Adhyaya 92

Verse 1

कुंजल उवाच । कालंजरं समासाद्य निवसंति सुदुःखिताः । महापापैस्तु संदग्धा हाहाभूता विचेतनाः

कुञ्जल उवाच । कालंजरं समासाद्य निवसन्ति सुदुःखिताः । महापापैस्तु संदग्धा हाहाभूता विचेतनाः ॥

Verse 2

तत्र कश्चित्समायातःसिद्धश्चैव महायशाः । तेन पृष्टाः सुदुःखार्ता भवंतः केन दुःखिताः

तत्र कश्चित्समायातः सिद्धश्चैव महायशाः । तेन पृष्टाः सुदुःखार्ता भवन्तः केन दुःखिताः ॥

Verse 3

स तैः प्रोक्तो महाप्राज्ञः सर्वज्ञानविशारदः । तेषां ज्ञात्वा महापापं कृपां चक्रे सुपुण्यभाक्

तैरेवं संबोधितः स महाप्राज्ञः सर्वज्ञानविशारदः । तेषां महापापं ज्ञात्वा सुपुण्यभाक् करुणां चकार ॥

Verse 4

सिद्ध उवाच । अमासोमसमायोगे प्रयागः पुष्करश्च यः । अर्घतीर्थं तृतीयं तु वाराणसी चतुर्थका

सिद्ध उवाच—अमावास्या-सोमसमायोगे प्रयागः पुष्कर एव च । अर्घतीर्थं तृतीयं स्यात् वाराणसी चतुर्थिका ॥

Verse 5

गच्छंतु तत्र वै यूयं चत्वारः पातकाविलाः । गंगांभसि यदा स्नातास्तदा मुक्ता भविष्यथ

गच्छत तत्र वै यूयं चत्वारः पातकाविलाः । गङ्गाम्भसि यदा स्नाताः तदा मुक्ताः भविष्यथ ॥

Verse 6

पातकेभ्यो न संदेहो निर्मलत्वं गमिष्यथ । आदिष्टास्तेन वै सर्वे प्रणेमुस्तं प्रयत्नतः

पातकेभ्यो न संशयः निर्मलत्वं गमिष्यथ । तेनादिष्टाः सर्व एव प्रणेमुस्तं प्रयत्नतः ॥

Verse 7

कालंजरात्ततो जग्मुः सत्वरं पापपीडिताः । वाराणसीं समासाद्य स्नात्वा चै वद्विजोत्तमाः

कालञ्जरात् ततः जग्मुः सत्वरं पापपीडिताः । वाराणसीं समासाद्य स्नात्वा च द्विजोत्तमाः ॥

Verse 8

प्रयागं पुष्करं चैव अर्घतीर्थं तु सत्तम । अमासोमं सुसंप्राप्य जग्मुस्ते च महापुरीम्

सत्तम! प्रयागं पुष्करं च अर्घतीर्थं तथैव अमासोमं सम्यक् संप्राप्य ते ततः महापुरीं जग्मुः।

Verse 9

विदुरश्चंद्रशर्मा च वेदशर्मा तृतीयकः । वैश्यो वंजुलकश्चैव सुरापः पापचेतनः

विदुरश्चन्द्रशर्मा च वेदशर्मा तृतीयकः। वैश्यो वञ्जुलकश्चैव सुरापः पापचेतनः॥

Verse 10

तस्मिन्पर्वणि संप्राप्ते स्नाता गंगांभसि द्विज । स्नानमात्रेण मुक्तास्तु गोवधाद्यैश्च किल्बिषैः

द्विज! तस्मिन् पर्वणि संप्राप्ते यः गङ्गाम्भसि स्नाति, स स्नानमात्रेणैव गोवधाद्यैश्च किल्बिषैः प्रमुच्यते।

Verse 11

ब्रह्महत्या गुरुहत्या सुरापानादि पातकैः । लिप्तानि तानि तीर्थानि परिभ्रमंति मेदिनीम्

ब्रह्महत्या गुरुहत्या सुरापानादि पातकैः लिप्तानि तानि तीर्थानि मेदिनीं परिभ्रमन्ति।

Verse 12

पुष्करो अर्धतीर्थस्तु प्रयागः पापनाशनः । वाराणसी चतुर्थी तु लिप्ता पापैर्द्विजोत्तम

पुष्करोऽर्धतीर्थः, प्रयागः पापनाशनः। वाराणसी तु चतुर्थी, पापैर्लिप्ता द्विजोत्तम॥

Verse 13

कृष्णत्वं पेदिरे सर्वे हंसरूपेण बभ्रमुः । सर्वेष्वेव सुतीर्थेषु स्नानं चक्रुर्द्विजोत्तमाः

ते सर्वे कृष्णत्वं प्राप्य हंसरूपेण बभ्रमुः। सर्वेष्वेव सुतीर्थेषु द्विजोत्तमाः स्नानं चक्रुः॥

Verse 14

कृष्णत्वं नैव गच्छेत तेषां पापेन चागतम् । सुतीर्थेषु महाराज स्नाताः सर्वेषु वै पुनः

महाराज, तेषां पापजनितो मलः तं न कदाचन स्पृशेत; यतः स सर्वेषु सुतीर्थेषु पुनः पुनः स्नातः॥

Verse 15

यं यं तीर्थं प्रयांत्येते सर्वे तीर्था द्विजोत्तम । हंसरूपेण वै यांति तैः सार्द्धं तु सुदुःखिताः

द्विजोत्तम, यं यं तीर्थं प्रयान्त्येते, सर्वे तीर्था अपि तत्रैव हंसरूपेण यान्ति; तैः सार्धं सुदुःखिताः सन्ति॥

Verse 16

भार्याः पातकरूपाश्च भ्रमंति परितस्तथा । अष्टषष्टिसु तीर्थानि हंसरूपेण बभ्रमुः

भार्याः पातकरूपाश्च परितो भ्रमन्ति तथा। अष्टषष्टिः तीर्थानि हंसरूपेण बभ्रमुः॥

Verse 17

तैः सार्द्धं सु महाराज महातीर्थैः समं पुनः । मानसं चागतास्ते च पातकाकुलमानसाः

महाराज, तैः सार्धं महातीर्थैः समं पुनः ते मानसं प्राप्ताः; पातकाकुलमानसाः सन्तः॥

Verse 18

तत्र स्नाता महाराज न जहाति च पातकः । लज्जयाविष्टमनसा मानसो हंसरूपधृक्

तत्र स्नातोऽपि महाराज पातकं न त्वरया जहाति। लज्जया परिगृहीतचित्तो मानसो हंसरूपधृक् तिष्ठति॥

Verse 19

संजातः कृष्णकायस्तु यं त्वं वै दृष्टवान्पुरा । रेवातीरं ततो जग्मुरुत्तरं पापनाशनम्

स कृष्णकायोऽभवत् यं त्वं पूर्वं दृष्टवानसि। ततः सर्वे रेवातीरं जग्मुरुत्तरं पापनाशनम्॥

Verse 20

कुब्जायाः संगमे ते तु सुरसिद्धनिषेविते । स्नानमात्रेण मुक्तास्ते पापेभ्यो द्विजसत्तम

कुब्जायाः संगमे तेषां सुरसिद्धनिषेविते। स्नानमात्रेण मुक्तास्ते पापेभ्यो द्विजसत्तम॥

Verse 21

विहाय वर्णमेवैतं सुकृतं प्रतिजग्मिरे । यं यं तीर्थं प्रयांत्येते हंसाः स्नानं प्रचक्रमुः

विहाय वर्णमेवैतं सुकृतं प्रतिजग्मिरे। यं यं तीर्थं प्रयान्त्येते हंसाः स्नानं प्रचक्रमुः॥

Verse 22

जहसुस्ताः स्त्रियो दृष्ट्वा पातकं नैव गच्छति । तोयानलेन कुब्जायाः पातकं वरमेव च

ताः स्त्रियो दृष्ट्वा जहसुर्हि पातकं नैव गच्छति। कुब्जायास्तोयानलेन पातकं नश्यति ध्रुवम्॥

Verse 23

भस्मावशेषं संजातं तदा मृतास्तु ताः स्त्रियः । ब्रह्महत्या गुरोर्हत्या सुरापानागमागमाः

तदा केवलं भस्मावशेषं संजातम्; ताः स्त्रियश्च मृताः। अत्र ब्रह्महत्या, गुरोर्हत्या, सुरापानं, तथा निषिद्धागमनं इत्यादयः महापातकाः कथ्यन्ते।

Verse 24

भस्मीभूतास्तु संजाता रेवायाः कुब्जया हताः । तास्तु हता महाभाग या मृतास्तु सरित्तटे

रेवायाः कुब्जया हताः ताः स्त्रियः भस्मीभूताः संजाताः। हे महाभाग, सरित्तटे ये हताः, ये च मृताः, ताः एव।

Verse 25

अष्टषष्टि सुतीर्थानां हंसरूपेण तानि तु । सार्द्धं हंसः समायातो विद्धि तं त्वं तु मानसम्

अष्टषष्टिः सुतीर्थानां तानि हंसरूपेण समागतानि। सार्द्धं हंसः अपि समायातः; तं त्वं मानसं तीर्थं विद्धि।

Verse 26

चत्वारः कृष्णहंसाश्च तेषां नामानि मे शृणु । प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम्

चत्वारः कृष्णहंसाः सन्ति; तेषां नामानि मे शृणु—प्रयागः, पुष्करः, तथा अनुत्तमम् अर्घतीर्थम्।

Verse 27

वाराणसी चतुर्थी च चत्वारः पापनाशनाः । ब्रह्महत्याभिभूतानि चत्वारि परिबभ्रमुः

वाराणसी चतुर्थी च, अन्ये च द्वौ—एते चत्वारः पापनाशनाः। ब्रह्महत्यापापेनाभिभूतानि चत्वारि परिबभ्रमुः।

Verse 28

तीर्थान्येतानि दुःखेन तीर्थेषु च महामते । न गतं पातकं घोरं तेषां तु भ्रमतां सुत

तीर्थान्येतानि दुःखेन लभ्यन्ते तीर्थसेविनाम् । ये तु तीर्थेषु तीर्थेषु भ्रमन्ति, तेषां घोरं पातकं नापैति, हे सुत ॥

Verse 29

कुब्जायाः संगमे शुद्धा विमुक्ताः किल्बिषात्किल । तीर्थानामेव सर्वेषां पुण्यानामिह संमतः

कुब्जायाः संगमे शुद्धो भवति, किल्बिषात् विमुच्यते । सर्वतीर्थेषु पुण्यानां सारभूतमिदं मतम् ॥

Verse 30

राजा प्रयागः संजात इंद्रस्य पुरतः किल । तावद्गर्जंतु तीर्थानि यावद्रेवा न दृश्यते

इन्द्रस्य पुरतः किल प्रयागो राजा तीर्थानां बभूव । तावद्गर्जन्तु तीर्थानि यावद्रेवा न दृश्यते ॥

Verse 31

ब्रह्महत्यादि पापानां विनाशाय प्रतिष्ठिता । कपिलासंगमे पुण्ये रेवायाः संगमे तथा

ब्रह्महत्यादिपापानां विनाशार्थं प्रतिष्ठिता । कपिलासंगमे पुण्ये, रेवासंगमे तथैव च ॥

Verse 32

मेघनादसमायोगे तथा चैवोरुसंगमे । महापुण्या महाधन्या रेवा सर्वत्रदुर्लभा

मेघनादसमायोगे तथा चोरुसंगमे शुभे । महापुण्या महाधन्या रेवा सर्वत्र दुर्लभा ॥

Verse 33

सा च ओंकारे भृगुक्षेत्रे नर्मदाकुब्जसंगमे । दुःप्राप्या मानवै रेवा माहिष्मत्यां सुरोत्तमैः

सा च रेवा ओंकारे भृगुक्षेत्रे नर्मदाकुब्जसंगमे च दृश्यते। मानवैर्दुःप्राप्या सा, माहिष्मत्यां तु सुरोत्तमैः अपि सुलभा।

Verse 34

विटंकासंगमे पुण्या श्रीकंठे मंगलेश्वरे । सर्वत्र दुर्लभा रेवा सुरपुण्यसमाकुला

विटंकासंगमे रेवा परमपुण्या; श्रीकंठे मंगलेश्वरे च तथा। सर्वत्र सा दुर्लभा, सुरपुण्यसमाकुला।

Verse 35

तीर्थमाता महादेवी अघराशिविनाशिनी । उभयोः कूलयोर्मध्ये यत्र तत्र सुखी नरः

तीर्थमाता महादेवी पापराशिविनाशिनी। उभयोः कूलयोर्मध्ये यत्र तत्र नरः सुखी भवति।

Verse 36

अश्वमेधफलं भुंक्ते स्नानेनैकेन मानवः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

एकेन स्नानेन मानवोऽश्वमेधफलं भुङ्क्ते। एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्।

Verse 37

सर्वपापापहं पुण्यं गतिदं चापिशृण्वताम् । एवमुक्त्वा महाप्राज्ञ तृतीयं पुत्रमब्रवीत्

सर्वपापापहं पुण्यं गतिदं चापि शृण्वताम्—इत्येवमुक्त्वा महाप्राज्ञस्तृतीयं पुत्रमब्रवीत्।

Verse 92

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे द्विनवतितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थवर्णने च्यवनचरित्रे द्विनवतितमोऽध्यायः समाप्तः।