धात्र्येकस्पर्शने नरः । भुक्त्वा तु लंघयेद्यस्तु एकादश्यां सितासिते

संयते पारणे चैव धात्र्येकस्पर्शने नरः; भुक्त्वा तु लङ्घयेद्यस्तु एकादश्यां सितासिते, स दोषं प्राप्नोति।

Verse 10

एकेनैवोपवासेन कृतेन तु षडानन । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

षडानन, एकेनैवोपवासेन कृतेन सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते; नात्र संशयः।

Verse 11

अक्षयं लभते स्वर्गं विष्णुसायुज्यमाव्रजेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन धात्रीव्रतं समाचर

अक्षयं स्वर्गं लभते, विष्णुसायुज्यं चाव्रजेत्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन धात्रीव्रतं समाचरेत्॥

Verse 12

धात्रीद्रवेण सततं यस्य केशाः सुरंजिताः । न पिबेत्स पुनर्मातुः स्तनं कश्चित्षडानन

हे षडानन! धात्रीद्रवेण सततं यस्य केशाः सुरञ्जिताः, स पुनर्मातुः स्तनं कदाचन न पिबेत्॥

Verse 13

धात्रीदर्शनसंस्पर्शान्नाम्न उच्चारणेपि वा । वरदः संमुखो विष्णुः संतुष्टो भवति प्रियः

धात्रीदर्शनसंस्पर्शान् नाम्न उच्चारणेऽपि वा। वरदः संमुखो विष्णुः संतुष्टो भवति प्रियः॥

Verse 14

धात्रीफलं च यत्रास्ते तत्र तिष्ठति केशवः । तत्र ब्रह्मा स्थिरा पद्मा तस्मात्तां तु गृहे न्यसेत्

धात्रीफलं च यत्रास्ते तत्र तिष्ठति केशवः। तत्र ब्रह्मा स्थिरा पद्मा; तस्मात् तां तु गृहे न्यसेत्॥

Verse 15

अलक्ष्मीर्नश्यते तत्र यत्र धात्री प्रतिष्ठति । संतुष्टास्सर्वदेवाश्च न त्यजंति क्षणं मुदा

अलक्ष्मीर्नश्यते तत्र यत्र धात्री प्रतिष्ठति। संतुष्टाः सर्वदेवाश्च न त्यजन्ति क्षणं मुदा॥

Verse 16

धात्रीफलेन नैवेद्यं यो ददाति महाधनम् । तस्य तुष्टो भवेद्विष्णुर्नान्यैः क्रतुशतैरपि

धात्रीफलनैवेद्यं यो ददाति महाधनः स उच्यते। तस्य विष्णुः प्रसन्नो भवति—नान्यैः क्रतुशतैरपि।

Verse 17

स्नात्वा धात्रीद्रवेणैव पूजयेद्यस्तु माधवम् । सोभीष्टफलमाप्नोति यद्वा मनसि वर्तते

धात्रीद्रवेण स्नात्वा यो माधवं पूजयेत्। स मनसि स्थितं यदभीष्टं तत्फलमवाप्नुयात्।

Verse 18

तथैव लक्षणं स्मृत्वा पूजयित्वा फलेन तु । सुवर्णशतसाहस्रं फलमेति नरोत्तमः

तथैव लक्षणं स्मृत्वा फलेन विधिवत् पूजयित्वा। नरोत्तमः सुवर्णशतसाहस्रफलमवाप्नोति।

Verse 19

या गतिर्ज्ञानिनां स्कंद मुनीनां योगसेविनाम् । गतिं तां समवाप्नोति धात्रीसेवा रतो नरः

या गतिः ज्ञानिनां स्कन्द मुनीनां योगसेविनाम्। तां गतिं समवाप्नोति धात्रीसेवारतो नरः।

Verse 20

तीर्थसेवाभिगमने व्रतैश्च विविधैस्तथा । सा गतिर्लभ्यते पुंसां धात्रीफलसुसेवया

तीर्थसेवाभिगमने विविधव्रतसेवया च या गतिः। सा गतिः पुंसां धात्रीफलसुसेवयैव लभ्यते।

Verse 21

प्रीतिश्च सर्वदेवानां देवीनां नो गणस्य च । संमुखा वरदा स्नाने धात्रीफलनिषेवणे

स्नाने धात्रीफलनिषेवणे च सर्वदेवानां देवीनां च अस्माकं गणस्य च प्रीतिः संमुखा वरदा भवति।

Verse 22

ग्रहा दुष्टाश्च ये केचिदुग्राश्च दैत्यराक्षसाः । सर्वे न दुष्टतां यांतिधात्रीफल सुसेवनात्

ये केचिद् दुष्टाः ग्रहाः उग्राश्च दैत्यराक्षसाः, ते सर्वे धात्रीफलस्य सुसेवनात् दुष्टतां न यान्ति।

Verse 23

सर्वयज्ञेषु कार्येषु शस्तं चामलकीफलम् । सर्वदेवस्य पूजायां वर्जयित्वा रविं सुत

सर्वयज्ञेषु कार्येषु चामलकीफलम् शस्तम्; सर्वदेवपूजायां तु रविं वर्जयित्वा, हे रविसुत।

Verse 24

तस्माद्रविदिने तात सप्तम्यां च विशेषतः । धात्रीफलानि सततं दूरतः परिवर्जयेत्

तस्मात् तात रविदिने विशेषतः सप्तम्यां च धात्रीफलानि सततं दूरतः परिवर्जयेत्।

Verse 25

यस्तु स्नाति तथाश्नाति धात्रीं च रविवासरे । आयुर्वित्तं कलत्रं च सर्वं तस्य विनश्यति

यस्तु रविवासरे स्नाति तथाश्नाति धात्रीं च निषेवते, तस्य आयुर्वित्तं कलत्रं च सर्वं विनश्यति।

Verse 26

संक्रान्तौ च भृगोर्वारे षष्ठ्यां प्रतिपिदि ध्रुवम् । नवम्यां चाप्यमायां च धात्रीं दूरात्परित्यजेत्

संक्रान्तौ भृगोर्वारे षष्ठ्यां प्रतिपदि तथा । नवम्याममावास्यायां धात्रीं दूरात्परित्यजेत् ॥

Verse 27

नासिकाकर्णतुंडेषु मृतस्य चिकुरेषु वा । तिष्ठेद्धात्रीफलं यस्य स याति विष्णुमंदिरम्

नासिकाकर्णतुण्डेषु मृतस्य चिकुरेषु वा । धात्रीफलं यः स्थापयेत् स याति विष्णुमन्दिरम् ॥

Verse 28

धात्रीसंपर्कमात्रेण मृतो यात्यच्युतालयम् । सर्वपापक्षयस्तस्य स्वर्गं याति रथेन तु

धात्रीसंस्पर्शमात्रेण मृतो यात्यच्युतालयम् । सर्वपापक्षयस्तस्य स्वर्गं याति रथेन तु ॥

Verse 29

धात्रीद्रवं नरो लिप्त्वा यस्तु स्नानं समाचरेत् । पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति धार्मिकः

धात्रीद्रवं नरो लिप्त्वा यः स्नानं समाचरेत् । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति धार्मिकः ॥

Verse 30

अस्य दर्शनमात्रेण ये वै पापिष्ठजंतवः । सर्वे ते प्रपलायंते ग्रहा दुष्टाश्च दारुणाः

अस्य दर्शनमात्रेण पापिष्ठा ये जन्तवः । सर्वे ते प्रपलायन्ते ग्रहा दुष्टाश्च दारुणाः ॥

Verse 31

पुरैकः पुल्कसः स्कंद मृगयार्थं वनं गतः । मृगपक्षिगणान्हत्वा तृषया परिपीडितः

पुरा स्कन्द, एकः पुल्कसः मृगयार्थं वनं गतः। मृगपक्षिगणान् हत्वा तृषया परिपीडितोऽभवत्॥

Verse 32

क्षुधयामलकीवृक्षं पुरः पीनफलान्वितम् । दृष्ट्वा संरुह्य सहसा चखाद फलमुत्तमम्

क्षुधया पीडितः सन् पुरः पीनफलान्वितम् आमलकीवृक्षं दृष्ट्वा सहसा आरुह्योत्तमं फलं चखाद॥

Verse 33

ततो दैवात्सवृक्षाग्रान्निपपात महीतले । वेदनागाढसंविद्धः पंचत्वमगमत्तदा

ततो दैवात् स वृक्षाग्रात् महीतले निपपात। वेदनागाढसंविद्धः स तदा पञ्चत्वमगमत्॥

Verse 34

ततः प्रेतगणाः सर्वे रक्षोभूतगणास्तथा । तनुं वोढुं मुदा सर्वे ये वै शमनसेवकाः

ततः प्रेतगणाः सर्वे रक्षोभूतगणास्तथा। ये वै शमनसेवकाः सर्वे मुदा तनुं वोढुं प्रववृरुः॥

Verse 35

न शक्नुवंति चांडालं मृतं द्रष्टुं महाबलाः । अन्योन्यं विग्रहस्तेषां ममायमिति भाषताम्

न शक्नुवन्ति ते सर्वे महाबलाः मृतं चाण्डालं द्रष्टुम्। तेषामन्योन्यविग्रहः समभवत्—‘ममायम्’ इति भाषताम्॥

Verse 36

ग्रहीतुं चापि नेतुं च न शक्तास्ते परस्परम् । ततस्ते तु समालोक्य गता मुनिगणान्प्रति

ग्रहीतुं नेतुं च परस्परं ते नाशक्नुवन्। ततः समालोक्य ते मुनिगणान् प्रति जग्मुः॥

Verse 37

प्रेता ऊचुः । किमर्थं मुनयो धीराश्चांडालं पापकारिणम् । प्रेक्षितुं न वयं शक्ता न चापि यमसेवकाः

प्रेता ऊचुः—किमर्थं धीराः मुनयः पापकारिणं चाण्डालं द्रष्टुमिच्छन्ति? न वयं तं प्रेक्षितुं शक्ता, नापि यमसेवकाः॥

Verse 38

म्रियंते पातिता ये च स्थिरैर्युद्धपराङ्मुखाः । साहसैः पातिता भीता वज्राग्निकाष्ठपीडिताः

म्रियन्ते पातिता ये च स्थिरा अपि युद्धपराङ्मुखाः। साहसैः पातिता भीता वज्राग्निकाष्ठपीडिताः॥

Verse 39

सिंहव्याघ्रहता मर्त्या व्याघ्रैर्वा जलजंतुभिः । जलस्थलस्थिताः प्रेताः वृक्षपर्वतपातिताः

सिंहव्याघ्रहता मर्त्या व्याघ्रैर्वा जलजन्तुभिः। जलस्थलस्थिताः प्रेताः वृक्षपर्वतपातिताः॥

Verse 40

पशुपक्षिहता ये च कारागारे गरे मृताः । आत्मघातमृता ये च श्राद्धादिकर्मवर्जिताः

पशुपक्षिहता ये च कारागारे गरे मृताः। आत्मघातमृता ये च श्राद्धादिकर्मवर्जिताः॥

Verse 41

गूढकर्ममृता धूर्ता गुरुविप्रनृपद्विषः । पाषंडाः कौलिकाः क्रूरा गरदाः कूटसाक्षिणः

गूढकर्मसु मग्ना धूर्ताः, गुरुविप्रनृपद्विषः; पाषण्डाः कौलिकाश्च, क्रूरा गरदाः कूटसाक्षिणश्च।

Verse 42

आशौचान्नस्य भोक्तारः प्रेतभोग्या न संशयः । ममायमिति भाषंतो नेतुं तं च न शक्नुमः

आशौचान्नस्य भोक्तारः प्रेतभोग्या भवन्ति ध्रुवम्; ‘ममायम्’ इति वदन्तोऽपि तं नेतुं न शक्नुवन्ति।

Verse 43

आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः किंवा कस्य प्रभावतः । मुनय ऊचुः । अनेन भक्षितं प्रेताः पक्वं चामलकीफलम्

आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः—कस्य वा प्रभावतः? मुनय ऊचुः—अनेन प्रेतैर्भुक्तं पक्वमामलकीफलम्।

Verse 44

तत्संगं यांति तस्यैव फलानि प्रचुराणि च । तेनैव कारणेनायं दुष्प्रेक्ष्यो भवतां ध्रुवम्

तत्सङ्गं यान्ति ते तस्य, फलानि च प्रचुराणि; तेनैव कारणेनायं भवतां दुष्प्रेक्ष्यो ध्रुवम्।

Verse 45

वृक्षाग्रपतितस्याथ प्राणः स्नेहान्न च त्यजेत् । नायं चारेण सूर्यस्य न चान्ये पापकारिणः

वृक्षाग्रपतितस्यापि प्राणः स्नेहान्न न त्याज्यः; नायं सूर्यचर्यया, न चान्यैः पापकारिभिः कृतः।

Verse 46

धात्रीभक्षणमात्रेण पापात्पूतो व्रजेद्दिवम् । प्रेता ऊचुः । पृच्छामो वो ह्यविज्ञानान्न वयं निंदकाः क्वचित्

धात्रीफलभक्षणमात्रेणैव पापात् शुद्धो भूत्वा दिवं व्रजेत्। प्रेताः ऊचुः—अविज्ञानात् वः पृच्छामः; वयं कदाचिदपि निन्दकाः न भवामः।

Verse 47

विष्णुलोकाद्विमानं तु यावन्नैवात्र गच्छति । उच्यतां मुनिशार्दूला वो द्रुतं मनसि स्थितम्

विष्णुलोकाद् विमानं यावन्नैवात्रागच्छति। मुनिशार्दूलाः, यद् मनसि स्थितं तद् द्रुतं वदत।

Verse 48

यावद्द्विजा न घोषंति वेदमंत्रादिकल्पितम् । घोष्यंते यत्र वेदाश्च मंत्राणि विविधानि च

यावद्द्विजा वेदमन्त्रादिकल्पितं घोषं न कुर्वन्ति। यत्र तु वेदाः विविधाश्च मन्त्राः सघोषं पठ्यन्ते, तत् स्थानं पावनं भवति।

Verse 49

पुराणस्मृतयो यत्र क्षणं स्थातुं न शक्नुमः । यज्ञहोमजपस्थानदेवतार्चनकर्मणाम्

यत्र पुराणस्मृतयः क्षणमपि स्थातुं न शक्नुवन्ति, तत्र यज्ञहोमजपस्थानदेवतार्चनकर्मसु हानिर्भवति।

Verse 50

पुरतो वै न तिष्ठामस्तस्माद्वृत्तं समुच्यताम् । किं वै कृत्वा प्रेतयोनिं लभंते हि नरा द्विजाः

वयं पुरतो न तिष्ठामः; तस्माद् यद्वृत्तं तत् समुच्यताम्। हे द्विज, किं कृत्वा नराः प्रेतयोनिं लभन्ते?

Verse 51

श्रोतुमिच्छामहे सम्यक्कथं वै विकृतं वपुः । द्विजा ऊचुः । शीतवातातपक्लेशैः क्षुत्पिपासाविशेषकैः

श्रोतुमिच्छामहे सम्यक् कथं वै विकृतं वपुः। द्विजा ऊचुः—शीतवातातपक्लेशैः क्षुत्पिपासाविशेषकैः॥

Verse 52

अन्यैरपि च दुःखैर्ये पीडिताः कूटसाक्षिणः । वधबंधप्रमीताश्च प्रेतास्ते निरयं गताः

अन्यैरपि च दुःखैर्ये पीडिताः कूटसाक्षिणः। वधबंधप्रमीताश्च प्रेतास्ते निरयं गताः॥

Verse 53

छिद्रान्वेषपरा ये च द्विजानां कर्मघातिनः । तथैव च गुरूणां च ते प्रेताश्चापुनर्भवाः

छिद्रान्वेषपरा ये च द्विजानां कर्मघातिनः। तथैव च गुरूणां च ते प्रेताश्चापुनर्भवाः॥

Verse 54

दीयमाने द्विजाग्र्ये तु दातारं प्रतिविध्यति । चिरं प्रेतत्वमाश्रित्य नरकान्न निवर्तते

दीयमाने द्विजाग्र्ये तु दातारं प्रतिविध्यति। चिरं प्रेतत्वमाश्रित्य नरकान्न निवर्तते॥

Verse 55

परस्य वाऽत्मनो वा गां कृत्वा पीडनवाहने । न पालयंति ये मूढास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि

परस्य वाऽत्मनो वा गां कृत्वा पीडनवाहने। न पालयन्ति ये मूढास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि॥

Verse 56

हीनप्रतिज्ञाश्चासत्यास्तथा भग्नव्रता नराः । नलिनीदलभुक्ताश्च ते प्रेताः कर्मजा भुवि

ये नराः हीनप्रतिज्ञाः असत्याश्च भग्नव्रताश्च, ते नलिनीदलभोजिनः स्वकर्मजन्याः प्रेताः भूत्वा भुवि विचरन्ति।

Verse 57

विक्रीणन्ति सुतां शुद्धां स्त्रियं साध्वीमकंटकाम् । पितृव्यमातुलादेश्च ते प्रेताः कर्मजा भुवि

ये स्वसुतां शुद्धां साध्वीं निरकण्टकां स्त्रियं विक्रीणन्ति, पितृव्य-मातुलादयश्च, ते स्वकर्मजन्याः प्रेताः भूत्वा भुवि विचरन्ति।

Verse 58

एते चान्ये च बहवः प्रेता जाताः स्वकर्मभिः । प्रेता ऊचुः । न भवंति कथं प्रेताः कर्मणा केन वा द्विजाः

एते चान्ये च बहवः स्वकर्मभिः प्रेताः जाताः। प्रेताः ऊचुः—हे द्विजाः, कथं प्रेताः भवामः? केन कर्मणा वा?

Verse 59

हिताय वदनस्तूर्णं सर्वलोकहितं परम् । द्विजा ऊचुः । येन चैव कृतं स्नानं जले तीर्थस्य धीमता

हिताय त्वरितं वदन् स सर्वलोकहितं परं वचनं प्राह। द्विजा ऊचुः—तीर्थजलस्नानं केन धीमता कृतम्?

Verse 60

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे तुलसीमाहात्म्यं नाम षष्टितमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखण्डे ‘तुलसीमाहात्म्यं’ नाम षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 61

पूजयित्वा हरिं मर्त्याः प्रेतत्वं न व्रजंति वै । वेदाक्षरप्रसूतैश्च स्तोत्रमंत्रादिभिस्तथा

हरिं पूजयित्वा मर्त्याः प्रेतत्वं न व्रजन्ति वै, वेदाक्षरप्रसूतैः स्तोत्रमन्त्रादिभिस्तथा।

Verse 62

देवानां पूजने रक्ता न वै प्रेता भवंति ते । श्रुत्वा पौराणिकं वाक्यं दिव्यं च धर्मसंहितम्

देवानां पूजने रक्ता न वै प्रेता भवन्ति ते; श्रुत्वा पौराणिकं वाक्यं दिव्यं धर्मसंहितम्।

Verse 63

पाठयित्वा पठित्वा च पिशाचत्वं न गच्छति । व्रतैश्च विविधैः पूताः पद्माक्षधारणैस्तथा

पाठयित्वा पठित्वा च पिशाचत्वं न गच्छति; व्रतैर्विविधैः पूताः पद्माक्षधारणैस्तथा।

Verse 64

जप्त्वा पद्माक्षमालायां प्रेतत्वं नैव गच्छति । धात्रीफलद्रवैः स्नात्वा नित्यं तद्भक्षणे रताः

पद्माक्षमालायां जप्त्वा प्रेतत्वं नैव गच्छति; धात्रीफलद्रवैः स्नात्वा नित्यं तद्भक्षणे रताः।

Verse 65

तेन विष्णुं सुसंपूज्य न गछंति पिशाचताम् । प्रेता ऊचुः । सतां संदर्शनात्पुण्यमिति पौराणिका विदुः

तेन विष्णुं सुसम्पूज्य न गच्छन्ति पिशाचताम्। प्रेता ऊचुः—सतां संदर्शनात् पुण्यमिति पौराणिका विदुः।

Verse 66

तस्माद्वो दर्शनं जातं हितं नः कर्तुमर्हथ । प्रेतभावाद्यथामुक्तिः सर्वेषां नो भविष्यति

तस्मादिदानीं वयं भवद्दर्शनं लब्ध्वा, अस्माकं हितं कर्तुमर्हथ; यथा प्रेतभावात् सर्वेषां नः विमुक्तिः स्यात्, मोक्षश्च प्राप्येत।

Verse 67

व्रतोपदेशकं धीरा युष्माकं शरणागताः । ततो दयालवः सर्वे तानूचुर्द्विजसत्तमाः

व्रतोपदेशं प्रार्थयमानाः, हे धीरा, वयं युष्माकं शरणं प्रपन्नाः। ततः सर्वे दयालवो द्विजसत्तमास्तान् प्रत्युवाचुः।

Verse 68

धात्रीणां भक्षणं शीघ्रं कुर्वतां मुक्तिहेतवे । प्रेता ऊचुः । धात्रीणां दर्शने विप्रा वयं स्थातुं न शक्नुमः

मुक्तिहेतवे शीघ्रं धात्रीफलभक्षणं कुर्वन्तु इति। प्रेता ऊचुः—हे विप्राः, धात्रीणां दर्शनेऽपि वयं स्थातुं न शक्नुमः।

Verse 69

कथं तेषां फलानां च शक्ता वै भक्षणेधुना । द्विजा ऊचुः । अस्माकं वचनेनात्र धात्रीणां भक्षणं शिवम्

कथं यूयं तेषां फलानां भक्षणेऽधुना शक्ताः? द्विजा ऊचुः—अत्रास्माकं वचनेन धात्रीफलभक्षणं शिवं भवति।

Verse 70

फलिष्यति परं लोकं तस्माद्गंतुं समर्हथ । अथ तेभ्यो वरं लब्ध्वा धात्रीवृक्षं पिशाचकैः

तत् परं लोकं फलिष्यति; तस्मात् तत्र गन्तुं समर्हथ। अथ तेभ्यो वरं लब्ध्वा, पिशाचकैः सह धात्रीवृक्षं प्रति जगाम।

Verse 71

समारुह्य फलं प्राप्य भक्षितं लीलया तदा । ततो देवालयात्तूर्णं रथं पीनसुशोभनम्

समारुह्य फलं प्राप्य तदा लीलया भक्षितम् । ततः देवालयात् तूर्णं निर्गतो रथ उत्तमः पीनसुशोभनः ॥

Verse 72

आगतं तं समारुह्य सचांडालपिशाचकाः । गतास्ते त्रिदिवं पुत्र व्रतैर्यज्ञैः सुदुर्लभम्

आगतं तं समारुह्य सचाण्डालपिशाचकाः । गतास्ते त्रिदिवं पुत्र व्रतैर्यज्ञैः सुदुर्लभम् ॥

Verse 73

स्कंद उवाच । धात्रीभक्षणमात्रेण पुण्यं लब्ध्वा दिवं गताः । तद्भक्षिणः कथं स्वर्गं न गच्छंति नरादयः

स्कन्द उवाच । धात्रीभक्षणमात्रेण पुण्यं लब्ध्वा दिवं गताः । तद्भक्षिणः कथं स्वर्गं न गच्छन्ति नरादयः ॥

Verse 74

ईश्वर उवाच । पूर्वं ते ज्ञानलोपाच्च न जानंति हिताहितम् । उच्छिष्टं श्वभिरुत्स्पृष्टं श्लेष्ममूत्रं शकृत्तु वा

ईश्वर उवाच । पूर्वं ते ज्ञानलोपाच्च न जानन्ति हिताहितम् । उच्छिष्टं श्वभिरुत्स्पृष्टं श्लेष्ममूत्रं शकृत्तु वा ॥

Verse 75

मत्वा च मोहिताः श्रेष्ठं प्रेतादंति सदैव हि । शकृच्छौचजलं वांतं बलिसूकरकुक्कुटैः

मत्वा च मोहिताः श्रेष्ठं प्रेतादन्ति सदैव हि । शकृच्छौचजलं वान्तं बलिसूकरकुक्कुटैः ॥

Verse 76

मृतके सूतके जप्यं न त्यक्तं येन केनचित् । तस्यान्नं च जलं प्रेताः खादंति तु सदैव हि

मृतके सूतके चापि यज्जप्यं विरमेत् नरः। यस्तु न त्यजति तज्जापं तस्याऽन्नं जलमेव च प्रेताः सदैव भुञ्जते हि॥

Verse 77

दुर्दांता गृहिणी यस्य शुचिसंयमवर्जिता । गुरुनिःसारिता दुष्टा संति प्रेताश्च तत्र वै

यस्य दुर्दान्ता गृहिणी शुचिसंयमवर्जिता। गुरून् निःसारयेद् दुष्टा तत्र प्रेताः वसन्ति वै॥

Verse 78

अपुङ्गवाः कुलैर्जात्या बलोत्साहविवर्जिताः । बधिराश्च कृशा दीनाः पिशाचाः कर्मजातयः

अपुङ्गवाः कुलजाता ये बलोत्साहविवर्जिताः। बधिराः कृशदीनाश्च पिशाचाः कर्मसम्भवाः॥

Verse 79

क्षणं च मंगलं नास्ति दुःखैर्देहयुता भृशम् । तेनैव विकृताकाराः सर्वभोगविवर्जिताः

क्षणमात्रं न मङ्गलं दुःखैर्देहयुता भृशम्। तेनैव विकृताकाराः सर्वभोगविवर्जिताः॥

Verse 80

नग्नका रोगसंतप्ता मृता रूक्षा मलीमसाः । एते चान्ये च दुःखार्ताः सदैव प्रेतजातयः

नग्नकाः रोगसन्तप्ताः मृतकल्पा रूक्ष-मलीमसाः। एते चान्ये च दुःखार्ताः सदैव प्रेतजातयः॥

Verse 81

तेन कर्मविपाकेन जायंते काममीदृशाः । पितृमातृगुरूणां च देवनिंदापराश्च ये

तेन कर्मविपाकेन कामप्रेरितमानसाः। देवनिन्दापराः केचिद् जायन्ते पितृमातृगुरूनपि निन्दन्ति॥

Verse 82

पाषंडाः कौलिकाः पापास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि । गलपाशैर्जलैः शस्त्रैर्गरलैरात्मघातकाः

पाषण्डाः कौलिकाश्चैव पापिनः कर्मजाः प्रेताः। गलपाशैर्जलेनैव शस्त्रैर्गरलतोऽपि चात्मघातिनः॥

Verse 83

इहलोके च ते प्रेताश्चांडालादिषु संभवाः । अंत्यजाः पतिताश्चैव पापरोगमृताश्च ये

इहैव लोके ते प्रेताः चाण्डालादिषु योनिषु। अन्त्यजाः पतिताश्चैव पापरोगैर्मृताश्च ये॥

Verse 84

अंत्यजैर्घातिता युद्धे ते प्रेता निश्चिता भुवि । महापातकसंयुक्ता विवाहे च बहिष्कृताः

अन्त्यजैर्हताः संग्रामे ते प्रेताः स्युः ध्रुवं भुवि। महापातकदूषिताः विवाहकर्मणि च बहिष्कृताः॥

Verse 85

शौर्यात्साहसिका ये च ते प्रेताः कर्मजा भुवि । राजद्रोहकरा ये च पितॄणां द्रोहचिंतकाः

शौर्याभिमानतो ये तु साहसकर्मकारिणः। ते प्रेताः कर्मजाः प्रोक्ताः राजद्रोहकराश्च ये। पितृद्रोहविचाराश्च येषां तेऽपि तथाविधाः॥

Verse 86

ध्यानाध्ययनहीनाश्च व्रतैर्देवार्चनादिभिः । अमंत्राः स्नानहीनाश्च गुरुस्त्रीगमने रताः

ध्यानाध्ययनविहीनाः केचित् व्रतदेवार्चनादिकं कुर्वन्ति; मन्त्रहीनाः स्नानविधिविहीनाश्च, गुरुपत्नीसङ्गे रताः भवन्ति।

Verse 87

तथैव चांत्यजस्त्रीषु दुर्गतासु च संगताः । मृताः क्रूरोपवासेन म्लेच्छदेशस्थिता मृताः

तथैव चान्त्यजस्त्रीषु दुर्गतासु च योषित्सु सङ्गताः; क्रूरोपवासेन मृताः, म्लेच्छदेशेषु निवसन्तो ये मृताः—तेऽपि दारुणावस्थया मृताः कथ्यन्ते।

Verse 88

म्लेच्छभाषायुताशुद्धास्तथाम्लेच्छोपजीविनः । अनुवर्तंति ये म्लेच्छान्स्त्रीधनैरुपजीवकाः

म्लेच्छभाषां युक्त्वा येऽशुद्धा भवन्ति, तथा म्लेच्छोपजीविनोऽपि; ये म्लेच्छान् अनुवर्तन्ति, स्त्रीधनेन चोपजीवन्ति—तेऽपि मलिनाः स्मृताः।

Verse 89

स्त्रियो यैश्च न रक्ष्यंते ते प्रेता नात्र संशयः । क्षुधासंतप्तदेहं तु श्रांतं विप्रं गृहागतम्

यैः स्त्रियो न रक्ष्यन्ते ते प्रेताः स्युः, नात्र संशयः। तथा क्षुधातप्तदेहं श्रान्तं विप्रं गृहागतम् (अवमानयन्ति ये)।

Verse 90

गुणपुण्यातिथिं त्यक्त्वा पिशाचत्वं व्रजंति ते । विक्रीणंति च वै गाश्च म्लेच्छेषु च गवाशिषु

गुणपुण्यातिथिं त्यक्त्वा ते पिशाचत्वं व्रजन्ति; गाश्च विक्रीणन्ति, म्लेच्छेषु च गवाशिषु (तासां विक्रयः कुर्वन्ति)।

Verse 91

प्रेतलोके सुखं स्थित्वा ते च यांत्यपुनर्भवम् । अशौचाभ्यंतरे ये च जाताश्च पशवो मृताः

प्रेतलोके सुखेन स्थित्वा तेऽपि अपुनर्भवपदं यान्ति। अशौचान्तरजाताः पशवो ये मृताश्च, तेषामप्येष एव नियमः॥

Verse 92

चिरं प्रेताः पिशाचाश्च मृता जाताः पुनः पुनः । जातकर्ममुखैश्चैव संस्कारैर्ये विविर्जिताः

चिरं प्रेताः पिशाचाश्च भवन्ति, मृताः जाताश्च पुनः पुनः। जातकर्मादिमुखैः संस्कारैः ये विवर्जिताः॥

Verse 93

एकैकस्मिश्च संस्कारे प्रेतत्वं परिहीयते । स्नानसंध्यासुरार्चाभिर्वेदयज्ञव्रताक्षरैः

एकैकस्मिन् संस्कारे प्रेतत्वं शनैः परिहीयते। स्नान-सन्ध्या-सुरार्चा-भिर्वेदाध्ययन-यज्ञ-व्रत-जपाक्षरैः॥

Verse 94

आजन्मवर्जिताः पापास्ते प्रेताश्चापुनर्भवाः । भोजनोच्छिष्टपात्राणि यानि देहमलानि च

आजन्मवर्जिताः पापाः प्रेताः स्युः, अपुनर्भवाश्च। ते भोजनोच्छिष्टपात्राणि देहमलानि चाश्नन्ति॥

Verse 95

निपातयंति ये तीर्थे ते प्रेता नात्र संशयः । दानमानार्चनैर्नैव यैर्विप्रा भुवि तर्पिताः

ये तीर्थे निपातयन्ति, विप्रान् दान-मान-पूजनैः न तर्पयन्ति, ते प्रेताः—नात्र संशयः॥

Verse 96

पितरो गुरवश्चैव प्रेतास्ते कर्मजा भृशम् । पतिं त्यक्त्वा च या नार्यो वसंति चेतरैर्जनैः

पितरः गुरवश्चैव—ते सर्वे कर्मजैर्दोषैर्भृशं प्रेतत्वमाप्नुवन्ति; या नार्यः पतिं त्यक्त्वा परपुरुषैः सह वसन्ति।

Verse 97

प्रेतलोके चिरं स्थित्वा जायंते चांत्ययोनिषु । पतिं च वंचयित्वा या विषयेंद्रियमोहिताः

प्रेतलोके चिरं स्थित्वा तेऽन्त्ययोनिषु जायन्ते; विषयैः इन्द्रियभोगैश्च मोहिताः पतिं वञ्चयन्ति या नार्यः।

Verse 98

मिष्टं चादंति याः पापास्तास्तु प्रेताश्चिरं भुवि । विण्मूत्रभक्षका ये च ब्रह्मस्व भक्षणे रताः

मिष्टान्नभक्षिण्यः पापास्ता भुवि चिरं प्रेतत्वं यान्ति; ये च विण्मूत्रभक्षका ब्राह्मस्वभक्षणे रतास्त एव।

Verse 99

अभक्ष्यभक्षकाश्चान्ये ते प्रेताश्चापुनर्भवाः । बलाद्ये परवस्तूनि गृह्णंति न ददत्यपि

अभक्ष्यभक्षकाश्चान्ये प्रेताः स्युरपुनर्भवाः; बलात् परवस्तूनि गृह्णन्ति ये न ददत्यपि तेऽपि तथा।

Verse 100

अतिथीनवमन्यंते प्रेता निरयमास्थिताः । तस्मादामलकीं भुक्त्वा स्नात्वा तस्य द्रवेण च

अतिथीनवमन्यन्ते ये प्रेताः स्युर्निरयाश्रिताः; तस्मादामलकीं भुक्त्वा स्नात्वा तस्य द्रवेण च।

Verse 101

सर्वपापाद्विनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवयामलकीं शिवाम्

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शिवामामलकीं सेवेत् ॥

Verse 102

य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमिदं शुभम् । सर्वपाप प्रपूतात्मा विष्णुलोके महीयते

य इदं नित्यं शृणुयात् पुण्याख्यानं शुभं परम् । सर्वपापप्रपूतात्मा विष्णुलोके महीयते ॥

Verse 103

श्रावयेत्सततं लोके वैष्णवेषु विशेषतः । स याति विष्णुसायुज्यमिति पौराणिका विदुः

श्रावयेत् सततं लोके वैष्णवेषु विशेषतः । स याति विष्णुसायुज्यं इति पौराणिका विदुः ॥

Verse 104

स्कंद उवाच । महीरुह फलं ज्ञातं प्रपूतं द्विविधं प्रभो । इदानीं श्रोतुमिच्छामि पत्रं पुष्पं सुमोक्षदम्

स्कन्द उवाच । महीरुहफलस्यार्थं द्विविधं प्रपूतं प्रभो । इदानीं श्रोतुमिच्छामि पत्रं पुष्पं सुमोक्षदम् ॥

Verse 105

ईश्वर उवाच । सर्वेभ्यः पत्रपुष्पेभ्यः सत्तमा तुलसी शिवा । सर्वकामप्रदा शुद्धा वैष्णवी विष्णुसुप्रिया

ईश्वर उवाच । सर्वेषां पत्रपुष्पाणां सत्तमा तुलसी शिवा । सर्वकामप्रदा शुद्धा वैष्णवी विष्णुसुप्रिया ॥

Verse 106

भुक्तिमुक्तिप्रदा मुख्या सर्वलोकपरा शुभा । यामाश्रित्य गताः स्वर्गमक्षयं मुनिसत्तमाः

सा भुक्तिमुक्तिप्रदा मुख्या सर्वलोकहितैषिणी शुभा । यामाश्रित्य मुनिश्रेष्ठा अक्षयं स्वर्गं गताः ॥

Verse 107

हितार्थं सर्वलोकानां विष्णुनारोपिता पुरा । तुलसीपत्रपुष्पं च सर्वधर्मप्रतिष्ठितम्

सर्वलोकहितार्थं सा विष्णुना रोपिता पुरा । तुलसीपत्रपुष्पं च सर्वधर्मप्रतिष्ठितम् ॥

Verse 108

यथा विष्णोः प्रियालक्ष्मीर्यथाहं प्रिय एव च । तथेयं तुलसीदेवी चतुर्थो नोपपद्यते

यथा विष्णोः प्रिया लक्ष्मीः यथाहं प्रिय एव च । तथा तुलसीदेवी चतुर्थो नोपपद्यते ॥

Verse 109

तुलसीपत्रमेकं तु शतहेमफलप्रदम् । नान्यैः पुष्पैस्तथापत्रैर्नान्यैर्गंधानुलेपनैः

तुलसीपत्रमेकं तु शतहेमफलप्रदम् । नान्यैः पुष्पैस्तथापत्रैर्नान्यैर्गन्धानुलेपनैः ॥

Verse 110

तुष्यते दैत्यहा विष्णुस्तुलस्याश्च दलैर्विना । अनेन पूजितो येन हरिर्नित्यं पराशया

तुलस्याश्च दलैर्विना न तुष्यते दैत्यहा हरिः । अनेन पूजितो विष्णुर्नित्यं पराशया भवेत् ॥

Verse 111

तेन दत्तं हुतं ज्ञातं कृतं यज्ञव्रतादिकम् । जन्मजन्मनि भासित्वं सुखं भाग्यं यशः श्रियं

तेन पुण्यप्रभावेण यद्दत्तं यच्च हुतं तथा यज्ज्ञातं यत्कृतं यज्ञव्रतादिकम् । तत्सर्वं जन्मजन्मनि प्रकाशते, सुखं भाग्यं यशः श्रियं च जनयति ॥

Verse 112

कुलं शीलं कलत्रं च पुत्रं दुहितरं तथा । धनं राज्यमरोगत्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च

कुलं शीलं कलत्रं च पुत्रदुहितरौ तथा । धनं राज्यं निरामयत्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च ॥

Verse 113

वेदवेदांगशास्त्रं च पुराणागमसंहिताः । सर्वं करगतं मन्ये तुलस्याभ्यर्चने हरेः

वेदवेदाङ्गशास्त्राणि पुराणागमसंहिताः । सर्वं करगतं मन्ये तुलस्याभ्यर्चने हरेः ॥

Verse 114

यथा गंगा पवित्रांगी सुरलोके विमोक्षदा । यथा भागीरथी पुण्या तथैवं तुलसी शिवा

यथा गङ्गा पवित्राङ्गी सुरलोके विमोक्षदा । यथा भागीरथी पुण्या तथैव तुलसी शिवा ॥

Verse 115

किं च गंगाजले नैव किंच पुष्करसेवया । तुलसीदलमिश्रेण जलेनैव प्रमोद्यते

किं च गङ्गाजले नैव किं च पुष्करसेवया । तुलसीदलमिश्रेण जलेनैव प्रमोद्यते ॥

Verse 116

माधवः संमुखो यस्य जन्मजन्मसुधीमतः । तस्य श्रद्धा भवेछ्रुत्वा तुलस्या हरिमर्चितुम्

यस्य जन्मजन्मनि सुधीमतः संमुखो माधवः सदा अनुकूलः, तस्यैतत् श्रुत्वा तुलस्या हरिमर्चयितुं श्रद्धा जायते।

Verse 117

यो मंजरीदलैरेव तुलस्या विष्णुमर्चयेत् । तस्य पुण्यफलं स्कन्द कथितुं नैव शक्यते

यो तुलस्या मञ्जरीदलैरेव विष्णुमर्चयेत्, हे स्कन्द, तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्यते।

Verse 118

तत्र केशवसान्निध्यं यत्रास्ति तुलसीवनम् । तत्र ब्रह्मा च कमला सर्वदेवगणैः सह

यत्र तुलसीवनं विद्यते, तत्र केशवस्य सान्निध्यं निश्चयेन; तत्रैव ब्रह्मा च कमला च सर्वदेवगणैः सह।

Verse 119

तस्मात्तां संनिकृष्टे तु सदा देवीं प्रपूजयेत् । स्तोत्रमंत्रादिकं यद्वा सर्वमानंत्यमश्नुते

तस्मात् सा देवी संनिकृष्टा सदा पूजनीया; स्तोत्रमन्त्रादिभिर्वा सर्वमानन्त्यं फलमश्नुते।

Verse 120

ये च प्रेताश्च कूश्मांडाः पिशाचा ब्रह्मराक्षसाः । भूतदैत्यादयस्तत्र पलायंते सदैव हि

तत्र प्रेताः कूश्माण्डाः पिशाचाः ब्रह्मराक्षसाः, भूतदैत्यादयश्च सर्वे सदैव पलायन्ते।

Verse 121

अलक्ष्मीर्नाशिनी घूर्णा या डाकिन्यादि मातरः । सर्वाः संकोचितां यांति दृष्ट्वा तु तुलसीदलं

अलक्ष्मीर्नाशिनी घूर्णा डाकिन्यादि मातरश्च सर्वाः; तुलसीदलमात्रदर्शनात् संकोचं यान्ति निवर्तन्ते च।

Verse 122

ब्रह्महत्यादयः पापव्याधयः पापसंभवाः । कुमंत्रिणा कृता ये च सर्वे नश्यंति तत्र वै

ब्रह्महत्यादयः पापव्याधयः पापसंभवाः, कुमंत्रिणा कृता ये च—ते सर्वे तत्र नश्यन्ति वै।

Verse 123

भूतले वापि तं येन हर्यर्थं तुलसीवनम् । कृतं क्रतुशतं तेन विधिवत्प्रियदक्षिणम्

भूतलेऽपि यो हर्यर्थं तुलसीवनं करोति, तेन विधिवत् प्रियदक्षिणं क्रतुशतं कृतं भवति।

Verse 124

हरिलिंगेषु चान्येषु सालग्रामशिलासु च । तुलसीग्रहणं कृत्वा विष्णोः सायुज्यमाव्रजेत्

हरिलिङ्गेष्वन्येषु च पवित्रचिह्नेषु, सालग्रामशिलासु च; तुलसीग्रहणं कृत्वा विष्णोः सायुज्यमवाप्नुयात्।

Verse 125

नंदंति पुरुषास्तस्य माधवार्थे क्षितौ तु यः । तुलसीं रोपयेद्धीरः स याति माधवालयम्

माधवार्थे क्षितौ यो धीरः तुलसीं रोपयति, तस्य पुण्ये पुरुषा नन्दन्ति; स बुद्धिमान् माधवालयं याति।

Verse 126

पूजयित्वा हरिं देवं निर्माल्यं तुलसीदलम् । धारयेद्यः स्वशीर्षे तु पापात्पूतो दिवं व्रजेत्

पूजयित्वा हरिं देवं यो निर्माल्यं तुलसीदलम् । स्वशीर्षे धारयेत् सोऽपि पापात् पूतो दिवं व्रजेत् ॥

Verse 127

पूजने कीर्त्तने ध्याने रोपणे धारणे कलौ । तुलसी दहते पापं र्स्वर्गं मोक्षं ददाति च

कलौ पूजने कीर्त्तने ध्याने रोपणे धारणेऽपि च । तुलसी दहते पापं स्वर्गं मोक्षं ददाति च ॥

Verse 128

उपदेशं दिशेदस्याः स्वयमाचरते पुनः

उपदेशं दिशेदस्याः पश्चात् स्वयमपि पुनः । तदाचरति यः सम्यक् स धर्मं समवाप्नुयात् ॥

Verse 129

स याति परमं स्थानं माधवस्य निकेतनम् । हरेः प्रियकरं यच्च तन्मे प्रियतरं भवेत्

स याति परमं स्थानं माधवस्य निकेतनम् । हरेः प्रियकरं यच्च तन्मे प्रियतरं भवेत् ॥

Verse 130

सर्वेषामपि देवानां देवीनां च समंततः । श्राद्धेषु यज्ञकार्येषु पर्णमेकं षडानन

सर्वेषामपि देवानां देवीनां च समन्ततः । श्राद्धेषु यज्ञकार्येषु पर्णमेकं षडानन ॥

Verse 131

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तुलसीसेवनं कुरु । तुलसी सेविता येन तेन सर्वं तु सेवितम्

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तुलसीसेवनं कुरु। तुलसी सेविता येन तेन सर्वं हि सेवितम्॥

Verse 132

गुरुं विप्रं देवतीर्थं तस्मात्सेवय षण्मुख । शिखायां तुलसीं कृत्वा यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

गुरुं विप्रं देवतीर्थं तस्मात् सेवय षण्मुख। शिखायां तुलसीं कृत्वा यस्तु प्राणान् परित्यजेत्॥

Verse 133

दुष्कृतौघाद्विनिर्मुक्तः स्वर्गमेति निरामयम् । राजसूयादिभिर्यज्ञैर्व्रतैश्च विविधैर्यमैः

दुष्कृतौघाद्विनिर्मुक्तः स्वर्गमेति निरामयम्। राजसूयादिभिर्यज्ञैर्व्रतैश्च विविधैर्यमैः॥

Verse 134

या गतिः प्राप्यते धीरैः तुलसीसेविनां भवेत् । तुलसीदलेन चैकेन पूजयित्वा हरिं नरः

या गतिः प्राप्यते धीरैस्तुलसीसेविनां भवेत्। तुलसीदलेन चैकेन पूजयित्वा हरिं नरः॥

Verse 135

वैष्णवत्वमवाप्नोति किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः । न पिबेत्स पयो मातुस्तुलस्याः कोटिसंख्यकैः

वैष्णवत्वमवाप्नोति किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः। न पिबेत्स पयो मातुस्तुलस्याः कोटिसंख्यकैः॥

Verse 136

अर्चितः केशवो येन शाखामृदुलपल्लवैः । भावयेत्पुरुषान्मर्त्यः शतशोथ सहस्रशः

यः मर्त्यः शाखानां मृदुलपल्लवैः कोमलपत्रैश्च केशवं समर्चयति, स भावेन पुरुषान् शतशः सहस्रशश्च उद्धरति।

Verse 137

पूजयित्वा हरिं नित्यं कोमलैस्तुलसीदलैः । प्रधानतो गुणास्तात तुलस्या गदिता मया

कोमलैस्तुलसीदलैर्नित्यं हरिं पूजयित्वा, हे तात, तुलस्याः प्रधानगुणाः मया ते गदिताः।

Verse 138

निखिलं पुरुकालेन गुणं वक्तुं न शक्नुमः । यस्त्विदं शृणुयान्नित्यमाख्यानं पुण्यसंचयम्

पुरुकालेनापि तस्य निखिलं गुणं वक्तुं न शक्नुमः; यस्त्विदं पुण्यसंचयमाख्यानं नित्यं शृणुयात्, स पुण्यनिधिर्भवति।

Verse 139

पूर्वजन्मकृतात्पापान्मुच्यते जन्मबंधनात् । सकृत्पठनमात्रेण वह्निष्टोमफलं लभेत्

पूर्वजन्मकृतपापान्मुच्यते, जन्मबन्धनाच्च विमुच्यते; सकृत्पठनमात्रेणाग्निष्टोमयज्ञसमं फलं लभते।

Verse 140

न तस्य व्याधयः पुत्र मूर्खत्वं न कदाचन । सर्वदा जयमाप्नोति न गच्छेत्स पराजयं

न तस्य व्याधयः सन्ति, हे पुत्र, न च कदाचन मूर्खत्वमापद्यते; स सर्वदा जयमाप्नोति, पराजयं न गच्छति।

Verse 141

लेखस्तिष्ठेद्गृहे यस्य तस्य लक्ष्मीः प्रवर्तते । न चाधयो न च प्रेता न शोको नावमानना

यस्य गृहे पवित्रो लेखः तिष्ठति तस्य गृहे लक्ष्मीः स्थिरा भवति। तत्र नाधयः, न प्रेतबाधा, न शोकः, न चावमानना।

Verse 142

न तिष्ठंति क्षणं तत्र यत्रेयं वर्तते लिपिः

यत्रैषा लिपिः वर्तते तत्र ते क्षणमपि न तिष्ठन्ति।