Adhyaya 72

Verse 1

। पिप्पल उवाच । मातलेश्च वचः श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । किं चकार महाप्राज्ञस्तन्मे विस्तरतो वद

पिप्पल उवाच—मातलेर्वचनं श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः किमकरोत्? हे महाप्राज्ञ, तन्मे विस्तरेण ब्रूहि।

Verse 2

सर्वपुण्यमयी पुण्या कथेयं पापनाशिनी । श्रोतुमिच्छाम्यहं प्राज्ञ नैव तृप्यामि सर्वदा

सर्वपुण्यमयी पुण्या कथेयं पापनाशिनी; श्रोतुमिच्छाम्यहं प्राज्ञ, नैव तृप्यामि सर्वदा।

Verse 3

सुकर्मोवाच । सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठो ययातिर्नृपसत्तमः । तमुवाचागतं दूतं मातलिं शक्रसारथिम्

सुकर्मोवाच—सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठो ययातिर्नृपसत्तमः; आगतं दूतं मातलिं शक्रसारथिं तमुवाच।

Verse 4

ययातिरुवाच । शरीरं नैव त्यक्ष्यामि गमिष्ये न दिवं पुनः । शरीरेण विना दूत पार्थिवेन न संशयः

ययातिरुवाच—शरीरं नैव त्यक्ष्यामि, गमिष्ये न दिवं पुनः; शरीरेण विना दूत, पार्थिवेन न संशयः।

Verse 5

यद्यप्येवं महादोषाः कायस्यैव प्रकीर्तिताः । पूर्वं चापि समाख्यातं त्वया सर्वं गुणागुणम्

यद्यप्येवं महादोषाः कायस्यैव प्रकीर्तिताः; पूर्वं चापि त्वया सर्वं गुणागुणं समाख्यातम्।

Verse 6

नाहं त्यक्ष्ये शरीरं वै नागमिष्ये दिवं पुनः । इत्याचक्ष्व इतो गत्वा देवदेवं पुरंदरम्

नाहं शरीरं त्यक्ष्यामि, न पुनर्दिवं गमिष्यामि। इति मत्प्रतिज्ञां गत्वा देवदेवं पुरन्दरं निवेदय।

Verse 7

एकाकिना हि जीवेन कायेनापि महामते । नैव सिद्धिं प्रयात्येवं सांसारिकमिहैव हि

एकाकिना जीवेन, समर्थेनापि देहेन, महामते—एवं सिद्धिर्न प्राप्यते; इह संसारे तद्भावेन न सिध्यति।

Verse 8

नैव प्राणं विना कायो जीवः कायं विना नहि । उभयोश्चापि मित्रत्वं नयिष्ये नाशमिंद्र न

प्राणं विना कायो नास्ति, कायं विना जीवोऽपि नहि। तयोर्मित्रभावं नाशं न नेष्यामि—हे इन्द्र, न कदाचन।

Verse 9

यस्य प्रसादभावाद्वै सुखमश्नाति केवलम् । शरीरस्याप्ययं प्राणो भोगानन्यान्मनोनुगान्

यस्य प्रसादात् केवलं सुखमश्नाति जनः। तस्यैव प्रसादेन शरीरस्थः प्राणो मनोनुगान् भोगान् अन्यानपि भुङ्क्ते।

Verse 10

एवं ज्ञात्वा स्वर्गभोग्यं न भोज्यं देवदूतक । संभवंति महादुष्टा व्याधयो दुःखदायकाः

एवं विदित्वा स्वर्गभोग्यं नात्र भोक्तव्यं, देवदूतक। अतो महादुष्टा व्याधयो जायन्ते दुःखप्रदाः।

Verse 11

मातले किल्बिषाच्चैव जरादोषात्प्रजायते । पश्य मे पुण्यसंयुक्तं कायं षोडशवार्षिकम्

मातले, किल्बिषात् खलु जरादोषः प्रजायते। पश्य मे पुण्यसंयुक्तं कायं षोडशवार्षिकम्॥

Verse 12

जन्मप्रभृति मे कायः शतार्धाब्दं प्रयाति च । तथापि नूतनो भावः कायस्यापि प्रजायते

जन्मप्रभृति मे कायः शतार्धाब्दं प्रयाति च। तथापि नूतनो भावः कायस्यापि प्रजायते॥

Verse 13

मम कालो गतो दूत अब्दा प्रनंत्यमनुत्तमम् । यथा षोडशवर्षस्य कायः पुंसः प्रशोभते

मम कालो गतो दूत, अब्दा प्रनन्त्यमनुत्तमम्। यथा षोडशवर्षस्य कायः पुंसः प्रशोभते॥

Verse 14

तथा मे शोभते देहो बलवीर्यसमन्वितः । नैव ग्लानिर्न मे हानिर्न श्रमो व्याधयो जरा

तथा मे शोभते देहो बलवीर्यसमन्वितः। नैव ग्लानिर्न मे हानिर्न श्रमो व्याधयो जरा॥

Verse 15

मातले मम कायेपि धर्मोत्साहेन वर्द्धते । सर्वामृतमयं दिव्यमौषधं परमौषधम्

मातले मम कायेऽपि धर्मोत्साहेन वर्धते। सर्वामृतमयं दिव्यमौषधं परमौषधम्॥

Verse 16

पापव्याधिप्रणाशार्थं धर्माख्यं हि कृतम्पुरा । तेन मे शोधितः कायो गतदोषस्तु जायते

पापव्याधिविनाशाय पुरा धर्माख्यं कर्म मया कृतम्। तेन मे कायः शुद्धोऽभूत्, दोषरहितश्चाहं जातः॥

Verse 17

हृषीकेशस्य संध्यानं नामोच्चारणमुत्तमम् । एतद्रसायनं दूत नित्यमेवं करोम्यहम्

हृषीकेशस्य सन्ध्यायां ध्यानं नामोच्चारणं चोत्तमम्। एतदेव रसायनं दूत, नित्यं एवं करोम्यहम्॥

Verse 18

तेन मे व्याधयो दोषाः पापाद्याः प्रलयं गताः । विद्यमाने हि संसारे कृष्णनाम्नि महौषधे

तेन मे व्याधयो दोषाः पापाद्याः प्रलयं गताः। विद्यमाने हि संसारे कृष्णनाम्नि महौषधे॥

Verse 19

मानवा मरणं यांति पापव्याधि प्रपीडिताः । न पिबंति महामूढाः कृष्ण नाम रसायनम्

मानवा मरणं यान्ति पापव्याधिप्रपीडिताः। न पिबन्ति महामूढाः कृष्णनामरसायनम्॥

Verse 20

तेन ध्यानेन ज्ञानेन पूजाभावेन मातले । सत्येन दानपुण्येन मम कायो निरामयः

तेन ध्यानेन ज्ञानेन पूजाभावेन मातले। सत्येन दानपुण्येन मम कायो निरामयः॥

Verse 21

पापर्द्धेरामयाः पीडाः प्रभवंति शरीरिणः । पीडाभ्यो जायते मृत्युः प्राणिनां नात्र संशयः

पापसंचयसमुद्भूताः शरीरिणां व्याधयः क्लेशाश्च जायन्ते। ताभ्यः पीडाभ्य एव प्राणिनां मृत्युरुत्पद्यते—नात्र संशयः॥

Verse 22

तस्माद्धर्मः प्रकर्तव्यः पुण्यसत्याश्रयैर्नरैः । पंचभूतात्मकः कायः शिरासंधिविजर्जरः

तस्मात् पुण्यसत्याश्रयैर्नरैर्धर्मः प्रकर्तव्यः। पञ्चभूतात्मकः कायः शिरासन्धिभिर्जर्जरः॥

Verse 23

एवं संधीकृतो मर्त्यो हेमकारीव टंकणैः । तत्र भाति महानग्निर्द्धातुरेव चरः सदा

एवं संधीकृतो मर्त्यो हेमकारीव टङ्कणैः। तत्र भाति महानग्निर्धातुरेव चरः सदा॥

Verse 24

शतखंडमये विप्र यः संधत्ते सबुद्धिमान् । हरेर्नाम्ना च दिव्येन सौभाग्येनापि पिप्पल

विप्र, यः शतखण्डमये कर्मणि संधत्ते स बुद्धिमान्। हरेर्नाम्ना दिव्येन सह, सौभाग्येनापि पिप्पल—(अत्र पाठः अपूर्णः)॥

Verse 25

पंचात्मका हि ये खंडाः शतसंधिविजर्जराः । तेन संधारिताः सर्वे कायो धातुसमो भवेत्

पञ्चात्मकाः खण्डा ये हि शतसन्धिविजर्जराः। तेन संधारिताः सर्वे कायो धातुसमो भवेत्॥

Verse 26

हरेः पूजोपचारेण ध्यानेन नियमेन च । सत्यभावेन दानेन नूत्नः कायो विजायते

हरेः पूजोपचारेण ध्यानेन नियमेन च । सत्यभावेन दानेन नूत्नः कायो विजायते ॥

Verse 27

दोषा नश्यंति कायस्य व्याधयः शृणु मातले । बाह्याभ्यंतरशौचं हि दुर्गंधिर्नैव जायते

दोषा नश्यन्ति कायस्य व्याधयः शृणु मातले । बाह्याभ्यन्तरशौचं हि दुर्गन्धिर्नैव जायते ॥

Verse 28

शुचिस्ततो भवेत्सूत प्रसादात्तस्य चक्रिणः । नाहं स्वर्गं गमिष्यामि स्वर्गमत्र करोम्यहम्

शुचिस्ततो भवेत्सूत प्रसादात्तस्य चक्रिणः । नाहं स्वर्गं गमिष्यामि स्वर्गमत्र करोम्यहम् ॥

Verse 29

तपसा चैव भावेन स्वधर्मेण महीतलम् । स्वर्गरूपं करिष्यामि प्रसादात्तस्य चक्रिणः

तपसा चैव भावेन स्वधर्मेण महीतलम् । स्वर्गरूपं करिष्यामि प्रसादात्तस्य चक्रिणः ॥

Verse 30

एवं ज्ञात्वा प्रयाहि त्वं कथयस्व पुरंदरम् । सुकर्मोवाच । समाकर्ण्य ततः सूतो नृपतेः परिभाषितम्

एवं ज्ञात्वा प्रयाहि त्वं कथयस्व पुरन्दरम् । सुकर्मोवाच । समाकर्ण्य ततः सूतो नृपतेः परिभाषितम् ॥

Verse 31

आशीर्भिरभिनंद्याथ आमंत्र्य नृपतिं गतः । सर्वं निवेदयामास इंद्राय च महात्मने

आशीर्भिरभिनन्द्याथ नृपतिमामन्त्र्य स गतः। सर्वं यथावदाख्यातमिन्द्राय महात्मने॥

Verse 32

समाकर्ण्य सहस्राक्षो ययातेस्तु महात्मनः । तस्याथ चिंतयामासानयनार्थं दिवं प्रति

समाकर्ण्य ययातेस्तु महात्मनः पराक्रमम्। सहस्राक्षोऽथ चिन्तां चकार तं दिवमानयेत्॥

Verse 72

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरिते द्विसप्ततितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरिते द्विसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः॥