Adhyaya 14

Verse 1

शौनक उवाच । कथयस्व महाप्राज्ञ ब्राह्मणस्य कृपार्णव । माहात्म्यं सर्ववर्णानां श्रेष्ठस्य कृपया च मे

शौनक उवाच—महाप्राज्ञ, कृपार्णव, कृपया मे कथय; सर्ववर्णेषु श्रेष्ठस्य ब्राह्मणस्य माहात्म्यं विस्तरेण।

Verse 2

सूत उवाच । ब्राह्मणः सर्ववर्णानां गुरुरेव द्विजोत्तम । सर्वामराश्रयो ज्ञेयः साक्षान्नारायणः प्रभुः

सूत उवाच—द्विजोत्तम, ब्राह्मणः सर्ववर्णानां गुरुरेव; स सर्वामराश्रयः ज्ञेयः, साक्षान्नारायणः प्रभुः।

Verse 3

कुर्यात्प्रणामं यो विप्रं हरिबुद्ध्या तु भूसुरम् । भक्त्या तस्य द्विजश्रेष्ठ वर्द्धते संपदादिकम्

यो भक्त्या हरिबुद्ध्या भूसुरं विप्रं प्रणमति, द्विजश्रेष्ठ, तस्य संपदादिकं वर्धते।

Verse 4

न नमेद्ब्राह्मणं दृष्ट्वा हेलयापि च गर्वितः । छेदनं तु तस्य शिरः कर्तुमिच्छेत्सदा हरिः

यो नरः गर्वितो हेलयापि दृष्ट्वा ब्राह्मणं न नमति, तस्य शिरश्छेदनं कर्तुं हरिः सदा इच्छति।

Verse 5

कृतापराधं विप्रं ये द्विषंति पापबुद्धयः । हरिं द्विषंति ते ज्ञेया निरयं यांति दारुणम्

ये पापबुद्धयः कृतापराधं विप्रमपि द्विषन्ति, ते हरिद्वेषिणो ज्ञेयाः; ते दारुणं निरयं यान्ति।

Verse 6

यः कर्तुं प्रार्थनां विप्रं पश्येत्क्रोधेन चागतम् । कृतांतश्चक्षुषोस्तस्य तप्तसूचीं ददाति वै

यो नरः प्रार्थनां कर्तुं क्रोधेन आगतं विप्रं पश्यति, तस्य चक्षुषोः कृतान्तः तप्तसूचीं ददाति वै।

Verse 7

कुरुते भूसुरं मूढो भर्त्सनं यो नराधमः । यमदूता मुखे तस्य तप्तलोहं ददंति च

यो नराधमः मूढो भूसुरं भर्त्सनं कुरुते, तस्य मुखे यमदूताः तप्तलोहं ददति च।

Verse 8

येषां निकेतने भुंक्ते क्ष्मासुरो वै तपोधनः । सुपर्वाणैः स्वयं कृष्णो भुंक्ते तेषां निकेतने

येषां निकेतने तपोधनः क्ष्मासुरो भुङ्क्ते, तेषां निकेतने सुपर्वसु स्वयं कृष्णोऽपि भुङ्क्ते।

Verse 9

नश्यंति सर्वपापानि द्विजहत्यादिकानि च । कणमात्रं भजेद्यस्तु विप्रांघ्रिसलिलं नरः

विप्रपादप्रक्षालितसलिलस्य कणमात्रं यो नरः श्रद्धया भजते, तस्य द्विजहत्यादिकानि महापापान्यपि सर्वाणि नश्यन्ति।

Verse 10

यो नरश्चरणौधौतं कुर्याद्धस्तेन भक्तितः । द्विजातेर्वच्मि सत्यं ते स मुक्तः सर्वपातकैः

यो नरः भक्तितो हस्तेन द्विजातिपादौधौतं सलिलं सम्यक् मार्जयति, सत्यं ते वदामि—स सर्वपातकैः प्रमुच्यते।

Verse 11

पुत्रहीना च या नारी मृतवत्सा च यांगना । सपुत्रा जीववत्सा सा द्विजपद्मांघ्रिसेवनात्

या नारी पुत्रहीना, या च मृतवत्सा, सा द्विजपद्माङ्घ्रिसेवनात् सपुत्रा जीववत्सा च भवति।

Verse 12

ब्रह्मांडे यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि सागरे । उदधौ यानि तीर्थानि तिष्ठंति द्विजपादयोः । द्विजांघ्रिसलिलैर्नित्यं सेचितं यस्य मस्तकम्

ब्रह्माण्डे यानि तीर्थानि, तानि सागरेऽपि सन्ति; सागरे यानि तीर्थानि, तानि द्विजपादयोः प्रतिष्ठितानि। यस्य मस्तकं द्विजाङ्घ्रिसलिलैर्नित्यं सेचितं, स नित्यं पवित्रतामाप्नोति।

Verse 13

स स्नातः सर्वतीर्थेषु स मुक्तः सर्वपातकैः । शृणु शौनक वक्ष्यामि माहात्म्यं पापनाशनम्

स सर्वतीर्थेषु स्नात इव, स सर्वपातकैः मुक्तः। शृणु शौनक—वक्ष्यामि पापनाशनं माहात्म्यम्।

Verse 14

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे ब्राह्मणमाहात्म्यं । नाम चतुर्दशोऽध्यायः

इति श्रीपाद्ममहापुराणे ब्रह्मखण्डे सूतशौनकसंवादे ब्राह्मणमाहात्म्यनाम चतुर्दशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 15

शूद्रो भीमो द्वापरे च ब्रह्महत्यासहस्रकृत् । निष्ठुरः सर्वदा तुष्टः समहान्वैश्यया पुनः

द्वापरे भीमः शूद्रः सन् ब्रह्महत्यासहस्रकृत्। निष्ठुरः सर्वदा तुष्टः समहान्वैश्यया पुनः॥

Verse 16

शूद्राचारपरिभ्रष्टो भीमोऽसौ गुरुतल्पगः । प्रत्येकं वच्मि किं तस्य दस्योः संख्या न विद्यते

शूद्राचारपरिभ्रष्टो भीमोऽसौ गुरुतल्पगः। प्रत्येकं वच्मि किं तस्य दस्योः संख्या न विद्यते॥

Verse 17

पापानां मुनिशार्दूल भीमस्य दुष्टचेतसः । एकदा स गतः कश्चिद्ब्राह्मणस्य निवेशनम्

पापानां मुनिशार्दूल भीमस्य दुष्टचेतसः। एकदा स गतः कश्चिद्ब्राह्मणस्य निवेशनम्॥

Verse 18

गत्वा तं तस्य गेहात्तु द्रव्यं नेतुं मनो दधे । तत्रोवास ब्राह्मणस्य बहिर्द्वारसमीपतः

गत्वा तं तस्य गेहात्तु द्रव्यं नेतुं मनो दधे। तत्रोवास ब्राह्मणस्य बहिर्द्वारसमीपतः॥

Verse 19

दैन्ययुक्तं वचः प्राह क्ष्मासुरं स तपोधनम् । भो स्वामिन्शृणु मे वाक्यं दयालुरिव मन्यते

दैन्यसमन्वितैर्वाक्यैः स तपोधनः क्ष्मासुरं प्रत्युवाच— “भो स्वामिन्, मे वाक्यं शृणु; त्वां दयालुमिव मन्ये।”

Verse 20

क्षुधार्तोऽहं देहि चान्नं प्राणा यास्यंति मे द्रुतम्

क्षुधार्तोऽहं; देहि चान्नं, प्राणा मे द्रुतमेव यास्यन्ति।

Verse 21

ब्राह्मण उवाच । क्षुधार्त्त शृणु मे कश्चिद्वाक्यं कर्तुं न विद्यते । पाकं मे तंडुलानि त्वं नीत्वा भुंक्ष्व यथासुखम्

ब्राह्मण उवाच— “क्षुधार्त्त, शृणु मे; कश्चिद्विस्तरो वाक्यं कर्तुं न शक्यते। मम तण्डुलान् नीत्वा पाकं कृत्वा यथासुखं भुङ्क्ष्व।”

Verse 22

नास्ति मे जनको माता नास्ति सूनुः सहोदरः । नास्ति जाया मातृबंधुर्मृताः सर्वे विहाय माम्

नास्ति मे जनको माता, नास्ति सूनुः सहोदरः। नास्ति जाया मातृबन्धुः; मृताः सर्वे विहाय माम्।

Verse 23

तिष्ठाम्येको गृहेऽकर्मा भाग्यहीनोतिथे हरिः । एको मे वसतौ चास्ति न जाने तद्विना किल

तिष्ठाम्येको गृहेऽकर्मा, भाग्यहीनोऽतिथे, हरे। एको मे वसतौ चास्ति; तद्विना किमहं भवेत्, न जाने किल।

Verse 24

भीम उवाच । मम कश्चिद्द्विजश्रेष्ठ नास्ति सेवां तवापि च । शूद्रोऽहं निलये जात्या कृत्वा स्थास्यामि ते सदा

भीम उवाच । मम कश्चिद्द्विजश्रेष्ठ नास्ति सेवां तवापि च । शूद्रोऽहं निलये जात्या कृत्वा स्थास्यामि ते सदा

Verse 25

सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा सानंदः क्ष्मासुरस्तदा । पाकं विधाय तूर्णं स ददावन्नं तपोधन

सूत उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा सानंदः क्ष्मासुरस्तदा । पाकं विधाय तूर्णं स ददावन्नं तपोधन

Verse 26

सोऽपि हर्षसमायुक्तस्तस्थौ तत्र द्विजालये । सेवां कुर्वन्स्नेहयुक्तां भूसुरस्य मनोहराम्

सोऽपि हर्षसमायुक्तस्तस्थौ तत्र द्विजालये । सेवां कुर्वन्स्नेहयुक्तां भूसुरस्य मनोहराम्

Verse 27

अद्य श्वो वा हनिष्यामि द्रव्यमस्य ममापि च । नेतुं यदा करिष्यामि नेष्यामि नात्र संशयः

अद्य श्वो वा हनिष्यामि द्रव्यमस्य ममापि च । नेतुं यदा करिष्यामि नेष्यामि नात्र संशयः

Verse 28

परामृश्य च हृद्यंतः कृत्वा तस्य क्रियां वदेत् । पादधौतादिकं चासौ शिरसा गतपातकः

परामृश्य च हृद्यंतः कृत्वा तस्य क्रियां वदेत् । पादधौतादिकं चासौ शिरसा गतपातकः

Verse 29

आचम्यांघ्रिजलं दध्रेच्छद्मना प्रतिदिनं द्विजः । एकदा हारकः कश्चिद्द्रव्यं नेतुं समागतः

आचम्याङ्घ्रिजलं द्विजः प्रतिदिनं छद्मना दध्रेच्छ; एकदा तत्र कश्चिद् हारको द्रव्यं नेतुं समागतः।

Verse 30

उत्पाट्य रात्रावररं गतोऽसौ तद्गृहांतरम् । दृष्ट्वा भीमं प्रहारार्थं दंडहस्तः समागतः

रात्रावररम् उत्पाट्य सोऽसौ तद्गृहान्तरं गतः; भीमं दृष्ट्वा प्रहारार्थं दण्डहस्तः समागतः।

Verse 31

हारको मस्तकं तस्य छित्त्वा तूर्णं पलायितः । अथ तस्य भटा विष्णोः शंखचक्रगदाधराः

हारको मस्तकं तस्य छित्त्वा तूर्णं पलायितः; अथ विष्णोर्भटाः शङ्खचक्रगदाधराः समभवन्।

Verse 32

समायातास्तथा नेतुं भीमं तं वीतकिल्बिषम् । स्यंदनं चागतं दिव्यं राजहंसयुतं द्विज

समायातास्तथा नेतुं भीमं तं वीतकिल्बिषम्; दिव्यं स्यन्दनं चागतं राजहंसयुतं द्विज।

Verse 33

तत्रारूढो ययौ विष्णोर्भवनं दुर्लभं किल । माहात्म्यं भूमिदेवस्य मया ते तत्प्रकीर्तितम् । शृणुयाद्यो नरो भक्त्या तस्य पातकनाशनम्

तत्रारूढो ययौ विष्णोर्भवनं दुर्लभं किल; भूमिदेवस्य माहात्म्यं मया ते तत्प्रकीर्तितम्। शृणुयाद्यो नरो भक्त्या तस्य पातकनाशनम्।