Adhyaya 18

Verse 1

ब्राह्मण उवाच । राजंस्त्वं शृणु यद्वृत्तं नीले पर्वतसत्तमे । यच्छ्रद्दधानाः पुरुषा यांति ब्रह्म सनातनम्

ब्राह्मण उवाच—राजन्, नीलपर्वतसत्तमे यद्वृत्तं तच्छृणु; ये श्रद्धधानाः पुरुषाः, तेन सनातनं ब्रह्म यान्ति।

Verse 2

मया पर्यटता तत्र गतं नीलाभिधे गिरौ । गंगासागरतोयेन क्षालितप्रांगणे मुहुः

मया पर्यटता तत्र नीलाभिधे गिरौ गतम्; गङ्गासागरतोयेन क्षालितप्राङ्गणे मुहुः।

Verse 3

तत्र भिल्ला मया दृष्टाः पर्वताग्रे धनुर्भृतः । चतुर्भुजा मूलफलैर्भक्ष्यैर्निर्वाहितक्लमाः

तत्र मया पर्वताग्रे धनुर्धराः भिल्लाः दृष्टाः। ते चतुर्भुजाः मूलफलादिभक्ष्यैः स्वक्लमं निर्वाहितवन्तः॥

Verse 4

तदा मे मनसि क्षिप्रं संशयः सुमहानभूत् । चतुर्भुजाः किमेते वै धनुर्बाणधरा नराः

तदा मे मनसि क्षिप्रं सुमहान् संशयोऽभवत्। ‘के नु एते चतुर्भुजाः धनुर्बाणधराः नराः’ इति॥

Verse 5

वैकुंठवासिनां रूपं दृश्यते विजितात्मनाम् । कथमेतैरुपालब्धं ब्रह्माद्यैरपि दुर्ल्लभम्

वैकुण्ठवासिनां रूपं विजितात्मनामेव दृश्यते। कथं तु एतैः प्राप्तं तद् ब्रह्माद्यैरपि दुर्लभम्॥

Verse 6

शंखचक्रगदाशार्ङ्गपद्मोल्लसितपाणयः । वनमालापरीतांगा विष्णुभक्ता इवांतिके

शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गपद्मैः शोभितपाणयः। वनमालाविभूषिताङ्गा विष्णुभक्ता इव समीपस्थाः॥

Verse 7

संशयाविष्टचित्तेन मया पृष्टं तदा नृप । यूयं के बत युष्माभिर्लब्धं चातुर्भुजं कथम्

संशयाविष्टचित्तेन मया तदा, नृप, पृष्टम्— ‘यूयं के नु? युष्माभिः चातुर्भुजं रूपं कथं लब्धम्?’ इति॥

Verse 8

तदा तैर्बहु हास्यं तु कृत्वा मां प्रतिभाषितम् । ब्राह्मणोऽयं न जानाति पिंडमाहात्म्यमद्भुतम्

तदा तैर्बहुधा हास्यं कृत्वा मां प्रत्यभाषत— “अयं ब्राह्मणः पिण्डस्याद्भुतं माहात्म्यं न जानाति” इति।

Verse 9

इति श्रुत्वाऽवदं चाहं कः पिंडः कस्य दीयते । तन्मम ब्रूत धर्मिष्ठाश्चतुर्भुजशरीरिणः

इति श्रुत्वा मयाप्युक्तं— “कः पिण्डः कस्य दीयते?” धर्मिष्ठाः चतुर्भुजशरीरिणो यूयं तन्मम ब्रूत।

Verse 10

तदा मद्वाक्यमाकर्ण्य कथितं तैर्महात्मभिः । सर्वं तत्र तु यद्वृत्तं चतुर्भुजभवादिकम्

तदा मद्वाक्यमाकर्ण्य तैर्महात्मभिः सर्वं कथितम्— तत्र यद्वृत्तं चतुर्भुजभवादिकं सम्यक्।

Verse 11

किराता ऊचुः । शृणु ब्राह्मण वृत्तांतमस्माकं पृथुकः शिशुः । नित्यं जंबूफलादीनि भक्षयन्क्रीडया चरन्

किराता ऊचुः— शृणु ब्राह्मण, अस्माकं वृत्तान्तं; पृथुकः शिशुर्नित्यं जम्बूफलादीनि भक्षयन् क्रीडया चरन्।

Verse 12

एकदा रममाणस्तु गिरिशृंगं मनोरमम् । समारुरोह शिशुभिः समंतात्परिवारितः

एकदा रममाणः स गिरिशृङ्गं मनोरमं समारुरोह; शिशुभिः समन्तात् परिवारितः।

Verse 13

तदा तत्र ददर्शाहं देवायतनमद्भुतम् । गारुत्मतादिमणिभिः खचितं स्वर्णभित्तिकम्

तदा तत्राहं देवायतनमद्भुतं ददर्शम्—स्वर्णभित्तिकं गारुत्मतादिमणिभिः खचितं सुसंस्कृतम्।

Verse 14

स्वकांत्यातिमिरश्रेणीं दारयद्रविवद्भृशम् । दृष्ट्वा विस्मयमापेदे किमिदं कस्य वै गृहम्

स्वकान्त्या स रविरिव तमसः श्रेणीं दृढं दारयामास; तद्दृष्ट्वा विस्मयमापेदे—“किमिदं, कस्य वा गृहम्?” इति।

Verse 15

गत्वा विलोकयामीति किमिदं महतां पदम् । इति संचिंत्य गेहांतर्जगाम बहुभाग्यतः

“गत्वा विलोकयामि—किमिदं महतां पदम्?” इति सञ्चिन्त्य स बहुभाग्यतः गेहान्तर्जगाम।

Verse 16

ददर्श तत्र देवेशं सुरासुरनमस्कृतम् । किरीटहारकेयूरग्रैवेयाद्यैर्विराजितम्

तत्र स देवेशं ददर्श—सुरासुरैर्नमस्कृतं, किरीटहारकेयूरग्रैवेयाद्यैर्विराजितम्।

Verse 17

मनोहरावतंसौ च धारयंतं सुनिर्मलौ । पादपद्मे तुलसिका गंधमत्तषडंघ्रिके

स मनोहरौ सुनिर्मलाववतंसौ धारयन्तं ददर्श; पादपद्मे च तुलसी गन्धमत्ता, षडङ्घ्रिकानाकर्षयन्ती।

Verse 18

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । ब्राह्मणोपदेशोनामाष्टादशोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधप्रसङ्गे ‘ब्राह्मणोपदेश’नामाष्टादशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 19

केचिद्गायंति नृत्यंति हसंति परमाद्भुतम् । प्रीणयंति महाराजं सर्वलोकैकवंदितम्

केचिद्गायन्ति केचिन्नृत्यन्ति केचिद्धसन्ति परमाद्भुतम्। सर्वलोकैकवन्दितं महाराजं ते प्रीणयन्ति॥

Verse 20

हरिं वीक्ष्य मदीयोर्भस्तत्र संजग्मिवान्मुने । देवास्तत्र विधायोच्चैः पूजां धूपादिसंयताम्

हरिं वीक्ष्य मदीयो भास्तत्र संजग्मिवान्मुने। देवास्तत्र समागत्य धूपादिसंयुतां पूजामुच्चैर्विधाय॥

Verse 21

नैवेद्यं श्रीप्रियस्यार्थे कृत्वा नीराजनं ततः । जग्मुः स्वं स्वं गृहं राजन्कृपां पश्यंत आदरात्

नैवेद्यं श्रीप्रियस्यार्थे कृत्वा नीराजनं ततः। जग्मुः स्वं स्वं गृहं राजन् कृपां पश्यन्त आदरात्॥

Verse 22

महाभाग्यवशात्तेन प्राप्तं नैवेद्यसिक्थकम् । पतितं ब्रह्मदेवाद्यैर्दुर्ल्लभं सुरमानुषैः

महाभाग्यवशात्तेन प्राप्तं नैवेद्यसिक्थकम्। ब्रह्मदेवाद्यैः पतितं दुर्लभं सुरमानुषैः॥

Verse 23

तद्भक्षणं च कृत्वाथो श्रीमूर्तिमवलोक्य च । चतुर्भुजत्वमाप्तं वै पृथुकेन सुशोभिना

तद्भक्षणं कृत्वाथ श्रीमूर्तिं समवलोक्य च । पृथुकैः सुशोभितो वै चतुर्भुजत्वमवाप्तवान् ॥

Verse 24

तदास्माभिर्गृहं प्राप्तो बालको वीक्षितो मुहुः । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तः शंखचक्रादिधारकः

तदास्माकं गृहे प्राप्तो बालको वीक्षितो मुहुः । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तः शंखचक्रादिधारकः ॥

Verse 25

अस्माभिः पृष्टमेतस्य किमेतज्जातमद्भुतम् । तदा प्रोवाच नः सर्वान्बालकः परमाद्भुतम्

अस्माभिः पृष्टमेतस्य किमेतज्जातमद्भुतम् । तदा प्रोवाच नः सर्वान्बालकः परमाद्भुतः ॥

Verse 26

शिखराग्रे गतः पूर्वं तत्र दृष्टः सुरेश्वरः । तत्र नैवेद्यसिक्थं तु मया प्राप्तं मनोहरम्

शिखराग्रे गतः पूर्वं तत्र दृष्टः सुरेश्वरः । तत्र नैवेद्यशेषं तु मया प्राप्तं मनोहरम् ॥

Verse 27

तस्य भक्षणमात्रेण कारणेन तु सांप्रतम् । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तो विस्मयेन समन्वितः

तस्य भक्षणमात्रेण कारणेन तु सांप्रतम् । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तो विस्मयेन समन्वितः ॥

Verse 28

तच्छ्रुत्वा तु वचस्तस्य सद्यः संप्राप्तविस्मयैः । अस्माभिरप्यसौ दृष्टो देवः परमदुर्ल्लभः

तद्वचः श्रुत्वा वयं तत्क्षणमेव विस्मयाकुला अभवाम; अस्माभिरपि स परमदुर्लभो देवो दृष्ट इति।

Verse 29

अन्नादिकं तत्र भुक्तं सर्वस्वादसमन्वितम् । वयं चतुर्भुजा जाता देवस्य कृपया पुनः । गत्वा त्वमपि देवस्य दर्शनं कुरु सत्तम

तत्रान्नादिकं सर्वस्वादसमन्वितं भुक्तम्; देवस्य कृपया वयं पुनश्चतुर्भुजा जाताḥ। त्वमपि गत्वा देवस्य दर्शनं कुरु, हे सत्तम।

Verse 30

भुक्त्वा तत्रान्नसिक्थं तु भव विप्र चतुर्भुजः । त्वया पृष्टं यदाश्चर्यं तदुक्तं वाडवर्षभ

तत्र घृतमिश्रितमन्नं भुक्त्वा, हे विप्र, चतुर्भुजो भव। त्वया यदाश्चर्यं पृष्टं तदुक्तं, हे वाडवर्षभ।