Adhyaya 77

Verse 1

सुकर्मोवाच । कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल

सुकर्मोवाच—कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च मोहितो राजराजेन्द्रो नटरूपेण पिप्पले (समीपे) प्रादुर्भूतेन।

Verse 2

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचम् आसने उपविष्टवान् ॥

Verse 3

तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्

तदनन्तरं तु संप्राप्य सञ्चचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इन्द्रकार्यं कृतं हितम् ॥

Verse 4

निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः

निवृत्ते नाटके तस्मिन् गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः ॥

Verse 5

मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः

काममोहेन मोहितो विह्वलो विकलेन्द्रियः। धर्मात्मापि स अत्यन्तं मुग्धो विषयैः प्रवाहितः॥

Verse 6

एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः

एकदा राजा मृगयाव्यसनातुरो वनं गतः। तत्रापि मोहरागवशात् क्रीडां चकार॥

Verse 7

सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः

सरसि क्रीडमानस्य महात्मनो नृपतेः। चतुःशृङ्गोऽनौपम्यः मृग एकः समाययौ॥

Verse 8

सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः

सर्वाङ्गसुन्दरः राजन् हेमरूपतनूरुहः। रत्नज्योतिः सुचित्राङ्गो दर्शनीयः मनोहरः॥

Verse 9

अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः

स वेगेनाभ्यधावत् बाणपाणिर्धनुर्धरः। मेधावी चिन्तयामास—कोऽपि दैत्यः समागतः॥

Verse 10

मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः

मृगेण तेन दूरमाकर्षितो नृपः सरथवेगेन शीघ्रं गतः। श्रमेणातिपरिखिन्नः स सर्वथा क्लान्तिमवाप॥

Verse 11

वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्

वीक्षमाणस्य तस्य मृगश्चान्तर्हितोऽभवत्। ततः स तत्र नन्दनोपमं अद्भुतं वनं ददर्श॥

Verse 12

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपञ्चकशोभितम्। अगुरुचन्दनपुण्यैश्च कदलीखण्डमण्डितम्॥

Verse 13

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैस्तिन्दुकैः। पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः॥

Verse 14

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः। पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्तथा॥

Verse 15

वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्

वीक्षमाणो महाराजः सर उत्तमं ददर्श—पुण्योदकेन परिपूर्णं, पंचयोजनविस्तीर्णम्।

Verse 16

हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्

हंसकारण्डवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम्। कमलैर्मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्॥

Verse 17

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमण्डितम्। नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्॥

Verse 18

मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्

मत्तैर्मधुकरैश्चापि सर्वत्र परिनादितम्। एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्॥

Verse 19

पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्

पञ्चयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम्। तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलङ्कृतम्॥

Verse 20

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः सः । तस्य तटे चूतवृक्षस्य सुशीतलच्छायायां निषसाद ॥

Verse 21

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगन्ध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनं तद् अमृतोपमं मतम् ॥

Verse 22

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा ॥

Verse 23

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराजः स एव चिन्तां परां गतः ॥

Verse 24

चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा

चिन्ताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिन्तयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित् पीनश्रोणी पयोधरा ॥

Verse 25

नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा

नृपतेः पश्यतः सैव तस्मिन्वने समागता । सर्वाभरणदीप्ताङ्गी शीललक्षणसमन्विता ॥

Verse 26

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का त्वं कस्य भविष्यसि ॥

Verse 27

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन पिप्पला नाब्रवीत्किञ्चन ॥

Verse 28

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादण्डकराऽबला ॥

Verse 29

विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्

विस्मयेनापि राजेन्द्रो महता व्यापितस्तदा । मया सम्भाषिता चेयं मां नाब्रवीत्सोत्तरम् ॥

Verse 30

पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः

पुनश्चिन्तां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः— “यो मया दृष्टो मृगः स चतुश्शृङ्गः सुवर्णकश्च” इति।

Verse 31

तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति

तस्मात् तस्मादेव नारी समुद्भूता; तत् सत्यं मे प्रतिभाति। मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति।

Verse 32

चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने

क्षणं चिन्तयित्वा राजा ययातिर्नहुषात्मजः। यावच्चिन्तयते राजा तावन्नारी महावने स्थिताभवत्।

Verse 33

अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्

अन्तर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनन्दनम्। एतस्मिन्नन्तरे गीतं सुस्वरं पुनरेवाभवत्।

Verse 34

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम्। सत्वरं जगाम राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्।

Verse 35

जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता

जलान्ते पुष्करं श्रेष्ठं सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता ॥

Verse 36

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादण्डकराविला ॥

Verse 37

गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्

गायन्ती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयन्ती चराचरान् ॥

Verse 38

देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्

देवान् मुनिगणान् सर्वान् दैत्यान् गन्धर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम् ॥

Verse 39

संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि

संसारे नास्ति चान्या वै नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि ॥

Verse 40

संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते

संचारिते महाकामे तदासौ प्रकटोऽभवत्। घृतस्पर्शे यथा वह्निः रश्मिमान् संप्रजायते॥

Verse 41

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात् प्रकटोऽभवत्। मन्मथाविष्टचित्तोऽसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्॥

Verse 42

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी। चिन्तयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः॥

Verse 43

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोऽभून्नृपतिस्तदा। कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेण पीडितः॥

Verse 44

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति। यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना॥

Verse 45

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत्। इति विचिन्त्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः संकल्पं चकार॥

Verse 46

तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च

तामुवाच वरारोहां—का त्वं कस्यापि वा शुभे? पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च॥

Verse 47

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा—का चेयं तव पार्श्वगा? सर्वं कथय कल्याणि, अहं हि नहुषात्मजः॥

Verse 48

सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये

सोमवंशप्रसूतोऽहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे। ययातिर्नाम मे देवि, ख्यातोऽहं भुवनत्रये॥

Verse 49

तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि

तव सङ्गमने चेतो भावमेवं प्रवाञ्छते। देहि मे सङ्गमं भद्रे, कुरु सुप्रियमेव हि॥

Verse 50

यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि

यं यं हि वाञ्छसे भद्रे तत्ते ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोऽहं वरवर्णिनि ॥

Verse 51

तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରାହି ସୁଦୀନଂ ମାଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ଶରଣଂ ତବ । ରାଜ୍ୟଂ ଚ ସକଲାମୁର୍ବୀଂ ଶରୀରମପି ଚାତ୍ମନଃ ॥

Verse 52

संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना

ସଙ୍ଗମେ ତବ ଦାସ୍ୟାମି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମିଦମେବ ତେ । ତସ୍ୟ ରାଜ୍ଞୋ ବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସା ସ୍ତ୍ରୀ ପଦ୍ମନିଭାନନା ॥

Verse 53

विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे

ବିଶାଲାଂ ସ୍ୱସଖୀଂ ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ରାଜାନମାଗତମ୍ । ନାମ ଚୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନଂ ଚ ପିତରଂ ମାତରଂ ଶୁଭେ ॥

Verse 54

ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा

ମମାପି ଭାବମେକାଗ୍ରମସ୍ୟାଗ୍ରେ ଚ ନିବେଦୟ । ତସ୍ୟାଶ୍ଚ ବାଞ୍ଛିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ବିଶାଲା ଭୂପତିଂ ତଦା ॥

Verse 55

उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच । काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना

मधुरालापैः स उवाच—“श्रूयतां नृपनन्दन।” विशाल उवाच—“एष कामः पुरा देवदेवेन शम्भुना दग्धः।”

Verse 56

रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा

रुरोद सा रतिः दुःखात् भर्तृहीनापि सुस्वरम्। अस्मिन् सरसि राजेन्द्र सा रतिः न्यवसत्तदा॥

Verse 57

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम्। समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः॥

Verse 58

संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्

संजाता सा ततो राजराजेन्द्र शङ्करं वाक्यमब्रवीत्। “जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्।”

Verse 59

वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि

“वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी। कामेनापि समायुक्ताम् अस्मत्स्नेहात् कुरुष्व हि।”

Verse 60

तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः

तच्छ्रुत्वा स वचः प्राह—“मनोभवं जीवयाम्यहम्। कायेनापि विहीनोऽयं पञ्चबाणो मनोभवः स्थित एव।”

Verse 61

भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा

भविष्यति न सन्देहो माधवस्य सखा पुनः। दिव्येनापि शरीरेण तथैव वर्तयिष्यति नान्यथा॥

Verse 62

महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम

महादेवप्रसादाच्च स मीनकेतुरजीवत। देव्याः आशीर्भिरभिनन्द्यैवं नरोत्तमः काममाप॥

Verse 63

गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः

“गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः।” इत्याह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः॥

Verse 64

पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता

पुनः कामः सरः प्राप्तो यत्र दुःखिता रतिरास्ते। “इदं कामसरः राजन्, अत्र रतिः सुसंस्थिता” इति॥

Verse 65

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः ॥

Verse 66

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम ॥

Verse 67

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः ॥

Verse 68

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः ॥

Verse 69

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी ॥

Verse 70

शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च

शोकसमुद्भवो हे महाराज कामज्वरः ततः विभ्रमः । प्रलापो विह्वलता चोन्मादश्चैव मृत्युरपि ॥

Verse 71

तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः

ତସ୍ୟାଶ୍ଚାଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଭ୍ୟୋ ଜଜ୍ଞିରେ ବିଶ୍ୱନାଶକାଃ । ରତ୍ୟାଃ ପାର୍ଶ୍ୱେ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ସର୍ବେ ତାପାଙ୍ଗଧାରିଣଃ ॥

Verse 72

मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप

ମୂର୍ତିମାନ୍ ହେ ମହାରାଜ ସଦ୍ଭାବଗୁଣସଂୟୁତଃ । କାମ ଏଷ ସମାୟାତଃ କେନାପ୍ୟାହୂତ ତଦା ନୃପ ॥

Verse 73

महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः

ମହାନନ୍ଦେନ ସଂୟୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କାମଂ ସମାଗତମ୍ । ନେତ୍ରାଭ୍ୟାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ୟାଂ ପତିତା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦବଃ ॥

Verse 74

अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम

ଅପ୍ସୁ ମଧ୍ୟେ ହେ ମହାରାଜ ଚାପଲ୍ୟାଜ୍ଜଜ୍ଞିରେ ପ୍ରଜାଃ । ପ୍ରୀତିର୍ନାମ ତଦା ଜଜ୍ଞେ ଖ୍ୟାତିର୍ଲଜ୍ଜା ନରୋତ୍ତମ ॥

Verse 75

तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके

ताभ्यां महाऽऽनन्दः शान्तिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके ॥

Verse 76

लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः

लीलाक्रीडा मनोभावसंयोगो महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनन्दादश्रुबिन्दवः ॥

Verse 77

जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना

जलान्ते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपङ्कजम् । तस्मात्सुपङ्कजाज्जाता इयं नारी वरानना ॥

Verse 78

अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा

अश्रुबिन्दुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्तते समीपगा ॥

Verse 79

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप ॥

Verse 80

अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते

अस्याश्चान्तेऽपि स्नेहेन प्रवर्तामि; सर्वदा स्निग्धोऽस्मि। एतत्ते सर्वमाख्यातम्—अस्याश्चात्मन एव यत् सर्वं तत्।

Verse 81

तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच । सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु

तपश्चचार राजेन्द्र पतिकामा वरानना। राजोवाच—सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं; शुभे शृणु।

Verse 82

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना; यमेषा वाञ्छते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्।

Verse 83

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच । अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत्। विशालोवाच—अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि; तदाकर्णय भूपते।

Verse 84

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम्; देवराजसमं राजन् धर्माचारसमन्वितम्।

Verse 85

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणधर्मभावज्ञातारं पुण्यभाजनं तमाहुः ॥

Verse 86

लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्

लोक इन्द्रसमो राजन् सुयज्ञैर्धर्मतत्परः । सर्वैश्वर्यसमोपेतो नारायण इवापरः ॥

Verse 87

देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्

देवानां सुप्रियो नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियः । ब्रह्मण्यो वेदतत्त्वज्ञस्त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमः ॥

Verse 88

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कान्तं मनसा वरमीप्सति ॥

Verse 89

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः ॥

Verse 90

विशालोवाच । भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि

विशाल उवाच । राजन्, जगत्त्रये पुण्येन संवृद्धं भवन्तं अहं जानामि । पूर्वोक्ता ये मया गुणाः सर्वे, ते सर्वे त्वय्येव सन्ति ।

Verse 91

एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप

एकेनापि दोषेणैषा त्वां न मन्यते हि । ममायं संशयो जातः—भवान् विष्णुमयो नृप किम् ।

Verse 92

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन ब्रूहि, चारुसर्वाङ्गि, प्रसादसुमुखी भव ।

Verse 93

विशालोवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते

विशाल उवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात् त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वम्, अनेनैषा न मन्यते ।

Verse 94

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टः तामुवाच पुनर्नृपः ।

Verse 95

जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्

जरादोषो न मे भद्रे कदाचित्कस्यचित्संसर्गात् समुद्भूतः। ममाङ्गे तु स एव प्रादुर्भूतः, तस्य जरागमनकारणं नाहं जाने॥

Verse 96

यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः

यद्यदेषा शुभे वाञ्छेत् त्रैलोक्येऽपि सुदुर्लभम्। तदस्यै दातुकामोऽहं; व्रियतां वर उत्तमः॥

Verse 97

विशालोवाच । जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

विशाल उवाच— यदा त्वं जराहीनो भविष्यसि तदा ते सा सुप्रिया भवेत्। एतद्विनिश्चितं राजन्; सत्यं सत्यं वदाम्यहम्॥

Verse 98

श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्

श्रुतिरेवं वदति राजन्—पुत्रे भ्रातरि भृत्यके वा। यस्य यत्र जरा संक्राम्यते तस्याङ्गे सा परिसंचरति॥

Verse 99

तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः

तस्य तारुण्यं गृहित्वा तस्मै पुनर्जरां दत्त्वा। सुरुची उभयोः प्रीतिसंवादं शुभं जनयति॥

Verse 100

यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः

यः करुणया दानं ददाति, स आत्मदानपुण्यस्यैव फलं प्राप्नोति; राजन्, अत्र संशयो नास्ति।

Verse 101

दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते

दुःखेनोपार्जितं पुण्यं यदन्यस्मै प्रदीयते, तस्य महत्पुण्यं भवति, स च तस्य पुण्यस्य फलं अश्नुते।

Verse 102

पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते

तस्मात्, राजन्, राज्यं पुत्राय दीयतां, तारुण्यमपि च; तत् प्रगृह्य शीघ्रं समागच्छ, भूपते, सौन्दर्यसमन्वितः।

Verse 103

यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह

यदा त्वं भोक्तुमिच्छसि तदा भोक्ष्यसि कुरुभूपते—इत्येवमाभाष्य सा विशाला भूपं प्रति विरराम।

Verse 104

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव

सुकर्मोवाच—एवमाकर्ण्य राजेन्द्रो विशालामब्रवीत्तदा। राजोवाच—एवमस्तु महाभागे, करिष्ये वचनं तव।

Verse 105

कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह

कामासक्तः समूढश्च ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं प्रविश्य सुतान् समाहूय तान् प्रति वाक्यमिदं जगाद ॥

Verse 106

तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्

तुरुं पूरुं कुरुं राजन् यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात् ॥

Verse 107

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः ॥

Verse 108

एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषां हर्षेणाकुलमानसः ॥