Adhyaya 49

Verse 1

ब्राह्मण्युवाच । एकदा तु महाभाग गता सा पर्वतोत्तमे । रमणीयं वनं दृष्ट्वा कदलीखंडमंडितम्

ब्राह्मण्युवाच—एकदा तु महाभागा सा पर्वतोत्तमे गता। रमणीयं वनं दृष्ट्वा कदलीखण्डमण्डितम्॥

Verse 2

शालैस्तालैस्तमालैश्च नालिकेरैस्तथोत्कटैः । पूगीफलैर्मातुलिगैर्नारंगैश्चारुजंबुकैः

शालैस्तालैस्तमालैश्च नालिकेरैस्तथोत्कटैः। पूगीफलैर्मातुलिङ्गैर्नारङ्गैश्चारुजम्बुकैः॥

Verse 3

चंपकैः पाटलैः पुण्यैः पुष्पितैः कुटकैर्वटैः । अशोकबकुलोपेतं नानावृक्षैरलंकृतम्

चम्पकैः पाटलैः पुण्यैः पुष्पितैः कुटकैर्वटैः । अशोकबकुलोपेतं नानावृक्षैरलङ्कृतम् ॥

Verse 4

पर्वतं पुण्यवंतं तं पुष्पितैश्च नगोत्तमैः । सर्वत्र दृश्यते रम्यो नानाधातुसमाकुलः

पर्वतं पुण्यवन्तं तं पुष्पितैश्च नगोत्तमैः । सर्वत्र दृश्यते रम्यो नानाधातुसमाकुलः ॥

Verse 5

तडागं सर्वतोभद्रं पुण्यतोयेन पूरितम् । कमलैः पुष्पितैश्चान्यैः सुगंधैः कनकोत्पलैः

तडागं सर्वतोभद्रं पुण्यतोयेन पूरितम् । कमलैः पुष्पितैश्चान्यैः सुगन्धैः कनकोत्पलैः ॥

Verse 6

श्वेतोत्पलैर्विभासंतं रक्तोत्पलसुपुष्पितैः । नीलोत्पलैश्च कह्लारैर्हंसैश्च जलकुक्कुटैः

श्वेतोत्पलैर्विभासन्तं रक्तोत्पलसुपुष्पितैः । नीलोत्पलैश्च कह्लारैर्हंसैश्च जलकुक्कुटैः ॥

Verse 7

पक्षिभिर्जलजैश्चान्यैर्नानाधातुसमाकुलः । तडागं सर्वतः शुभ्रं नानापक्षिगणैर्युतम्

पक्षिभिर्जलजैश्चान्यैर्नानाधातुसमाकुलः । तडागं सर्वतः शुभ्रं नानापक्षिगणैर्युतम् ॥

Verse 8

कोकिलानां रुतैः पुण्यैः सुस्वरैः परिशोभितः । मधुराणां तथा शब्दैः सर्वत्र मधुरायते

कोकिलानां पुण्यैः सुस्वरैः रुतैः परिशोभितं, मधुरैश्चान्यैः शब्दैः समन्वितं तत्स्थानं सर्वतो मधुरायते।

Verse 9

षट्पदानां सुनादेन सर्वत्र परिशोभते । एवंविधं गिरिं रम्यं तदेव वनमुत्तमम्

षट्पदानां सुनादेन सर्वत्र परिशोभते; एवंविधं रम्यं गिरिं तदेव वनमुत्तमम् इति।

Verse 10

तडागं सर्वतोभद्रं ददृशे नृपनंदिनी । वैदर्भी क्रीडमाना सा सखीभिः सहिता तदा

तदा नृपनन्दिनी वैदर्भी सखीभिः सह क्रीडमाना सर्वतोभद्रं तडागं ददर्श।

Verse 11

समालोक्य वनं पुण्यं सर्वत्र कुसुमाकुलम् । चापल्येन प्रभावेण स्त्रीभावेन च लीलया

पुण्यं वनं सर्वत्र कुसुमाकुलं समालोक्य सा चापल्येन प्रभावेण स्त्रीभावेन च लीलया विचचार।

Verse 12

पद्मावती सरस्तीरे सखीभिः सहिता तदा । जलक्रीडा समालीना हसते गायते पुनः

तदा पद्मावती सरस्तीरे सखीभिः सहिता जलक्रीडासमालीना पुनः पुनर्हसति गायति च।

Verse 13

रममाणा च सा तस्मिंस्तस्मिन्सरसि भामिनी । एवं विप्र तदा सा तु सुखेन परिवर्तयेत्

सा भामिनी तस्मिंस्तस्मिन् सरसि पुनः पुनः रममाणा, एवं हे विप्र, तदा सुखेन कालं परिवर्तयामास।

Verse 14

विष्णुरुवाच । गोभिलो नाम वै दैत्यो भृत्यो वैश्रवणस्य च । दिव्येनापि विमानेन सर्वभोगपरिप्लुतः

विष्णुरुवाच—गोभिलो नाम वै दैत्यो वैश्रवणस्य भृत्यः; स दिव्येनापि विमानेन सर्वभोगैः परिप्लुतः।

Verse 15

याति चाकाशमार्गेण गोभिलो दैत्यसत्तमः । तेन दृष्टा विशालाक्षी वैदर्भी निर्भया तदा

गोभिलो दैत्यसत्तमः आकाशमार्गेण याति; तेन तदा निर्भया विशालाक्षी वैदर्भी दृष्टा।

Verse 16

सर्वयोषिद्वरा सा हि उग्रसेनस्य वै प्रिया । रूपेणाप्रतिमा लोके सर्वांगेषु विराजते

सा हि सर्वयोषिद्वरा उग्रसेनस्य वै प्रिया; रूपेण लोकेऽप्रतिमा, सर्वाङ्गेषु विराजते।

Verse 17

रतिर्वै मन्मथस्यापि किं वापीयं हरिप्रिया । किं वापि पार्वती देवी शची किं वा भविष्यति

किं सा मन्मथस्यापि प्रिया रतिर्भविष्यति? अथवा हरिप्रिया? अथवा देवी पार्वती, शची वा—किं नु भविष्यति?

Verse 18

यादृशी दृश्यते चेयं नारीणां प्रवरोत्तमा । अन्यापि ईदृशी नास्ति द्वितीया क्षितिमंडले

यादृशी एषा नारीणां प्रवरोत्तमा दृश्यते, तादृशी अन्यापि नास्ति; क्षितिमण्डलेऽस्या द्वितीया न विद्यते।

Verse 19

नक्षत्रेषु यथा चंद्रः संपूर्णो भाति शोभनः । गुणरूपकलाभिस्तु तथा भाति वरानना

नक्षत्रेषु यथा पूर्णश्चन्द्रः शोभनः संपूर्णो भाति, तथा गुणरूपकलाभिः समलङ्कृता वरानना भाति।

Verse 20

पुष्करेषु यथा हंसस्तथेयं चारुहासिनी । अहो रूपमहोभाव अस्यास्तु परिदृश्यते

पुष्करेषु यथा हंसः शोभते, तथैषा चारुहासिनी; अहो रूपम्, अहो भावः—अस्याः परिदृश्यते।

Verse 21

का कस्य शोभना बाला चारुवृत्तपयोधरा । व्यमृशद्गोभिलो दैत्यः पद्मावतीं वराननाम्

का एषा शोभना बाला, कस्येयम्—चारुवृत्तपयोधरा? इति गोभिलो दैत्यः पद्मावतीं वराननां व्यमृशत्।

Verse 22

चिंतयित्वा क्षणं विप्र का कस्यापि भविष्यति । ज्ञानेन महता ज्ञात्वा वैदर्भीति न संशयः

क्षणं चिन्तयित्वा, हे विप्र, ‘का कस्यापि भविष्यति?’ इति; महता ज्ञानेन ज्ञात्वा—वैदर्भीति न संशयः।

Verse 23

दयिता उग्रसेनस्य पतिव्रतपरायणा । आत्मबलेन तिष्ठंती दुष्प्राप्या पुरुषैरपि

सा उग्रसेनस्य दयिता पतिव्रतधर्मपरायणा । स्वात्मबलेन सुदृढा तिष्ठन्ती पुरुषैरपि दुष्प्राप्या ॥

Verse 24

उग्रसेनो महामूर्खः प्रेषिता येन वै वरा । पितुर्गेहमियं बाला स तु भाग्येन वर्जितः

उग्रसेनो महामूर्खः येनैषा वरा प्रेषिता । इयं बाला पितृगेहे, स तु भाग्यविवर्जितः ॥

Verse 25

अनया विना स जीवेच्च कथं कूटमतिः सदा । किं वा नपुंसको राजा एनां यो हि परित्यजेत्

अनया विना स कथं जीवेत् कूटमतिः सदा । किं वा नपुंसको राजा य एनां परित्यजेत् ॥

Verse 26

तां दृष्ट्वा स तु कामात्मा संजातस्तत्क्षणादपि । इयं पतिव्रता बाला दुष्प्राप्या पुरुषैरपि

तां दृष्ट्वा स कामात्मा तत्क्षणादेव संजातः । “इयं पतिव्रता बाला, पुरुषैरपि दुष्प्राप्या” ॥

Verse 27

कथं भोक्ष्याम्यहं गत्वा कामो मामति पीडयेत् । अभुक्त्वैनां यदा यास्ये तत्स्यान्मृत्युर्ममैव हि

कथं भोक्ष्याम्यहं गत्वा कामो मामतिपीडयेत् । अभुक्त्वैनां यदि यास्ये तदेव मृत्युर्ममैव हि ॥

Verse 28

अद्यैव हि न संदेहो यतः कामो महाबलः । इति चिंतापरो भूत्वा गोभिलो मनसैक्षत

अद्यैव हि न संशयो यतः कामो महाबलः—इति चिन्तापरो भूत्वा गोभिलो मनसा विचचार।

Verse 29

कृत्वा मायामयं रूपमुग्रसेनस्य भूपतेः । यादृशस्तूग्रसेनश्च सांगोपांगो महानृपः

उग्रसेनस्य भूपतेर्मायामयं रूपं कृत्वा, यथैव उग्रसेनः साङ्गोपाङ्गो महानृपः तथैव।

Verse 30

गोभिलस्तादृशो भूत्वा गत्या च स्वरभाषया । यथावस्त्रो यथावेशो वयसा च तथा पुनः

गोभिलस्तादृशो भूत्वा गत्या च स्वरभाषया; यथावस्त्रो यथावेशो वयसा च तथा पुनः।

Verse 31

दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । सर्वाभरणशोभांगो यादृशो माथुरेश्वरः

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्यगन्धानुलेपनः; सर्वाभरणशोभाङ्गो यादृशो माथुरेश्वरः।

Verse 32

भूत्वाथ तादृशो दैत्य उग्रसेनमयस्तदा । मायया परया युक्तो रूपलावण्यसंपदा

भूत्वाथ तादृशो दैत्य उग्रसेनमयस्तदा; मायया परया युक्तो रूपलावण्यसंपदा।

Verse 33

पर्वताग्रे अशोकस्यच्छायामाश्रित्य संस्थितः । शिलातलस्थो दुष्टात्मा वीणादंडेन वीरकः

पर्वतशिखरेऽशोकवृक्षच्छायामाश्रित्य स स्थितः। शिलातले निषण्णो दुष्टात्मा वीरकः वीणादण्डं धारयामास॥

Verse 34

सुस्वरं गायमानस्तु गीतं विश्वप्रमोहनम् । तालमानक्रियोपेतं सप्तस्वरविभूषितम्

सुस्वरेण गायमानः स गीतं विश्वप्रमोहनम्। तालमानक्रियायुक्तं सप्तस्वरविभूषितम्॥

Verse 35

गीतं गायति दुष्टात्मा तस्या रूपेण मोहितः । पर्वताग्रे स्थितो विप्र हर्षेण महतान्वितः

गीतं गायति दुष्टात्मा तस्या रूपेण मोहितः। पर्वताग्रे स्थितो विप्र हर्षेण महता युतः॥

Verse 36

सखीमध्यगता सा तु पद्मावती वरानना । शुश्रुवे सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम्

सखीमध्यगता सा तु पद्मावती वरानना। शुश्रुवे सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम्॥

Verse 37

कोऽयं गायति धर्मात्मा महत्सौख्यप्रदायकम् । गीतं हि सत्क्रियोपेतं सर्वभावसमन्वितम्

कोऽयं गायति धर्मात्मा महत्सौख्यप्रदायकम्। गीतं हि सत्क्रियोपेतं सर्वभावसमन्वितम्॥

Verse 38

सखीभिः सहिता गत्वा औत्सुक्येन नृपात्मजा । अशोकच्छायामाश्रित्य विमले सुशिलातले

सखीभिः सहिता सा नृपात्मजा औत्सुक्यसमन्विता गत्वा, अशोकवृक्षच्छायामाश्रित्य विमले सुशिलातलपीठे न्यवसत्।

Verse 39

ददर्श भूपवेषेण गोभिलं दानवाधमम् । पुष्पमालांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम्

भूपवेषेण छन्नं गोभिलं दानवाधमं स ददर्श; पुष्पमालाम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनभूषितम्।

Verse 40

सर्वाभरणशोभांगं पद्मावती पतिव्रता । मथुरेशः समायातः कदा धर्मपरायणः

सर्वाभरणशोभाङ्गी पतिव्रता पद्मावती मनसि चिन्तयामास—“कदा धर्मपरायणो मथुरेशः समायास्यति?”

Verse 41

मम नाथो महात्मा वै राज्यं त्यक्त्वा प्रदूरतः । यावद्धि चिंतयेत्सा च तावत्पापेन तेन सा

“मम नाथो महात्मा वै राज्यं त्यक्त्वा प्रदूरतः गतः; यावद्धि सा तद् चिन्तयेत्, तावत् तेनैव पापेन पीड्यते।”

Verse 42

समाहूता तुरीभूय एहि त्वं हि प्रिये मम । चकिताशंकितासाचकथंभर्त्तासमागतः

समाहूता सा तूरीभूय स्थितवती; अथ स उवाच—“एहि त्वं हि प्रिये मम।” सा तु चकिताशङ्किता मनसि—“कथं भर्ता समागतः?” इति।

Verse 43

लज्जिता दुःखिता जाता अधःकृत्वा ततो मुखम् । अहं पापा दुराचारा निःशंका परिवर्तिता

लज्जिता दुःखिता च सा तदा मुखमधःकृत्वा प्रोवाच—अहं पापा दुराचारा निःशङ्का च पथभ्रष्टा परिवर्तिता।

Verse 44

कोपमेवं महाभागः करिष्यति न संशयः । यावद्धि चिंतयेत्सा च तावत्तेनापि पापिना

एवं कोपं महाभागः करिष्यति न संशयः। यावच्च सा तं चिन्तयेत् तावत्तेनापि पापिना बद्धा भवेत्।

Verse 45

समाहूता तुरीभूय एह्येहि त्वं मम प्रिये । त्वया विना कृतो देवि प्राणान्धर्तुं वरानने

समाहूता त्वरितं भूत्वा—एहि एहि त्वं मम प्रिये। देवि वरानने, त्वया विना प्राणान् धर्तुं निश्चयं कृतवानहम्।

Verse 46

न हि शक्नोम्यहं कांते जीवितं प्रियमेव च । तव स्नेहेन लुब्धोस्मि त्वां त्यक्त्वा नोत्सहे भृशम्

कान्ते, अहं न हि शक्नोमि जीवितं प्रियमेव च। तव स्नेहेन लुब्धोऽस्मि; त्वां त्यक्त्वा क्षणमपि नोत्सहे।

Verse 47

ब्राह्मण्युवाच । एवमुक्ता गतापश्यत्सुमुखं लज्जयान्विता । समालिंग्य ततो दैत्यः सतीं पद्मावतीं तदा

ब्राह्मण्युवाच—एवमुक्ता सा सुमुखी लज्जयान्विता गत्वा नापश्यत्। ततः दैत्यः तदा सतीं पद्मावतीं समालिङ्ग्य।

Verse 48

एकांतं तु समानीता सुभुक्ता इच्छया ततः । दैत्येन गोभिलेनापि सत्यकेतोः सुता तदा

ततः सत्यकेतोः सुता दैत्येन गोभिलेन एकान्तं नीत्वा, तस्या अनिच्छायामपि बलात् पराभूता।

Verse 49

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । एकोनपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 50

सा सक्रोधा वचः प्राह गोभिलं दानवाधमम् । कस्त्वं पापसमाचारो निर्घृणो दानवाकृतिः

सा क्रोधसमाविष्टा गोभिलं दानवाधमं प्रति वचः प्राह— ‘कस्त्वं पापसमाचारो निर्घृणो दानवाकृतिः?’

Verse 51

शप्तुकामा समुद्युक्ता दुःखेनाकुलितेक्षणा । वेपमाना तदा राजन्दुःखभारेण पीडिता

शप्तुकामा समुद्युक्ता दुःखेनाकुलितेक्षणा; वेपमाना तदा राजन् दुःखभारेण पीडिता।

Verse 52

मम कांतच्छलेनैव त्वयागत्य दुरात्मवन् । नाशितं धर्ममेवाग्र्यं पातिव्रत्यमनुत्तमम्

मम कान्तच्छलेनैव त्वयागत्य दुरात्मवन्, नाशितो धर्म एवासौ पातिव्रत्यं अनुत्तमम्।

Verse 53

सुस्वरं रुदितं कृत्वा मम जन्म त्वया हृतम् । पश्य मे बलमत्रैव शापं दास्ये सुदारुणम्

सुस्वरं रुदितं कृत्वा मम जन्म त्वया हृतम् । पश्य मे बलमत्रैव शापं दास्ये सुदारुणम्

Verse 54

एवं संभाषमाणा तं शप्तुकामा तु गोभिलम्

एवं संभाषमाणा तं शप्तुकामा तु गोभिलम्