Adhyaya 58

Verse 1

विष्णुरुवाच । क्रीडाप्रयुक्तासु वनं प्रविष्टा वैश्यस्य भार्या सुकला सुतन्वी । ददर्श सर्वं गहनं मनोरमं तामेव पप्रच्छ सखीं सती सा

विष्णुरुवाच— क्रीडाप्रयुक्ता वैश्यभार्या सुकला सुतन्वी वनं प्रविष्टा। गहनं मनोरमं सर्वं ददर्श, ततः सती सखीं तामेव पप्रच्छ॥

Verse 2

अरण्यमेतत्प्रवरं सुपुण्यं दिव्यं सखे कस्य मनोभिरामम् । सिद्धंसुकामैः प्रवरैः समस्तैः पप्रच्छ हर्षात्सुकला सखीं ताम्

एतदरण्यं प्रवरेति सुपुण्यं दिव्यं सखे, कस्य मनोभिरामम्? सिद्धैः सुकामैः प्रवरैः समस्तैः सेवितं तदिति हर्षात् सुकला सखीं पप्रच्छ॥

Verse 3

क्रीडोवाच । एतद्वनं दिव्यगुणैः प्रयुक्तं सिद्धस्वभावैः परिभावनेन । पुष्पाकुलं कामफलोपयुक्तं विपश्य सर्वं मकरध्वजस्य

क्रीडोवाच— एतद्वनं दिव्यगुणैः प्रयुक्तं सिद्धस्वभावैः परिभावितम्। पुष्पाकुलं कामफलोपयुक्तं पश्यैतत्सर्वं मकरध्वजस्य॥

Verse 4

एवं वाक्यं ततः श्रुत्वा हर्षेण महतान्विता । समालोक्य महद्वृत्तं कामस्य च दुरात्मनः

एवं तद्वचनं श्रुत्वा सा महाहर्षसमन्विता । दुरात्मनः कामस्य कृतं महद्वृत्तं समालोक्य यथावृत्तं बुबोध सा ॥

Verse 5

वायुना नीयमानं तं समाघ्राति न सौरभम् । वाति वायुः स्वभावेन सौरभेण समन्वितः

वायुना नीयमानोऽपि सौरभं न स्वयम् अश्नुते । स्वभावेनैव वाति वायुः सौरभसमन्वितः ॥

Verse 6

तद्बाणो विशतेनासां यथा तथा सुलीलया । सा गंधं नैव गृह्णाति पुष्पाणां च वरानना

तद्बाणः नासिकायां यथातथा सुलीलया विशति । वरानना सा पुष्पाणां गन्धं नैव गृह्णाति ॥

Verse 7

न चास्वादयते सा तु सुरसान्सा महासती । स सखा कामदेवस्य रममाणो विनिर्जितः

न चास्वादयते सा तु सुरसांसा महासती । स सखा कामदेवस्य रममाणोऽपि विनिर्जितः ॥

Verse 8

लज्जितः पराङ्मुखो भूत्वा भूं पपात लवच्छदैः । फलेभ्यो हि सुपक्वेभ्यः पुष्पमंजरिसंस्कृतः

लज्जितः पराङ्मुखो भूत्वा भुवि पपात लवच्छदैः । पुष्पमञ्जरिभिः शोभितः सुपक्वफलसंयुतः ॥

Verse 9

लवरूपोपतद्भूमौ रसस्त्वेष तया जितः । मकरंदः सुदीनात्मा फलाद्भूमिं ततः पुनः

लवरूपेण भूमौ पतिते रसकणे तया स जिता अभवत्। ततः सुदीनात्मा मकरन्दः फलात् पुनरपि भूमिं पपात॥

Verse 10

भक्ष्यते मक्षिकाभिश्च यथामृतो रणे तथा । मक्षिकाभक्ष्यमाणस्तु प्रवाहेन प्रयाति सः

मक्षिकाभिः स भक्ष्यते यथा रणहतो नरः। मक्षिकाभक्ष्यमाणोऽपि प्रवाहेन स गच्छति॥

Verse 11

मंदंमंदं प्रयात्येव तं हसंति च पक्षिणः । नानारुतैः प्रचलंति सुखमानंदनिर्भरैः

मन्दं मन्दं प्रयात्येव तं हसन्ति च पक्षिणः। नानारुतैः प्रचलन्ति सुखमानन्दनिर्भराः॥

Verse 12

प्रीत्या शकुनयस्तत्र वनमध्यनगस्थिताः । सुकलया जितो ह्येष निम्नं पंथानमाश्रितः

प्रीत्या शकुनयस्तत्र वनमध्यनगस्थिताः। सुकलया जितो ह्येष निम्नं पन्थानमाश्रितः॥

Verse 13

प्रीत्या समेता रतिः कामभार्या गत्वाब्रवीत्सा सुकलां विहस्य । स्वस्त्यस्तु ते स्वागतमेव भद्रे रमस्व प्रीत्या नयनाभिरामम्

प्रीत्या समेता रतिः कामभार्या गत्वाब्रवीत्सा सुकलां विहस्य। स्वस्त्यस्तु ते स्वागतमेव भद्रे रमस्व प्रीत्या नयनाभिरामे॥

Verse 14

ते रूपमिष्टममलमिंद्रस्यापि महात्मनः । यदेष्टं ते तदा ब्रूहि समानेष्ये न संशयः

तवैतदिष्टं विमलं रूपं महात्मनः इन्द्रस्यापि प्रियं भवति। अतः किं तेऽभिलषितं तदा ब्रूहि; तत् ते समानेष्ये, न संशयः॥

Verse 15

सूत उवाच । वदंत्यौ ते स्त्रियौ दृष्ट्वा श्रुत्वोवाच सुभाषितम् । रतिं प्रतिगृहीत्वा मे गतो भर्त्ता महामतिः

सूत उवाच—तौ स्त्रियौ वदन्त्यौ दृष्ट्वा श्रुत्वा च सुभाषितम्। रतिं प्रतिगृह्य मे भर्ता महामतिः प्रस्थितोऽभवत्॥

Verse 16

यत्र मे तिष्ठते भर्त्ता तत्राहं पतिसंयुता । तत्र कामश्च मे प्रीतिरयं कायो निराश्रयः

यत्र मे तिष्ठति भर्ता तत्राहं पतिसंयुता। तत्रैव मे कामः प्रीतिश्च; अयं कायोऽन्यथा निराश्रयः॥

Verse 17

द्वे अप्युक्तं समाकर्ण्य रतिप्रीती विलज्जिते । व्रीडमाने गते ते द्वे यत्र कामो महाबलः

एतदुक्तं समाकर्ण्य रतिप्रीती विलज्जिते। व्रीडमाने गते ते द्वे यत्र कामो महाबलः॥

Verse 18

ऊचतुस्तं महावीरमिंद्रकाय समाश्रितम् । चापमाकर्षमाणं तं नेत्रलक्ष्यं महाबलम्

तौ तमूचतुः महावीरम् इन्द्रकायसमाश्रितम्। चापमाकर्षमाणं तं नेत्रलक्ष्यं महाबलम्॥

Verse 19

दुर्जयेयं महाप्राज्ञ त्यज पौरुषमात्मनः । पतिकामा महाभागा पतिव्रता सदैव सा

दुर्जयेयं महाप्राज्ञ, त्यज पौरुषमात्मनः। सा महाभागा पतिकामा, पतिव्रता सदैव॥

Verse 20

काम उवाच । अनया लोक्यते रूपमिंद्रस्यास्य महात्मनः । यदि देवि तदा चाहं हनिष्यामि न संशयः

काम उवाच—अनया लोक्यते रूपमिन्द्रस्यास्य महात्मनः। यदि देवि, तदा चाहं हनिष्यामि न संशयः॥

Verse 21

अथ वेषधरो देवो महारूपः सुराधिपः । स तयानुगतस्तूर्णं परया लीलया तदा

अथ वेषधरो देवो महारूपः सुराधिपः। स तया अनुगतः तूर्णं परया लीलया तदा॥

Verse 22

सर्वभोगसमाकीर्णः सर्वाभरणशोभितः । दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः

सर्वभोगसमाकीर्णः सर्वाभरणशोभितः। दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः॥

Verse 23

तया रत्या समायातो यत्रास्ते पतिदेवता । प्रत्युवाच महाभागां सुकलां सत्यचारिणीम्

तया रत्या समायातो यत्रास्ते पतिदेवता। प्रत्युवाच महाभागां सुकला सत्यचारिणीम्॥

Verse 24

पूर्वं दूती समक्षं ते प्रीत्या च प्रहिता मया । कस्मान्न मन्यसे भद्रे भजंतं त्वामिहागतम्

पूर्वं ते समक्षं प्रीत्या मया दूती प्रहिता । कस्मान्न मन्यसे भद्रे, भजन् त्वामिहागतः ॥

Verse 25

सुकलोवाच । रक्षायुक्तास्मि भद्रं ते भर्तुः पुत्रैर्महात्मभिः । एकाकिनीसहायैश्च नैव कस्य भयं मम

सुकलोवाच—रक्षायुक्तास्मि भद्रं ते भर्तुः पुत्रैर्महात्मभिः । एकाकिनीसहायैश्च नैव कस्य भयं मम ॥

Verse 26

शूरैश्च पुरुषाकारैः सर्वत्र परिरक्षिता । नाति प्रस्तावये वक्तुं व्यग्रा कर्मणि तस्य च

शूरैश्च पुरुषाकारैः सर्वत्र परिरक्षिता । नाति प्रस्तावये वक्तुं व्यग्रा कर्मणि तस्य च ॥

Verse 27

यावत्प्रस्यंदते नेत्रं तावत्कालं महामते । भवान्न लज्जते कस्माद्रममाणो मया सह

यावत्प्रस्यन्दते नेत्रं तावत्कालं महामते । भवान्न लज्जते कस्माद् रममाणो मया सह ॥

Verse 28

भवान्को हि समायातो निर्भयो मरणादपि । इंद्र उवाच । त्वामेवं हि प्रपश्यामि वनमध्ये समागताम्

भवान्को हि समायातो निर्भयो मरणादपि । इन्द्र उवाच—त्वामेवं हि प्रपश्यामि वनमध्ये समागताम् ॥

Verse 29

समाख्यातास्त्वया शूरा भर्तुश्च तनयाः पुनः । कथं पश्याम्यहं तावद्दर्शयस्व ममाग्रतः

त्वया पुनः कथिताः शूरा भर्तुः पुत्राश्च मे। तानहं कथं पश्येयम्? ममाग्रे तान् प्रदर्शय॥

Verse 30

सुकलोवाच । सनिजसकलवर्गस्याधिपत्ये निवेश्य धृतिमतिगतिबुद्ध्य्ख्यैस्तु संन्यस्य सत्यम् । अचलसकलधर्मो नित्ययुक्तो महात्मा मदनसबलधर्मात्मा सदामां जुगोप

सुकल उवाच। स्वकीयसकलवर्गं स्वाधिकारस्थाने निवेश्य, धृतिमतिगति-बुद्ध्यादिषु सत्येन संन्यासं कृत्वा; सर्वधर्मेष्वचलो नित्ययोगयुक्तो महात्मा, मदनप्रेरितधर्मात्मापि, मां सदा जुगोप॥

Verse 31

मामेवं परिरक्षते दमगुणैः शौचैस्तु धर्मः सदा सत्यं पश्य समागतं मम पुरः शांतिक्षमाभ्यांयुतम् । बोधश्चातिमहाबलः पृथुयशा यो मां न मुंचेत्कदा बद्धाहं दृढबंधनैः स्वगुणजैः सांनिध्यमेवं गतः

एवं मां दमगुणैः परिरक्षते; शौचैर्धर्मः सदा स्थितः। पश्य—सत्यं मम पुरः समागतं शान्तिक्षमायुतम्। बोधश्चातिमहाबलः पृथुयशाः, यो मां कदा न मुञ्चति। स्वगुणजैर्दृढबंधनैर्बद्धाहं, तेषां सान्निध्यमेवं गतः॥

Verse 32

रक्षायुक्ताः कृताः सर्वे सत्याद्या मम सांप्रतम् । धर्मलाभादिकाः सर्वे दमबुद्धिपराक्रमाः

सत्यादयः सर्वे मम सांप्रतम् रक्षायुक्ताः कृताः। धर्मलाभादिकाः सर्वे दमबुद्धिपराक्रमसमन्विताः॥

Verse 33

मामेवं हि प्ररक्षंति किं मां प्रार्थयसे बलात् । को भवान्निर्भयो भूत्वा दूत्या सार्धं समागतः

एवं हि मां प्ररक्षन्ति; किं मां बलात् प्रार्थयसे? को भवान् निर्भयो भूत्वा दूत्या सार्धं समागतः?

Verse 34

सत्यं धर्मस्तथा पुण्यं ज्ञानाद्याः प्रबलास्तथा । मम भर्तुः सहायाश्च ते मां रक्षंति वेश्मनि

सत्यं धर्मश्च पुण्यं च ज्ञानादयश्च शक्तयः। मम भर्तुः सहायास्ते वेश्मनि मां परिरक्षन्ति॥

Verse 35

अहं रक्षायुता नित्यं दमशांतिपरायणा । न मां जेतुं समर्थश्च अपि साक्षाच्छचीपतिः

अहं रक्षायुताऽस्मि नित्यं दमशान्तिपरायणा। मां जेतुं न समर्थोऽस्ति साक्षादपि शचीपतिः॥

Verse 36

यदि वा मन्मथो वापि समागच्छति वीर्यवान् । दंशिताहं सदा सत्यं सत्यकेनैव नान्यथा

यदि वा मन्मथो वीर्यवान् समागच्छति मे पुरः। दंशिताहं सदा सत्यं सत्यकेनैव नान्यथा॥

Verse 37

निरर्थकास्तस्य बाणा भविष्यंति न संशयः । त्वामेवं हि हनिष्यंति धर्मादयो महाभटाः

निरर्थकास्तस्य बाणा भविष्यन्ति न संशयः। एवं त्वां हि हनिष्यन्ति धर्माद्या महाभटाः॥

Verse 38

दूरं गच्छ पलायत्वमत्र मा तिष्ठ सांप्रतम् । वार्यमाणो यदा तिष्ठेर्भस्मीभूतो भविष्यसि

दूरं गच्छ पलायस्व मा तिष्ठात्र सम्प्रतम्। वार्यमाणोऽपि यस्तिष्ठेत्तो भस्मीभूतो भविष्यति॥

Verse 39

भर्त्रा विना निरीक्षेत मम रूपं यदा भवान् । यथा दारु दहेदग्निस्तथा धक्ष्यामि नान्यथा

यदि भर्त्रा विना भवान् मम रूपं निरीक्षेत्, तर्हि यथा दारु अग्निना दह्यते तथा त्वामहं धक्ष्यामि; नान्यथा भवेत्।

Verse 40

एवं श्रुत्वा सहस्राक्षो मन्मथस्यापि सम्मुखम् । पश्य पौरुषमेतस्या युध्यस्व निजपौरुषैः

एवं श्रुत्वा सहस्राक्षः मन्मथस्य सम्मुखेऽपि उवाच—“पश्यैतस्याः पौरुषम्; स्वपौरुषेण युध्यस्व।”

Verse 41

यथागतास्तथा सर्वे महाशापभयातुराः । स्वंस्वं स्थानं महाराज इंद्राद्याः प्रययुस्तदा

यथागताः तथा सर्वे महाशापभयातुराः अभवन्; तदा इन्द्रादयः देवाः, हे महाराज, स्वस्वस्थानं प्रययुः।

Verse 42

गतेषु तेषु सर्वेषु सुकला सा पतिव्रता । स्वगृहं पुण्यसंयुक्ता पतिध्यानेन चागता

तेषु सर्वेषु गतेषु, सा सुकला पतिव्रता पुण्यसंयुक्ता, पतिध्यानेन स्वगृहं प्रत्यागता।

Verse 43

स्वगृहं पुण्यसंयुक्तं सर्वतीर्थमयं तदा । सर्वयज्ञमयं राजन्संप्राप्ता पतिदेवता

तदा, हे राजन्, पतिदेवता सा स्वगृहं संप्राप्ता; तत् गृहं पुण्यसंयुक्तं सर्वतीर्थमयं सर्वयज्ञमयं चाभवत्।

Verse 58

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेष्टपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रवर्णनेऽष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।